II GSK 1637/25

II GSK 1637/25 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-12-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-07-23
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Ostrowska /przewodniczący/
Dorota Dąbek
Monika Krzyżaniak /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6200 Choroby zawodowe
Sygn. powiązane
II SA/Rz 1591/24 - Wyrok WSA w Rzeszowie z 2025-04-15
Skarżony organ
Inspektor Sanitarny
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Ostrowska Sędzia NSA Dorota Dąbek Sędzia del. WSA Monika Krzyżaniak (spr.) Protokolant asystent sędziego Magdalena Czyżewska po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej R.G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 15 kwietnia 2025 r. sygn. akt II SA/Rz 1591/24 w sprawie ze skargi R.G. na decyzję Podkarpackiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Rzeszowie z dnia 8 października 2024 r. nr SP.906.1.9.2024.AG w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 15 kwietnia 2025 r. sygn. akt II SA/Rz 1591/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę R.G. na decyzję Podkarpackiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Rzeszowie z dnia 8 października 2024 r. nr SP.906.1.9.2024.AG w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej.
Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
27 marca 2015 r. do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Rzeszowie (dalej: PPIS) wpłynęło sporządzone przez dermatologa specjalistę medycyny pracy zgłoszenie podejrzenia u R.G. (dalej: "skarżący") choroby zawodowej: nowotwory złośliwe powstałe w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy uznanych za rakotwórcze u ludzi: nowotwór skóry, wymienionej w poz. 17.4 wykazu chorób zawodowych.
Podczas dokonywania oceny narażenia zawodowego PPIS w Rzeszowie ustalił, że skarżący pracował:
- od 1.10.1975 r. do 7.11.1975 r. w S. w R. na stanowisku poligrafa ekranowego w narażeniu na siarczan hydroksylaminy (związek drażniący, rakotwórczy i silnie toksyczny), siarczan sodu, halogenki srebra, sól żelazowo- sodową kwasu wersenowego,
- od 11.11.1975 r. do 10.09.1979 r. w R. w R. jako kontroler produkcji, kierownik magazynu wyrobów gotowych - bez narażenia na czynniki chemiczne,
- od 15.09.1979 r. do 31.12.1984 r. w F. w R. na stanowisku galwanizera, a od 3.05.1984 r. na stanowisku kontrolera jakości wyrobów - brygadzisty w dziale Kontroli Jakości. Podczas zatrudnienia miał bezpośredni kontakt z kąpielami siarczanowymi niklu i chromu oraz cyjankowymi srebra, złota, palladu. Podczas neutralizacji ścieków wydzielał się chlor, cyjaniany, azotyny, detergenty. W 1980 r. miała miejsce awaria w zakładzie - rozlanie się wanny z elektrolitem srebra i cyjanków. Wówczas pracownicy przez parę dni pracowali przy neutralizacji kąpieli cyjankowej. W protokole skarżący wskazał również wypadek przy pracy w 1981 r. - poparzenie podchlorynem sodu (fakt wypadku nie został zgłoszony). W aktach sprawy znajduje się oświadczenie ówczesnego zastępcy dyrektora do spraw technicznych dotyczące poparzenia podchlorynem sodu,
- od 1.01.1985 r. do 31.08.1986 r. w R. w R. na stanowisku z-cy Kierownika Zakładu Chemii Stomatologicznej. Brak jest dokumentacji dotyczącej narażenia zawodowego. Według oświadczenia skarżącego, do produkcji używano różne kwasy i rozpuszczalniki (w tym TRI - trichloroetylen), masy akrylowe, gorące parafiny,
- od 1.09.1986 r. do 31.07.1990 r. (urlop bezpłatny od 5.02.1990 r. do 31.07.1990 r.) w Z. w R. (pracownicy od 1.03.1997 r. zostali zatrudnieni przez Z. Sp. z o.o.). Od 1.11.1999 r. spółka funkcjonowała jako odrębny podmiot, a następnie pracownicy zostali przejęci przez Przedsiębiorstwo Państwowe Z. Pracownicy zostali przekazani na zasadzie art 231 Kodeksu Pracy, Z., który przekształcił się w styczniu 2001 r. w Z. S.A. Od 2.03.2013 r. B. Sp. z o.o. Polska spółka należąca do koncernu B., została większościowym akcjonariuszem Z. S.A. B. jako jedyny właściciel wycofał akcje Z. z obrotu giełdowego. W efekcie tego Z. stał się częścią Grupy B. - obecnie B. Sp. z o.o. Od 1.01.2010 r. wydzielił się odrębny podmiot Z. Sp. z o.o. Od tego czasu skarżący pracował jako mistrz na gnieździe galwanizerni na Wydziale Obróbki Blach PR-10. Do Jego obowiązków należał nadzór nad pracownikami i procesami produkcyjnymi. W wydziale prowadzone były procesy: niklowania, chromowania, cynkowania, oksydowania chemicznego (tzw. czernienie), polerowanie elektrochemiczne stali szlachetnej, anodowanie aluminium oraz trawienie miedzi i odtłuszczanie w rozpuszczalniku TRI. Stosowane były: siarczan niklu, chlorek niklu, kwas borowy, kwas siarkowy, kwas solny, bezwodnik kwasu chromowego, chlorek cynku, chlorek potasu, wodorotlenek sodu, azotyn sodu, azotan sodu, kwas fosforowy, kwas szczawiowy,
- od 7.05.1992 r. do 31.12.1993 r. w P. w R. na stanowisku akwizytora, z-cy dyrektora ds. handlowych - brak danych o narażeniu zawodowym,
- od 1.01.1994 r. do 31.12.1996 r. w I. S.A. w O., Z. w T. na stanowisku kierownika RBH7- bez narażenia na czynniki rakotwórcze.
W sprawie wydane zostały orzeczenia lekarskie sporządzone przez biegłych z Mazowieckiego Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w Płocku Oddział w Radomiu (MWOMP) oraz z Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi (IMP) tj. z 26 lutego 2016 r. nr [...] oraz z 14 kwietnia 2017 r. nr [...], w których biegli nie znaleźli podstaw do rozpoznania u skarżącego choroby zawodowej z pozycji 17.4 wykazu chorób zawodowych. W pismach z dnia: 14 czerwca 2017 r., 20 października 2017 r. i 19 grudnia 2017 r. biegli z IMP w Łodzi dodatkowo uzasadnili wydane w sprawie orzeczenia lekarskie.
PPIS wydał w dniu 26 lutego 2018 r. wskazaną na wstępie decyzję o braku podstaw do stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej: nowotwory złośliwe powstałe w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy uznanych za rakotwórcze u ludzi: nowotwór skóry, wymienionej w poz. 17.4 wykazu chorób zawodowych.
Organ II instancji rozstrzygnięcie to utrzymał w mocy decyzją z 3 kwietnia 2018 r., natomiast Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z 23 października 2018 r., sygn. akt II SA/Rz 686/18, oddalił skargę na ten akt. W związku ze złożoną skargą kasacyjną Naczelny Sąd Administracyjny, wyrokiem z 18 sierpnia 2020 r. sygn. akt. II OSK 689/19, uchylił powyższy wyrok WSA oraz uchylił decyzję PPWIS z 3 kwietnia 2018 r. NSA zauważył, że z ustaleń organów wynika, iż w środowisku pracy skarżący miał styczność z czynnikami chemicznymi wywołującym ewentualne narażenie zawodowe na powstanie choroby zawodowej, m.in: siarczan hydroksyloaminy, siarczan sodu, halogenki srebra, sól żelazowo-sodowa kawasu wersenowego, siarczan niklu, chlorek niklu, kwas borowy, kwas siarkowy, kwas solny, bezwodnik kwasy chromowego, chlorek cynku, chlorek potasu, wodorotlenek sodu, azotyn sodu, azotan sodu, kwas fosforowy, kwas szczawiowy. Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 10 sierpnia 2012 r. w sprawie kryteriów i sposobu klasyfikacji substancji chemicznych i ich mieszanin (Dz.U. poz. 1018), za substancje o udowodnionym działaniu rakotwórczym na człowieka uważa się substancje zakwalifikowane do kategorii 1 czynników rakotwórczych, wśród nich siarczan niklu (kat 1) i trichloroetylen (TRI) (kat 1B). Pozostałe czynniki chemiczne są sklasyfikowane jako drażniące na skórę lub kat 2 i 3. Pomimo tego, organy w ślad za opiniami zawartymi w orzeczeniach lekarskich oraz pismach wyjaśniających lub uzupełniających lekarzy orzeczników przyjęły, że powyższe czynniki szkodliwe nie mogą być uznane za istotny czynnik etiologiczny choroby nowotworowej, która powstała u skarżącego. NSA podniósł, że jeżeli orzeczenia lekarskie jednostek orzeczniczych służby medycyny pracy nie pozwalają na stwierdzenie, że sporne schorzenie zostało spowodowane wyłącznie przyczynami niepozostającymi w związku z pracą zawodową (przyczynami pozazawodowymi), domniemanie związku przyczynowego w zakresie etiologii zawodowej choroby, o którym mowa w art. 235¹ K.p., przemawia na rzecz tezy, że schorzenie to powstało co najmniej z wysokim prawdopodobieństwem w następstwie działania odpowiedniego czynnika narażenia zawodowego. Brak obalenia powyższego domniemania może zostać oczywiście stwierdzony dopiero po przedstawieniu prawidłowego orzeczenia lekarskiego lub - wobec wyczerpania możliwości w zakresie pozyskania tego rodzaju orzeczeń lekarskich z jednostek orzeczniczych I i II stopnia - po uzyskaniu opinii biegłego lub biegłych odpowiednich specjalności, w tym w zakresie medycyny pracy. Przy czym, NSA podkreślił, że zadaniem biegłych lekarzy nie jest zastępowanie właściwych organów w procesie wykładni i oceny przesłanek prawnych, w tym przede wszystkim w zakresie wykładni art. 235¹ K.p.
PPWIS zwrócił się ponownie do MWOMP w Radomiu z prośbą o jednoznaczną odpowiedź na pytanie o rodzaj i cechy etiologii schorzenia w postaci nowotworu złośliwego skóry - ziarniniaka grzybiastego skóry u skarżącego. Odpowiedzi udzielono w piśmie z 29 stycznia 2021 r. PPWIS zwrócił się o dodatkowe wyjaśnienia także do IMP w Łodzi, a w odpowiedzi z 31 marca 2021 r., jednostka ta podtrzymała treść swojego orzeczenia lekarskiego z 14 kwietnia 2017 r., podając dodatkową argumentację.
W następstwie powyższego, PPWIS decyzją z 6 maja 2021 r. utrzymał w mocy decyzję PPIS z 26 lutego 2018 r. Akt ten został jednak uchylony wyrokiem WSA w Rzeszowie z 14 października 2021 r. sygn. akt II SA/Rz 963/21. Sąd pierwszej instancji podniósł, że nie zostały w pełni wykonane wskazania zawarte w wyroku NSA z 18 sierpnia 2020 r. oraz nie uwzględniono wyrażonej w nim wiążącej oceny prawnej. Sąd zauważył, że żadne ze znajdujących się w aktach sprawy orzeczeń i wyjaśnień jednostek orzeczniczych nie nawiązują w jakikolwiek sposób do dokumentacji lekarskiej skarżącego. Nadal więc nie wiadomo, czy przyjmował on np. leki, które według wyliczenia z opinii uzupełniającej MWOMP z 29 stycznia 2021 r., mogą sprzyjać powstawaniu ziarniniaka grzybiastego, czy w przypadku skarżącego występowały inne okoliczności sprzyjające powstaniu tej choroby tam wyliczone. Nie ma więc żadnych dowodów, które obaliłyby domniemanie, które nakazał zastosować NSA dokonując wykładni przepisów dotyczących stwierdzenia chorób zawodowych.
Wyrokiem z 4 marca 2022 r., sygn. akt II GSK 43/22 NSA oddalił skargę kasacyjną R.G. od orzeczenia Sądu I instancji z 14 października 2021 r.
W ponownym postępowaniu pozyskano dodatkowe odpowiedzi udzielone przez jednostki orzecznicze I i II stopnia, w oparciu na które PPWIS wydał 8 października 2024 r. decyzję utrzymującą w mocy decyzję PPIS w Rzeszowie z 26 lutego 2018 r. Organ zacytował treść art. 2351 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy, wedle którego, za chorobę zawodową uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Wystąpienie w sprawie przesłanki narażenia na czynniki szkodliwe w środowisku pracy oraz związku przyczynowego między narażeniem na te czynniki a stanem chorobowym strony organ administracyjny ustalać musi samodzielnie na podstawie całokształtu przeprowadzonych w sprawie dowodów. Ustalenie występowania u strony choroby w sensie medycznym jest natomiast zadaniem jednostek medycznych i z treścią ich orzeczeń organ administracji nie ma prawa polemizować. PPWIS podkreślił, że w niniejszej sprawie zarówno biegli zatrudnieni w MWOMP w Radomiu, jak i w IMP w Łodzi napisali wprost, że nie można stwierdzić bezspornie ani z wysokim prawdopodobieństwem, że nowotwór skóry - ziarniniak grzybiasty u skarżącego został spowodowany czynnikami środowiska pracy, a co za tym idzie nie może być uznany za chorobę zawodową zamieszczoną pod pozycją 17.4 wykazu chorób zawodowych. Pomimo więc faktu, że choroba skarżącego jest chorobą zawodową w takim rozumieniu, że jest ona ujęta w wykazie chorób zawodowych, to nie ma jednak pewności, ani wysokiego prawdopodobieństwa, że powstała ona na skutek oddziaływania czynników rakotwórczych występujących w jego środowisku pracy. Ocena narażenia zawodowego wykazała co prawda pracę w kontakcie z substancjami szkodliwymi, w tym rakotwórczymi, ale ich rodzaj nie pozwolił biegłym z zakresu medycyny pracy na wykazanie ich wpływu na rozwój choroby nowotworowej u skarżącego. Czynniki rakotwórcze w jakich pracował, zgodnie z aktualną wiedzą medyczną, nie powodują ziarniniaka grzybiastego - nowotworu wywodzącego się z układu limfatycznego lecz mogą powodować wystąpienie nowotworu układu oddechowego (płuc, oskrzeli, krtani, nosa, zatok przynosowych). Szkodliwe i rakotwórcze substancje w środowisku pracy skarżącego nie były przyczyną powstania u niego raka skóry, a co za tym idzie, uznano że do powstania choroby doszło z przyczyn pozazawodowych. Organ podkreślił też, że w świetle orzecznictwa sądowego, zasadą jest szukanie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rozpoznaną u pacjenta chorobą i czynnikami narażenia w środowisku pracy, a nie ustalanie jednoznacznej przyczyny tej choroby. W przypadku ziarniniaka grzybiastego nie jest możliwe wyselekcjonowanie i precyzyjne wskazanie konkretnego czynnika kancerogennego lub zespołu czynników, które z całą pewnością spowodowały chorobę. Wskazanie przyczyny rozpoznanego u skarżącego ziarniniaka grzybiastego z uwzględnieniem roli niezależnych, pozazawodowych czynników ryzyka, nie leży w kompetencji jednostki orzeczniczej, natomiast biegi są zgodni co do stwierdzenia, że choroby nowotworowej, na którą cierpi skarżący nie wywołały czynniki chemiczne występujące w jego środowisku pracy. Brak jest zaś w przepisach prawa przepisu nakazującego związek przyczynowy domniemywać; przeciwko takiemu domniemaniu przemawia zasada prawdy obiektywnej.
R.G. zaskarżył do WSA w Rzeszowie decyzję PPWIS z 8 października 2024 r., wnosząc o jej zmianę i uznanie ziarniniaka grzybiastego za chorobę zawodową oraz uznanie decyzji z 2018 r. za bezzasadną, gdyż jej stwierdzenia nie miały potwierdzeń w postaci dokumentacji znajdującej się w aktach sprawy. Skarżący zarzucił brak uwzględnienia zaleceń wynikających z wydanych w sprawie orzeczeń sądowych oraz błędną ocenę zebranego materiału dowodowego przez nieustalenie przyczyny powstania choroby zawodowej. W jego ocenie, nielogiczne jest przyjęcie, że pracował w środowisku rakotwórczym, ale nie miało to wpływu na powstanie ziarniniaka grzybiastego w sytuacji, gdy choroba ta "daje znać" o sobie po kilkudziesięciu latach.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał argumentację zaskarżonej decyzji, a dodatkowo podał, że jedną z przyczyn przedmiotowego nowotworu są wcześniej przebyte infekcje wirusowe i bakteryjne. Dostarczona dokumentacja medyczna skarżącego nie zawierała jednak wpisów z okresu dzieciństwa, młodości i okresu poprzedzającego zachorowanie, co uniemożliwiło wykluczenie infekcji wirusowych, bakteryjnych, które mogły spowodować u niego mutacje genowe w kierunku rozwoju nowotworu układu limfatycznego. Organ podkreślił też, że uzyskane w toku postępowania opinie biegłych lekarzy są jasne, pozbawione niedomówień, wyczerpujące, należycie uzasadnione oraz nie zawierają wewnętrznych sprzeczności Ponadto, korzystają w zakresie wiedzy specjalistycznej z domniemania prawdziwości.
W piśmie procesowym z 20 grudnia 2024 r. skarżący podniósł, że w dzieciństwie nie przechodził chorób, przeciwko którym był szczepiony. Grypy leczył zaś "domowymi sposobami". W okresie odbywania zasadniczej służby wojskowej nie miał natomiast nawet przeziębień. Jego rodzice nie mieli żadnych chorób dermatologicznych. Nie mają ich także jego dzieci i wnuki.
Wskazanym na wstępie wyrokiem z 15 kwietnia 2025 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę. Mając na względzie zebrany w sprawie materiał dowodowy, w tym ten uzupełniony w następstwie wydanych wyroków NSA i tut. Sądu, WSA stwierdził, że zaskarżona decyzja PPWIS jest prawidłowa.
Sąd I instancji podkreślił, że dla stwierdzenia choroby zawodowej potrzebny jest stan bezsporności bądź wysokiego prawdopodobieństwa tego, że spowodowana ona została działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, a występujących w środowisku pracy strony albo też w związku ze sposobem wykonywania tej pracy. Orzekając w niniejszej sprawie NSA podniósł, że tylko wykazanie, że choroba została spowodowana w sposób pewny lub z wysokim prawdopodobieństwem przyczynami niepozostającymi w związku z pracą pozwala na obalenie domniemania związku przyczynowego warunków pracy ze stwierdzonymi schorzeniami. Dodał równocześnie, że niedające się usnąć wątpliwości na tle specjalistycznej oceny etiologicznej nie mogą być rozstrzygane na niekorzyść pracownika zatrudnionego w warunkach narażających na zachorowanie. Wypowiadając się zaś, co do możliwości oceny wydawanych w tego rodzaju sprawach orzeczeń lekarskich NSA zwrócił uwagę, że muszą one być logiczne, zupełne, spójne, precyzyjne, jednoznaczne, wszechstronnie i merytorycznie uzasadnione. Sąd ten podkreślił, że winny one zawierać uzasadnienie specjalistyczne tzn. w zakresie strony naukowo-medycznej, z wykorzystaniem aktualnych, uznanych publikacji naukowych i wyników badań empirycznych.
W ocenie WSA, stanowisko prezentowane tak przez jednostkę orzeczniczą I, jak i II stopnia, jest stałe. Podmioty te konsekwentnie obstawały mianowicie przy tym, że brak jest możliwości twierdzenia o zawodowej etiologii schorzenia skarżącego, przy czym przedstawiając taki pogląd powoływały się na aktualną wiedzę medyczną. Wyjaśniły, że dwie substancje, w narażeniu, na które pracował skarżący mają wprawdzie rakotwórczy charakter (są to: trójchloroetylen i siarczan niklu), jednak dostępne obecnie publikacje i badania naukowe nie wskazują na ich wpływ na powstawanie ziarniniaka grzybiastego. Wprawdzie więc etiologia przedmiotowego schorzenia nie jest nadal całkowicie wyjaśniona, jednak nie można na tej podstawie wyprowadzać wniosku o przeważającym prawdopodobieństwie czynników zawodowych jako przyczyny tej choroby. Jak podkreślono, przy ocenie, czy nowotwór złośliwy jest chorobą zawodową należy uwzględnić złożoną etiologię i częstość zachorowań na tego typu schorzenia i dla wyprowadzenia konkluzji o chorobie zawodowej konieczne jest zwiększone w porównaniu z populacją ogólną ryzyko zachorowania na nowotwór złośliwy określonego typu i lokalizacji. Jeśli natomiast chodzi o ziarniniaka grzybiastego, to takie zwiększone ryzyko jego rozwoju zaobserwowano u osób zakażonych wirusem HTLV1. Z kolei, związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy narażeniem zawodowym w związku z występowaniem związków niklu a wystąpieniem nowotworu potwierdzono w przypadku takich nowotworów jak nowotwór: płuca, oskrzela, krtani, nosa i zatok przynosowych. Natomiast związek taki w przypadku narażenia na trójchloroetylen zaobserwowano w wypadku nowotworów nerek i wątroby. Poza tym, MWOMP stwierdził, że w dokumentacji medycznej udostępnionej przez skarżącego nie ma informacji, które odnosiłyby się do wskazanych przez MWOMP - w piśmie z 29 stycznia 2021 r. - czynników sprzyjających powstaniu przedmiotowej choroby poza jednak zażywanymi przez skarżącego lekami przeciwnadciśnieniowymi i immunosupresyjnymi. Dane medyczne nie potwierdzają, że w związku z ekspozycją zawodową na czynniki rakotwórcze kategorii 1, na które narażony był skarżący, może dojść do rozwoju ziarniniaka grzybiastego. MWOMP wskazał też na prawdopodobne pozazawodowe źródło pojawienia się u skarżącego choroby, a mianowicie infekcje wirusowe i bakteryjne, które każdy człowiek, a w szczególności dziecko przechodzi z różną częstotliwością i nasileniem. Sam skarżący, w piśmie z 20 grudnia 2024 r., wskazał, że mało chorował; jednocześnie przyznał, że grypy leczył "domowymi sposobami, a zatem je przechodził.
W związku z powyższym WSA zauważył, że skoro aktualna wiedza medyczna wskazuje, że czynniki rakotwórcze, w narażeniu na które pracował skarżący, nie powodują ziarniniaka grzybiastego, to zignorowanie tego faktu przez PPWIS nie było możliwe. Organ nie może bowiem dokonywać oceny poglądów wyrażonych przez lekarzy w aspekcie medycznym, a jedynie pod kątem formalnym tj. czy są one logiczne i spójne. Stanowiska jednostek orzeczniczych są zaś konsekwentne, zbieżne i poparte przedstawieniem aktualnych faktów z zakresu medycyny. Powyższe musiało zaś skutkować wydaniem decyzji o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji o braku podstaw do stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej: nowotwory złośliwe powstałe w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy uznanych za rakotwórcze u ludzi: nowotwór skóry, wymienionej w poz. 17.4 wykazu chorób zawodowych. Wydając tego rodzaju rozstrzygnięcie PPWIS bardzo dokładnie opisał stan faktyczny sprawy, przede wszystkim dane wynikające z oceny narażenia zawodowego strony oraz stanowiska jednostek orzeczniczych. Organ II instancji zauważył, że przy ocenie narażenia zawodowego w przypadku czynników o działaniu rakotwórczym uwzględnia się m. in. pierwotną lokalizację nowotworu. Substancje, w narażeniu na które pracował skarżący, w świetle aktualnej wiedzy medycznej nie powodują ziarniniaka grzybiastego jako nowotworu wywodzącego się z układu limfatycznego.
WSA podkreślił, że nie można zgodzić się ze skarżącym, że nie zostały uwzględnione zalecenia wynikające z wydanych w sprawie orzeczeń sądowych. Zdaniem Sądu, PPWIS zastosował się do nich i obszernie korespondował zarówno z MWOMP, jak i z IMP w Łodzi celem uzyskania dokładniejszych wyjaśnień odnośnie do etiologii schorzenia skarżącego, zgodnie z wymogiem zawartym w tych orzeczeniach. Wyjaśnienia te nie pozostawiły wątpliwości co do tego, że stan wiedzy medycznej dostępny jednostkom orzeczniczym zajmującym w sprawie stanowisko wyklucza możliwość przyjęcia zawodowej etiologii choroby powstałej u skarżącego. Wbrew twierdzeniu skarżącego, stanowisko organu nie jest nielogiczne, bowiem opiera się właśnie na obowiązującej wiedzy medycznej. Kiedy wiedza ta nie pozwala na powiązanie działania czynników rakotwórczych z pojawieniem się ziarniniaka grzybiastego, to nie ma wątpliwości co do tego, że stwierdzenie choroby zawodowej jest w takiej sytuacji niemożliwe.
Z tych względów WSA uznał, że zaskarżona decyzja PPWIS z 8 października 2024 r. jest zgodna z prawem i dlatego skargę na oddalił na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył R.G. zaskarżając go w całości. Wyrokowi zarzucił:
1) naruszenie prawa procesowego, na podstawie art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a. art. 77 § 1 k.p.a. przejawiające się tym, że Sąd I instancji w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej:
a. dokonał nieprawidłowej oceny decyzji Podkarpackiego Państwowego Inspektora Sanitarnego w Rzeszowie z 08.10.2024 powielając tezy orzeczeń lekarskich, które nie wskazywały pewnej przyczyny powstania choroby zawodowej tj. ziarniniaka grzybiastego u R.G.;
b. pominięcie oświadczenia pisemnego dyrektora firmy P. wskazującego na fakt, iż R.G. uległ wypadkowi (nie z własnej winy) przy pracy, który spowodował chemiczne poparzenia całego tułowia ciała, które zdaniem skarżącego miało istotny wpływ na wystąpienie u niego choroby zawodowej;
c. błędna ocena zgromadzonych w sprawie dokumentów w zakresie możliwości uznania chorób skóry w tym ziarniniaka grzybiastego za schorzenie występujące u osób wykonujące zawód galwanizera polegające na odmowie uznania tego przypadku za chorobę zawodową;
d. błędne ustalenie, iż pomiędzy zajmowanym przez R.G. stanowiskiem pracy w charakterze galwanizera a wystąpieniem u niego ziarniniaka grzybiastego brak jest związku przyczynowo skutkowego i tym samym skupienie się na podłożu wirusowym schorzenia, podczas gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy prowadzi do wniosku, że choroba jest związana z charakterem wykonywanego zawodu;
2) naruszenie prawa procesowego art. 141 § 4 p.p.s.a poprzez brak ustosunkowania się przez Sąd I instancji skarżonego wyroku, do wszystkich podnoszonych w skardze zarzutów dotyczących:
a. twierdzeń R.G. innych niż czynniki wirusowe przyczyn powstania ziarniniaka grzybiastego a zwłaszcza tych dotyczących uznania go za chorobę zawodową związaną z wykonywaniem zawodu galwanizera;
b. braku odniesienia się do załącznika nr 3 do skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, który dotyczy przyporządkowania chorób skóry jako chorób zawodowych występujących na stanowisku galwanizera.
W związku z powyższym skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie oraz zarządzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, wg norm przepisanych ze względu na trzykrotne wniesienie skargi apelacyjnej do NSA w Warszawie.
Organ w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie w całości, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji oraz odpowiedzi na skargę.
Na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym pełnomocnik skarżącego przedłożył trzy kserokopie publikacji z czasopism medycznych w języku angielskim oraz trzy tłumaczenia fragmentów tych publikacji, jako dodatkowe uzasadnienie do zarzutu pierwszego skargi kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi - zgodnie z art. 174 p.p.s.a. - może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą i nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich ani w inny sposób korygować.
Zarzuty skargi kasacyjnej obejmowały wyłącznie naruszenie przepisów postępowania, zatem prawidłowość zastosowania przepisów prawa materialnego oraz weryfikacja materialnoprawnej podstawy zaskarżonego aktu pozostawały poza zakresem kontroli sprawy zawisłej przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.
Postępowanie w tej sprawie dotyczyło ustalenia, czy stwierdzone u skarżącego schorzenie w postaci ziarniaka grzybiastego - nowotworu złośliwego skóry, stanowiło chorobę zawodową wymienioną w poz. 17.4 wykazu chorób zawodowych tj. nowotwory złośliwe powstałe w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy uznanych za rakotwórcze u ludzi; nowotwory skóry (załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych – t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 1836). Spór w rozpoznawanej sprawie koncentruje się na ocenie zgodności z prawem poglądu Sądu pierwszej instancji, że przeprowadzone w tej sprawie postępowanie wyjaśniające było prawidłowe i kompletne, spełniając wymogi przewidziane w art. 6, 7 i 77 § 1. Okolicznością faktyczną sporną w tej sprawie jest to, czy bezspornie lub przynajmniej z wysokim prawdopodobieństwem można stwierdzić związek przyczynowo skutkowy pomiędzy rozwojem choroby nowotworowej u skarżącego a jego narażeniem zawodowym.
W pierwszej kolejności oceną Naczelnego Sądu Administracyjnego objęty został zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. sformułowany w pkt 2 lit. a i b petitum skargi kasacyjnej, bowiem jego zasadność wykluczałaby możliwość merytorycznego odniesienia się do pozostałych, objętych zarzutami skargi kasacyjnej nieprawidłowości. Zgodnie z art. 141 § 4 p.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie.
W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną w dwóch przypadkach: po pierwsze, jeżeli uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia, po drugie, gdy uzasadnienie zaskarżonego wyroku zostało sporządzone w sposób uniemożliwiający przeprowadzenie jego kontroli przez Naczelny Sąd Administracyjny (por. uchwała NSA z dnia 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09, ONSAiWSA 2010, nr 3, poz. 39).
W rozpoznawanej sprawie nie występuje żadna z wymienionych sytuacji. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie elementy konstrukcyjne przewidziane w powołanym przepisie. Sąd pierwszej instancji zawarł w nim opis tego, co działo się w sprawie w postępowaniu administracyjnym oraz przedstawił stan faktyczny przyjęty za podstawę wyroku, wskazując z jakich przyczyn - w jego ocenie - skarga nie zasługuje na uwzględnienie. WSA odniósł się przy tym do wydanych w sprawie orzeczeń WOMP i IPM oraz wyjaśnił z jakich powodów orzeczenia te nie podlegały merytorycznej weryfikacji przez organy prowadzące postępowanie w niniejszej sprawie. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku pozwoliło na przeprowadzenie kontroli instancyjnej, w szczególności merytoryczne odniesienie się do pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej. Akceptując w pełni stanowisko organów i oddalając skargę, Sąd pierwszej instancji w dostateczny sposób wyjaśnił swoje stanowisko o zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Sąd wyjaśnił z jakich powodów za niezasadne uznał zarzuty wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa. Wobec powyższego należy stwierdzić, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku spełnia wymagania przewidziane w art. 141 § 4 p.p.s.a. i tym samym zarzuty naruszenia tego przepisu są chybione.
Dodać należy, iż przywołany przez autora skargi kasacyjnej art. 141 § 4 p.p.s.a. nie wymaga szczegółowego odniesienia się przez Sąd pierwszej instancji do wszystkich zarzutów skargi oraz podniesionej w niej argumentacji, ale wymaga odniesienia się do tych zarzutów, których zbadanie jest niezbędne do przeprowadzenia kontroli zaskarżonego aktu administracyjnego, co miało miejsce w realiach sprawy. Zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie może zatem skutecznie uzasadniać nieuwzględnieniem wszystkich zarzutów skargi, czy brakiem odniesienia się przez sąd do wszystkich kwestii podnoszonych przez stronę. To, że skarżący kasacyjnie nie jest przekonany o trafności rozstrzygnięcia sprawy przez sąd, nie oznacza jeszcze wadliwości uzasadnienia wyroku. Brak przekonania strony o trafności rozstrzygnięcia sprawy, w tym co do przyjętego kierunku wykładni i zastosowania prawa, czy też oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, która nie koresponduje z oczekiwaniami skarżącego kasacyjnie, nie oznacza wadliwości uzasadnienia wyroku. Polemika z merytorycznym stanowiskiem sądu pierwszej instancji nie może czynić skutecznym zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a.
Na marginesie wskazać należy, iż sformułowany w pkt 2 lit. b petitum skargi kasacyjnej zarzut braku odniesienia się przez Sąd do załącznika nr 3 do skargi, który dotyczy przyporządkowania chorób skóry jako chorób zawodowych występujących na stanowisku galwanizera jest również niezasadny dlatego, że skarżący nie wykazał, iż brak odniesienia się przez WSA do tego załącznika miało istotny wpływ na wynik sprawy, czego wymaga podstawa kasacyjna z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Organy orzekające w sprawie nie kwestionowały bowiem faktu, iż z zawodem galwanizera wiąże się narażenie na nowotwory złośliwe powstałe w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi, jednak wskazywały na wydane w sprawie orzeczenia właściwych jednostek medycznych, które jednoznacznie stwierdzały, iż taki związek przyczynowo-skutkowy między narażeniem zawodowym a wystąpieniem nowotworu przy narażeniu na związku niklu potwierdzono dla nowotworów układu oddechowego (rak: płuca, oskrzeli, krtani, nosa i zatok przynosowych), a nie dla nowotworów złośliwych skóry. Ponadto, biegli potwierdzili związek przyczynowo-skutkowy między narażeniem zawodowym na TRI a wystąpieniem nowotworu dla nowotworów nerek i wątroby. Pozostałe czynniki chemiczne w narażeniu, na które wykonywał pracę skarżący, sklasyfikowane zostały jako drażniące na skórę, mogące powodować choroby skóry, jednak nie pod postacią nowotworu złośliwego lecz chorób wymienionych w poz. 18 pkt 1-10 wykazu chorób zawodowych. W orzeczeniach medycznych konsekwentnie wskazywano również, iż ziarniak grzybiasty jest najczęściej występującym pierwotnym chłoniakiem skóry wynikającym z rozrostu limfocytarnego i brak jest jakichkolwiek danych o bezspornym, a przynajmniej wysokim prawdopodobieństwie rozwoju tego schorzenia na podłożu zawodowym. W dostępnych badaniach, zdaniem biegłych, nie została potwierdzona hipoteza o wpływie czynników środowiskowych i zawodowych, takich jak ekspozycja na związki chemiczne i rozpuszczalniki na rozwój ziarniaka grzybiastego. Zaznaczono również, iż ziarniak grzybiasty zwykle rozwija się u osób starszych, a ryzyko zachorowania wzrasta już po 40 roku życia. Badania potwierdziły ponadto, iż częściej występuje u mężczyzn.
Wydane w sprawie decyzje oraz orzeczenia medyczne, nie negują zatem tego, że osoba wykonująca zawód galwanizera, pracująca w kontakcie z siarczanem niklu i trójchloroetylenem (TRI) jest narażona na wystąpienie nowotworów złośliwych, jednak związek przyczynowo-skutkowy między wykonywaniem tego zawodu a zachorowaniem na nowotwory dotyczy nowotworów układu oddechowego oraz nowotworów nerek i wątroby a nie nowotworów złośliwych skóry, ponadto galwanizer narażony jest na choroby skóry, ale wymienione w poz. 18 wykazu chorób zawodowych, których u skarżącego nie stwierdzono. Opisywany zatem w pkt 2 lit. b petitum skargi kasacyjnej załącznik do skargi pozostawał wobec tego bez wpływu na wynik sprawy.
Z kolei zarzut zawarty w pkt 2 lit. a petitum skargi kasacyjnej z uwagi na jego sformułowanie, ocenić dodatkowo należy jako całkowicie niezrozumiały.
Pozostałe zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, których uchybienie, zdaniem skarżącego kasacyjnie, mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy są ze sobą funkcjonalnie powiązane i z tego względu należy rozpoznać je łącznie.
O skuteczności zarzutów naruszenia przepisów postępowania formułowanych w ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. nie decyduje każde im uchybienie, lecz tylko takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przez wpływ, o którym mowa należy rozumieć istnienie związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem przepisom postępowania stanowiącym przedmiot zarzutu skargi kasacyjnej, a wydanym w sprawie zaskarżonym orzeczeniem sądu administracyjnego pierwszej instancji, który to związek przyczynowy, jakkolwiek nie musi być realny, to jednak musi uzasadniać istnienie hipotetycznej możliwości odmiennego wyniku sprawy. Wynikającym z art. 176 p.p.s.a. obowiązkiem strony wnoszącej skargę kasacyjną jest więc nie tylko wskazanie podstaw kasacyjnych, lecz również ich uzasadnienie, co w odniesieniu do zarzutu naruszenia przepisów postępowania powinno się wiązać także z uprawdopodobnieniem istnienia wpływu zarzucanego naruszenia na wynik sprawy.
Odnosząc te uwagi do rozpoznawanej skargi kasacyjnej wskazać trzeba, że wskazane w ramach zarzutów procesowych regulacje prawne k.p.a. (art. 6, art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.) nie zostały powiązane z przepisami postępowania przed sądem administracyjnym. Skarga kasacyjna winna zaś być skierowana przeciwko przyjętej w zaskarżonym wyroku podstawie prawnej rozstrzygnięcia, co oznacza wymóg powołania w pierwszej kolejności przepisów normujących działalność orzeczniczą sądów administracyjnych, a w dalszej kolejności wskazania przepisów materialnego i/lub procesowego prawa administracyjnego. Sądy administracyjne nie stosują bowiem bezpośrednio przepisów prawa administracyjnego, lecz przyjmują je jako normatywny wzorzec kontroli działań lub zaniechań administracji publicznej.
Istotniejsze jednak od wyżej wskazanych wad jest, że powołane w zarzutach przepisy k.p.a. zostały uzasadnione w sposób bardzo ogólny, bez wskazania konkretnych uchybień. Ponadto, co istotne, skarżący nie wskazał wpływu naruszenia tych przepisów na wynik sprawy. Już z tego względu należy uznać, że postawione zarzuty naruszenia przepisów prawa procesowego są nieskuteczne.
Powołany jako podstawa zarzutu z pkt 1 petitum skargi kasacyjnej m.in. art. 7 k.p.a. statuuje zasadę prawdy obiektywnej, zgodnie z którą w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Z zasady tej wynika obowiązek wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą, aby w ten sposób stworzyć jej rzeczywisty obraz i uzyskać podstawę do trafnego zastosowania przepisów prawa. Dopełniający tę regulację art. 77 § 1 k.p.a. nakłada na organ prowadzący postępowanie administracyjne obowiązek wyczerpującego ustalenia stanu faktycznego sprawy i przeprowadzenia w tym celu wszelkich niezbędnych dowodów. Tylko fakty powszechnie znane oraz fakty znane organowi z urzędu nie wymagają dowodu (art. 77 § 4 k.p.a.). Zgodnie natomiast z art. 6 k.p.a. organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Oceniając zatem wyniki postępowania dowodowego (wiarygodność i moc dowodów), organ powinien uwzględnić treść wszystkich przeprowadzonych i rozpatrzonych dowodów, wskazując w uzasadnieniu decyzji fakty, które uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Te reguły zostały zachowane w rozpoznawanej sprawie, na co zwrócił uwagę Sąd I instancji, akceptując ocenę dowodów dokonaną przez Podkarpackiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Rzeszowie.
W zarzutach skargi kasacyjnej oraz w jej uzasadnieniu w istocie nie wskazano na braki postępowania dowodowego czy też na niezgodne z przepisami działania organów lecz zarzuty skarżącego stanowią polemikę z ustaleniami decyzji, opartymi głównie na orzeczeniach lekarskich i pismach uzupełniających uprawnionych jednostek medycznych, w tym dokumentacji medycznej skarżącego. Taki sam charakter miały argumenty zgłoszone w skardze do WSA.
Przechodząc do oceny podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów kwestionujących prawidłowość dokonanej przez Sąd I instancji oceny ustalonego przez organy stanu faktycznego sprawy, w pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, że postępowanie administracyjne w przedmiocie choroby zawodowej charakteryzuje się istotną specyfiką w zakresie postępowania dowodowego. Wynika ona z faktu, że ani organy inspekcji sanitarnej ani sądy administracyjne kontrolujące wydane przez te organy decyzje administracyjne, nie posiadają wysoko specjalistycznej wiedzy pozwalającej na samodzielną ocenę konkretnych przypadków lub jednostek chorobowych pod kątem ich zaliczenia do określonej choroby zawodowej.
Zgodnie z § 8 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika. Stosownie do § 6 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, lekarz właściwy do orzekania w zakresie chorób zawodowych wydaje orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego. Jeżeli zakres informacji zawartych w dokumentacji, o której mowa powyżej, jest niewystarczający do wydania orzeczenia lekarskiego, lekarz może wystąpić o ich uzupełnienie do: pracodawcy, lekarza sprawującego profilaktyczną opiekę zdrowotną nad pracownikiem, lekarza ubezpieczenia zdrowotnego lub innego lekarza prowadzącego leczenie pracownika lub byłego pracownika, właściwego państwowego inspektora sanitarnego, pracownika lub byłego pracownika - w zależności do zakresu wymaganych informacji (§ 6 ust. 5 rozporządzenia). Dodatkowo, w świetle § 8 ust. 2 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, jeżeli właściwy państwowy inspektor sanitarny przed wydaniem decyzji uzna, że materiał dowodowy, o którym mowa w ust. 1, jest niewystarczający do wydania decyzji, może żądać od lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie, dodatkowego uzasadnienia tego orzeczenia, wystąpić do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację lub podjąć inne czynności niezbędne do uzupełnienia tego materiału. W postępowaniu przed organami inspekcji sanitarnej, jednostkami, które mają prawo i obowiązek orzekania w przedmiocie chorób zawodowych (tj. czy dane warunki pracy mogły spowodować chorobę zawodową), są wyłącznie jednostki szczegółowo określone w § 5 ust. 2 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych. Organy inspekcji sanitarnej nie są natomiast uprawnione do samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do odmiennego rozpoznania schorzenia. Orzeczenia jednostek organizacyjnych służby zdrowia w kwestii rozpoznania choroby zawodowej lub braku do tego podstaw są wiążące dla organów inspekcji sanitarnej, jeżeli zostały one wydane z zachowaniem norm określonych w rozporządzeniu w sprawie chorób zawodowych (por. wyroki NSA: z 3 marca 2015 r., sygn. akt II OSK 1872/13; z 28 stycznia 2015 r., sygn. akt II OSK 1567/13; z 2 marca 2021 r., sygn. akt II OSK 1102/18; z 24 lutego 1998 r., sygn. akt I SA 1520/97; z 23 lipca 2003r., sygn. akt I SA 108/03; z 24 maja 2001 r., sygn. akt SA 1801/00; z 2 czerwca 1998 r., sygn. akt I SA 225/98).
W toku przedmiotowego postępowania administracyjnego uzyskano łącznie 12 opinii medycznych tj.:
- orzeczenie lekarskie Mazowieckiego Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w Płocku Oddział w Radomiu (MWOMP) z 26 lutego 2016 r. [...],
- orzeczenie lekarskie Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi (IMP) z 14 kwietnia 2017 r. nr [...],
- uzupełnienie z 14 czerwca 2017 r. sporządzone przez biegłych z jednostki orzeczniczej II stopnia do orzeczenia lekarskiego IMP nr [...],
- uzupełnienie z 20 października 2017 r. sporządzone przez biegłych z jednostki orzeczniczej II stopnia do orzeczenia lekarskiego IMP nr [...],
- uzupełnienie z 19 grudnia 2017 r. sporządzone przez biegłych z jednostki orzeczniczej II stopnia do orzeczenia lekarskiego IMP nr [...],
- wyjaśnienie MWOMP w Radomiu z 29 stycznia 2021 r. znak: [...] do orzeczenia lekarskiego nr 11/2016,
- stanowisko biegłych IMP w Łodzi z 31 marca 2021 r.,
- wyjaśnienia MWOMP w Radomiu z 1 grudnia 2022 r.,
- wyjaśnienia MWOMP w Radomiu z 28 grudnia 2022 r.,
- opinia MWOMP w Radomiu z 5 lutego 2024 r.,
- wyjaśnienia MWOMP w Radomiu z 15 maja 2024 r.,
- wyjaśnienia z 15 lipca 2024 r. sporządzone przez biegłych z IMP.
Z orzeczeń lekarskich wydanych przez wskazane jednostki orzecznicze jednoznacznie wynika, ze brak jest podstaw do rozpoznania u skarżącego choroby zawodowej. Przedstawiane przez skarżącego w toku postępowania dodatkowe dokumenty medyczne były przesyłane przez organ do wskazanych jednostek orzeczniczych, jednak ich analiza nie dostarczyła danych mogących wpłynąć na treść wydanych wcześniej orzeczeń lekarskich. Nie sposób zatem zgodzić się z autorem skargi kasacyjnej, że doszło do zaniechania dokładnego wyjaśnienia przez organ stanu faktycznego niniejszej sprawy, a tym samym naruszenia art. 7 i 77 § 1 k.p.a.
Jako prawidłowe należy również uznać stanowisko Sądu I instancji, iż opinie prezentowane tak przez jednostkę orzeczniczą I, jak i II stopnia są spójne, wyczerpujące i konsekwentne w zakresie braku możliwości twierdzenia o zawodowej etiologii schorzenia skarżącego. Przedstawiając taki pogląd jednostki orzecznicze powoływały się na aktualną wiedzę medyczną i wyjaśniły, że dwie substancje, w narażeniu na które pracował skarżący mają wprawdzie niewątpliwie rakotwórczy charakter (są to: trójchloroetylen i siarczan niklu), jednak dostępne obecnie publikacje i badania naukowe nie wskazują na ich wpływ na powstawanie ziarniniaka grzybiastego. Wprawdzie więc etiologia przedmiotowego schorzenia nie jest nadal całkowicie wyjaśniona, jednak nie można na tej podstawie wyprowadzać wniosku o przeważającym prawdopodobieństwie czynników zawodowych jako przyczyny tej choroby. Jak podkreślono, przy ocenie, czy nowotwór złośliwy jest chorobą zawodową należy uwzględnić złożoną etiologię i częstość zachorowań na tego typu schorzenia i dla wyprowadzenia konkluzji o chorobie zawodowej konieczne jest zwiększone w porównaniu z populacją ogólną ryzyko zachorowania na nowotwór złośliwy określonego typu i lokalizacji. Natomiast jeżeli chodzi o ziarniniaka grzybiastego, to takie zwiększone ryzyko jego rozwoju zaobserwowano u osób zakażonych wirusem HTLV1. Z kolei, związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy narażeniem zawodowym w związku z występowaniem związków niklu a wystąpieniem nowotworu potwierdzono w przypadku takich nowotworów jak nowotwór: płuca, oskrzela, krtani, nosa i zatok przynosowych. Ponadto, związek taki w przypadku narażenia na trójchloroetylen zaobserwowano w wypadku nowotworów nerek i wątroby. Poza tym, WOMP stwierdził, że dane medyczne nie potwierdzają, że w związku z ekspozycją zawodową na czynniki rakotwórcze kategorii 1, na które narażony był skarżący, może dojść do rozwoju ziarniniaka grzybiastego. WOMP wskazał też na prawdopodobne pozazawodowe źródło pojawienia się u skarżącego choroby, a mianowicie infekcje wirusowe i bakteryjne, które każdy człowiek, a w szczególności dziecko przechodzi z różną częstotliwością i nasileniem.
Z uwagi na to, że aktualna wiedza medyczna wskazuje, że czynniki rakotwórcze, w narażeniu na które pracował skarżący, nie powodują ziarniniaka grzybiastego, to zignorowanie tego faktu przez PPWIS nie było możliwe. Organ jest bowiem związany opinią lekarską w zakresie wiedzy medycznej. Takiej wiedzy nie posiadają organy administracyjne czy sądy, a zatem nie mogą samodzielnie podważać opinii specjalistów. Związanie polega zatem na tym, że jeśli orzeczenie lekarskie nie budzi wątpliwości w świetle pozostałych dowodów, to stanowi jedyny wiarygodny środek dowodowy służący stwierdzeniu choroby zawodowej (por. uzasadnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 czerwca 2008 r., sygn. K 23/07, OTK-A 2008, nr 5, poz. 82). W przypadku zatem, gdy orzeczenie lekarskie jest prawidłowe pod względem formalnym, zawiera wyczerpujące uzasadnienie i jest zgodne z prawem - organ administracyjny jest takim orzeczeniem związany. Państwowy Inspektor Sanitarny wydający decyzję w sprawie choroby zawodowej, nie jest bowiem uprawniony do kontroli merytorycznej (medycznej) orzeczeń lekarskich wydanych przez jednostki organizacyjne uprawnione do rozpoznawania chorób zawodowych, ani też do dokonywania własnych ustaleń prowadzących do odmiennego rozpoznania jednostki chorobowej. Kontrola i możliwość podważenia opinii lekarskich przez organ jest zatem możliwa, ale w ograniczonym zakresie (por. m.in. wyrok NSA z dnia 12 maja 2010 r., sygn. akt II OSK 335/10). Sąd administracyjny kontrolując pod względem zgodności z prawem decyzję państwowego inspektora sanitarnego, może zakwestionować jedynie ustalenia stanu faktycznego formalnym również orzeczenia lekarskiego, np. z tego punktu widzenia, że zostało wydane w niewłaściwej formie, bez należytego uzasadnienia lub przez nieuprawnionego lekarza. Nie może to jednak dotyczyć merytorycznej treści prawidłowo sporządzonego orzeczenia lekarskiego, (por. m.in. wyrok NSA z dnia 5 stycznia 2007, sygn. akt II OSK 1078/06 i powołane w nim orzecznictwo).
Mając powyższe okoliczności na względzie należało stwierdzić, że Sąd I instancji nie miał podstaw do zakwestionowania postępowania przeprowadzonego przed wydaniem zaskarżonej decyzji.
Powyższej oceny nie mogły zmienić zaprezentowane przez pełnomocnika skarżącego na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym kserokopie fragmentów artykułów sporządzonych w języku angielskim i przetłumaczonych na język polski translatorem Google, mających odnosić się do badań nad etiologią schorzeń w postaci nowotworów złośliwych skóry. Pomijając, iż kserokopie te nie zostały poświadczone za zgodność z oryginałem, jak również nie zostały przetłumaczone w sposób umożliwiający uznanie, iż spełniają one wymogi wynikające z art. 29 p.p.s.a., to wskazać należy, iż Sąd pierwszej instancji jak i NSA nie prowadzą postępowania dowodowego, a jedynie kontrolują ustalenia faktyczne dokonane przez właściwe organy. Natomiast tylko wyjątkowo sąd administracyjny może na mocy art. 106 § 3 p.p.s.a. przeprowadzić z urzędu lub na wniosek stron dowody uzupełniające, lecz tylko z dokumentów urzędowych, oraz gdy jest to konieczne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości związanych z oceną czy zaskarżony akt jest zgodny z prawem i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w danej sprawie. W niniejszej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że nie występują istotne wątpliwości co do oceny zgodności zaskarżonego aktu administracyjnego z prawem.
Na zakończenie wskazać trzeba, iż formułując zarzuty pod adresem zaskarżonego wyroku pominięto, że został on wydany po kolejnym rozpoznaniu skargi ze względu na uchylenie w dniu 18 sierpnia 2020 r. (II OSK 689/19) na skutek skargi kasacyjnej strony przez Naczelny Sąd Administracyjny poprzedniego wyroku Sądu I instancji z 28 października 2018 r. sygn. akt II SA/Rz 686/18 oraz oddaleniu przez NSA (wyrok z 4 marca 2022 r. sygn. akt II GSK 43/22) skargi kasacyjnej R.G. od wyroku wydanego w tej sprawie przez WSA w Rzeszowie (wyrok z 14 października 2021 r. sygn. akt II SA/Rz 963/21).
W tym zakresie Sąd pierwszej instancji wskazał i omówił treść art. 190 p.p.s.a. wywodząc z niego zasadę związania oceną prawną wyrażoną w tym wyroku przy ponownym rozpoznaniu sprawy. W skardze kasacyjnej strony brak jest jednak zarzutów naruszenia art. 190 p.p.s.a. dotyczących związania oceną prawną poprzedniego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego. W tej sytuacji zgadzając się z oceną wyrażoną w zaskarżonym wyroku należało jedynie przypomnieć, że zgodnie z art. 190 p.p.s.a. sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Brak zarzutów naruszenia art. 190 p.p.s.a. nakazuje Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu przyjąć, że organy i sąd, ponownie wydając swoje rozstrzygnięcia, zastosowały się do zaleceń wcześniej wydanych wyroków.
W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny uznając, że skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach, oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a. Na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. odstąpiono od zasądzenia od skarżącego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości uznając, że zachodzi przypadek szczególny, o którym mowa w tym przepisie.