II GSK 1646/21

II GSK 1646/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-01-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-07-29
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Andrzej Skoczylas /sprawozdawca/
Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz
Zbigniew Czarnik /przewodniczący/
Symbol z opisem
6239 Inne o symbolu podstawowym 623
Sygn. powiązane
VI SA/Wa 875/20 - Wyrok WSA w Warszawie z 2020-11-13
Skarżony organ
Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Czarnik Sędzia NSA Andrzej Skoczylas (spr.) Sędzia NSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz Protokolant asystent sędziego Magdalena Czyżewska po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej "M." w O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 listopada 2020 r. sygn. akt VI SA/Wa 875/20 w sprawie ze skargi "M." w O. na decyzję Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 16 stycznia 2020 r. nr DNR-2/12/2020 w przedmiocie nakazu wycofania towaru z obrotu oraz nałożenia kary pieniężnej. 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od "M." w O. na rzecz Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów 2700 (dwa tysiące siedemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 13 listopada 2020 r., sygn. akt VI SA/Wa 875/20, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935; powoływanej dalej jako: p.p.s.a.), oddalił skargę "M." w O. na decyzję Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 16 stycznia 2020 r. w przedmiocie nakazu wycofania towaru z obrotu oraz nałożenia kary pieniężnej.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła "M." w O., zaskarżając orzeczenie w całości oraz domagając się jego uchylenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji, a także zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie:
1) przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:
a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez brak uchylenia decyzji Prezesa UOKiK z dnia 16 stycznia 2020 r., nr [...], pomimo że z uwagi na wydanie jej z naruszeniem art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 572; powoływanej dalej jako: k.p.a.) w sprawie zachodziły przesłanki do uchylenia tej decyzji w całości i umorzenia postępowania pierwszej instancji w całości, bowiem towar (zabawka) spełniała i nadal spełnia wymagania rozporządzenia Ministra Rozwoju i Finansów z dnia 20 października 2016 r. w sprawie wymagań dla zabawek (Dz. U. z 2016 r., poz. 1730) oraz ppkt 1.1. Załącznika nr 1 "Wymagania dla zabawek" pkt 1 "Wymagania w zakresie właściwości fizycznych i mechanicznych" do rozporządzenia, a ustalenia poczynione w sprawie nie pozwoliły na jednoznaczne stwierdzenie, że wymagań tych nie spełnia;
b. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez brak uchylenia decyzji Prezesa UOKiK z dnia 16 stycznia 2020 r., nr [...], pomimo że była ona dotknięta wadami wynikającymi z naruszenia przez organ przepisów art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. w zakresie, w jakim nie przeprowadzono wyczerpującego postępowania dowodowego i nie dokonano wystarczających ustaleń w zakresie ustalenia czy przedmiotowa zabawka spełnia wymagania rozporządzenia Ministra Rozwoju i Finansów z dnia 20 października 2016 r. w sprawie wymagań dla zabawek, oparto rozstrzygnięcie na opinii technicznej nr [...] przygotowanej przez [...], która została przygotowana jedynie w oparciu o dokumentację fotograficzną obrazującą zastosowane elementy zabezpieczające węzły huśtawki (zabawki) oraz dokumentację jej towarzyszącą, a nie w oparciu o badanie próbki towaru;
c. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. poprzez brak uchylenia decyzji Prezesa UOKiK z dnia 16 stycznia 2020 r., nr [...], pomimo że narusza ona art. 72 ust. 1 ustawy z dnia 13 kwietnia 2016 r. o systemach oceny zgodności i nadzoru rynku (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 544; powoływanej dalej jako: ustawa o systemach oceny zgodności) z uwagi na wadliwe przeprowadzenie badań wyrobu dla ustalenia zgodności wyrobów z obowiązującymi normami, jedynie w oparciu o dokumentację fotograficzną obrazującą zastosowane elementy zabezpieczające węzły huśtawki, a nie w oparciu o badanie próbki wyrobu, tak jak wymaga tego wskazany przepis;
d. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. poprzez brak uchylenia decyzji Prezesa UOKiK z dnia 16 stycznia 2020 r., nr [...], pomimo że narusza ona art. 84 ust. 2 pkt 2 i 6 ustawy o systemach oceny zgodności poprzez nakazanie przez organ wycofania z obrotu zabawki - huśtawki Ref. [...], kod EAN [...], jako niezgodnej z wymaganiami oraz nakazanie powiadomienia konsumentów o stwierdzonych niezgodnościach z wymaganiami, podczas gdy wbrew twierdzeniom organu, ustalenia poczynione w sprawie nie doprowadziły do ustalenia, że wyrób nie spełnia wymagań normy PN-EN 71-8 "Bezpieczeństwo zabawek. Część 8: Zabawki aktywizujące przeznaczone do użytku domowego";
2) przepisów prawa materialnego przez ich błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie, tj.:
a. art. 5 ustawy z dnia 13 kwietnia 2016 r. o systemach oceny zgodności w zw. z pkt. 4.6.7b normy PN-EN 71-8 poprzez jego błędną interpretację i niewłaściwe zastosowanie w sprawie polegające na uznaniu za prawidłowe stanowiska organu, że zastosowane w zabawce węzły nie są systemami nierozbieralnymi, których siłowe rozebranie powoduje zniszczenie wyrobu, ponieważ istnieje możliwość rozgięcia przez użytkownika metalowych obejm i rozwiązania węzłów bez zniszczenia wyrobu, podczas gdy takie działanie w sposób oczywisty prowadzi właśnie do zniszczenia wyrobu;
b. art. 84 ust. 2 pkt 2 i 6 ustawy o systemach oceny zgodności, poprzez uznanie za dopuszczalne nakazanie przez organ wycofania z obrotu zabawki - huśtawki Ref. [...], kod EAN [...], jako niezgodnej z wymaganiami oraz nakazanie powiadomienia konsumentów o stwierdzonych niezgodnościach z wymaganiami, podczas gdy wbrew twierdzeniom organu, ustalenia poczynione w sprawie nie doprowadziły do ustalenia, że wyrób nie spełnia wymagań normy PN-EN 71-8 "Bezpieczeństwo zabawek. Część 8: Zabawki aktywizujące przeznaczone do użytku domowego";
c. art. 97 ust. 1 i 3 w zw. z art. 88 ustawy o systemach oceny zgodności poprzez akceptację nałożenia na stronę postępowania kary pieniężnej w wysokości 20 000 zł za wprowadzenie do obrotu wyrobu niezgodnego z wymaganiami określonymi w § 5 ust. 1 rozporządzenia oraz ppkt 1.1 Załącznika nr 1 "Wymagania dla zabawek" pkt 1 "Wymagania w zakresie właściwości fizycznych i mechanicznych" do rozporządzenia, tj. w wysokości nie uwzględniającej ogólnych zasad wyrażonych w art. 97 ust. 3 ustawy, a w szczególności współpracy z organem nadzoru (art. 97 ust. 3 pkt 8) oraz wagi i okoliczności naruszenia prawa (art. 97 ust. 3 pkt 1);
d. art. 97 ust. 1 i 3 w zw. z art. 90 ust. 1 pkt 2 ustawy o systemach oceny zgodności poprzez akceptację nałożenia na stronę postępowania kary pieniężnej w wysokości 5 000 zł za naruszenie obowiązku polegającego na niedołączeniu do wyrobu informacji dotyczącej bezpieczeństwa użytkowania wyrobu, tj. zalecenia okresowego sprawdzania siedziska pod kątem śladów uszkodzeń, która to wysokość nie uwzględnia ogólnych zasad wyrażonych w art. 97 ust. 3 ustawy, a w szczególności współpracy z organem nadzoru (art. 97 ust. 3 pkt 8) oraz wagi i okoliczności naruszenia prawa (art. 97 ust. 3 pkt 1).
Argumentację na poparcie zarzutów sformułowanych w petitum skargi kasacyjnej przedstawiono w jej uzasadnieniu.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zarzuty skargi kasacyjnej nie są uzasadnione i dlatego skarga nie może być uwzględniona.
Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dodać należy, że w przypadku oparcia skargi kasacyjnej na naruszeniu prawa procesowego (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), wnoszący skargę kasacyjną musi mieć na uwadze, że dla ewentualnego uwzględnienia skargi kasacyjnej niezbędne jest wykazanie wpływu naruszenia na wynik sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Ze wskazanych przepisów wynika, że wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.
Wychodząc z tego założenia, należy na wstępie zaznaczyć, że wobec niestwierdzenia z urzędu nieważności postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny ogranicza swoje rozważania do oceny zagadnienia prawidłowości dokonanej przez sąd I instancji wykładni wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa. Rozpoznając skargę kasacyjną w tak zakreślonych granicach, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw. Natomiast istota sporu prawnego rozpatrywanej sprawy, a także sposób sformułowania zarzutów oraz ich wzajemne powiązanie powodują konieczność łącznego ich rozpatrzenia.
W pierwszej kolejności należy zauważyć, iż pomimo ich mnogości i rozbudowania, zarzuty sformułowane w skardze kasacyjnej w znacznej części w istocie zmierzają do podważenia tych samych ocen wyrażonych przez Sąd pierwszej instancji, będących wynikiem przeprowadzonej przez ten Sąd kontroli legalności zaskarżonej decyzji.
Jak trafnie zauważył Sąd I instancji, spór w niniejszej sprawie dotyczy kwestii czy oferowany do sprzedaży przez stronę skarżącą produkt w postaci zabawki huśtawki Ref. [...], kod EAN [...], spełniał odpowiednie wymagania określone przepisami obowiązującego prawa.
W pierwszej kolejności należy przedstawić ogólne zasady postępowania w sprawach o nakazanie wycofania produktu z obrotu i wymierzenia kary pieniężnej. Rozpocząć należy od tego, że zasada swobodnego przepływu towarów gwarantuje, że produkty, które trafiają na rynek wewnętrzny Unii Europejskiej, spełniają wymogi zapewniające wysoki poziom ochrony interesów publicznych, takich jak zdrowie i bezpieczeństwo w ogóle, zdrowie i bezpieczeństwo w miejscu pracy, ochrona konsumentów, ochrona środowiska i bezpieczeństwa. Zasadnicze wymagania dotyczące produktów zostały określone w dyrektywach i rozporządzeniach Parlamentu Europejskiego i Rady. Ogólnie rzecz ujmując, wynika z nich, że produkty wprowadzane na rynek wewnętrzny, oprócz oczywiście wysokiego poziomu jakości i ochrony, powinny posiadać deklaracje zgodności oraz oznakowanie CE lub inne dodatkowe oznaczenia.
Szczegółowe procedury nadzoru rynku zostały określone w następujących rozporządzeniach UE: rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 765/2008 z dnia 9 lipca 2008 r. ustanawiające wymagania w zakresie akredytacji i nadzoru rynku dotyczące warunków wprowadzania produktów do obrotu i uchylające rozporządzenie (EWG) nr 339/93; rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1020 z dnia 20 czerwca 2019 r. w sprawie nadzoru rynku i zgodności produktów oraz zmieniające dyrektywę 2004/42/WE i rozporządzenia (WE) nr 765/2008 i (UE) nr 305/2011.
W prawie polskim system oceny zgodności i nadzoru rynku regulują ustawy: ustawa z dnia 13 kwietnia 2016 r. o systemach oceny zgodności i systemie nadzoru rynku oraz ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. o systemie oceny zgodności. Wynika z nich, że organy nadzoru rynku kontrolują czy produkty spełniają wymagania określone w odpowiednim prawodawstwie harmonizacyjnym UE i czy nie zagrażają zdrowiu, bezpieczeństwu ani żadnemu innemu aspektowi ochrony interesu publicznego. Jeśli produkty nie spełniają wymagań albo zagrażają zdrowiu i bezpieczeństwu, organy nadzoru rynku nakazują przedsiębiorcom usunięcie produktu z rynku lub nawet jego zniszczenie. Dodatkowo na tych przedsiębiorców nakładane są kary pieniężne.
Podmiotami odpowiedzialnymi za zgodność produktu z wymaganiami są: producent, instalator, upoważniony przedstawiciel, importer oraz dystrybutor.
Zgodnie z art. 5 ustawy o systemach oceny zgodności i nadzoru rynku wyroby wprowadzone do obrotu lub oddawane do użytku muszą spełniać wymagania. Wymagania dla wyrobów podlegających ocenie zgodności określają przepisy wydane na podstawie art. 12 ustawy o systemach oceny zgodności i nadzoru rynku. W przypadku zabawek zastosowanie mają przepisy rozporządzenia Ministra Rozwoju i Finansów z dnia 20 października 2016 r. w sprawie wymagań dla zabawek (Dz. U. z 2019 r. poz.1816).
Na podstawie art. 63 ust. 2 ustawy o systemach oceny zgodności i nadzoru rynku w przypadku, o którym mowa w art. 74 ust. 2, art. 75 ust. 1 oraz do postępowań, o których mowa w art. 76 ust. 1, art. 85 ust. 1 i art. 87 ust. 3, a także do postępowań w sprawach kar pieniężnych, o których mowa w art. 88-96, w zakresie nieuregulowanym w niniejszej ustawie, stosuje się odpowiednio przepisy k.p.a.
Nie ulega wątpliwości, że w rozpoznawanej sprawie organ miał obowiązek stosowania odpowiednio przepisów k.p.a. Na Prezesie UOKiK prowadzącym postępowania na podstawie przepisów ustawy o systemach oceny zgodności i nadzoru rynku ciążył zatem – zgodnie z zasadami oficjalności i prawdy obiektywnej - obowiązek wszechstronnego i wyczerpującego zebrania oraz rozpatrzenia całego materiału dowodowego w celu ustalenia stanu faktycznego sprawy.
Pamiętać przy tym należy, że z zasadami wskazanymi wyżej koresponduje zasada rozkładu ciężaru dowodowego. Powszechnie w doktrynie i judykaturze przyjmuje się, że w postępowaniu administracyjnym, w tym w szczególności w sprawach sankcji administracyjnych, to na organie spoczywa ciężar dowodu. Tak ukształtowana zasada ciężaru dowodu doznaje jednak przełamania w tych przypadkach, w których możliwości poczynienia ustaleń przez organ są ograniczone, zwłaszcza, gdy wykazanie określonych faktów pozostaje w interesie strony (por. wyrok NSA z 15 grudnia 2017 r., sygn. akt II OSK 603/16 ). W takich przypadkach ciężar przeprowadzenia dowodu spoczywa na tym, kto z określonego faktu wywodzi dla siebie skutki prawne. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 10 października 2007 r., sygn. akt II GSK 172/07, wyraził pogląd, który Sąd rozpoznający sprawę niniejszą podziela, że nałożenie na organy prowadzące postępowanie administracyjne obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego nie zwalnia strony postępowania od lojalnego współudziału w realizacji tego obowiązku. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy nieudowodnienie określonej okoliczności faktycznej może prowadzić do rezultatów niekorzystnych dla strony.
Powyższe stanowisko potwierdza liczne orzecznictwo, które akcentuje, że obowiązki organów administracji publicznej w zakresie przeprowadzenia dowodów z urzędu celem odtworzenia prawdy obiektywnej (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.) nie sięgają tak daleko, by zwalniały stronę ze współudziału w zebraniu materiału dowodowego (por. np. wyroki NSA z: 17 lutego 2011 r., sygn. akt II GSK 273/10; 10 grudnia 2010 r., sygn. akt II OSK 1677/10). W ramach lojalnego współdziałania w celu wyjaśniania okoliczności faktycznych strona powinna przedstawić wszystkie informacje niezbędne do ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak również udostępnić dowody znajdujące się w jej posiadaniu lub które tylko ona może przedstawić, potwierdzające okoliczności istotne dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy.
Wskazane wyżej ogólne zasady prowadzenia postępowania dowodowego w postępowaniu administracyjnym w sprawach z zakresu ustawy o systemach oceny zgodności i nadzoru rynku ulegają pewnej modyfikacji wynikającej z regulacji zawartej w tej ustawie. I tak zgodnie z art. 13 pkt 16 ustawy strona na żądanie Prezesa UOKiK jest zobowiązana współpracować w celu usunięcia zagrożenia, jakie stwarza wyrób wprowadzony przez nią do obrotu. Ponadto, przepisy ustawy nakładają na organ obowiązek szybkiego i sprawnego prowadzenia postępowania, co wydaje się być okolicznością ze wszech miar uzasadnioną. Ustawodawca wprowadził ograniczenia czasowe, w których organ powinien przeprowadzić postępowanie i rozstrzygnąć sprawę. Zgodnie z art. 76 ust. 2 ustawy postępowanie prowadzi się nie dłużej niż 3 miesiące. Do tego należy dodać regulację k.p.a., że postępowanie z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy powinno zostać rozpatrzone zgodnie z art. 35 § 3 k.p.a. w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania.
Dodać też należy, że Prezes UOKiK w sprawach z zakresu ustawy o systemach oceny zgodności i nadzoru rynku nie ma obowiązku poszukiwania dowodów dla wykazania słuszności stanowiska strony. Wynika to bezpośrednio z treści art. 82 ust. 1 ustawy. Z treści tego przepisu, który zostanie szczegółowo omówiony niżej, wprost wynikają obowiązki nałożone na stronę postępowania do przedłożenia dowodów z rygorem, że w przypadku ich nieprzedłożenia wywoła to określone skutki prawne. Ustawodawca wprost obowiązkiem poszukiwania środków dowodowych mających przemawiać na korzyść strony obciążył same strony.
Celem nadzoru rynku jest zapewnianie wysokiego poziomu ochrony interesów publicznych, takich jak zdrowie i ogólnie rozumiane bezpieczeństwo, bezpieczeństwo i higiena pracy w miejscu pracy, ochrona konsumentów oraz ochrona środowiska naturalnego, po to aby wszystkie wyroby, które znajdują się w obrocie, niezależnie od miejsca (kraju), gdzie zostały wyprodukowane, spełniały obowiązujące wymagania. Producent, importer czy dystrybutor mają obowiązek zapewnić, żeby wyrób został zaprojektowany i wytworzony zgodnie z wymaganiami, mają zapewnić stosowanie procedur mających na celu utrzymanie zgodności produkcji seryjnej z wymaganiami, z uwzględnieniem zmian w projekcie lub cechach charakterystycznych wyrobu oraz w innych dokumentach, w odniesieniu do których jest deklarowana jego zgodność.
Ze względu na cel oraz specyfikę postępowania w przedmiocie nadzoru rynku konieczna jest szybka reakcja organów nadzoru i kontroli, po to aby bez zbędnej zwłoki wyeliminować z rynku wyroby niespełniające wymagań i dodatkowo stwarzające niebezpieczeństwo nie tylko dla ich bezpośrednich użytkowników, ale ogółu ludności.
Zaznaczyć należy, że przedmiotem postępowania prowadzonego przez Prezesa UOKiK w rozpoznawanej sprawie są wyroby, które trafiły już do obrotu, zatem znajdują się w sprzedaży. Część z nich trafiła już do użytkowników końcowych. Z tego względu istotne jest, aby współpraca z podmiotami gospodarczymi takimi jak producenci, importerzy czy też dystrybutorzy była właściwa i pozwoliła na szybkie wyeliminowanie z rynku wyrobów niespełniających wymagań, tak aby wyeliminować każdego rodzaju niebezpieczeństwo związane z wyrobami, które na rynku znaleźć się nie powinny.
Wskazane wyżej okoliczności wyjaśniają ratio legis regulacji wprowadzonej w ustawie o systemach oceny zgodności i nadzoru rynku w zakresie szybkości i sprawności działania organów kontroli i nadzoru.
Zgodnie z art. 76 ust. 1 ustawy o systemach oceny zgodności postępowanie w sprawie wprowadzonych do obrotu lub oddanych do użytku wyrobów niezgodnych z wymaganiami wszczyna się z urzędu w przypadku stwierdzenia w toku kontroli, że wyrób nie spełnia wymagań albo nie spełnia wymagań i stwierdzono niezgodności formalne. Ustawodawca w art. 82 ust. 1 ustawy jeszcze przed wydaniem decyzji rozstrzygającej sprawę wprowadził obowiązek wydania przez organy nadzoru postanowienia, wzywającego stronę postępowania do:
1) usunięcia niezgodności wyrobu z wymaganiami lub niezgodności formalnych,
2) wycofania wyrobu z obrotu lub użytku,
3) zaprzestania udostępniania wyrobu,
4) odzyskania wyrobu,
5) zniszczenia wyrobu lub
6) powiadomienia konsumentów lub innych użytkowników o stwierdzonych niezgodnościach z wymaganiami, określając termin i sposób powiadomienia
- wyznaczając termin na przedstawienie dowodów potwierdzających wykonanie tego postanowienia.
Postanowienie Prezesa UOKiK wydane w oparciu o przepis art. 82 ust. 1 ustawy ma zasadnicze znaczenia dla dalszego toku postępowania. W przypadku stwierdzenia, że wyrób spełnia wymagania, bądź też wszystkie niezgodności wyrobu zostały usunięte, bądź też wyrób zostanie usunięty z obrotu, odzyskany lub zniszczony, bądź też powiadomiono użytkowników o niezgodnościach wyrobu, organ zobowiązany jest do umorzenia postępowania.
Natomiast w sytuacji stwierdzenia, że wyrób nie spełnia wymagań, a także w przypadku gdy stwierdzono niezgodności formalne, a strona postępowania nie przedstawiła dowodów potwierdzających usunięcie niezgodności wyrobu z wymaganiami lub usunięcie niezgodności formalnych, wycofanie wyrobu z obrotu lub użytku, zaprzestanie udostępniania wyrobu, odzyskanie wyrobu, zniszczenie wyrobu lub powiadomienie użytkowników o stwierdzonych niezgodnościach z wymaganiami, organ nadzoru rynku prowadzący postępowanie, stosownie do art. 84 ust. 2 ustawy o systemach oceny zgodności, w drodze decyzji:
1) nakazuje usunięcie niezgodności wyrobu z wymaganiami lub usunięcie niezgodności formalnych;
2) nakazuje wycofanie wyrobu z obrotu lub użytku;
3) zakazuje udostępniania wyrobu;
4) nakazuje odzyskanie wyrobu;
5) nakazuje zniszczenie wyrobu;
6) nakazuje powiadomienie konsumentów lub innych użytkowników o stwierdzonych niezgodnościach z wymaganiami, określając termin i sposób powiadomienia.
Z treści ww. przepisów wynika, że zastosowanie przepisu art. 84 ust. 2 ustawy jest wprost konsekwencją niewykonania przez stronę obowiązków i nieprzedstawienia dowodów wskazanych w postanowieniu wydanym w trybie art. 82 ust. 1 ustawy. Organ, w przypadku stwierdzenia niezgodności i nieprzedstawienia przez stronę dowodów w terminie lub nieprzedstawienia ich w ogóle, jest zobligowany do nałożenia sankcji administracyjnych wskazanych w art. 84 ust. 2 ustawy. Nałożenie sankcji przez organ nie zależy zatem od jego uznania, lecz wynika ze związania organu ustaleniami faktycznymi dotyczącymi niepodjęcia przez stronę działań, polegających na przedstawieniu dowodów potwierdzających usunięcie niezgodności wyrobu z wymaganiami lub usunięcie niezgodności formalnych, wycofanie wyrobu z obrotu lub użytku, zaprzestanie udostępniania wyrobu, odzyskanie wyrobu, zniszczenie wyrobu lub powiadomienie użytkowników o stwierdzonych niezgodnościach z wymaganiami, które to działania zostają pierwotnie określone przez organ w postanowieniu wydanym właśnie na podstawie art. 82 ust. 1 ww. ustawy, a do powzięcia których Prezes UOKiK wzywa strony postępowania (por. wyrok NSA z 20 sierpnia 2021 r., sygn. akt II GSK 97/21, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
To czy organ umorzy postępowanie w sprawie wprowadzenia do obrotu wyrobu niezgodnego z wymaganiami w oparciu o art. 84 ust. 1 ustawy, czy też nałoży na stronę jeden z obowiązków określonych w art. 84 ust. 2 ustawy, zależy od poczynionych przez organ ustaleń faktycznych, od przedstawienia przez stronę we wskazanym przez organ terminie dowodów wykonania postanowienia Prezesa UOKiK lub podjęcia działań określonych w ustawie (usunięcie niezgodności wyrobu z wymaganiami lub usunięcie niezgodności formalnych, wycofanie wyrobu z obrotu lub użytku, zaprzestanie udostępniania wyrobu, odzyskanie wyrobu, zniszczenie wyrobu lub powiadomienie użytkowników o stwierdzonych niezgodnościach z wymaganiami).
Ponadto, przedstawienie dowodów wykonania postanowienia Prezesa UOKiK, wydanego na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy, we wskazanym przez organ terminie, stanowi przesłankę określoną w art. 97 ust. 4 pkt 3 ustawy, której spełnienie obliguje organ do odstąpienia od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej. Analiza ww. przepisów prowadzi do wniosku, że obowiązek organu, polegający na nałożeniu na stronę sankcji, jest wyłącznie skutkiem niewłaściwego działania w toku postępowania, czy też braku takiego działania przez samą stronę (por. wyrok NSA z 21 września 2021 r., sygn. akt II GSK 975/21 publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Wojewódzki Sąd Administracyjny prawidłowo uznał, że Prezes UOKiK, ponownie rozpatrując sprawę, dokonał właściwej oceny zebranych w toku postępowania dowodów. Zgromadzony w toku postępowania administracyjnego materiał dowodowy wskazuje, że producent nie dochował należytej staranności przy wprowadzaniu do obrotu wyrobu i nie sprawdził, czy wyrób spełnia wymagania oraz czy dołączono do niego konieczną informację dotyczącą bezpieczeństwa, co stanowiło jego obowiązek zgodnie z ustawą o systemach oceny zgodności i nadzoru rynku. Ustalenia poczynione w toku kontroli oraz w toku postępowania wyjaśniającego prowadzonego przez organ nadzoru rynku w obu instancjach administracyjnych, wskazują, że zabawka nie spełnia wymagań rozporządzenia.
Trafnie również podkreślono w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia, że w toku postępowania na zlecenie Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów akredytowane laboratoria badawcze Laboratorium [...] w L. oraz Instytut [...] w G. przeprowadziły badanie próbki oraz próbki kontrolnej wyrobu. W wyniku przedmiotowych badań wykazano, że wyrób nie spełnia wymagań normy PN-EN 71-8 "Bezpieczeństwo zabawek. Część 8: Zabawki aktywizujące przeznaczone do użytku domowego" określonych w:
- pkt 4.6.7b, z uwagi na to, że przy montażu zabawki zostały wykonane węzły. Zastosowane węzły nie są systemami nierozbieralnymi, których siłowe rozebranie powoduje zniszczenie wyrobu, ponieważ istnieje możliwość rozgięcia przez użytkownika metalowych obejm i rozwiązania węzłów bez zniszczenia wyrobu. Węzły nie są również systemami całkowicie odpornymi na ingerencję z zewnątrz tzn. złączami spawalnymi lub wykonanymi metodą wtryskową;
- pkt 5.3d, z uwagi na brak umieszczenia w instrukcji użytkowania zalecenia okresowego sprawdzania siedziska huśtawki pod kątem śladów uszkodzeń.
Rację ma także Sąd I instancji, wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej, że badanie zarówno próbki jak i próbki kontrolnej wykazało, iż zastosowany sposób montażu przy użyciu węzłów nie jest systemem nierozbieralnym. Powyższe potwierdzają sprawozdanie nr [...] z 17 maja 2018 r. z badań przeprowadzonych przez Laboratorium [...] w L. oraz sprawozdanie z badań Instytutu [...] w G. z 15 kwietnia 2019 r., nr [...]. W pierwszym z nich wskazano wprost, iż istnieje możliwość rozgięcia przez użytkownika metalowych obejm i rozwiązania węzłów bez zniszczenia wyrobu, natomiast w drugim stwierdza się, że zastosowane do zaciśnięcia węzłów zszywki nie gwarantują, że system montażu huśtawki jest nierozbieralny i nienaruszalny, podczas badania rozebrano węzeł ze zszywkami bez uszkodzenia wyrobu. W toku postępowania w celu wyjaśnienia wątpliwości czy huśtawka w ogóle podlega wymaganiom z pkt 4.6.7b, Prezes UOKiK zwrócił się do [...] o przygotowanie opinii technicznej w zakresie stosowania normy PN-EN 71-8 pkt 4.6.7.b do zabawki - huśtawka Ref [...], kod EAN [...], w zakresie spełniania wymagań ww. pkt normy przez huśtawkę, ze szczególnym uwzględnieniem sposobu zabezpieczenia węzłów (węzeł górny - obejma, węzeł dolny - metalowe zszywki). Powyższe zlecenie stanowiło jednocześnie realizację wniosku dowodowego strony z 26 lipca 2019 r. o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego na okoliczność prawidłowego sposobu montażu węzłów i nierozbieralności węzłów. Zgodnie z opinią ww. jednostki nr [...] w wyniku analizy dokumentacji stwierdzono, że huśtawka Ref. [...] nie spełnia wymagań normy PN-EN 71-8 pkt 4.6.7b ze względu na zastosowaną metodę montażu z wykonaniem węzłów, która jest niedozwolona.
Wbrew zatem twierdzeniom skargi kasacyjnej organ nie oparł swoich rozstrzygnięć tylko na jednym środku dowodowym, tj. na opinii technicznej przygotowanej przez [...], która została sporządzona jedynie w oparciu o dokumentację fotograficzną, ale wykorzystano w tym zakresie kilka środków dowodowych, w tym także wyniki badań przeprowadzonych przez Laboratorium [...] w L. oraz sprawozdanie z badań Instytutu [...] w G. W tej sytuacji nie sposób zgodzić się ze stanowiskiem skarżącej kasacyjnie, jakoby w niniejszej sprawie miało dojść do naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. oraz art. 72 ust. 1 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 84 ust. 2 pkt 2 i 6 ustawy o systemach oceny zgodności i nadzoru rynku.
W ocenie NSA nie doszło do naruszenia art. 7 k.p.a. w związku z art. 77 § 1 k.p.a. oraz w związku z art. 80 k.p.a., ponieważ Sąd I instancji prawidłowo orzekł, że organ w sposób wyczerpujący, rzetelny i wszechstronny zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy sprawy. W szczególności nie doszło do dowolnego ustalenia, jedynie w oparciu o wykonaną dokumentację fotograficzną, że zastosowano elementy nieprawidłowo zabezpieczające węzły huśtawki. W postępowaniu dowodowym wykazano nie tyle, że sposób zabezpieczenia węzłów jest nieprawidłowy, lecz wykazano w ogóle sam fakt zastosowania węzłów jako sposobu montażu - co nie jest dopuszczalne. Na podstawie przeprowadzonych dowodów nie ulega wątpliwości, że huśtawka nie spełnia wymagań normy PN-EN 71-8 Bezpieczeństwo zabawek. To, że na organie spoczywa obowiązek prowadzenia postępowania dowodowego nie oznacza jednak, że obowiązek ten ma charakter absolutny i obciąża organ powinnością poszukiwania okoliczności korzystnych dla strony.
Co więcej, Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko przedstawione w zaskarżonym wyroku, iż kontrolowany wyrób jest ponadto niezgodny z postanowieniami pkt 5.3d normy PN-EN 71-8. W instrukcji użytkowania huśtawki zamieszczone powinno zostać ostrzeżenie o konieczności sprawdzenia mocowania i stanu m.in. siedziska oraz zakazie dalszego użytkowania huśtawki w przypadku uszkodzenia tego elementu. Treść instrukcji użytkowania, która była dołączona do wyrobu i której dokumentacja fotograficzna znalazła się w aktach kontroli potwierdza brak ww. ostrzeżenia.
Według Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji w pełni zasadnie przyjął, że wobec powyższych ustaleń organ pierwszej instancji trafnie stwierdził, że kwestionowana huśtawka stwarza poważne ryzyko i zachodzi podstawa do wszczęcia postępowania w oparciu o przepis art. 76 ust. 1 ustawy o systemach oceny zgodności i nadzoru rynku.
Nie mogą być zatem uznane za trafne zarzuty kasacyjne dotyczące naruszenia prawa materialnego, opisane szczegółowo w petitum skargi kasacyjnej. Przede wszystkim w zarzutach naruszenia art. 5 oraz art. 84 ust. 2 pkt 2 i 6 ustawy o systemach zgodności i nadzoru, jak i w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, jej autor nie przedstawił w zasadzie żadnej argumentacji na poparcie podniesionych zarzutów prawa materialnego, ponieważ argumenty zawarte w rozbudowanym zarzucie, jak i w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, odnoszą się tylko do kwestii niewłaściwego odniesienia się przez Sąd I instancji do stanu faktycznego sprawy i jego oceny, a więc naruszenia prawa procesowego. Kasator podkreśla bowiem, iż w przypadku art. 5 ustawy o systemach oceny zgodności i nadzoru rynku w zw. z pkt 4.6.7b normy PN-EN 71-8 do naruszenia miało dojść "poprzez jego błędną interpretację i niewłaściwe zastosowanie w sprawie polegające na uznaniu za prawidłowe stanowiska organu, że zastosowane w zabawce węzły nie są systemami nierozbieralnymi, których siłowe rozebranie powoduje zniszczenie wyrobu, ponieważ istnieje możliwość rozgięcia przez użytkownika metalowych obejm i rozwiązania węzłów bez zniszczenia wyrobu, podczas gdy takie działanie w sposób oczywisty prowadzi właśnie do zniszczenia wyrobu". Natomiast odnośnie art. 84 ust. 2 pkt 2 i 6 ustawy o systemach zgodności i nadzoru rynku, do naruszenia miało dojść "poprzez uznanie za dopuszczalne nakazanie przez organ wycofania z obrotu zabawki — huśtawki Ref. [...], kod EAN [...], jako niezgodnej z wymaganiami oraz nakazanie powiadomienia konsumentów o stwierdzonych niezgodnościach z wymaganiami, podczas gdy wbrew twierdzeniom organu, ustalenia poczynione w sprawie nie doprowadziły do ustalenia, że wyrób nie spełnia wymagań normy PN-EN 71-8 "Bezpieczeństwo zabawek. Część 8’’.
W tym miejscu wymaga podkreślenia, że zarzut naruszenia prawa materialnego nie może być skutecznie uzasadniony próbą zakwestionowania sądowej oceny uchybień procesowych organu w zakresie ustaleń faktycznych sprawy. W sytuacji, gdy - jak wskazano wyżej przy odniesieniu się do zarzutów dotyczących prawa procesowego – oceny tej skutecznie nie podważono, zarzut kasacyjny naruszenia prawa materialnego nie może być uznany za usprawiedliwiony jedynie na skutek dokonania przez autora rozpoznawanej skargi kasacyjnej odmiennej od przyjętej przez Sąd I instancji kwalifikacji dowodów i wysnucia na tej podstawie innych wniosków co do stanu faktycznego (zob. wyrok NSA z dnia 16 czerwca 2005 r., sygn. akt OSK 832/04, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię, skarżący kasacyjnie powinien wykazać, że sąd mylnie zrozumiał stosowany przepis prawa, natomiast uzasadniając zarzut niewłaściwego zastosowania przepisu prawa materialnego wykazać należy, że sąd stosując przepis popełnił błąd subsumcji, czyli że niewłaściwie uznał, iż stan faktyczny przyjęty w sprawie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa. W obu tych przypadkach autor skargi kasacyjnej wykazać musi, jak w jego ocenie powinien być rozumiany stosowany przepis prawa, czyli jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia. W przypadku zarzucania uchybień przepisom procesowym należy dodatkowo wykazać, że to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Dodatkowo należy mieć tu bowiem na uwadze, co trafnie podkreślił WSA w uzasadnieniu, że w konsekwencji stwierdzonych naruszeń i potwierdzenia, że wyrób nie spełnia wymagań, na podstawie przepisów ustawy o systemach oceny zgodności i nadzoru rynku, strona skarżąca prawidłowo zobowiązana została przez organ pierwszej instancji do wycofania wyrobu z obrotu, powiadomienia użytkowników o stwierdzonych niezgodnościach z wymaganiami i przedstawienia dowodów wykonania decyzji. Ponadto na stronę nałożone zostały kary pieniężne oraz strona zobowiązana została do pokrycia kosztów badań laboratoryjnych. Organ wymierzając skarżącej kary pieniężne w wysokości 20.000 zł i 5.000 zł, działał w ramach uznania administracyjnego oraz kierował się kryteriami wskazanymi w art. 97 ust. 3 ustawy.
Według Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji w pełni zasadnie przyjął, że organy w sposób wyczerpujący rozważyły wszystkie ustawowe przesłanki wymiaru kary określone w art. 97 ust. 3 ustawy o systemach oceny zgodności i nadzoru rynku. Skarżąca spółka nie przedstawiła dokumentów oraz dowodów, o które organ wnosił wraz z wszczęciem postępowania zakończonego decyzją [...]. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Prezes UOKiK wziął zatem pod uwagę wszystkie przesłanki wymiaru kary określone w ww. przepisie, szczegółowo wskazując je w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Sankcje pieniężne (kary pieniężne) pełnią wielorakie funkcje, tj. prewencyjną, restytucyjną, kompensacyjną, a także represyjną. Ze swej istoty rolą sankcji pieniężnej jest pogorszenie sytuacji prawnej adresata przez nałożenie obowiązku zapłaty określonej kwoty. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 25 marca 2010 r., sygn. akt P 9/08 (OTK-A, 2010, Nr 3, poz. 26) stwierdził, że administracyjne kary pieniężne stanowią środki mające na celu mobilizowanie podmiotów do terminowego i prawidłowego wykonywania obowiązków na rzecz państwa. Kary te, stosowane automatycznie z mocy ustawy, mają przede wszystkim znaczenie prewencyjne. Zapowiedź negatywnych konsekwencji, jakie nastąpią w wypadku naruszenia obowiązków określonych w ustawie albo w decyzji administracyjnej, ma motywować adresatów do wykonywania ustawowych obowiązków.
Co więcej, Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko przedstawione w zaskarżonym wyroku, iż skarżąca na żądanie Prezesa UOKiK była zobowiązana współpracować w celu usunięcia zagrożenia, jakie stwarza wyrób wprowadzony przez nią do obrotu.
Natomiast z akt sprawy jednoznacznie wynika, że skarżąca nie tylko nie podjęła działań zmierzających do wycofania wyrobu z obrotu lub wstrzymania udostępniania wyrobu, lecz nie przekazała również żadnych innych dowodów lub dokumentów w sprawie, poza sprawozdaniami z badań, które nie kwestionują poczynionych przez organy ustaleń. Strona zobowiązana była wstrzymać sprzedaż wyrobu do czasu rozstrzygnięcia niniejszej sprawy oraz do przekazania informacji niezbędnych do ustalenia zarówno skali sprzedaży, jak i umożliwiających dokładniejszą ocenę przesłanek wymiaru kary.
Nie można zatem podzielić prezentowanego w skardze kasacyjnej wywodu co do naruszenia przez WSA w sprawie art. 97 ust. 1 i 3 w zw. z art. 88 ustawy o systemach oceny zgodności i nadzoru rynku poprzez akceptację nałożenia na stronę postępowania kary pieniężnej w wysokości 20.000 zł oraz art. 97 ust. 1 i 3 w zw. z art. 90 ust. 1 pkt 2 ustawy o systemach oceny zgodności i nadzoru rynku poprzez akceptację nałożenia na stronę postępowania kary pieniężnej w wysokości 5.000 zł.
W świetle powyższych uwag jako bezzasadny należało ocenić, zawarty w punkcie pierwszym petitum skargi kasacyjnej zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez brak uchylenia decyzji Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 16 stycznia 2020 r., nr [...], pomimo wydania jej z naruszeniem art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.
Wobec powyższego należało stwierdzić, że skarga kasacyjna nie podważa zgodności z prawem zaskarżonego wyroku, albowiem stawiane w niej zarzuty nie zostały oparte na usprawiedliwionych podstawach.
W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono w pkt 2 wyroku, na mocy art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265 ze zm.). Zasądzona na rzecz organu kwota stanowi wynagrodzenie radcy prawnego za sporządzenie i wniesienie, w terminie przewidzianym w art. 179 p.p.s.a., odpowiedzi na skargą kasacyjną oraz za udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym profesjonalnego pełnomocnika, który występował przed sądem pierwszej instancji.