II GSK 1609/21

Naczelny Sąd Administracyjny2025-01-23
NSAAdministracyjneWysokansa
prawo farmaceutycznereklama aptekiprawo administracyjnepostępowanie administracyjnesądownictwo administracyjneprawo UEhandel elektronicznyochrona zdrowiawolność gospodarcza

NSA uchylił wyrok WSA i decyzję GIF w sprawie reklamy apteki, uznając część działań informacyjnych za niedozwoloną reklamę, ale kwestionując interpretację przepisów dotyczących lokalizacji apteki.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej spółki "G." [...] Sp. z o.o. na wyrok WSA, który oddalił jej skargę na decyzję GIF w przedmiocie reklamy apteki. NSA uchylił zaskarżony wyrok i decyzję GIF, uznając część zarzutów skargi kasacyjnej za zasadne. Sąd zakwestionował interpretację przepisów dotyczącą reklamy apteki poprzez umieszczanie informacji o lokalizacji na nośnikach zewnętrznych, ale jednocześnie potwierdził, że komunikaty na stronie internetowej spółki, takie jak "promocje", "wyprzedaże" czy odwołania do rankingu, miały charakter reklamowy.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną spółki "G." [...] Sp. z o.o. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który oddalił skargę spółki na decyzję Głównego Inspektora Farmaceutycznego (GIF). Sprawa dotyczyła prowadzenia niedozwolonej reklamy apteki, umorzenia postępowania w części oraz nałożenia kary pieniężnej. Sąd I instancji uznał, że zarówno umieszczanie informacji o aptece na nośnikach zewnętrznych (bilbordy, plakaty), jak i komunikaty na stronie internetowej spółki (promocje, ceny, rankingi) stanowiły niedozwoloną reklamę. NSA, rozpoznając skargę kasacyjną, uchylił zaskarżony wyrok WSA oraz decyzję GIF. Sąd uznał, że część zarzutów skargi kasacyjnej była zasadna, w szczególności w zakresie interpretacji przepisów dotyczących informacji o lokalizacji apteki. NSA podkreślił, że choć przepisy Prawa farmaceutycznego zakazują reklamy aptek, to informacja o lokalizacji i godzinach pracy nie stanowi reklamy. Sąd zakwestionował uznanie przez WSA za reklamę umieszczenia informacji o lokalizacji apteki na nośnikach zewnętrznych, uznając to za dozwoloną informację. Jednocześnie NSA nie podzielił argumentacji spółki co do niereklamowego charakteru informacji zamieszczonych na stronie internetowej, potwierdzając, że komunikaty takie jak "promocje", "wyprzedaże", "bestsellery" czy odwołania do rankingu miały charakter reklamowy i miały na celu zachęcenie do skorzystania z oferty apteki. Sąd odniósł się również do kwestii zgodności przepisów krajowych z prawem UE, wskazując na toczące się postępowanie przed TSUE w tej sprawie.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, informacja o lokalizacji apteki, nawet jeśli umieszczona na nośnikach zewnętrznych, nie stanowi niedozwolonej reklamy, o ile spełnia funkcję informacyjną i nie zawiera elementów perswazyjnych.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że art. 94a ust. 1 Prawa farmaceutycznego wyraźnie odróżnia reklamę od informacji o lokalizacji. Podanie nazwy i lokalizacji apteki, nawet na wielkogabarytowych nośnikach, mieści się w dozwolonym przekazie informacyjnym, o ile nie dominuje nad nim warstwa reklamowa.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (27)

Główne

P.f. art. 94a § ust. 1, 2, 3 i 4

Ustawa o prawie farmaceutycznym

P.f. art. 112 § ust. 3

Ustawa o prawie farmaceutycznym

P.f. art. 129b § ust. 1 i 2

Ustawa o prawie farmaceutycznym

P.f. art. 94a § ust. 1

Ustawa o prawie farmaceutycznym

Nie stanowi reklamy informacja o lokalizacji i godzinach pracy apteki lub punktu aptecznego.

P.f. art. 129b § ust. 2

Ustawa o prawie farmaceutycznym

Przy ustalaniu wysokości kary uwzględnia się w szczególności okres, stopień oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy, a także uprzednie naruszenie przepisów.

Pomocnicze

Konstytucja RP art. 22

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja RP art. 31 § ust. 3

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

TFUE art. 56

Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Dyrektywa o handlu elektronicznym art. 8 § ust. 1

Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2000/31/WE

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 107 § § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 136 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 104 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 105 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

p.p.s.a. art. 3 § § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 151

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c)

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 183 § § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 174 § pkt 1 i 2

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 188

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a)

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 135

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie art. 14 § ust. 1 pkt 2 lit. a)

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie art. 14 § ust. 1 pkt 1 lit. a)

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie art. 2 § pkt 5

Argumenty

Skuteczne argumenty

Informacja o lokalizacji apteki, nawet na nośnikach zewnętrznych, nie stanowi niedozwolonej reklamy. Interpretacja przepisów Prawa farmaceutycznego przez organy i WSA była zbyt restrykcyjna w zakresie reklamy aptek.

Odrzucone argumenty

Komunikaty na stronie internetowej apteki (promocje, ceny, rankingi) nie miały charakteru reklamowego. Zakaz reklamy aptek jest niezgodny z prawem UE.

Godne uwagi sformułowania

Nie stanowi reklamy informacja o lokalizacji i godzinach pracy apteki lub punktu aptecznego. Każda reklama jest jednocześnie informacją, ale nie każda informacja jest reklamą. Obrót lekami musi być i jest reglamentowany przez państwo.

Skład orzekający

Małgorzata Rysz

przewodniczący

Marcin Kamiński

członek

Izabella Janson

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących reklamy aptek, rozróżnienie między informacją a reklamą, zgodność regulacji krajowych z prawem UE w kontekście wolności gospodarczej."

Ograniczenia: Orzeczenie NSA nie jest wiążące dla TSUE w kwestii zgodności z prawem UE. Interpretacja przepisów może ewoluować w zależności od dalszego orzecznictwa TSUE i krajowego.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia praktycznego dla aptek i branży farmaceutycznej – granic reklamy. Wskazuje na potencjalne konflikty między polskim prawem a prawem UE, co jest istotne dla przedsiębiorców.

Czy informacja o lokalizacji apteki to już reklama? NSA rozstrzyga spór o granice zakazu.

Sektor

farmacja

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II GSK 1609/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-01-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-07-26
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Izabella Janson /sprawozdawca/
Małgorzata Rysz /przewodniczący/
Marcin Kamiński
Symbol z opisem
6203 Prowadzenie aptek i hurtowni farmaceutycznych
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
VI SA/Wa 2186/20 - Wyrok WSA w Warszawie z 2021-03-08
Skarżony organ
Inspektor Farmaceutyczny
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję organu II instancji
Powołane przepisy
Dz.U.UE.L 2001 nr 126 poz 1381 art. 112 ust. 3 w związku z art. 94a ust. 1, 2 3 i 4 oraz art. 129b ust. 1 i 2
Ustwa z dnia 6 września 2001 r. - Prawo farmaceutyczne
Dz.U. 2024 poz 572
art. 6 , art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 i art. 136 § 1, art. 104 § 1 i art. 105 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151 , art. 3 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 22 w zw. z art. 31 ust. 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Dz.U.UE.C 2012 nr 326 poz 47 art. 56
Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (wersja skonsolidowania)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Rysz Sędzia NSA Marcin Kamiński Sędzia del. WSA Izabella Janson (spr.) Protokolant asystent sędziego Jolanta Dominiak po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej "G." [...] Sp. z o.o. w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 marca 2021 r. sygn. akt VI SA/Wa 2186/20 w sprawie ze skargi "G." [...] Sp. z o.o. w W. na decyzję Głównego Inspektora Farmaceutycznego z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia prowadzenia niedozwolonej reklamy apteki, umorzenia postępowania dotyczącego nakazu zaprzestania prowadzenia reklamy oraz nałożenia kary pieniężnej 1. uchyla zaskarżony wyrok, 2. uchyla zaskarżoną decyzję, 3. zasądza od Głównego Inspektora Farmaceutycznego na rzecz "G." [...] Sp. z o.o. w W. 7075 zł (siedem tysięcy siedemdziesiąt pięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 8 marca 2021r., sygn. akt VI SA/Wa 2186/20 na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019r., poz 2325, obecnie Dz.U. z 2024r., poz. 935 t.j., dalej: "p.p.s.a.") oddalił skargę ""G." [...] Sp. z o.o. w W. (dalej też: "strona", "skarżąca", "Spółka") na decyzję Głównego Inspektora Farmaceutycznego (dalej też: "GIF", "organ II instancji") z [...] sierpnia 2020r., nr [...] w przedmiocie naruszenia zakazu reklamy apteki.
Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy:
W dniu [...] stycznia 2018r. [...] Wojewódzki Inspektor Farmaceutyczny w [...] (dalej też: "WIF", "organ I instancji") wszczął z urzędu postępowanie w sprawie prowadzenia niedozwolonej reklamy apteki "G.", położonej w G., ul. [...] (zezwolenie z [...] lutego 2013r., nr [...]) prowadzącej sprzedaż wysyłkową z wykorzystaniem adresu www. [...].pl.
Podstawą wszczęcia podstępowania były powzięte przez organ informacje o umieszczeniu na terenie dzielnicy M. w G. mobilnego bilbordu, tablic stacjonarnych i plakatów w wiatach przystankowych o treści: "apteka g. [...]. ([...])".
Następnie, pismem z [...] lutego 2018r. zawiadomił stronę, że postanowił rozszerzyć postępowanie w związku z uzyskaniem wiadomości o umieszczeniu na stronie internetowej www. [...].pl informacji, które mogą zachęcać do skorzystania z oferty apteki, tj.:
1) na stronie głównej https://www. [...].pl umieszczono zakładki: "promocje", "okazja", "wyprzedaże", pod którymi znajdują się oferty produktów,
2) w zakładce "O firmie" znajduje się następujące zdanie: "W praktyce oznacza to najszerszy wybór leków i innych produktów dostępnych "od ręki" i możliwie najniższe ceny na rynku."
[...] maja 2018r. WIF postanowił ponownie rozszerzyć wszczęte z urzędu postępowanie w sprawie nakazania zaprzestania prowadzenia niedozwolonej reklamy apteki "G." i nałożenia kary. Dowiedział się bowiem, że na stronie głównej https://www. [...].pl umieszczono informacje: "pierwsze miejsce w rankingu [...]", a także ofertę produktu z opisem "cena [...]", przy czym końcówka "[...]" została pogrubiona i umieszczona w okręgu przypominającym lupę (szkło powiększające).
W trakcie dokonywania oględzin przez organ strony internetowej Spółki w dniu [...] lutego 2019r. okazało się, że poza ww. informacją: "Pierwsze miejsce w rankingu [...].pl" nadal jest tam zamieszczana oferta "cena G." (końcówka [...]" jest pogrubiona i umieszczona w okręgu przypominającym lupę). Dodatkowo pojawiły się - budzące wątpliwości z punktu widzenia art. 94a p.f. - zakładki: "Ostatnie sztuki", "Bestsellery", "Wybór miesiąca", "Wysyłka 0 zł".
W tej sytuacji organ postanowił po raz trzeci rozszerzyć zakres prowadzonego postępowania, tym razem o stosowanie na stronie internetowej ww. zakładek.
Decyzją z [...] lipca 2019r. WIF uznał, że strona prowadziła niedozwoloną reklamę apteki.
Decyzją z [...] sierpnia 2020r., Główny Inspektor Farmaceutyczny utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z [...] lipca 2019r. w zaskarżonej części, którą organ I instancji, na podstawie art. 112 ust. 3 w związku z art. 94a ust. 1, 2 3 i 4 oraz art. 129b ust. 1 i 2 ustawy z 22 lutego 2019r. - Prawo farmaceutyczne ("P.f.") oraz art. 104 § 1 i art. 105 § 1 k.p.a.:
1. stwierdził, że spółka G. [...] Sp. z o. o. z siedzibą w W. (KRS [...]) prowadziła niedozwoloną reklamę apteki ogólnodostępnej o nazwie "G." zlokalizowanej przy ul. [...] w G., polegającą na:
1) eksponowaniu w miejscu publicznym bilbordu, tablic stacjonarnych oraz plakatu w wiacie przystankowej o treści: "apteka g. [...]. ([...])",
2) umieszczeniu w zakładce strony internetowej https://www. [...].pl "O firmie" (https://www. [...].pl) następującego zdania: "W praktyce oznacza to najszerszy wybór leków i innych produktów dostępnych ,,od ręki" i możliwie najniższe ceny na rynku",
3) umieszczeniu na stronie głównej https://www. [...].pl:
a) informacji "pierwsze miejsce w rankingu [...]",
b) zakładek: "promocje", "okazja", "wyprzedaże",
c) zakładek: "Bestsellery", "Wybór miesiąca",
d) banera "cena [...]" (lub "cena G."), przy czym końcówka "[...]" została pogrubiona i umieszczona w okręgu przypominającym lupę (szkło powiększające);
2. umorzył postępowanie w części dotyczącej nakazania zaprzestania prowadzenia niedozwolonej reklamy apteki wskazanej w pkt 1 ppkt 1, 2 i 3 lit. a i b powyżej, z uwagi na jego bezprzedmiotowość, to jest z powodu zaprzestania prowadzenia reklamy apteki przed wydaniem decyzji;
3. nałożył na przedsiębiorcę G. [...] Sp. z o. o. z siedzibą w W. karę pieniężną w wysokości 15.000 zł w związku z prowadzeniem niedozwolonej reklamy działalności apteki opisanej w punkcie 1;
4. nakazał przedsiębiorcy G. [...] Sp. z o. o. z siedzibą w W. zaprzestania prowadzenia niedozwolonej reklamy opisanej w puncie 1 ppkt 3 lit. c) i d);
5. nadał decyzji w zakresie punktu 4 rygor natychmiastowej wykonalności;
6. umorzył postępowanie w części dotyczącej nakazania zaprzestania prowadzenia niedozwolonej reklamy i nałożenia kary odnośnie zamieszczenia na stronie https://www. [...].pl zakładek: "Ostatnie sztuki", "Krótkie daty", "Wysyłka 0 zł" z uwagi, że nie noszą one charakteru niedozwolonej reklamy, o jakiej mowa w art. 94a ust. 1 P.f.
WSA oddalił skargę.
W ocenie WSA organ był uprawniony do oceny, że mobilny billboard, tablice stacjonarne i plakat w wiacie przystankowej informujące o aptece skarżącej poprzez umieszczenie danych stanowiących nazwę i adres apteki wraz z grafiką węża eskulapa oplatającego kielich wykracza poza dopuszczalną informację o lokalizacji apteki. Wskazał, że rozmieszczenie kilku wielkogabarytowych nośników (mobilny billboard i banery o wymiarach 6x3 m, plakat 1,2x1,8 m) w ruchliwych punktach miasta w okolicy centrum handlowego dowodzą, że pełniły one nie tylko funkcję informacyjną, ale przede wszystkim marketingową. Ich zadaniem było więc spowodowanie, by konsumenci spoza najbliższego otoczenia apteki dowiedzieli się o jej funkcjonowaniu i dokonali zakupów produktów leczniczych właśnie w tej placówce. Billboardy (w tym plakat na przystanku autobusowym widoczny ze środków komunikacji) skierowane są do szerszego zakresu konsumentów. Zmierzają zatem do znacznego poszerzenia kręgu potencjalnych odbiorców. Co więcej, treść wszystkich nośników nie wskazuje tylko na lokalizację apteki, ale też zawiera znacznych rozmiarów - a więc przyciągający uwagę - element graficzny. Treść ta wykracza zatem poza dopuszczoną ustawą informację o lokalizacji. Wszystkie te okoliczności - oceniane łącznie - świadczą o tym, że widniejąca na banerach i plakacie treść podana została w formie kamuflującej reklamę, co oznacza, że doszło do przeobrażenia funkcji informacyjnej w marketingową. W ocenie Sądu I instancji o reklamowanym charakterze treści stron internetowych zakwestionowanych przez organ decydują typowe dla tej formy przekazu takie zwroty, jak promocja, wyprzedaże, bestsellery, czy wybór miesiąca. Taki charakter ma także komunikat o cenach [...], zapisany w szczególny sposób mający zwrócić uwagę na słowo [...] zawarte w nazwie apteki. Skojarzenie cen z akcentowaną cząstką [...] rodzi oczywistą i jednoznaczną asocjację o atrakcyjności oferty apteki w tym zakresie. Podkreślił, że znaczące w okolicznościach sprawy i w kontekście całej działalności skarżącej jest także powołanie się na pozycję w rankingu [...]. Wyjaśnił, że organ I instancji zbadał znaczenie ww. rankingu i na podstawie informacji zamieszczonych na stronie [...] ustalił, że jest to "Niezależna platforma wspomagająca i aktywizująca do komunikacji konsumentów z firmami. (...) Dzięki wiarygodnym opiniom, każdy może zapoznać się z opiniami innych kupujących o konkretnym sklepie internetowym, firmie czy produkcie (...). [...].pl jest jednym z pierwszych polskich serwisów umożliwiających podejmowanie decyzji zakupowych na podstawie opinii społeczności internetowej." W raporcie [...] za rok 2018 podano, że ranking [...] to ranking sklepów internetowych oraz że: "Ranking [...].pl opiera się na potransakcyjnych opiniach konsumenckich, czyli opiniach wystawionych przez klientów sklepów internetowych, po dokonanych zakupach. Uwzględniając m.in. promocyjny i wspierający sprzedaż charakter ww. rankingu, uznał, że organ I instancji miał podstawy do przyjęcia, że w tym przypadku zachęta do skorzystania z oferty apteki przeważa nad warstwą informacją. Podkreślił też, że samo informowanie o krótkich datach ważności jest istotnym ostrzeżeniem. Z kolei "Wysyłka 0 zł" jest ważnym elementem oferty wysyłkowej. Zaś zwrot "Ostatnie sztuki" nie wiąże się wprost z obniżką cenową, ale - przede wszystkim - informuje o dostępności danego produktu. I w tym zakresie postępowanie wobec Spółki umorzono. Wskazał też, że w decyzji nałożono karę w wysokości 15.000 złotych bliską dolnej granicy ustawowego zagrożenia.
W skardze kasacyjnej skarżąca zaskarżyła powyższy wyrok w całości wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi, zasądzenie kosztów postępowania wg norm przepisanych za obie instancje, w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
Zaskarżonemu wyrokowi na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a.:
A. Odnośnie eksponowania w miejscu publicznym bilbordu, tablic stacjonarnych oraz plakatu w wiacie przystankowej (dalej: "Nośniki") o treści "apteka G. [...] ([...])", tj. informacji o lokalizacji apteki zarzuciła:
I. Naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:
1. art. 22 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. 1997 Nr 78, poz. 483 ze zm., dalej: "Konstytucja RP") w zw. z art. 94a ust. 1 ustawy z 6 września 2001r. - Prawo farmaceutyczne (tj. Dz.U. z 2020r., poz. 944 z późn. zm., dalej: "Prawo farmaceutyczne" lub "P.f.") poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, skutkujące ograniczaniem swobody działalności gospodarczej w sposób nieproporcjonalny, poprzez uznanie, że podawanie przez Spółkę informacji o lokalizacji Apteki stanowi zakazaną prawem reklamę Apteki w sytuacji, gdy zakaz reklamy obejmujący informację o lokalizacji nie jest koniecznym, a nawet zasadnym środkiem dla ochrony konstytucyjnej wartości zdrowia publicznego;
2. art. 56 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej z 26 października 2012r. (wersja skonsolidowana Dz.Urz. UE. C Nr 326, str. 47, dalej: "TFUE") poprzez jego niezastosowanie, skutkujące ograniczeniem traktatowej wolności przepływu usług w sposób nieproporcjonalny, poprzez uznanie, że podawanie przez Spółkę informacji o lokalizacji Apteki stanowi zakazaną prawem reklamę Apteki w sytuacji, gdy zakaz reklamy obejmujący informację o lokalizacji nie jest koniecznym, zasadnym ani proporcjonalnym środkiem dla ochrony traktatowej wartości zdrowia publicznego;
3. art. 94a ust. 1 P.f. przez jego błędną wykładnię skutkującą niewłaściwym zastosowaniem tego przepisu, polegającą na:
a) uznaniu, że dla kwalifikacji danego przekazu jako informacyjnego konieczne jest, aby miał on charakter wyłącznie informacyjny, podczas gdy dla kwalifikacji danego przekazu jako informacyjnego wystarczy, ażeby warstwa informacyjna przekazu dominowała nad jego warstwą reklamową;
b) uznaniu wbrew literalnemu brzmieniu ww. przepisu, że informacja o lokalizacji apteki może być jej reklamą i że w niniejszej sprawie taką reklamę stanowi z uwagi na formę przekazu, podczas gdy zdanie drugie art. 94a ust. 1 P,f. w sposób jednoznaczny rozstrzyga, że "Nie stanowi reklamy informacja o lokalizacji i godzinach pracy apteki lub punktu aptecznego";
c) uznaniu za reklamę Apteki komunikatu nieposiadającego cech reklamy (brak elementów perswazyjnych, mających na celu wywarcie wpływu na potencjalnego klienta), a ograniczonego jedynie do podania nazwy i lokalizacji Apteki, tj. informacji, których podawanie zostało wprost dopuszczone w art. 94a ust. 1 zd. 2 P.f.;
d) uznaniu, iż do kwalifikacji danego komunikatu jako reklamy wystarczające jest posłużenie się plakatami, mimo umieszczenia na nim treści, która nie ma charakteru reklamowego oraz jest prawnie dopuszczonym komunikatem o lokalizacji Apteki;
co skutkowało uznaniem prowadzonych przez Spółkę działań informacyjnych, polegających na podaniu do publicznej wiadomości informacji o lokalizacji Apteki, za jej reklamę.
II. Naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. i art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 i art. 136 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2020r., poz. 256 z póżn. zm., dalej: "k.p.a."), poprzez niewłaściwe skontrolowanie działalności organów Inspekcji Farmaceutycznej i nieuchylenie przez Sąd I instancji decyzji wydanych przez te organy z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 i art. 136 § 1 k.p.a. polegającym na dowolnym, błędnym i niepopartym jakimikolwiek dowodami ustaleniu, że:
a) warstwa reklamowa przekazu dotyczącego lokalizacji Apteki dominowała nad warstwą informacyjną podczas gdy przekaz ten nie zawierał jakichkolwiek treści reklamowych (brak elementów perswazyjnych, mających na celu wywarcie wpływu na potencjalnego klienta);
b) intencją (celem) Spółki było zachęcenie potencjalnych klientów do zakupu towarów i skorzystania z usług Apteki, a nie informowanie o jej lokalizacji, mimo że prezentowana przez Spółkę na banerach treść była ograniczona wyłącznie do takiego dozwolonego przekazu i nie zawiera żadnych elementów ocennych ani zachęty:
c) zamieszczona na banerach informacja o lokalizacji Apteki została przez potencjalnych klientów odebrana jako zachęta do dokonania zakupu w Aptece;
2. art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a i art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 6 k.p.a. poprzez niedokonanie odpowiedniej kontroli działalności organów Inspekcji Farmaceutycznej, która winna skutkować uchyleniem przez Sąd I instancji decyzji wydanych przez te organy z naruszeniem zasady legalizmu wyrażonej w art. 6 k.p.a., zgodnie z którą organy administracji publicznej są zobowiązane do działania na podstawie przepisów prawa, polegającym na wydaniu przez GIF decyzji sprzecznej z literalnym brzmieniem art. 94a ust. 1 P.f. przesądzającym, że informacja o lokalizacji apteki nie stanowi reklamy oraz poprzez dowolne dodanie przez Sąd I instancji do treści art. 94a ust. 1 zd. 2 P.f. przesłanek, które nie znajdują się w jego treści.
B. Odnośnie umieszczenia na stronie https://www. [...].pl kwestionowanych przez organ komunikatów:
I. Naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:
1. art. 94a ust. 1 P.f. poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że kwestionowane przez organy Inspekcji Farmaceutycznej komunikaty prezentowane na stronie https://www. [...].pl, w tym odnoszące się do oferty handlowej apteki, widoczne dopiero po dobrowolnym wejściu na stronę internetową stanowią jej reklamę, podczas gdy za reklamę apteki w rozumieniu art. 94a ust. 1 P.f. należy uznać wyłącznie komunikaty formułowane pod postacią marketingu zewnętrznego, które mają za zadanie zachęcić potencjalnych klientów do wejścia do apteki i per analogiam - na stronę apteki internetowej (będącą wirtualnym lokalem apteki), w celu dokonania zakupów;
2. art. 56 TFUE w zw. z art. 8 ust. 1 Dyrektywy 2000/31/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 8 czerwca 2000r. w sprawie niektórych aspektów prawnych usług społeczeństwa informacyjnego, w szczególności handlu elektronicznego w ramach rynku wewnętrznego (dyrektywa o handlu elektronicznym; dalej: "Dyrektywa o handlu elektronicznym") poprzez ich niezastosowanie i ograniczanie swobody działalności gospodarczej, wolności przepływu usług oraz swobody posługiwania się usługami społeczeństwa informacyjnego przez przedstawicieli zawodu regulowanego, przez uznanie zamieszczonych przez skarżącą na stronie apteki internetowej https://www. [...].pl informacji o produktach i świadczonych usługach za niezgodną z prawem, podczas gdy zastosowanie powołanych norm nakazuje uznać, że jest to działanie zgodne z zagwarantowaną przez prawodawstwo Unii Europejskiej swobodą działalności gospodarczej, swobodą świadczenia usług oraz swobodą posługiwania się usługami społeczeństwa informacyjnego przez przedstawicieli zawodu regulowanego, a więc legalne.
II. Naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. polegające na dowolnym, błędnym i nieznajdującym potwierdzenia w jakichkolwiek dowodach ustaleniu, że celem kwestionowanych przez organy Inspekcji Farmaceutycznej komunikatów na stronie https://www. [...].pl było "zwiększenie zainteresowania działalnością apteki tj. reklama apteki, podczas gdy:
a. komunikaty zamieszczone na stronie internetowej https://www. [...].pl nie zachęcają do wejścia na stronę internetową apteki (czyli do wirtualnego lokalu apteki) i skorzystania z jej oferty, bowiem potencjalny klient widzi je dopiero po samodzielnym, dobrowolnym podjęciu decyzji o wejściu na tę stronę,
b. zamieszczone na stronie internetowej https://www. [...].pl nie stanowią reklamy apteki w rozumieniu art. 94a ust. 1 P.f., tj. reklamy miejsca sprzedaży leków, a co najwyżej prawnie dozwoloną reklamą produktów.
C. Odnośnie wszystkich zarzucanych czynów zarzucam naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1. art. 129b ust. 1 i 2 P.f. poprzez utrzymanie w mocy wymierzonej Spółce kary pieniężnej w wysokości 15.000,00 zł, która jest karą nadmierną w świetle przesłanek wymiaru kary określonych w art. 129b ust. 2 P.f. które to błędy doprowadziły do utrzymania w mocy wadliwej decyzji organów Inspekcji Farmaceutycznej, nakładającej na Spółkę obowiązek zapłaty kary pieniężnej w kwocie 15.000 zł za prowadzenie rzekomej reklamy Apteki, polegającej na informowaniu o nazwie i lokalizacji Apteki, która to działalność została dopuszczona w art. 94a ust. 1 zd. 2 P.f., jako niestanowiąca reklamy oraz umieszczeniu na stronie internetowej należącej do skarżącej prawnie dozwolonych treści, które w żaden sposób nie zachęcały do wejścia na rzeczoną stronę internetową i stanowiły prawnie dozwoloną reklamę produktów.
Wniosła również o zwrócenie się przez Naczelny Sąd Administracyjny do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym w którym odpowie na pytanie, czy art. 56 TFUE oraz art. 8 ust. 1 Dyrektywy 2000/31/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 8 czerwca 2000r. w sprawie niektórych aspektów prawnych usług społeczeństwa informacyjnego, w szczególności handlu elektronicznego w ramach rynku wewnętrznego (dyrektywa o handlu elektronicznym) należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu w postaci art. 94a ust. 1 P.f., rozpatrywanemu w postępowaniu głównym, które rzekomo w celu ochrony zdrowia publicznego nakłada całkowity zakaz reklamy aptek i ich działalności?
Argumentację na poparcie powyższych zarzutów skarżąca kasacyjnie przedstawiła w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.
W piśmie z [...] stycznia 2025r. zatytułowanym "Stanowisko w sprawie" Spółka przedstawiła tabelaryczny wykaz orzeczeń NSA i WSA z lat 2020-2024 dotyczących art. 94a ust 1 P.f. oraz Opracowanie z maja 2020r. Kancelarii Prawnej.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do brzmienia art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając sprawę na skutek wniesienia skargi kasacyjnej, związany jest granicami tej skargi, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania, która zachodzi w wypadkach określonych w § 2 tego przepisu. Podstaw do stwierdzenia nieważności w niniejszej sprawie Sąd nie stwierdził.
Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną, zostały określone w art. 174 p.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 p.p.s.a. przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Błędna wykładnia oznacza nieprawidłowe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, czyli mylne rozumienie określonej normy prawnej, natomiast niewłaściwe zastosowanie to dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego, czyli niezasadne uznanie, że stan faktyczny sprawy odpowiada hipotezie określonej normy prawnej. Również druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. - naruszenie przepisów postępowania - może przejawiać się w tych samych postaciach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w tym wypadku ustawa wymaga, aby skarżący nadto wykazał istotny wpływ wytkniętego uchybienia na wynik sprawy.
Wniesiona skarg kasacyjna okazała się uzasadniona, choć nie wszystkie podniesione w niej zarzuty miały usprawiedliwione podstawy.
Skarżąca oparła skargę kasacyjną na obydwu podstawach kasacyjnych wymienionych w art. 174 p.p.s.a., zarzucając Sądowi I instancji naruszenie prawa materialnego, przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie oraz naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Zasadniczo w sytuacji, gdy skarga kasacyjna zawiera zarzuty dotyczące naruszenia zarówno prawa materialnego, jak i naruszenie przepisów postępowania, w pierwszej kolejności należy ustosunkować się do zarzutów, które dotyczą naruszenia przez sąd przepisów postępowania. Jednakże, dla prawidłowej oceny zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania, istotne jest ustalenie prawidłowego rozumienia prawa materialnego, bowiem jego rozumienie determinuje ocenę przyjętego stanu faktycznego sprawy.
W tym miejscu należy podnieść, że w dotychczasowym orzecznictwie Naczelny Sąd Administracyjny odniósł się już do analogicznych w istocie problemów prawnych w zbliżonych stanach faktycznych spraw (por. wyroki NSA z: 27 kwietnia 2023r., sygn. akt II GSK 1902/21; 1 czerwca 2023r., sygn. akt II GSK 892/20, 29 lutego 2024r., sygn. akt II GSK 1337/20, 22 września 2022r., sygn. akt II GSK 627/19 publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Oceny przedstawione w uzasadnieniach wskazanych powyżej wyroków NSA, skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela, a zatem uznał za zasadne odwołanie się do motywów przywołanych powyżej rozstrzygnięć.
Zgodnie z art. 94a ust. 1 P.f. zabroniona jest reklama aptek i punktów aptecznych oraz ich działalności. Nie stanowi reklamy informacja o lokalizacji i godzinach pracy apteki lub punktu aptecznego. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jest prezentowany pogląd, że pojęcie reklamy apteki - której nie stanowi informacja o lokalizacji i godzinach pracy apteki lub punktu aptecznego - ustawodawca potraktował stosunkowo szeroko, a Naczelny Sąd Administracyjny przyjmuje w swym orzecznictwie, że reklamą jest każde działanie, które ma na celu zachęcenie potencjalnych klientów do zakupu konkretnych towarów lub do skorzystania z określonych usług (por. wyroki NSA z: 20 marca 2019r., sygn. akt II GSK 15/17; 12 kwietnia 2018r., sygn. akt II GSK 1737/16; 18 października 2017r., sygn. akt II GSK 5143/16) i to niezależnie od form i metod tego działania oraz użytych środków (por. wyroki NSA z: 28 września 2017r., sygn. akt II GSK 3346/15; 29 czerwca 2017r., sygn. akt II GSK 2310/15). Przedstawione podejście koresponduje również z poglądem prawnym Sądu Najwyższego prezentowanym w wyroku z 2 października 2007r., sygn. akt II CSK 289/07, zgodnie z którym przy rozróżnieniu informacji od reklamy trzeba mieć na uwadze, że podstawowym wyznacznikiem przekazu reklamowego jest nie tylko mniej lub bardziej wyraźna zachęta do kupna towaru, ale i faktyczne intencje podmiotu dokonującego przekazu oraz odbiór przekazu przez jego adresatów. Wypowiedź jest reklamą, gdy nad warstwą informacyjną przeważa zachęta do nabycia towaru - taki cel przyświeca nadawcy wypowiedzi i tak odbiera ją przeciętny odbiorca, do którego została skierowana. W analizowanym zakresie eksponowane jest również znaczenie argumentu z wykładni systemowej zewnętrznej. Podobnie, a więc również stosunkowo szeroko reklamę zdefiniowano bowiem w art. 2 Dyrektywy 2006/114/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 12 grudnia 2006r. dotyczącej reklamy wprowadzającej w błąd i reklamy porównawczej (Dz.U.UE.L z 2006r. Nr 376, s. 21), z którego wynika, że oznacza ona przedstawienie w jakiejkolwiek formie w ramach działalności handlowej, gospodarczej, rzemieślniczej lub wykonywania wolnych zawodów w celu wspierania zbytu towarów lub usług, w tym nieruchomości, praw i zobowiązań. Co więcej, w odniesieniu do omawianej kwestii, a co za tym idzie potrzeby szerokiego rozumienia reklamy aptek, podnoszony jest również argument natury posiłkowej, który jest osadzony na gruncie konsekwencji wynikających z pkt 2 wprowadzenia do dyrektywy 2001/83/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 6 listopada 2001r. w sprawie wspólnotowego kodeksu odnoszącego się do produktów leczniczych stosowanych u ludzi, a mianowicie, że ochrona zdrowia publicznego musi być podstawowym celem wszelkich zasad regulujących produkcję, dystrybucję i stosowanie produktów leczniczych. Obrót detaliczny produktami leczniczymi - a więc ich dystrybucja - jest bowiem prowadzony zasadniczo w aptekach ogólnodostępnych, które są placówkami ochrony zdrowia publicznego, w których osoby uprawnione świadczą w szczególności usługi farmaceutyczne, a ich zadaniem jest zapewnienie dostępności leków, albowiem są one zobowiązane do posiadania produktów leczniczych i wyrobów medycznych w ilości i asortymencie niezbędnym do zaspokojenia potrzeb zdrowotnych miejscowej ludności (zob. 86 ust. 1 i ust. 2b i 87 ust. 2 w związku z art. 68 ust. 1 i art. 95 ust. 1 P.f.). W tym też kontekście podnosi się, że wprowadzenie przez ustawodawcę zakazu reklamy aptek oraz ich działalności motywowane było potrzebą ograniczenia perswazyjnej funkcji reklamy, a to z uwagi na potrzebę zapewnienia ochrony zdrowia ludzkiego. Zwłaszcza, że może ona doznać uszczerbku nie tylko wskutek braku dostatecznego dostępu do leków, ale również wtedy, gdy dostęp do leków jest zbyt łatwy i skutkuje ich nadużywaniem (por. wyrok NSA z 23 lutego 2022r., sygn. akt II GSK 1343/18).
Ponadto zauważyć należy, że biorąc pod uwagę treść art. 94a ust. 1 P.f., wyraźnie widać, że ustawodawca odróżnia "reklamę" od "informacji". W tym kontekście należy w pełni zaakceptować stanowisko prezentowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, a wskazujące na to, że każda reklama jest jednocześnie informacją, ale nie każda informacja jest reklamą. O ile informacja stanowi prosty i obojętny w swej treści oraz formie przekaz, który jest pozbawiony cech oddziaływania mającego nakłaniać do dokonania zakupu i z tego punktu widzenia jest neutralny, albowiem ma on dostarczać (wyłącznie) danych o towarze, czy też usłudze, to reklama - także będąca, jak wskazano, źródłem informacji - zawiera już jednak element perswazji, a więc element ukierunkowany na realizację określonego celu, a mianowicie wywołania zachęty do nabycia towaru lub usługi. O jego istnieniu można i należy wnioskować na podstawie treści przekazu, jego języka oraz formy, wykorzystywanego nośnika, a także co jest nie mniej istotne, kontekstu danego przekazu (por. wyrok NSA z 23 lutego 2022r., sygn. akt II GSK 1343/18).
W tym stanie rzeczy nie można było zaakceptować stanowiska Sądu I instancji uznającego, że jest niedozwoloną reklamą apteki umieszczenie przez stronę skarżącą kilku wielkogabarytowych nośników (mobilny billboard i banery o wymiarach 6x3 m, plakat 1,2x1,8 m) o treści "apteka [...]. [...]. ([...])" wraz z charakterystycznym symbolem Eskulapa, czy strzałką, które w swej treści zawierały jedynie dozwoloną informację o lokalizacji apteki. Informacja ta mieściła się w dozwolonym w ustawie przekazie o lokalizacji i godzinach otwarcia apteki. Sposób w jaki informacja ta została zamieszczona (baner) nie może wywoływać skutku uzasadniającego uznanie jej za niedozwoloną reklamę apteki.
Skład orzekający podziela przy tym pogląd, że zamieszczona przez skarżącą informacja dotyczyła lokalizacji apteki - ze wskazaniem jej nazwy. Wprawdzie nazwa apteki nie została wymieniona wśród wyłączeń z art. 94a ust. 1 zdanie 2 P.f., przyjąć należy jednak, że spełnianie funkcji informacyjnej w zakresie lokalizacji apteki uzasadnia podanie również nazwy apteki, której taka informacja dotyczy.
W świetle przedstawionych argumentów należało podważyć prawidłowość oceny Sądu I instancji, że strona skarżąca w tym zakresie naruszyła zakaz reklamy apteki oraz jej działalności (lit A. pkt I. i II. petitum skargi kasacyjnej).
Nie są jednak usprawiedliwione zarzuty skargi kasacyjnej o niereklamowym charakterze informacji pomieszczonych na stronie internetowej https://www . [...].pl. (lit B pkt I. i II. petitum skargi kasacyjnej).
Wbrew opinii Spółki trafnie wskazał Sąd I instancji, że informacje te miały charakter reklamowy. Fakt, że znajdowały się na stronie internetowej jest bez znaczenia. Reklama apteki może oddziaływać w każdej publicznie dostępnej przestrzeni, także tej wirtualnej, zarówno na nowych klientów, jak i na tych, którzy sami szukają informacji o przedsiębiorcy wchodząc na jego strony internetowe.
W analizowanej sprawie o reklamowanym charakterze treści stron internetowych zakwestionowanych przez organ decydują typowe dla tej formy przekazu takie zwroty, jak promocja, wyprzedaże, bestsellery, czy wybór miesiąca. Taki charakter ma także komunikat o cenach [...], zapisany w szczególny sposób mający zwrócić uwagę na słowo [...] zawarte w nazwie apteki. Skojarzenie cen z akcentowaną cząstką [...] rodzi oczywistą i jednoznaczną asocjację o atrakcyjności oferty apteki w tym zakresie. Znaczące w okolicznościach sprawy i w kontekście całej działalności skarżącej jest także powołanie się na pozycję w rankingu [...]. Organ I instancji zbadał znaczenie ww. rankingu i - na podstawie informacji zamieszczonych na stronie [...] - ustalił, że jest to "Niezależna platforma wspomagająca i aktywizująca do komunikacji konsumentów z firmami. (...) Dzięki wiarygodnym opiniom, każdy może zapoznać się z opiniami innych kupujących o konkretnym sklepie internetowym, firmie czy produkcie (...). [...].pl jest jednym z pierwszych polskich serwisów umożliwiających podejmowanie decyzji zakupowych na podstawie opinii społeczności internetowej." W raporcie [...] za rok 2018 podano, że ranking [...] to ranking sklepów internetowych oraz że: "Ranking [...].pl opiera się na potransakcyjnych opiniach konsumenckich, czyli opiniach wystawionych przez klientów sklepów internetowych, po dokonanych zakupach. Uwzględniając - m.in. promocyjny i wspierający sprzedaż - charakter ww. rankingu, organ I instancji miał podstawy do przyjęcia, że w tym przypadku zachęta do skorzystania z oferty apteki przeważa nad warstwą informacją.
Nie doszło również do naruszenia wskazanych w pkt A. I. ppkt 1. petitum skargi kasacyjnej przepisów art. 22 i art. 31 ust. 3 Konstytucji.
Według Naczelnego Sądu Administracyjnego nie jest usprawiedliwiony zarzut upatrujący braku zgodności z prawem zaskarżonego wyroku w naruszeniu przez Sąd I instancji - wyrażonej w Konstytucji - zasady wolności działalności gospodarczej. Odwołując się w tej mierze do stanowiska Trybunału Konstytucyjnego zawartego w wyroku z 27 lutego 2014r., sygn. akt P 31/13 (OTK-A 2014/2/16) podnieść należy, że jak podkreślił Sąd Konstytucyjny odwołując się do swojego orzecznictwa, gwarantowana w art. 22 Konstytucji wolność działalności gospodarczej nie ma charakteru absolutnego, a zatem może podlegać ograniczeniom (wyroki Trybunału Konstytucyjnego: z 10 kwietnia 2001r., sygn. akt: U 7/00; z 7 maja 2001r., sygn. akt: K 19/00 oraz z 2 grudnia 2002r., sygn. akt: SK 20/01). Zgodnie z art. 22 Konstytucji ograniczenie wolności działalności gospodarczej jest dopuszczalne tylko w drodze ustawy i tylko ze względu na ważny interes publiczny. W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego został wyrażony pogląd, że art. 22 Konstytucji reguluje wprost w sposób wyczerpujący i kompleksowy zarówno formalne, jak i materialne przesłanki ograniczenia wolności działalności gospodarczej. Trybunał wyjaśnił, że jeżeli uznać, iż wolność działalności gospodarczej należy do konstytucyjnych praw i wolności jednostki, to art. 22 Konstytucji, stanowiąc lex specialis w stosunku do art. 31 ust. 3 Konstytucji, wyłącza jego stosowanie jako adekwatnego wzorca kontroli ustawowych ograniczeń wolności działalności gospodarczej. Trybunał dopuścił również przyjęcie, że z jednej strony, każdy wypadek konieczności ochrony dóbr wskazanych w art. 31 ust. 3 Konstytucji mieści się w klauzuli "ważnego interesu publicznego" w rozumieniu art. 22 Konstytucji, z drugiej natomiast, że w zakresie ważnego interesu publicznego mieszczą się również wartości niewymienione w art. 31 ust. 3 Konstytucji. W konsekwencji zakres dopuszczalnych ograniczeń wolności działalności gospodarczej jest, przynajmniej patrząc pod kątem materialnych podstaw (przesłanek) ograniczeń, szerszy od zakresu dopuszczalnych ograniczeń tych wolności i praw, do których odnosi się art. 31 ust. 3 Konstytucji (wyroki Trybunału Konstytucyjnego: z 29 kwietnia 2003r., sygn. akt: SK 24/02, OTK ZU nr 4/A/2003, poz. 33; z 19 stycznia 2010r., sygn. akt: SK 35/08, OTK ZU nr 1/A/2010, poz. 2).
Jak wynika z utrwalonego już orzecznictwa NSA przepisy ustawy - Prawo farmaceutyczne, zakazujące reklamy aptek są przepisami, które ograniczają swobodę działalności gospodarczej w dopuszczalnej przez Konstytucję formie i zakresie. W pojęciu ważnego interesu publicznego, o którym mowa w art. 22 Konstytucji, mieści się bowiem niewątpliwie ochrona zdrowia ludzkiego. Ta zaś może doznać uszczerbku nie tylko wskutek braku dostatecznego dostępu do leków, ale również wtedy, gdy dostęp do leków jest zbyt łatwy, prowadzący w rezultacie do ich nadużywania. Do tego prowadzi zaś niewątpliwie nadto obecna i sugestywna reklama zarówno leków, jak i aptek – miejsc, w których leki są oferowane do sprzedaży. Inaczej mówiąc, leki nie są zwykłym towarem rynkowym. Obrót lekami musi być i jest reglamentowany przez państwo. Prowadzący taką działalność nie mogą korzystać z pełni wolności gospodarczej. Wzorzec dotyczący działalności gospodarczej, określony w art. 20 Konstytucji, wymaga w tym przypadku, co oczywiste, korekty przewidzianej w art. 22 Konstytucji. Ustawodawca, ograniczając dopuszczalność reklamy leków i zakazując reklamy aptek, ma na uwadze ochronę zdrowia ludzkiego, kieruje się więc ważnym interesem publicznym w rozumieniu art. 22 Konstytucji. W ramach prawidłowo funkcjonującego systemu ochrony zdrowia powinny bowiem funkcjonować mechanizmy, które pozwalają na zakup leków wtedy, kiedy są one rzeczywiście niezbędne, a nie wtedy, gdy pojawia się taka pokusa wywołana reklamą. Z tych powodów reklamy leków i aptek nie można uznać za działalność jednoznacznie nakierowaną na dobro pacjentów. Z powyższych przyczyn, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zawarty w art. 94a ustawy - Prawo farmaceutyczne zakaz reklamy aptek nie jest sprzeczny z zasadą wolności działalności gospodarczej, podlegającą ograniczeniom przewidzianym w art. 22 Konstytucji (m.in. wyroki NSA z: 25 sierpnia 2016r., sygn. akt II GSK 550/15; 22 listopada 2017r., sygn. akt II GSK 904/16; 5 listopada 2020r., sygn. akt II GSK 117/18).
Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił także zarzutu błędnej wykładni art. 94a ust. 1 i 2 P.f.
Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że wykładnia art. 94a ust. 1 P.f. dokonana przez Sąd I instancji jest prawidłowa. Odnosząc się do wskazanego w skardze kasacyjnej argumentu, że taka wykładnia jest sprzeczna z normami prawa unijnego wynikającymi z art. art. 56 TfUE i z art. 8 ust. 1 Dyrektywy o handlu elektronicznym wskazać należy, że Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w obecnym składzie posiada wiedzę dotyczącą skargi wniesionej w dniu 13 marca 2024r. przez Komisję Europejską przeciwko Rzeczpospolitej Polskiej (sprawa C-200/24), w której KE stwierdziła, że poprzez przyjęcie art. 94a ust. 1 P.f., Rzeczpospolita Polska uchybiła zobowiązaniom ciążącym na niej na mocy art. 8 ust. 1 dyrektywy 2000/31 Parlamentu Europejskiego i Rady z 8 czerwca 2000r. w sprawie niektórych aspektów prawnych usług społeczeństwa informacyjnego, w szczególności handlu elektronicznego w ramach rynku wewnętrznego oraz art. 49 i 56 TFUE. Jednakże skarga Komisji nie została jeszcze rozpoznana, natomiast Sądy krajowe nie są upoważnione do dokonywania wiążącej i ostatecznej wykładni prawa unijnego na tle prawa krajowego (przywołane już wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 października 2024r., sygn., akt II GSK 997/21 i II GSK 831/21 - dostępne w internecie).
Wskazać też należy, że z problematyką zastosowania art. 129b ust. 1 P.f. wiąże się zagadnienie zastosowania art. 189d i art. 189f k.p.a., stanowiących uzupełnienie materialnoprawnych podstawy nakładania kar, w zakresie szczegółowych dyrektyw jej wymierzenia oraz ewentualnego odstąpienia od niej. W tym wypadku nadmienić jedynie należy, że zgodnie z art. 189a § 2 pkt 1 k.p.a., w przypadku uregulowania w przepisach odrębnych przesłanek wymiaru administracyjnej kary pieniężnej, przepisów niniejszego działu w tym zakresie nie stosuje się.
Jak stanowi art. 129b ust. 2 P.f. karę pieniężną, określoną w ust. 1, nakłada Wojewódzki Inspektor Farmaceutyczny w drodze decyzji. Przy ustalaniu wysokości kary uwzględnia się w szczególności okres, stopień oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy, a także uprzednie naruszenie przepisów.
Wskazać należy, że przepis art. 129b ust. 2 Prawa farmaceutycznego formułuje dyrektywy wymiaru (tzw. przesłanki miarkowania) administracyjnej kary pieniężnej nakładanej za popełnienie deliktu administracyjnego, o którym mowa w art. 94a ust. 1 P.f. Zgodnie z tym przepisem, przy wysokości kary uwzględnia się w szczególności okres, stopień oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy, a także uprzednie naruszenie przepisów. Zacytowany wyżej przepis zawiera przesłanki ustalenia wysokości nakładanej kary, co wyklucza zastosowanie art. 189d k.p.a., z mocy art. 189 a § 2 pkt 1 k.p.a.
Z uwagi na to, że w pkt 3. zaskarżonej decyzji organ nałożył na przedsiębiorcę G. [...] Sp. z o.o. z siedzibą w W. karę pieniężną w wysokości 15.000 zł w związku z prowadzeniem niedozwolonej reklamy działalności apteki opisanej w punkcie 1 na którą łącznie złożyło się zarówno eksponowanie w miejscu publicznym bilbordu, tablic stacjonarnych oraz plakatu w wiacie przystankowej o treści: "apteka [...]. [...]. ([...]), umieszczenie w zakładce strony internetowej https://www. [...].pl "O firmie" (https://www. [...].pl/ [...]) następującego zdania: "W praktyce oznacza to najszerszy wybór leków i innych produktów dostępnych ,,od ręki" i możliwie najniższe ceny na rynku", umieszczeniu na stronie głównej https://www . [...].pl: informacji "pierwsze miejsce w rankingu [...]", zakładek: "promocje", "okazja", "wyprzedaże", zakładek: "Bestsellery", "Wybór miesiąca", banera "cena [...]" (lub "cena [...]"), przy czym końcówka "[...]" została pogrubiona i umieszczona w okręgu przypominającym lupę (szkło powiększające), co w związku z uznaniem za zasadne części zarzutów skargi kasacyjnej uchyleniu podlegał zarówno zaskarżony wyrok Sądu I instancji jak i zaskarżona do WSA decyzja GIF.
Naczelny Sąd Administracyjny zauważa równiez, że w aktualnym stanie prawnym nie mógł również zostać uwzględniony podniesiony w uzasadnieniu skargi kasacyjnej argument związany z potencjalną niezgodnością art. 94a ust. 1 P.f. z art. 8 ust. 1 dyrektywy 2000/31 Parlamentu Europejskiego i Rady z 8 czerwca 2000r. w sprawie niektórych aspektów prawnych usług społeczeństwa informacyjnego, w szczególności handlu elektronicznego w ramach rynku wewnętrznego, oraz art. 49 i 56 TFUE. Wniesiona w tym zakresie w dniu 13 marca 2024r. skarga Komisji Europejskiej przeciwko Rzeczpospolitej Polskiej (sprawa C-200/24 - Dz.U.UE C z 13 maja 2024r.) oczekuje na rozpoznanie, natomiast Sądy krajowe nie są upoważnione do dokonywania wiążącej i ostatecznej wykładni prawa unijnego na tle prawa krajowego.
Wobec tego, że istotę rozpatrywanej sprawy należało uznać za dostatecznie wyjaśnioną, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 188 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i art. 135 p.p.s.a. oraz art. 200 i art. 203 pkt 1 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a) oraz z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) i § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015r., poz. 1800 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI