II GSK 1599/11

Naczelny Sąd Administracyjny2012-11-09
NSAAdministracyjneWysokansa
środki unijnepostępowanie administracyjnezawieszenie postępowaniazażaleniek.p.a.NSAARiMRpłatności ONW

NSA uchylił wyrok WSA, uznając, że organ II instancji prawidłowo uchylił postanowienie o zawieszeniu postępowania odwoławczego, mimo że nie było ono przewidziane w katalogu art. 138 k.p.a.

Sprawa dotyczyła prawidłowości uchylenia przez Prezesa ARiMR postanowienia o zawieszeniu postępowania odwoławczego w sprawie przyznania płatności ONW po śmierci strony. WSA uznał, że uchylenie postanowienia było niezgodne z prawem, ponieważ nie mieściło się w katalogu art. 138 k.p.a. NSA uchylił wyrok WSA, stwierdzając, że organ II instancji prawidłowo zastosował art. 144 k.p.a. w związku z art. 138 k.p.a., uchylając postanowienie o zawieszeniu postępowania, ponieważ nie było ono właściwe do orzekania co do istoty sprawy.

Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego dotyczył skargi kasacyjnej Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. WSA uchylił postanowienie Prezesa ARiMR z dnia [...] czerwca 2010 r., które uchyliło postanowienie Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR o zawieszeniu postępowania odwoławczego. Postępowanie odwoławcze zostało zawieszone z urzędu po śmierci strony postępowania, J. L. WSA uznał, że postanowienie Prezesa ARiMR było niezgodne z art. 138 k.p.a., ponieważ nie mieściło się w katalogu rozstrzygnięć przewidzianych dla organu odwoławczego. NSA uchylił wyrok WSA, stwierdzając, że WSA wadliwie zinterpretował art. 144 k.p.a. w związku z art. 138 k.p.a. NSA wyjaśnił, że odpowiednie stosowanie przepisów dotyczących odwołań do zażaleń oznacza, że organ II instancji ma kompetencje do uchylenia postanowienia o zawieszeniu postępowania, ale nie jest właściwy do orzekania co do istoty sprawy ani do zakończenia postępowania. W związku z tym, postanowienie Prezesa ARiMR uchylające postanowienie o zawieszeniu postępowania było zgodne z prawem, a WSA nieprawidłowo uchylił to postanowienie.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, organ II instancji może uchylić postanowienie o zawieszeniu postępowania na podstawie odpowiednio stosowanego art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 144 k.p.a., eliminując je z obrotu prawnego, ale nie jest właściwy do orzekania co do istoty sprawy ani do zakończenia postępowania.

Uzasadnienie

NSA wyjaśnił, że odpowiednie stosowanie przepisów dotyczących odwołań do zażaleń (art. 144 k.p.a.) oznacza, że organ II instancji ma kompetencje kasacyjne (uchylenie postanowienia), ale nie reformacyjne (orzekanie co do istoty sprawy) ani umarzające postępowanie. Uchylenie postanowienia o zawieszeniu postępowania jest wystarczające do wyeliminowania go z obrotu prawnego.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (18)

Główne

k.p.a. art. 144

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

Przepis ten stanowi o odpowiednim stosowaniu przepisów dotyczących odwołań do zażaleń. NSA interpretuje go jako umożliwiający organowi II instancji uchylenie postanowienia o zawieszeniu postępowania, ale nie orzekanie co do istoty sprawy.

k.p.a. art. 138 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

NSA stosuje odpowiednio pkt 2 tego przepisu, który dotyczy uchylenia decyzji (w tym przypadku postanowienia) i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji, jednak w kontekście zażalenia ogranicza się do wyeliminowania zaskarżonego postanowienia z obrotu prawnego.

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zarzut naruszenia tego przepisu przez WSA, polegający na wadliwej rekonstrukcji normatywnej treści art. 144 w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.

Pomocnicze

k.p.a. art. 138 § 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

Organ II instancji powołał się na ten przepis, ale NSA wskazał, że właściwsze byłoby powołanie się na art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 144 k.p.a.

p.p.s.a. art. 174

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do wniesienia skargi kasacyjnej.

p.p.s.a. art. 183 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądem administracyjnym

Ograniczenie zakresu postępowania przed NSA do rozpatrzenia zarzutów skargi kasacyjnej.

p.p.s.a. art. 185 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do orzeczenia przez NSA.

p.p.s.a. art. 50 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Określa krąg podmiotów uprawnionych do wniesienia skargi do sądu administracyjnego (interes prawny).

p.p.s.a. art. 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Określa cel kontroli działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne.

p.p.s.a. art. 3 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Określa zakres kontroli sądów administracyjnych.

Dz. U. z 2008 r. Nr 170, poz. 1051 ze zm. art. 27

Ustawa z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego

Wspomniany w uzasadnieniu wyroku WSA z Bydgoszczy jako naruszony przepis.

Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 art. 30 § 4

Wspomniany w kontekście dalszych losów postępowania.

Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 § 8

Wspomniany w kontekście dalszych losów postępowania.

k.p.a. art. 97 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

Wspomniany w kontekście dalszych losów postępowania.

k.p.a. art. 107

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

Dotyczy rozstrzygania sprawy co do istoty przez decyzję.

k.p.a. art. 123

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

Dotyczy postanowień wydawanych w toku postępowania.

k.p.a. art. 127

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

Dotyczy odwołań od decyzji.

k.p.a. art. 141

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

Dotyczy postanowień rozstrzygających kwestie wynikające w toku postępowania.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organ II instancji prawidłowo zastosował art. 144 k.p.a. w związku z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., uchylając postanowienie o zawieszeniu postępowania, ponieważ nie było ono właściwe do orzekania co do istoty sprawy ani do zakończenia postępowania. Postępowanie przed NSA nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej.

Odrzucone argumenty

Argumentacja WSA, że postanowienie Prezesa ARiMR uchylające postanowienie o zawieszeniu postępowania jest rozstrzygnięciem nieprzewidzianym w katalogu art. 138 k.p.a.

Godne uwagi sformułowania

Postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, wywołane wniesioną skargą kasacyjną, nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania. Odpowiednie stosowanie art. 138 k.p.a. oznacza, że organ właściwy do rozpatrzenia zażalenia wydaje postanowienie, w którym utrzymuje w mocy zaskarżone postanowienie wydane przez organ pierwszej instancji, albo uchyla to postanowienie w całości lub w części i w tym zakresie orzeka co do istoty kwestii będącej przedmiotem postanowienia, albo uchyla postanowienie w całości lub w części bez orzekania co do istoty. W braku podstaw prawnych do zawieszenia postępowania wystarczające jest więc wyeliminowanie zaskarżonego postanowienia z obrotu prawnego. W postępowaniu zażaleniowym organ II instancji będzie dysponował kompetencjami o charakterze merytoryczno – reformacyjnymi oraz kompetencjami o charakterze kasacyjnym. Wniesienie zażalenia na postanowienie incydentalne, w żadnym razie nie może prowadzić do wydania aktu merytoryczno – reformacyjnego, na podstawie którego nastąpiłoby umorzenie postępowania przed organem I instancji. W przypadku więc, gdy organ II instancji uzna, iż - między innymi - brak jest podstaw do zawieszenia postępowania, to ogranicza się jedynie do wyeliminowania zaskarżonego postanowienia z obrotu prawnego. Zaskarżone postanowienie uchylające postanowienie organu I instancji wydane w przedmiocie zawieszenia postępowania, w świetle powyżej przywołany argumentów, nie jest więc rozstrzygnięciem nie przewidzianym przepisami obowiązującego prawa.

Skład orzekający

Jan Bała

przewodniczący

Magdalena Bosakirska

członek

Wojciech Kręcisz

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja stosowania art. 138 k.p.a. w postępowaniu zażaleniowym, kompetencje organu II instancji w sprawach zawieszenia postępowania."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji zawieszenia postępowania odwoławczego po śmierci strony, ale zasady interpretacji przepisów procesowych są uniwersalne.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy niuansów proceduralnych w polskim prawie administracyjnym, a konkretnie stosowania przepisów o odwołaniach do zażaleń. Jest to ciekawe dla prawników procesualistów, ale mniej dla szerokiej publiczności.

Kiedy uchylenie postanowienia o zawieszeniu postępowania jest zgodne z prawem? NSA wyjaśnia granice stosowania art. 138 KPA.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II GSK 1599/11 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2012-11-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2011-07-22
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jan Bała /przewodniczący/
Magdalena Bosakirska
Wojciech Kręcisz /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Sygn. powiązane
V SA/Wa 2086/10 - Wyrok WSA w Warszawie z 2011-03-30
Skarżony organ
Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
art. 144 w zw. 138 par. 1pkt 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Bała Sędzia NSA Magdalena Bosakirska Sędzia del. WSA Wojciech Kręcisz (spr.) Protokolant Anna Fyda-Kawula po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2012 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 marca 2011 r. sygn. akt V SA/Wa 2086/10 w sprawie ze skargi J. L. na postanowienie Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...] w przedmiocie postanowienia o zawieszeniu postępowania odwoławczego uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 30 marca 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uwzględnił skargę J. L. na postanowienie Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] czerwca 2010 r. w przedmiocie zawieszenia postępowania odwoławczego, uchylając zaskarżone postanowienie.
Relacjonując przebieg postępowania Sąd I instancji podał, że w dniu [...] lutego 2009 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w R. wydał decyzję w sprawie przyznania J. L. płatności ONW na rok 2008.
W dniu [...] marca 2009 r. J. L. – pełnomocnik J. L. - wniosła do Dyrektora K. – P. Oddziału Regionalnego ARiMR w T. odwołanie od powyższej decyzji, a w dniu [...] maja 2009 r. do organu tego wpłynęło pismo Urzędu Gminy w S., z którego wynikało, że J. L. zmarł w dniu [...] marca 2009 r.
W związku z uzyskaniem informacji o śmierci producenta rolnego, Dyrektor K. P. Oddziału Regionalnego ARiMR w T. w dniu [...] czerwca 2009 r. umorzył postępowanie odwoławcze w sprawie odwołania J. L. od decyzji z dnia [...] lutego 2009 r.
Wyrokiem z dnia [...] grudnia 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy uchylił decyzję Dyrektora K. – P. Oddziału Regionalnego ARiMR z [...] czerwca 2009 r., wskazując na naruszenie przez organ art. 27 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2008 r. Nr 170, poz. 1051 ze zm.) oraz art. 7 i 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej: k.p.a.
Pismem z dnia [...] kwietnia 2010 r. Dyrektor K. – P. Oddziału Regionalnego ARiMR w T. wezwał J. L. do złożenia wyjaśnień na okoliczność ustalenia kręgu spadkobierców J. L. W odpowiedzi na powyższe, J. L. wskazała, że jest jedynym spadkobiercą, bowiem pomimo tego, że posiada rodzeństwo, to żadne z nich nie pracuje w rolnictwie i nie posiada kwalifikacji rolniczych. Ponadto J. L. poinformowała, że nie zamierza występować o sądowe stwierdzenie nabycia spadku.
Z uwagi na fakt, że żaden z następców prawnych J. L. nie wystąpił do sądu o stwierdzenie nabycia spadku, postanowieniem z dnia [...] maja 2010 r. Dyrektor K. – P. Oddziału Regionalnego ARiMR w T. zawiesił z urzędu postępowanie zainicjowane odwołaniem J. L. od decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w R. z dnia [...] lutego 2009 r.
Na powyższe postanowienie J. L. wniosła zażalenie.
Postanowieniem z [...] czerwca 2010 r. Prezes ARiMR z powołaniem się na art. 138 § 2 w związku z art. 144 k.p.a., uchylił zaskarżone postanowienie. Wskazał, że zaskarżone postanowienie zostało skierowane do osoby, która nie miała przymiotu strony, a mianowicie do J. L., który w chwili jego wydania już nie żył. Poza tym w postanowieniu wskazano J. L. jako pełnomocnika strony, a przecież pełnomocnictwo wygasa ze śmiercią mocodawcy lub pełnomocnika, chyba że w pełnomocnictwie inaczej zastrzeżono z przyczyn uzasadnionych treścią stosunku prawnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny uwzględniając skargę stwierdził, że w niniejszej sprawie doszło do istotnego naruszenia art. 138 k.p.a. który stosownie do treści art. 144 k.p.a. stosuje się odpowiednio do zażaleń.
W przedmiotowej sprawie postanowieniem z 28 czerwca 2010 r., wydanym w związku z zażaleniem strony, Prezes ARiMR uchylił zaskarżone postanowienie. Treść sentencji zaskarżonego postanowienia prowadzi do wniosku, że jest to rozstrzygnięcie nieprzewidziane w katalogu zamieszczonym w art. 138 § 1 i 2 k.p.a. Prezes ARiMR co prawda powołał w podstawie prawnej wydanego postanowienia przepis art. 138 § 2 k.p.a., zgodnie z którym organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję (w tym przypadku postanowienie) w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części. Przekazując sprawę organ ten może wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Jednak ani z treści sentencji postanowienia, ani też z treści uzasadnienia, nie wynika w sposób jasny pogląd organu na dalsze losy kwestii zawieszenia postępowania. Organ uchylił przecież postanowienie z innych przyczyn niż związane bezpośrednio z jego treścią i zarzutami odwołania. W ocenie Sądu może to spowodować trudność interpretacji obowiązków organu I instancji w toku dalszego rozpoznania sprawy.
Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa zaskarżając wyrok w całości domagał się jego uchylenia i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.
Zaskarżonemu wyrokowi organ zarzucił naruszenie art. 145 ust. 1 pkt 1 lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2012 r. poz. 270), dalej: p.p.s.a., w związku z art. 144 w związku z 138 § 1 pkt 2 k.p.a., polegające na przyjęciu przez WSA, że wydane postanowienie Prezesa ARiMR z dnia [...] czerwca 2011 r., uchylające postanowienie Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia [...] maja 2010 r., jest rozstrzygnięciem nieprzewidzianym w katalogu zamieszczonym w art. 138 § 1 i 2 k.p.a.
W uzasadnieniu organ podał, że odpowiednie stosowanie, o którym mowa w art. 144 k.p.a. oznacza, że w pewnych przypadkach przepisy są stosowane wprost, zaś w pewnych przypadkach istnieje konieczność ich modyfikacji poprzez stosowanie tylko niektórych elementów tych przepisów. Mogą zaistnieć także sytuacje, gdy z wymogu odpowiedniego stosowania określonych przepisów będzie wynikała konieczność pominięcia zastosowania jakiegoś przepisu. Odpowiednie stosowanie art. 138 k.p.a. oznacza, że organ właściwy do rozpatrzenia zażalenia wydaje postanowienie, w którym utrzymuje w mocy zaskarżone postanowienie wydane przez organ pierwszej instancji, albo uchyla to postanowienie w całości lub w części i w tym zakresie orzeka co do istoty kwestii będącej przedmiotem postanowienia, albo uchyla postanowienie w całości lub w części bez orzekania co do istoty.
Kasator podał, że organ II instancji po rozpoznaniu kwestii będącej przedmiotem zaskarżonego postanowienia, w przypadku gdy ustali, że nie było podstaw prawnych lub faktycznych do wydania w danej kwestii postanowienia, uchyli zaskarżone postanowienie. W braku podstaw prawnych do zawieszenia postępowania wystarczające jest więc wyeliminowanie zaskarżonego postanowienia z obrotu prawnego.
Organ zwrócił uwagę, że postanowienie o zawieszeniu postępowania odwoławczego zostało wydane z urzędu, a nie na wniosek strony. Niemożliwe byłoby więc przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy i zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie wyjaśnić należy, że z przepisów art. 174 i art. 183 § 1 p.p.s.a. wynika, iż postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, wywołane wniesioną skargą kasacyjną, nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania (por. H. Knysiak-Molczyk Skarga kasacyjna w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Warszawa 2009, s. 238 – 240; wyrok NSA z dnia 15 lipca 2005 r., sygn. akt FSK 2706/04; wyrok NSA z dnia 13 lutego 2007 r., sygn. akt II FSK 329/06).
Wobec wyroku Sądu I instancji, w ramach podstawy kasacyjnej określonej w przepisie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., strona skarżąca sformułowała zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a w związku z art. 144 w związku z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. Z uzasadnienia tak postawionego zarzutu wynika, że naruszenia wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów jej autor upatruje w dokonaniu przez Sąd I instancji wadliwej rekonstrukcji normatywnej treści przepisu art. 144 w związku z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., a w konsekwencji w niezasadnym uchyleniu zaskarżonego postanowienia Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, którym uchylono postanowienie Dyrektora K. – P. ORARiMR o zawieszeniu z urzędu postępowania odwoławczego od decyzji Kierownika BPARiMR w sprawie przyznania J. L. pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2008.
Istota sporu prawnego w rozpoznawanej sprawie dotyczy - gdy uwzględnić przedmiot aktu kontrolowanego przez Sąd I instancji – kwestii oceny prawidłowości/nieprawidłowości stanowiska prezentowanego w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku odnośnie do treści kompetencji orzeczniczych organu II instancji w sytuacji, gdy wyznaczane są one przepisem art. 144 k.p.a., tj. w sytuacji, gdy postępowanie przed tym organem inicjowane jest wniesieniem zażalenia od postanowienia wydanego przez organ I instancji.
Z przywołanego przepisu wynika, iż w sprawach nie uregulowanych w Rozdziale 11, do zażaleń mają odpowiednie zastosowanie przepisy dotyczące odwołań.
Z punktu widzenia istoty problemu prawnego w sprawie, przywołaną regulację uznać należy za podstawową. Zwłaszcza, gdy w tej mierze podkreślić, że na jej gruncie ustawodawca odsyła – nie bez powodu - do odpowiedniego stosowania przepisów dotyczących odwołań. Zastrzeżenie to jest to istotne już chociażby z tego powodu, że o ile przedmiotem rozstrzygnięcia decyzji administracyjnej - od której służy odwołanie lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy - jest załatwienie sprawy co do jej istoty, chyba że przepisy k.p.a. stanowią inaczej (por. art. 107 k.p.a. w związku z art. 127 k.p.a.), o tyle postanowienia, wydawane w toku postępowania przez organ administracji publicznej – na które służy zażalenie, gdy k.p.a. tak stanowi - dotyczą poszczególnych kwestii wynikających w toku postępowania, lecz nie rozstrzygają o istocie sprawy, chyba że przepisy k.p.a. stanowią inaczej (art. 123 w związku z art. 141 k.p.a.). Z powyższego wynika, iż przy odpowiednim stosowaniu do zażaleń przepisów dotyczących odwołań należy uwzględniać to, iż postanowienie rozstrzyga zagadnienia proceduralne wynikające z toku postępowania, zaś decyzja rozstrzyga o istocie sprawy.
Wobec wyraźnie rysujących się na tle przywołanych przepisów różnic odnoszących się zarówno do istoty decyzji oraz postanowienia, przedmiotów ich rozstrzygnięć, jak również i środków prawnych służących ich wzruszeniu w toku instancji, brak jest podstaw, aby tak jak uczynił to Sąd I instancji, regulację k.p.a. dotyczącą odwołań wprost odnosić do instytucji zażaleń regulowanych przepisami Rozdziału 11 - Działu II – k.p.a.
Z przepisu art. 144 k.p.a. wynika, iż zakres zawartego w nim odesłania do "przepisów dotyczących odwołań" - zważywszy na systematykę ogólną k.p.a. - obejmuje również regulację zawartą w art. 138 k.p.a. Przepis ten zawiera zamknięty katalog decyzji organu odwoławczego wydawanych w rezultacie rozpatrzenia odwołania od decyzji organu I instancji. Określa on wyłączną kompetencję organu odwoławczego do wydawania decyzji w nim określonych, wskazując jednocześnie, w zakresie odnoszącym się do decyzji wymienionej w § 2 art. 138 k.p.a., przesłanki jej wydania. Z przepisu art. 138 § 1 i § 2 k.p.a. wynika, że organ odwoławczy, w zakresie zdeterminowanym rezultatem ustaleń przeprowadzonych w rozpatrywanej przezeń sprawie może wydać: 1) decyzję utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji, albo 2) decyzję reformatoryjną, tj. uchylającą zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzekającą co do istoty sprawy albo uchylającą zaskarżoną decyzję i umarzającą postępowanie I instancji w całości albo w części, albo 3) decyzję umarzającą postępowania odwoławcze, albo 4) decyzję kasacyjną.
Uwzględniając dotychczas przywołane argumenty należy więc przyjąć, że w postępowaniu zażaleniowym organ II instancji będzie dysponował kompetencjami o charakterze merytoryczno – reformacyjnymi oraz kompetencjami o charakterze kasacyjnym. Z tym, że w zakresie odnoszącym się do treści regulacji zawartej w art. 138 § 1 pkt 2 in fine - "... umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części ..." - należy przyjąć jej odpowiednie stosowanie.
Odpowiedniość ta wyrażać się będzie, w niektórych kategoriach (rodzajach) spraw, w braku podstaw do jej zastosowania wprost co oznaczać będzie brak możliwości umorzenia postępowania mimo uchylenia zaskarżonego zażaleniem postanowienia organu I instancji, albowiem wystarczające będzie – i korespondujące przy tym z treścią odpowiednio stosowanego art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. - tylko i wyłącznie wyeliminowanie zaskarżonego postanowienia z obrotu prawnego, bez konieczności orzekania co do istoty zagadnienia stanowiącego przedmiot rozstrzygnięcia tego postanowienia. Wniesienie zażalenia na postanowienie incydentalne, w żadnym razie nie może bowiem prowadzić do wydania aktu merytoryczno – reformacyjnego, na podstawie którego nastąpiłoby umorzenie postępowania przed organem I instancji. W postępowaniu zażaleniowym, mogą bowiem wystąpić sytuacje, gdy odpowiednie stosowanie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. będzie sprowadzało się wyłącznie do uchylenia przez organ II instancji postanowienia organu I instancji, które to rozstrzygnięcie nie będzie mogło być kwalifikowane – a to wobec treści art. 144 k.p.a. - jako naruszenie (również, jako rażące naruszenie) art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. (por. wyrok NSA z dnia 9 marca 2010 r., sygn. akt I OSK 686/09).
Tak rozumiany zakres odpowiedniego stosowania do zażaleń przepisów dotyczących odwołań odnieść należy w szczególności do postanowień o zawieszeniu postępowania, kontrolowanych w trybie zażaleniowym przez organ wyższego stopnia. W przypadku bowiem wystąpienia z zażaleniem na postanowienie wydane w sprawie zawieszenia postępowania, organ odwoławczy właściwy do rozpatrzenia zażalenia ma kompetencje wyłącznie do kontroli zaskarżonego postanowienia wydanego w sprawie zawieszenia. Nie jest zatem właściwy do "decyzyjnego" wkraczania w zakres postępowania właściwego dla meritum sprawy (por. J. Zimmermann, Glosa do wyroków NSA z 28 listopada 1991 r., sygn. akt SA/Wr 1097/91 oraz z dnia 2 czerwca 1993 r., sygn. akt SA/Wr 1744/92, "OSP" 1995, nr 1, poz. 20 i poz. 21; por. również wyrok NSA z dnia 9 marca 2010 r., sygn. akt I OSK 686/09). Przepis art. 144 k.p.a. i zawarte w nim odesłanie, nie daje organowi II instancji podstaw prawnych do wkroczenia w sprawę administracyjną, będącą przedmiotem postępowania przed organem I instancji. Wniesienie zażalenia na postanowienie organu I instancji daje organowi II instancji kompetencje wyłącznie do rozpoznania i rozstrzygnięcia kwestii procesowej, której dotyczy zaskarżone postanowienie. "Przepis art. 138 będzie więc miał zastosowanie w postępowaniu organu rozpatrującego zażalenie, ale jego treść musi być odczytywana w ten sposób, że słowo "decyzja" za każdym razem musi być np. zastępowane słowem: "postanowienie". I już choćby z tego wynika, że przy rozpatrywaniu zażalenia organ administracyjny nie może orzekać co do istoty sprawy, ani nie może rozstrzygnąć o zakończeniu postępowania w danej instancji, bo nie jest to materia, o której orzeka się w formie postanowienia." (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Glosa do wyroku NSA z dnia 7 kwietnia 1992 r., sygn. akt I SA 1547/92, Prokuratura i Prawo, 1995, nr 3, s. 76 i n.). W przypadku więc, gdy organ II instancji uzna, iż - między innymi - brak jest podstaw do zawieszenia postępowania, to ogranicza się jedynie do wyeliminowania zaskarżonego postanowienia z obrotu prawnego. Uwzględniając przepis art. 144 k.p.a. stwierdzić należy więc, że odpowiednie zastosowanie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. oznacza, iż rozpatrując zażalenie organ II instancji uchyli postanowienie o zawieszeniu postępowania (por. wyrok NSA z dnia 8 czerwca 2000 r., sygn,. akt I SA 936/99).
W kontekście więc treści art. 138 § 1 i § 2 k.p.a., w tym odpowiedniego – we wskazanym powyżej rozumieniu - jej stosowania w postępowaniu wywołanym wniesionym zażaleniem (art. 144 k.p.a.), a także w kontekście zaakcentowanego powyżej zróżnicowania instytucji decyzji administracyjnej i postanowienia, w tym rozstrzyganych nimi przedmiotów oraz prawnych środków ich wzruszania w toku instancji, propozycję Sądu I instancji, aby zakresem odesłania zawartego w art. 144 k.p.a. w postępowaniu przed organem II instancji wywołanym wniesionym zażaleniem objąć przepis art. 138 k.p.a. w pełnym zakresie jego zastosowania, uznać należy za chybioną. Propozycja ta nie uwzględnia treści zastrzeżenia "odpowiedniego stosowania do zażaleń przepisów dotyczących odwołań", które ustawodawca zawarł w art. 144 k.p.a. oraz wskazanych powyżej zasadniczych przesłanek, które legły u podstaw jego ustanowienia, a tym samym i ich konsekwencji, w świetle których do zażaleń przepisy dotyczące odwołań stosuje się odpowiednio, a nie wprost.
Przeprowadzoną przez Sąd I instancji kontrolę zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia Prezesa ARiMR uchylającego postanowienie o zawieszeniu z urzędu postępowania odwoławczego oraz rezultat tejże kontroli wyrażający się w uchyleniu tegoż postanowienia uznać należy więc za nieprawidłowe.
Przy tym bez wpływu na zasadności tego stanowiska, w świetle dotychczas przywołanych argumentów, pozostaje to, że kontrolowane przez WSA w Warszawie postanowienie Prezesa ARiMR z dnia [...] czerwca 2010 r., jak wynika z jego treści, wydane zostało na podstawie przepisu art. 138 § 2 k.p.a. (w związku z art. 144 k.p.a.). Jakkolwiek bowiem, wobec odpowiedniego stosowania do zażaleń przepisów dotyczących odwołań, jak również wobec istoty i przedmiotu rozstrzyganej kwestii procesowej, organ wyższego stopnia, jako podstawę prawną wydawanego postanowienia powinien był wskazać, odpowiednio stosowany, przepis art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., nie zaś przepis art. 138 § 2 k.p.a. stanowiący podstawę do wydania - w warunkach nim określonych - rozstrzygnięcia o charakterze kasacyjnym, to jednak faktem istotnym jest, że Prezes ARiMR uchylił postanowienie Dyrektora K. – P. ORARiMR o zawieszeniu z urzędu postępowania odwoławczego od decyzji Kierownika BPARiMR w sprawie przyznania J. L. pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2008. Eliminując je z obrotu prawnego, nie był bowiem uprawniony, ani też zobowiązany, działając na podstawie odpowiednio stosowanego przepisu art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. - do orzekania co do "istoty sprawy" rozstrzygniętej zaskarżonym postanowieniem, ani też do rozstrzygania o zakończeniu postępowania w danej instancji.
Wbrew stanowisku Sądu I instancji, zaskarżone postanowienie uchylające postanowienie organu I instancji wydane w przedmiocie zawieszenia postępowania, w świetle powyżej przywołany argumentów, nie jest więc rozstrzygnięciem nie przewidzianym przepisami obowiązującego prawa. Uwzględniając treść przepisu art. 138 § 1 i § 2 w związku z art. 144 k.p.a., a w tym rzecz jasna właściwie interpretując zakres, treść i konsekwencje odesłania zawartego na gruncie drugiego spośród przywołanym przepisów, stwierdzić należy, że ponad wszelką wątpliwość postanowienie to mieści się w katalogu rozstrzygnięć organu odwoławczego podejmowanych w postępowaniu zażaleniowym.
W związku z powyższym, za pozbawione podstaw uznać należy również obawy Sądu I instancji wyrażane w odniesieniu do - jak to określił w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku – braku "jasnego poglądu organu na dalsze losy kwestii zawieszenia postępowania" oraz w odniesieniu do "trudności interpretacji obowiązków organu I instancji w toku dalszego rozpoznania sprawy". Zwłaszcza, gdy w tej mierze, zwrócić należy uwagę na zawarte w uzasadnieniu kontrolowanego przez Sąd I instancji postanowienia motywy, z powodu których doszło do uchylenia przez Prezesa ARiMR postanowienia Dyrektora K. – P. ORARiMR o zawieszeniu z urzędu postępowania odwoławczego, a w ich kontekście - jak również w kontekście wszystkich okoliczności stanu sprawy - na treść przepisu art. 30 § 4 k.p.a. w związku z § 8 ust. 1 – 3 (a także ust. 4 – 7, o ile oczywiście wystąpiłyby okoliczności objęte ich hipotezami) rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 w związku z art. 97 § 1 pkt 1 k.p.a.
Odnosząc się do złożonego na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wniosku pełnomocnika J. L. o odrzucenie skargi kasacyjnej stwierdzić należy, że jest on chybiony. Przedstawiona w jego uzasadnieniu argumentacja nie uwzględnia bowiem istoty sądowoadministracyjnej kontroli działalności administracji publicznej wyrażonej na gruncie art. 1 p.u.s.a. w związku z art. 3 § 1 p.p.s.a. Nie uwzględnia ona również normatywnej treści przepisu art. 50 § 1 p.p.s.a. Z przywołanego przepisu wynika, że uprawnionym do wniesienia skargi do sądu administracyjnego jest każdy, kto ma w tym interes prawny. W tej mierze wyjaśnić należy, że źródłem interesu prawnego, o którym mowa w art. 50 § 1 p.p.s.a. może być norma prawa materialnego, norma prawa procesowego, a także norma ustrojowa. W rozpoznawanej sprawie, źródłem interesu prawnego J. L. była norma prawa procesowego – J. L. była bowiem adresatem postanowienia o zawieszeniu z urzędu postępowania odwoławczego.
W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. W zakresie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, rozstrzygnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI