VI SA/Wa 4967/23

VI SA/Wa 4967/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-01-16
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-08-31
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Danuta Szydłowska /przewodniczący/
Justyna Żurawska /sprawozdawca/
Sławomir Kozik
Symbol z opisem
652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2561
art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e, art. 82 ust. 1
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t. j.)
Dz.U. 2020 poz 1740
art. 627, art. 628, art. 734 par. 1, art. 750
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - t.j.
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151 w zw. z art. 119 pkt 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Danuta Szydłowska Sędziowie sędzia WSA Sławomir Kozik asesor WSA Justyna Żurawska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 16 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi S. w K. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 3 lipca 2023 r. nr 780/2023/Ub w przedmiocie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi S. w K. (dalej: "Strona", "Skarżący, "Stowarzyszenie") jest decyzja nr [...] Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] lipca 2023 r. utrzymująca w mocy decyzję Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] maja 2019 r. stwierdzająca istnienie obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego B. O. Podstawę prawną decyzji stanowiły:
- art. 102 ust. 5 pkt 24 w zw. z art. 109 ust. 5, 6 oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2561, ze zm.), dalej także: "ustawa o świadczeniach"
- w zw. z art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 14 sierpnia 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w celu zapewnienia funkcjonowania ochrony zdrowia w związku z epidemią COVID-19 oraz po jej ustaniu (Dz.U. poz. 1493)
- oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2000, ze zm.), dalej: "k.p.a.".
Decyzja ta została wydana w następującym stanie sprawy:
Na skutek wniosku Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (pismo z 24.01.2018 r.; wpływ do organu – 25.01.2018 r.) o rozpatrzenie sprawy w zakresie zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego B. O. (dalej: "Zainteresowana"), Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: "organ I instancji") wszczął postępowanie.
Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, decyzją z dnia [...] maja 2019 r. nr [...], na podstawie art. 109 ust. 1-3 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. z 2018 r., poz. 1510, ze zm.), organ I instancji stwierdził istnienie obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego Uczestniczki z tytułu wykonywania umów o świadczenie usług w okresach: w dniu 15 stycznia 2013 r., w dniu 18 stycznia 2013 r., w dniu 1 lutego 2013 r., od dnia 5 lutego 2013 r. do dnia 5 marca 2013 r., od dnia 16 marca 2013 r. do dnia 26 marca 2013 r., w dniu 13 kwietnia 2013 r., w dniu 26 kwietnia 2013 r., od dnia 3 czerwca 2013 r. do dnia 18 czerwca 2013 r., od dnia 28 czerwca 2013 r. do 1 lipca 2013 r., od dnia 6 lipca 2013r. do 8 lipca 2013 r., od dnia 26 września 2013 r. do dnia 28 września 2013 r., od dnia 12 października 2013 r. do dnia 14 października 2013 r., w dniu 18 listopada 2013 r., w dniu 29 listopada 2013r., w dniu 14 grudnia 2013 r., od dnia 13 stycznia 2014 r. do dnia 29 stycznia 2014 r., od dnia 17 lutego 2014 r. do dnia 6 marca 2014r., od dnia 22 kwietnia 2014 r. do dnia 29 maja 2014 r., w dniu 20 września 2014r., od dnia 13 października 2014 r. do dnia 22 października 2014 r., od dnia 1 grudnia 2014 r. do dnia 16 grudnia 2014 r., od dnia 2 grudnia 2014 r. do dnia 12 grudnia 2014 r., w dniu 5 grudnia 2014 r., od dnia 12 stycznia 2015 r. do dnia 18 stycznia 2015 r., od dnia 16 lutego 2015 r. do 22 lutego 2015 r., od dnia 2 marca 2015 r. do dnia 8 marca 2015 r., od dnia 13 kwietnia 2015 r. do dnia 29 kwietnia 2015 r., od dnia 11 czerwca 2015 r. do dnia 1 lipca 2015 r., od dnia 5 października 2015 r. do 11 października 2015 r., od dnia 3 listopada 2015 r. do dnia 7 listopada 2015 r., w dniu 24 listopada 2015 r., od dnia 1 grudnia 2015 r. do dnia 9 grudnia 2015 r.
Odwołanie od powyższej decyzji wniosło S., wskazując że łączące S. i Zainteresowaną umowy to umowy o dzieło, a nie umowy o świadczenie usług. Ustalenie to leży u podstaw wadliwości decyzji.
Decyzją z dnia [...] lipca 2023 r. Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: "Prezes NFZ", "organ odwoławczy") utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] maja 2019 r. W uzasadnieniu Prezes NFZ wyjaśnił, że w okresie objętym decyzją organu I instancji miały zastosowanie przepisy ustawy o świadczeniach. Następnie przytoczył przepisy art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach, art. 13 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2022 r. poz. 1009, ze zm.), dalej: "ustawa systemowa", art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach oraz art. 627 i art. 734 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. z 2022 r. poz. 1360, ze zm.), dalej "k.c.".
Dalej organ odwoławczy wskazał, że S. zawarło z Zainteresowaną, objęte wnioskiem ZUS, następujące umowy nazwane umowami o dzieło:
1) nr [...] zawarta w dniu 1 stycznia 2013 r., której przedmiotem było: "opracowanie i wygłoszenie autorskich wykładów na studiach podyplomowych - Rachunkowość i finanse - STUDIA [...]". Wynagrodzenie określono w konkretnej kwocie 720,00 zł;
2) nr [...] zawarta w dniu 15 stycznia 2013 r., której przedmiotem było: "opracowanie i wygłoszenie autorskich wykładów w ilości 8 godzin edukacyjnych na szkoleniu o nazwie "Podatek od towarów i usług w świetle najnowszych zmian w 2013 r." [...] w dniu 15 stycznia 2013 r.". Wynagrodzenie określono w konkretnej kwocie 1 760,00 zł;
3) nr [...] zawarta w dniu 1 lutego 2013 r., której przedmiotem było: "opracowanie i wygłoszenie autorskich wykładów na szkoleniu "Podatek VAT - zmiany" [...] w dniu 01.02.20213 r.". Wynagrodzenie określono w konkretnej kwocie 1 800,00 zł;
4) nr [...] zawarta w dniu 5 lutego 2013 r., której przedmiotem było: "przygotowanie i przeprowadzenie zajęć tematycznych podczas szkolenia: Kurs "Dla średniej kadry finansowo-księgowej" w ramach realizacji projektu "Kompetentny Samodzielny Księgowy" prowadzonego przez Zamawiającego na podstawie umowy o dofinansowanie projektu z Wojewódzkim Urzędem Pracy w K. z dnia 28 grudnia 2011 r.". Wynagrodzenie określono w konkretnej kwocie 1 360,00 zł;
5) (brak nr umowy) zawarta w dniu 16 marca 2013 r. której przedmiotem było: "przygotowanie i przeprowadzenie zajęć tematycznych w ramach szkolenia: Kurs "Dla średniej kadry finansowo-księgowej (samodzielny księgowy)" podczas realizacji projektu "Profesjonalny Finansista" prowadzonego przez Zamawiającego na podstawie umowy o dofinansowanie projektu z Wojewódzkim Urzędem Pracy
w K. z dnia 7 grudnia 2011 r.". Wynagrodzenie określono w konkretnej kwocie 1 360,00 zł;
6) (brak nr umowy) zawarta w dniu 13 kwietnia 2013 r., której przedmiotem było:
"przygotowanie i przeprowadzenie zajęć tematycznych podczas szkolenia: "Dla kandydatów na Głównych Księgowych" podczas realizacji projektu "Profesjonalny Finansista" prowadzonego przez Zamawiającego na podstawie umowy o dofinansowanie projektu z Wojewódzkim Urzędem Pracy w K. z dnia
7 grudnia 2011 r.". Wynagrodzenie określono w konkretnej kwocie 1 360,00 zł.
7) (brak nr umowy) zawarta w dniu 26 kwietnia 2013 r., której przedmiotem było: "przygotowanie i przeprowadzenie zajęć tematycznych w ramach szkolenia: Krótkie formy szkoleniowe: "PODATKI" podczas realizacji Projektu "Profesjonalny Finansista" prowadzonego przez Zamawiającego na podstawie umowy o dofinansowanie projektu z Wojewódzkim Urzędem Pracy w K. z dnia 7 grudnia 2011 r.". Wynagrodzenie określono w konkretnej kwocie 1 360,00 zł;
8) nr [...] zawarta w dniu 3 czerwca 2013 r. której przedmiotem było: "opracowanie i wygłoszenie autorskich wykładów na kursie Dla średniej kadry finansowo-księgowej [...] w dniach 6 i 18-06-2013 (8 godzin)." Wynagrodzenie określono w konkretnej kwocie 880,00 zł;
9) nr [...] zawarta w dniu 28 czerwca 2013 r., której przedmiotem było: "przygotowanie i przeprowadzenie zajęć tematycznych w ramach szkolenia: "Krótkie formy szkoleniowe 32 godziny /Podatki/ podczas realizacji projektu "Certyfikowany Księgowy" prowadzonego przez Zamawiającego na podstawie umowy o dofinansowanie projektu z Wojewódzkim Urzędem Pracy w K. z dnia 23 października 2012 r.". Wynagrodzenie określono w konkretnej kwocie 1 200,00 zł;
10) nr [...] zawarta w dniu 6 lipca 2013 r., której przedmiotem było: "przygotowanie i przeprowadzenie zajęć tematycznych w ramach szkolenia: "Krótkie formy szkoleniowe 32 godziny /podatki/ podczas realizacji projektu "Certyfikowany Księgowy" prowadzonego przez Zamawiającego na podstawie umowy o dofinansowanie projektu z Wojewódzkim Urzędem Pracy w K. z dnia 23 października 2012 r.". Wynagrodzenie określono w konkretnej kwocie 1 200,00 zł;
11) nr [...] zawarta w dniu 26 września 2013 r., której przedmiotem było: "przygotowanie i przeprowadzenie zajęć tematycznych w ramach szkolenia: Krótkie formy szkoleniowe 32 godziny podczas realizacji projektu "Certyfikowany Księgowy" prowadzonego przez Zamawiającego na podstawie umowy o dofinansowanie projektu z Wojewódzkim Urzędem Pracy w K. z dnia 23 października 2012 r. Wynagrodzenie określono w konkretnej kwocie 1 200,00 zł.
12) nr [...] zawarta w dniu 12 października 2013 r., której przedmiotem było: przygotowanie i przeprowadzenie zajęć tematycznych w ramach szkolenia: Specjalista d.s. rachunkowości II Stopień CK podczas realizacji projektu "Certyfikowany Księgowy" prowadzonego przez Zamawiającego na podstawie umowy o dofinansowanie projektu z Wojewódzkim Urzędem Pracy w K. z dnia 23 października 2012 r. Wynagrodzenie określono w konkretnej kwocie 1 360,00 zł;
13) nr [...] zawarta w dniu 18 listopada 2013 r., której przedmiotem było: "opracowanie i wygłoszenie autorskich wykładów w ilości 8 godzin edukacyjnych w ramach Akcji Bilans 2013 - Podatek VAT w dniu 18 listopada 2013 r. - BILANS 2013/133". Wynagrodzenie określono w konkretnej kwocie 1 760,00 zł;
14) nr [...] zawarta w dniu 29 listopada 2013 r., której przedmiotem było: "opracowanie i wygłoszenie autorskich wykładów w ramach Akcji Bilans 2013 w dniu 29.11.2013 r. - Podatek VAT GR II - BILANS 2013/133". Wynagrodzenie określono w konkretnej kwocie 1 760,00 zł;
15) nr [...] zawarta w dniu 14 grudnia 2013 r., której przedmiotem było: "opracowanie i wygłoszenie autorskich wykładów w ilości 8 godz. edukacyjnych na szkoleniu o nazwie: BILANS 2023 - Podatek Vat NT/13/Bilans 2013/134 w dniu 14.12.2013 r. - zgodnie z harmonogramem". Wynagrodzenie określono w konkretnej kwocie 1 760,00 zł;
16) [...] zawarta w dniu 13 stycznia 2014 r., której przedmiotem było: "opracowanie i wygłoszenie autorskich wykładów na kursie Specjalista ds. rachunkowości - II STOPIEŃ SR/16/2013/131, dnia 22, 29-01-2013". Wynagrodzenie określono w konkretnej kwocie 960,00 zł;
17) nr [...] zawarta w dniu 17 lutego 2014 r., której przedmiotem było: "opracowanie i wygłoszenie autorskich wykładów na kursie Specjalista ds. rachunkowości - II STOPIEŃ SR/1/2014/131, dnia 27-02-2014, 06-03-2014". Wynagrodzenie określono w konkretnej kwocie 960,00 zł;
18) nr [...] zawarta w dniu 22 kwietnia 2014 r., której przedmiotem było: "opracowanie autorskie i przeprowadzenie zajęć szkoleniowych (w ilości 2x4 godz. edukacyjne) na kursie "Specjalista ds. rachunkowości" Nr SR/7/2014/131 zgodnie z programem i harmonogramem kursu w dniach 22 i 29.05.2014 r.". Wynagrodzenie określono w konkretnej kwocie 960,00 zł;
19) (brak nr umowy) zawarta w dniu 20 września 2014 r., której przedmiotem było: "przygotowanie i przeprowadzenie zajęć tematycznych w ramach szkolenia: Krótkie formy szkoleniowe podczas realizacji projektu "Certyfikowany Księgowy" prowadzonego przez Zamawiającego na podstawie umowy o dofinansowanie projektu z Wojewódzkim Urzędem Pracy w K. z dnia 23 października 2012 r.". Wynagrodzenie określono w konkretnej kwocie 1 200,00 zł;
20) nr [...] zawarta w dniu 13 października 2014 r. której przedmiotem było: "opracowanie autorskie i przeprowadzenie zajęć szkoleniowych na kursie Specjalista ds. rachunkowości - II STOPIEŃ/14/2014/131, zgodnie z programem i harmonogramem kursu, dnia 20, 22-10-2014". Wynagrodzenie określono w konkretnej kwocie 960,00 zł;
21) nr [...] zawarta w dniu 1 grudnia 2014 r., której przedmiotem było: "opracowanie autorskie i przeprowadzenie zajęć szkoleniowych w ilości 8 godzin lekcyjnych z podatku VAT na kursie "Specjalista ds. rachunkowości" nr II Stopień A/20/2014/131 w dniach 09,16-12-2014 - wg harmonogramu i programu". Wynagrodzenie określono w konkretnej kwocie 960,00 zł;
22) nr [...] zawarta w dniu 2 grudnia 2014 r. której przedmiotem było: "opracowanie i wygłoszenie autorskich wykładów w ilości 6 godzin edukacyjnych na szkoleniu o nazwie BILANS 2014/ Podatek VAT/NT/14/B 2014/134 w dniu 12.12.2014 r. zgodnie z harmonogramem". Wynagrodzenie określono w konkretnej kwocie 1 760,00 zł;
23) nr [...] zawarta w dniu 5 grudnia 2014 r., której przedmiotem było: "opracowanie i wygłoszenie autorskich wykładów w ramach akcji "Bilans 2014" - Podatek VAT - w dniu 5 grudnia 2014 r. - S/NS/BILANS 2014. Wynagrodzenie określono w konkretnej kwocie 1 760,00 zł;
24) nr [...] zawarta w dniu 12 stycznia 2015 r. której przedmiotem było: "opracowanie autorskie i przeprowadzenie zajęć szkoleniowych na kursie Specjalista ds. rachunkowości - II STOPIEŃ C/24/2014/131, zgodnie z programem i harmonogramem kursu, dnia 18-01-2015". Wynagrodzenie określono w konkretnej kwocie 960,00 zł;
25) nr [...] zawarta w dniu 16 lutego 2015 r., której przedmiotem było: "opracowanie autorskie i przeprowadzenie zajęć szkoleniowych na kursie Specjalista ds. rachunkowości II STOPIEŃ B/23/2014/131". Wynagrodzenie określono w konkretnej kwocie 960,00 zł;
26) nr [...] zawarta w dniu 2 marca 2015 r., której przedmiotem było: "opracowanie autorskie i przeprowadzenie zajęć szkoleniowych na kursie Specjalista ds. rachunkowości II STOPIEŃ D/25/2014/131, zgodnie z programem i harmonogramem kursu". Wynagrodzenie określono w konkretnej kwocie 960,00 zł;
27) nr [...] zawarta w dniu 1 grudnia 2015 r., której przedmiotem było: "opracowanie autorskie i przeprowadzenie zajęć szkoleniowych na kursie specjalista ds. rachunkowości II STOPIEŃ K/20/2015/131, zgodnie z programem i harmonogramem kursu". Wynagrodzenie określono w konkretnej kwocie 960,00 zł;
28) nr [...] zawarta w dniu 24 listopada 2015 r., której przedmiotem było: "opracowanie i wygłoszenie autorskich wykładów w ramach kursu "Bilans 2015" - Podatek VAT - S/NS/BILANS 2015". Wynagrodzenie określono w konkretnej kwocie 1 760,00 zł.
29) nr [...] zawarta w dniu 3 listopada 2015 r., której przedmiotem było: "opracowanie autorskie i przeprowadzenie zajęć szkoleniowych na kursie specjalista ds. rachunkowości II Stopień H/12/2015/131, zgodnie z programem i harmonogramem kursu". Wynagrodzenie określono w konkretnej kwocie 960,00 zł;
30) nr [...] zawarta w dniu 5 października 2015 r., której przedmiotem było: "opracowanie autorskie i przeprowadzenie zajęć szkoleniowych na kursie Podstawy rachunkowości II STOPIEŃ G/10/2015/131, zgodnie z programem i harmonogramem kursu. Wynagrodzenie określono w konkretnej kwocie 960,00 zł;
31) nr [...] zawarta w dniu 11 czerwca 2015 r., której przedmiotem było: "opracowanie autorskie i przeprowadzenie zajęć szkoleniowych na kursie Specjalista ds. rachunkowości II STOPIEŃ F/9/2015/131, zgodnie z programem i harmonogramem kursu. Wynagrodzenie określono w konkretnej kwocie 960,00 zł;
32) nr [...] zawarta w dniu 13 kwietnia 2015 r., której przedmiotem było: "opracowanie autorskie i przeprowadzenie zajęć szkoleniowych na kursie Specjalista ds. rachunkowości II STOPIEŃ E/1/2015/131, zgodnie z programem i harmonogramem kursu. Wynagrodzenie określono w konkretnej kwocie 960,00 zł.
Zdaniem Prezesa NFZ w zawartych przez strony umowach nie sposób odnaleźć konkretnie określonego rezultatu, który charakteryzowałby się indywidualnym, twórczym charakterem. Przygotowanie oraz przeprowadzenie wykładów na określony temat jest szeregiem czynności, wykonywanych z należytą starannością przez Zainteresowaną. Trudno wskazać w badanym przypadku weryfikowalny, samoistny wynik analizowanych umów. Także brak jest w zapisach spornych umów uregulowania kwestii odpowiedzialności Zainteresowanej za ewentualne wady dzieła charakterystycznego dla umów o dzieło.
Prezes NFZ nie podzielił stanowiska Strony, z którego wynika, że ze względu na treść art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, zawarte umowy są umowami o dzieło, należy uznać za chybione. Wyjaśnił, że na gruncie obowiązujących przepisów ww. ustawy wygłoszenie i prowadzenie wykładów bywa zakwalifikowane jako dzieło o charakterze niematerialnym. Jednakże umowy o dzieło autorskie nie są tożsame z umowami o dzieło w ujęciu przepisów prawa cywilnego. Przedmiotem umów o dzieło autorskie jest dzieło oznaczone jako utwór w rozumieniu prawa autorskiego, które zawiera inne uregulowania np. w przedmiocie odpowiedzialności, zawarte w art. 55 ust. 1 ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych, który zawiera regulacje dotyczące usterek utworu, a nie wad, jak przy umowie o dzieło. Nadto, zdaniem organu, możliwa jest umowa o dzieło, nieobjęta obowiązkiem ubezpieczenia społecznego, której przedmiotem jest wygłoszenie wykładu, pod warunkiem jednak, że wykładowi można przypisać cechy utworu. Ten warunek spełnia tylko wykład naukowy (ewentualnie cykl wykładów) o charakterze niestandardowym, niepowtarzalnym, wypełniający kryteria twórczego i indywidualnego dzieła naukowego. Po analizie treści wykładów przygotowanych przez Zainteresowaną Prezes NFZ uznał, że przedmiot umów, w postaci przeprowadzenia wykładów z zakresu prowadzonych zajęć na wskazanych kursach nie spełnia przesłanek wykładu naukowego mającego charakter utworu. Organ nie zgodził się ze stanowiskiem Strony, iż w przedmiotowej sprawie Zainteresowana prowadząc wykłady na kursach wytworzyła jakieś dzieło. Rozróżnić należy samo wytworzenie dzieła np. opracowanie jakiejś nowatorskiej koncepcji naukowej i utrwalonej np. w artkule naukowym, czy książce na dany temat, od prowadzenia cyklu wykładów na ten temat w oparciu o stworzoną wcześniej publikację.
W sprawie przedmiotem działania Zainteresowanej był cały proces, na który składało się m.in. przygotowanie i przeprowadzenie wykładów na określonych w umowach kursach. Sposób czy zasady przedstawiania wygłaszanych treści nie mogą być utożsamiane z rezultatem, który byłby samoistny, weryfikowalny i niezależny od dalszego działania twórcy. Wykonywanie przez Zainteresowaną umów było ciągiem określonych czynności starannego działania zmierzającego do osiągnięcia skutku w postaci m.in wygłoszenia/wytłumaczenia zagadnień związanych z wykładaną materią. Innymi słowy zawarte umowy były umowami o świadczenie usług dydaktycznych polegających na przeprowadzeniu wykładów na kursach dotyczących zagadnień księgowych. Umowa o świadczenie usług jak i umowa zlecenia są przykładem umów starannego działania, podczas gdy umowa o dzieło jest umową rezultatu. Stąd odpowiedzialność osoby wykonującej umowę o dzieło kształtowana jest na zasadzie ryzyka, a umowę o świadczenie usług/zlecenia na zasadzie winy. Niezindywidualizowanie przedmiotu umowy, niedookreślenie go i niewystarczające jego oznaczenie, z góry skutkuje w niniejszym przypadku brakiem możliwości zweryfikowania otrzymanego świadczenia w oparciu o przepisy, regulujące umowę o dzieło. Dokonując oceny stanu faktycznego przedmiotowej sprawy, Prezes NFZ uznał, iż czynności wykonywane w ramach przedmiotowych umów mają charakter czynności właściwych dla umowy o świadczenie usług, do których stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. Zainteresowana na mocy zawartych umów przygotowała stosowne opracowania, a następnie w oparciu o przygotowany projekt przeprowadziła cykl szkoleń, w wymiarze i zgodnie z planem realizacji cyklu szkoleń. Przy tego rodzaju wykonywanych czynnościach, tzn. zmierzających najpierw do opracowania, a następnie do wykonania programu nauczania z danego zakresu trudno uznać, że umowy te polegały "na dostarczeniu określonych wyników swojej pracy w postaci dzieła" (w myśl przepisów o umowie o dzieło zawartych w k.c.). Zwłaszcza, że w orzecznictwie podkreśla się, iż dzieło powinno mieć byt samoistny, niezależny od działania wykonawcy oraz cechować się możliwością uzyskania samodzielnej wartości w obrocie. Trudno wskazać w ww. umowach indywidualnie oznaczony, samoistny i niezależny wynik w postaci dzieła (rezultatu). Po analizie ogólnego charakteru materiałów dydaktycznych, znajdujących się w aktach sprawy Prezes NFZ uznał, że powyższe materiały jakkolwiek urzeczywistnione, stanowiły jedynie środek przekazu pozwalający "lepiej", "efektywniej" urzeczywistnić cel zawartych umów poprzez przeprowadzenie szkoleń i trudno je uznać za samoistny rezultat (dzieło). Wypracowane materiały dydaktyczne, poradniki i programy, czy też koncepcje przeprowadzenia zajęć oraz ich dobór, nie spełniają kryterium uznania ich za samoistny i niezależny wynik w postaci dzieła.
W przypadku spornych umów żadne konkretne dzieło w myśl przepisów regulujących umowę o dzieło nie zostało oznaczone. Umowy zawarte z Zainteresowaną wbrew treści odwołania, nie miały charakteru umów o dzieło, albowiem dziełem w myśl przepisów k.c. nie może być świadczenie usług dydaktycznych. Zdaniem Prezesa NFZ przygotowanie i zaprezentowanie szkoleń/zajęć stanowiło jedynie "środek do celu" jakim była edukacja.
Organ wypowiedział się także co do przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego, wskazując że zostało ono przeprowadzone prawidłowo.
Skargę na powyższą decyzję Prezesa NFZ wniosło Stowarzyszenie, zaskarżając ją i domagając się jej uchylenia w całości oraz uchylenia decyzji organu I instancji, a nadto o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.
Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie:
1) przepisów postępowania, tj.:
a) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 109 ust. 6 ustawy o świadczeniach poprzez dokonanie dowolnej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego przyjęcia charakteru prawnego każdej zawartej przez strony umowy jako umowy o świadczenie usług, podczas gdy zgodnie z wolą stron i treścią każdej umowy - przedmiotem umów łączących strony było opracowanie i wygłoszenie autorskich wykładów, będących utworem w rozumieniu art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych;
b) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 75 k.p.a. w zw. z art. 86 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie i nieprzesłuchanie przez organ B. O. oraz ze strony płatnika K. J., podczas gdy dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z ich przesłuchania prowadziłoby do wniosku, iż wolą stron było zawarcie i realizowanie umów o dzieło;
2) przepisów prawa materialnego, tj.:
a) art. 65 § 2 k.c. w zw. z art. 3531 k.c. poprzez ich błędne zastosowanie i niesłuszne zakwalifikowanie przez organ odwoławczy - w ślad za organem I instancji, że płatnika składek i Zainteresowaną łączyły umowy o świadczenie usług, do których na podstawie art. 750 k.c. stosuje się odpowiednio przepisy o umowie zlecenia, a tym samym pominięcie zgodnego zamiaru i woli stron zawartych umów w zakresie kwalifikacji prawnej dokonanych przez strony czynności w ramach zasady swobody umów, a także niedokonanie wykładni oświadczeń woli stron oraz całkowite pominięcie przez organ, iż strony zawarły umowy o dzieło w sposób odpowiadający właściwościom oraz cechom charakterystycznym dla owego stosunku obligacyjnego;
b) art. 627 k.c. poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że charakter czynności polegających m.in. na opracowywaniu i wygłoszeniu autorskich wykładów, przynoszących określony efekt nie doprowadził do nawiązania przez strony umowy o dzieło, a co za tym idzie powstania rezultatu wymaganego dla owego stosunku prawnego, a także niesłusznie przyjęcie, iż oczekiwanie stron towarzyszące zawieraniu i wykonywaniu umowy o dzieło mogło zostać zrealizowane wyłącznie jako element umowy o świadczenie usług, do której na podstawie art. 750 k.c. stosuje się odpowiednio przepisy o umowie zlecenia,
c) art. 734 k.c. w zw. z art. 750 k.c. poprzez ich błędne zastosowanie, polegające na przyjęciu, że Stowarzyszenie łączyły z Zainteresowaną umowy o świadczenie usług, do których na podstawie art. 750 k.c. stosuje się odpowiednio przepisy o umowie zlecenia, podczas gdy pogłębiona analiza okoliczności faktycznych sprawy powinna prowadzić do ustalenia, iż celem i efektem zawartych umów o dzieło było osiągnięcie przez jej strony określonego rezultatu,
d) art. 65 pkt 1, art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e, art. 69 ust. 1. oraz art. 107 ust. 5 i art. 109 ustawy o świadczeniach poprzez ich błędne zastosowanie i przyjęcie, że Zainteresowana jako osoba wykonująca pracę na podstawie umów o dzieło podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, tak jak osoba wykonująca pracę w oparciu o umowę zlecenia czy umowę o świadczenie usług;
e) art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 12 ust. 1, art. 13 pkt 2 ustawy systemowej poprzez ich błędną wykładnię, a mianowicie poprzez uznanie, iż zgodnie z przepisami ustawy systemowej należałoby stwierdzić obowiązek płatnika w zakresie zgłoszenia i obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego osób wykonujących realizację procesu dydaktycznego w oparciu o umowę o dzieło.
W uzasadnieniu Stowarzyszenie przedstawiło argumenty na poparcie ww. podstaw. Podkreśliło, że strony łączyły umowy o dzieło. Zdaniem Strony każdy, kto ma najmniejsze doświadczenia dydaktyczne wykonywane inaczej niż jednorazowo wie, że zarówno ze względów obiektywnych (zmiany programowe, zmiany w stanie prawnym, zmiany w praktyce itp.), jak i subiektywnych (doskonalenie techniki i sposobu prowadzenia zajęć, zróżnicowanie zajęć ze względu na różne grupy słuchaczy) konieczne jest ciągłe doskonalenie wykonywania zajęć dydaktycznych. Na ogół nie jest możliwym tylko powielanie zajęć, bez wnoszenia do nich nowych, twórczych elementów. Organ na żadnym etapie postępowania administracyjnego nie zajmował się tą kwestią, czego rezultatem jest brak odniesienia się do tychże zagadnień także w zaskarżonej decyzji. Strona wskazała nadto, że celem każdej umowy łączącej jej strony było uzyskanie określonego rezultatu w postaci opracowania koncepcji i przeprowadzenie wykładów o tematyce określonej w umowach lub uzyskania informacji na temat wyniku z egzaminów. Wykłady zostały wygłoszone na konkretny temat i miały cechy wykładów monograficznych o konkretnym zagadnieniu określonym w umowie, mających na celu dokładne i szczegółowe przedstawienie przedmiotowej problematyki. Wykłady zostały przygotowane i wygłoszone według oryginalnej, opracowanej przez twórcę metody na podstawie planu szkolenia przygotowanego przez Stowarzyszenie. Wykłady miały charakter utworu, gdyż były wytworem niematerialnym, spełniającym przesłanki wymienione w przepisie art. 1 pkt 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, a więc stanowiącym rezultat twórczej działalności człowieka, wygłoszony słowem o indywidualnym charakterze.
Zdaniem Strony, za rezultat odpowiadający pojęciu dzieła w rozumieniu art. 627 k.c. uważać należy także realizację programu, prowadzenie i zakończenie cyklu wykładów, a zatem celem umowy łączącej strony może być uzyskanie określonego rezultatu w postaci cyklu wykładów, który w świetle prawa autorskiego stanowi utwór podlegający także ochronie tego prawa.
W odpowiedzi na skargę Prezes NFZ wniósł o jej oddalenie i skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.
Zarówno Stowarzyszenie jak i Zainteresowana nie zajeli stanowiska co do wniosku organu o skierowanie sprawy na posiedzenie niejawne, w ustawowym terminie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. 2023 r. poz. 1615, ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634, ze zm.) dalej "p.p.s.a.", sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Kontrola zaskarżonej decyzji przeprowadzona z uwzględnieniem powyższych reguł doprowadziła do uznania, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu.
Zdaniem Sądu, w sprawie stan faktyczny został ustalony w sposób prawidłowy. Zatem ustalony przez organ stan faktyczny stał się stanem faktycznym przyjętym przez Sąd.
W sprawie przedmiotem kontroli jest decyzja Prezesa NFZ nr [...] z dnia [...] lipca 2023 r. utrzymująca w mocy decyzję Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] maja 2019 r. stwierdzającą istnienie obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego B. O. w okresach wskazanych w rozstrzygnięciu. Podstawę prawną decyzji stanowiły: art. 109 ust. 1-3 ustawy o świadczeniach, w brzmieniu sprzed zmiany dokonanej ustawą z dnia 14 sierpnia 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w celu zapewnienia funkcjonowania ochrony zdrowia w związku z epidemią COVID-19 oraz po jej ustaniu, art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach.
Kwestia sporna sprowadza się do oceny, czy umowy zawarte pomiędzy Stowarzyszeniem, a Zainteresowaną były umowami o dzieło, jak nazwały ją strony, czy też innymi umowami tj. umowami o świadczenie usług dydaktycznych, do których, zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego zastosowanie winny znaleźć przepisy dotyczące zlecenia. Jak wynika z akt sprawy strony zawarły 32 umowy obejmujące opracowanie i wygłoszenie autorskich wykładów na studiach podyplomowych lub kursach/szkoleniach, bądź przygotowanie i przeprowadzenie zajęć tematycznych, opracowanie autorskie i przeprowadzenie zajęć szkoleniowych, w ramach kursów czy szkoleń, zgodnie z programem i harmonogramem kursu.
Stosownie do treści art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach, obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia lub osobami z nimi współpracującymi. Zgodnie z art. 82 ust. 1 ustawy o świadczeniach, w przypadku gdy ubezpieczony uzyskuje przychody z więcej niż jednego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, o którym mowa w art. 66 ust. 1, składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest z każdego z tych tytułów odrębnie. Przepis art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach przewiduje zaś, że za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy agencyjnej lub innej umowy o świadczenie usług oraz za osobę z nią współpracującą składkę jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego i odprowadza zamawiający.
Jednocześnie do umów o świadczenie usług, które nie są uregulowane innymi przepisami, na podstawie art. 750 k.c. stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. Oznacza to, że sam fakt nazwania umowy przez strony "umową o dzieło" nie przesądza o jej charakterze. Decydująca okazuje się treść zawartej umowy. Zatem, nie nazwa umowy, lecz jej cel i przedmiot decydują o charakterze współpracy stron.
Zgodnie z art. 734 § 1 k.c. przez umowę zlecenia przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie. Umowę zlecenia zalicza się do zobowiązań tzw. starannego działania, a nie zobowiązań rezultatu. Odpowiedzialność kontraktowa przyjmującego zlecenie powstanie wówczas, gdy przy wykonaniu zlecenia nie zachował on wymaganej staranności, niezależnie od tego, czy oczekiwany przez dającego zlecenie rezultat nastąpił, czy nie.
Natomiast w myśl art. 627 k.c. przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Elementami przedmiotowo istotnymi umowy o dzieło jest określenie dzieła, do którego wykonania zobowiązany jest przyjmujący zamówienie, a także, z uwzględnieniem regulacji art. 628 w zw. z art. 627 k.c., wynagrodzenia, do którego zapłaty zobowiązany jest zamawiający. Umowa o dzieło jest umową o "rezultat usługi". Rezultat, na który umawiają się strony, musi być obiektywnie osiągalny i w konkretnych warunkach pewny. Celem umowy o dzieło nie jest bowiem czynność (samo działanie) lub zaniechanie, które przy zachowaniu określonej staranności prowadzić ma do określonego w umowie rezultatu. Przy umowie o dzieło chodzi o osiągnięcie określonego rezultatu, niezależnie od rodzaju i intensywności świadczonej w tym celu pracy i staranności. Odpowiedzialność przyjmującego zamówienie, w wypadku nieosiągnięcia celu umowy, jest więc odpowiedzialnością za nieosiągnięcie określonego rezultatu, a nie za brak należytej staranności. Przedmiotem umowy o dzieło, w ujęciu Kodeksu cywilnego, jest więc przyszły, z góry określony, samoistny, materialny lub niematerialny, lecz obiektywnie osiągalny i w danych warunkach pewny rezultat pracy i umiejętności przyjmującego zamówienie, którego charakter nie wyklucza możliwości zastosowania przepisów o rękojmi za wady (por. wyrok WSA w Warszawie z 11.12.2023 r. VI SA/Wa 3806/23).
W dotychczasowym orzecznictwie sądów administracyjnych, w tym Naczelnego Sądu Administracyjnego, na gruncie podobnych spraw sądy rozważały problematykę kwalifikacji umów których przedmiotem było – jak w sprawie niniejszej – opracowanie i wygłoszenie autorskich wykładów bądź przygotowanie i przeprowadzenie zajęć tematycznych w ramach szkoleń, studiów podyplomowych czy kursów z określonych dziedzin (w sprawie podatki).
Obszerną analizę cech umowy o dzieło i umowy o świadczenie usług, do której stosuje się odpowiednio przepisy umowy zlecenia przeprowadził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 lutego 2015 r. II GSK 203/14. NSA przywołał między innymi wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 lipca 2013 r. II UK 402/12, gdzie wskazano, że: "Umowę o dzieło zdefiniowano w art. 627 k.c. jako zobowiązanie do wykonania oznaczonego dzieła za wynagrodzeniem. Starania przyjmującego zamówienie w umowie o dzieło mają doprowadzić w przyszłości do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu, za wynagrodzeniem zależnym od wartości dzieła (art. 628 § 1, art. 629, art. 632 k.c.). Umowa o dzieło zakłada swobodę i samodzielność w wykonywaniu dzieła, a jednocześnie nietrwałość stosunku prawnego, gdyż wykonanie dzieła ma charakter jednorazowy i jest zamknięte terminem wykonania. Przyjmuje się przy tym, że rezultat, o który umawiają się strony, musi być z góry określony, mieć samoistny byt oraz być obiektywnie osiągalny i pewny. Wykonanie dzieła najczęściej przybiera postać wytworzenia rzeczy, czy też dokonania zmian w rzeczy już istniejącej (naprawienie, przerobienie, uzupełnienie). Tego rodzaju postacie dzieła są rezultatami materialnymi umowy zawartej między stronami, weryfikowalnymi ze względu na istnienie wad (por. wyrok Sądu Najwyższego z 3 listopada 1999 r. sygn. akt: IV CKN 152/00, OSNC 2001 Nr 4, poz. 63). Poza rezultatami materialnymi istnieją także rezultaty niematerialne, które mogą, ale nie muszą być ucieleśnione w jakimkolwiek przedmiocie materialnym. W każdym razie takim rezultatem nieucieleśnionym w rzeczy nie może być czynność, a jedynie jej wynik, dzieło bowiem musi istnieć w postaci postrzegalnej, pozwalającej nie tylko odróżnić je od innych przedmiotów, ale i uchwycić istotę osiągniętego rezultatu. Pomijając wątpliwości odnośnie do uznawania za dzieło rezultatów niematerialnych nieucieleśnionych w rzeczy (por. np. K. Zagrobelny [w:] E. Gniewek, Komentarz, 2006, s. 1039; A. Brzozowski [w:] System prawa prywatnego, t. 7, 2004, s. 329-332; J. Szczerski [w:] Komentarz, t. II, 1972, s. 1371), wskazać należy, że takim rezultatem nieucieleśnionym w rzeczy nie może być czynność, a jedynie wynik tej czynności. Dzieło musi bowiem istnieć w postaci postrzegalnej, pozwalającej nie tylko odróżnić je od innych przedmiotów, ale i uchwycić istotę osiągniętego rezultatu (por. A. Brzozowski [w:] K. Pietrzykowski, Komentarz, t. II, 2005, s. 351-352). Wykonanie określonej czynności (szeregu powtarzających się czynności), bez względu na to, jaki rezultat czynność ta przyniesie, jest natomiast cechą charakterystyczną tak dla umów zlecenia (gdy chodzi o czynności prawne - art. 734 § 1 k.c.), jak i dla umów o świadczenie usług nieuregulowanych innymi przepisami (gdy chodzi o czynności faktyczne - art. 750 k.c.). W odróżnieniu od umowy o dzieło, przyjmujący zamówienie w umowie zlecenia (umowie o świadczenie usług) nie bierze więc na siebie ryzyka pomyślnego wyniku spełnianej czynności. Jego odpowiedzialność za właściwe wykonanie umowy oparta jest na zasadzie starannego działania (art. 355 § 1 k.c.), podczas gdy odpowiedzialność strony przyjmującej zamówienie w umowie o dzieło niewątpliwie jest odpowiedzialnością za rezultat. W wypadku umowy o dzieło niezbędne jest zatem, aby starania przyjmującego zamówienie doprowadziły w przyszłości do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 3 lipca 2012 r. sygn. akt: II UK 60/12 - niepublikowane)". Podobne stanowisko zajęły także Sądy Apelacyjne. Sąd Apelacyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 28 lutego 2013 r. III AUa 1785/12 (LEX nr 1314708) wyjaśnił, że "Obowiązków polegających na przygotowaniu i przeprowadzeniu zajęć - choćby w oparciu o samodzielnie wybrane i przystosowane materiały dydaktyczne, a nie narzucony z góry program - nie można uznać za dzieło, ponieważ nie przynoszą one konkretnego, samoistnego, oznaczonego rezultatu. Określony rezultat umowy o dzieło, powinien mieć indywidualny charakter i niezależny od działania wykonawcy byt, wiążący się z możliwością uzyskania samodzielnej wartości w obrocie. Dzieło musi przy tym istnieć w postaci postrzegalnej, pozwalającej nie tylko odróżnić je od innych przedmiotów, ale i uchwycić istotę osiągniętego rezultatu. Powyższego z całą pewnością nie można powiedzieć o przedmiocie umów zawartych przez skarżącą z zainteresowaną. W przypadku przeprowadzenia zajęć szkoleniowych z języka obcego, nawet w oparciu o samodzielnie przygotowany program i pomoce naukowe, nie występuje rezultat ucieleśniony w jakiejkolwiek postaci. Jest to wyłącznie staranne działanie wykonawcy umowy, który stosownie do posiadanej wiedzy, ma ją przekazać kursantom.". Natomiast w wyroku z dnia [...] sierpnia 2012 r. [...] Sąd Apelacyjny w [...] wyjaśnił, że "Stwierdzić należy, że w przypadku przeprowadzenia cyklu wykładów/zajęć dydaktycznych, nie występuje żaden rezultat ucieleśniony w jakiejkolwiek postaci. Jest to wyłącznie staranne działanie wykonawcy umowy, który stosownie do posiadanej wiedzy, ma ją przekazać uczniom. Poziom wiedzy uczniów po takich wykładach nie może być utożsamiany z wymaganym rezultatem, nadto liczba wykonywanych godzin zajęć, nadaje im charakter powtarzalnych czynności, nawet jeżeli zajęcia te podzielono na części. Oczywiste jest, że na każdym wykładzie dobór słów, przykładów może być inny, ale nie zmienia to typowej usługi w wymagany efekt. Wkład w postaci wysiłku umysłowego wymagany jest przy każdej pracy umysłowej i jest wykładnikiem tylko obowiązku starannego działania. Czynnością końcową było przeprowadzenie przez zainteresowanych zajęć dydaktycznych, a więc typowych usług dydaktycznych i to na rzecz podmiotu zajmującego się kształceniem. Rzeczą typową dla każdego etapu edukacji jest przygotowanie przez nauczyciela programu, konspektu, materiałów, w oparciu o które realizuje on program nauczania. Czynności te, nawet jeśli zostaną zmaterializowane na piśmie, czy nośniku elektronicznym (prezentacja multimedialna) nie mogą, zdaniem Sądu Apelacyjnego, być utożsamiane z dziełem którego dotyczy umowa, bowiem ta dotyczyła przeprowadzenia zajęć.". Podobne stanowisko wyrażono również w wyroku z dnia [...] września 2012 r. [...] "Jakkolwiek na gruncie obowiązujących przepisów prawa wygłoszenie i prowadzenie wykładów bywa kwalifikowane jako dzieło o charakterze niematerialnym, tak z taką sytuacją nie mamy do czynienia w sprawie. Zauważyć bowiem należy, że niewątpliwie wykłady posiadają walory twórcze, ale tylko wtedy będą mogły stanowić dzieło, gdy ich "twórca" będzie przekazywał nową wiedzę w zakresie pewnego przedmiotu/tematu, tzn. będzie wykładał coś, co wcześniej nie było przedmiotem jakichkolwiek rozważań i badań. Natomiast samo przygotowanie wykładu, nawet gdy przekazywana w nim wiedza wykracza poza zwykły poziom i granice programowe oraz jest w sposób indywidualny dostosowywana do potrzeb słuchaczy, nie może stanowić podstawy do przyjęcia, że w takim wypadku mamy do czynienia z dziełem.".
Mając na uwadze powyższe Sąd orzekający w sprawie uznał, że organy obu instancji prawidłowo uznały, że łączące strony umowy, przedstawione przez ZUS wraz z wnioskiem, to umowy o świadczenie usług do których stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu, a nie umowy o dzieło, jak określiły je strony.
Zdaniem Sądu, w sprawie zadaniem Zainteresowanej było wykonywanie czynności faktycznych w postaci przeprowadzenia zajęć na uzgodniony ze Skarżącym temat (przedmiot: opracowanie i wygłoszenie autorskich wykładów, przygotowanie i przeprowadzenie zajęć tematycznych/zajęć szkoleniowych podczas/w ramach szkoleń bądź kursów bądź na studiach podyplomowych). Czynności, do których wykonania zobowiązywała się Zainteresowana miały prowadzić do rezultatu w postaci przeprowadzenia zajęć dydaktycznych, jednakże w żadnym razie nie były one charakterystyczne dla umowy o dzieło. Wynikały bowiem z podjęcia określonych czynności niewymagających cech indywidualizacji, lecz staranności działania. Nie miały charakteru czynności przynoszących konkretny materialny rezultat, były one w istocie realizowane w ramach umów starannego działania, mających charakter umów o świadczenie usług, do których stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. Przedmiotem spornych umów było przekazanie określonej wiedzy, a nie stworzenie dzieła.
Zawarte pomiędzy stronami, a wyszczególnione we wstępnej części uzasadnienia, umowy nie przewidywały określonego rezultatu w postaci zindywidualizowanego dzieła w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego czy też utworu w rozumieniu przepisów ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. W ocenie Sądu, prowadzenie przez Zainteresowaną zajęć dydaktycznych stanowiło ciąg czynności faktycznych poddanych reżimowi starannego działania, zmierzających do nauczenia, czy też wytłumaczenia słuchaczom zagadnień związanych z wykładaną materią, jednak bez gwarancji uzyskania określonej wiedzy. Wykonując sporną umowę, Zainteresowana nie miała żadnego wpływu na to, czy słuchacze nabędą wykładaną wiedzę. Umowa nie precyzowała o jakie konkretnie dzieło miałoby chodzić. Nie przewidywała rezultatu w postaci zagwarantowania, że słuchacze nauczą się wykładanej materii. Zainteresowana mogła jedynie zobowiązać się do starannego przygotowania, a następnie przeprowadzenia zajęć. Zatem Zainteresowana nie przyjęła na siebie odpowiedzialności za rezultat. Natomiast poziom osiągniętej wiedzy przez studentów/kursantów/uczestników szkoleń nie może być oceniany i traktowany jako rezultat w rozumieniu art. 627 k.c.
Analiza zawartych w aktach sprawy umów prowadzi do wniosku, że ich celem było przekazanie wiedzy uczestnikom zajęć/wykładów, a wykonywane przez Zainteresowaną umowy były ciągiem określonych czynności starannego działania zmierzającego do osiągnięcia skutku w postaci nauczenia uczestników miała poszerzyć ich wiedzę. Przedmiotem umów był cały proces, na który składało się przygotowanie wykładów/zajęć na określony temat oraz osobiste wygłoszenie słuchaczom tych wykładów lub przeprowadzenie zajęć. Zatem zadaniem było staranne, osobiste działanie wykonawcy, który miał przekazać wiedzę studentom/kursantom w postaci wykładów/zajęć tematycznych, a nie rezultat w jakiejkolwiek postaci. Innymi słowy były to umowy o świadczenie usług dydaktycznych, do których stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego o umowie zlecenia.
Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 20 lipca 2023 r. II GSK 277/20 praca wykładowcy/prowadzącego zajęcia polega na starannym działaniu, aby stosownie do założeń programowych przekazać określony zasób wiedzy uczestnikom szkoleń, kursów czy studiów. Poziom opanowania materiału i umiejętności uczestników zajęć lub wykładów w żadnym razie nie stanowi rezultatu w znaczeniu art. 627 Kodeksu cywilnego. Istotą umowy o dzieło jest osiągnięcie z góry określonego rezultatu, będącego efektem samodzielnych działań wykonującego dzieło. W przypadku zajęć szkoleniowych, takich jak wykład z zakresu prawa podatkowego, nie sposób przyjąć, że ich przeprowadzenie ma doprowadzić do uzyskania konkretnego rezultatu (wykonania dzieła). Jest rzeczą oczywistą, że przeprowadzenie wykładu poprzedzone jest jego przygotowaniem przez osobę prowadzącą, jednak poziom i zakres przyswojonej wiedzy zależy od uczestników wykładu. Oznacza to, że efekt zajęć dydaktycznych w postaci opanowania wiedzy zależny jest w znacznym stopniu od uczestnika wykładu, co niewątpliwie przemawia za uznaniem, że działania wykładowcy musi cechować należyta staranność. Za oczywiste należy uznać, że w przypadku każdych zajęć dydaktycznych dobór teorii, metod edukacyjnych, sposobu prowadzenia wykładu itp. jest zindywidualizowany przez osobę wykładowcy, ale nie zmienia to typowej usługi edukacyjnej w umowę rezultatu. Wkład w postaci wysiłku intelektualnego, wymaganego przy każdej pracy umysłowej, jest elementem obowiązku starannego działania.
Mając na uwadze powyższe, w sytuacji gdy w sprawie, przedmiotem umów było przeprowadzenie wykładów/zajęć tematycznych, to nie budzi wątpliwości, że ich wykonanie przez wykładowcę stanowiło ciąg czynności faktycznych poddanych reżimowi starannego działania, zmierzających do przekazania uczestnikom niezbędnej wiedzy teoretycznej. Wykonująca umowę nie miała jednak wpływu na nabycie przez słuchaczy wiedzy z zakresu tego wykładu/zajęć tematycznych i osiągnięcie takiego celu nie było objęte treścią postanowień umowy. Nie stanowiło również przedmiotu świadczenia.
Wobec powyższe uzasadnione jest stanowisko, że treścią umów z prowadzącą wykłady/zajęcia tematyczne nie było osiągnięcie rezultatu w postaci opanowania wiedzy, gdyż taki rezultat byłby obiektywnie nieosiągalny. Zainteresowana mogła jedynie zobowiązać się do starannego przeprowadzenia wszystkich czynności niezbędnych do prawidłowego przygotowania oraz przeprowadzenia wykładu/zajęć. Jednak prowadząca zajęcia dydaktyczne nie przyjęła na siebie odpowiedzialności za ich rezultat, tj. zdobycie przez uczestników seminarium wiedzy i umiejętność jej wykorzystania. Poziom opanowania wiedzy przekazanej podczas zajęć i umiejętności nabyte przez słuchaczy nie mogą być oceniane i traktowane jako rezultat w rozumieniu art. 627 k.c.
Dla kwalifikacji rzeczonych umów nie ma znaczenia ich nazwa. Przy ich ocenie należało mieć na uwadze także ich charakter i istotę. Analiza treści zawartych umów, a także stanowiska Skarżącej w toku postępowania wyjaśniającego, bezsprzecznie prowadzi do wniosku, że są to umowy o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego w części dotyczącej umowy zlecenia. Umowom tym przyświecał cel edukacyjny. Analiza treści wszystkich umów nie pozostawia wątpliwości, że miały one cel edukacyjny, dydaktyczny. Powyższe determinuje ich charakter prawny jako umów o świadczenie usług.
Zdaniem Sądu orzekającego w sprawie, trafnie organy uznały, że przedmiotowe umowy nie obejmowały wykonania dzieł autorskich. Zdaniem Sądu, bez znaczenia pozostaje fakt, że w umowach, których przedmiotem było przeprowadzenie wykładów znalazły się zapisy dotyczące praw autorskich. Należy podkreślić, że w zawartych umowach strony w żaden sposób nie zindywidualizowały wykładów, w sposób pozwalający na odróżnienie ich od innych wykładów o podobnej tematyce. Żaden z paragrafów umowy nie pozwala na potwierdzenie tezy, jakoby poszczególne wykłady/zajęcia miał mieć charakter niestandardowy, niepowtarzalny, wypełniający kryteria twórczego i indywidualnego dzieła naukowego. Brak oznaczenia przez strony jakichkolwiek cech szczególnych wykładów/zajęć pozwala przyjąć, że jedynym elementem na jakim zależało Stowarzyszeniu było poprowadzenie standardowego wykładu z danej dziedziny. Taką tezę (o nie naukowym, a edukacyjnym charakterze wykładu/zajęć) potwierdzają okoliczności zawarcia spornych umów. W orzecznictwie podkreśla się, że wykłady posiadają walory twórcze, ale będą mogły stanowić dzieło tylko wtedy, gdy ich "twórca" będzie przekazywał nową wiedzę w zakresie pewnego przedmiotu/tematu, tzn. będzie wykładał coś, co wcześniej nie było przedmiotem jakichkolwiek rozważań i badań. Natomiast samo przygotowanie wykładu, nawet gdy przekazywana w nim wiedza wykracza poza zwykły poziom i granice programowe oraz jest w sposób indywidualny dostosowywana do potrzeb słuchaczy, nie może stanowić podstawy do przyjęcia, że w takim wypadku mamy do czynienia z oryginalnym dziełem.
Dodać przy tym należy, że w treści zawartych umów, strony nie wskazały jakie i w jakiej postaci zmaterializowane prawa autorskie, miałyby zostać przeniesione na Stowarzyszenie. Ta część umów, zdaniem Sądu, służy jedynie podbudowaniu elementów umowy o dzieło w oderwaniu od realiów sprawy. Trafnie także wyjaśnił Prezes NFZ w treści decyzji zaskarżonej, że przedłożone do akt sprawy materiały dydaktyczne, nie stanowią "dzieła", a jedynie stanowiły środek przekazu mający na celu lepsze przeprowadzenie wykładów/zajęć.
Zdaniem Sądu, w rozpoznawanej sprawie w istocie mamy do czynienia z wykonywaniem czynności faktycznych w postaci przygotowania i przeprowadzenia wykładów/zajęć na uzgodniony ze Stowarzyszeniem temat. Czynności, do których wykonania zobowiązała się Zainteresowana miały wprawdzie prowadzić do rezultatu w postaci przeprowadzenia zajęć dydaktycznych, jednakże w żadnym razie nie były one charakterystyczne dla umowy o dzieło. Wynikały bowiem z podjęcia określonych czynności niewymagających cech indywidualizacji, lecz staranności działania. Nie miały charakteru czynności przynoszących konkretny materialny rezultat, były one w istocie realizowane w ramach umów starannego działania, mających charakter umów o świadczenie usług, do których stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. Przedmiotem spornych umów było przekazanie określonej wiedzy, a nie stworzenie dzieła. Uprawniona jest zatem ocena, że zawarte pomiędzy stronami umowy nie przewidywały określonego rezultatu w postaci zindywidualizowanych dzieł w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego, czy też utworów w rozumieniu przepisów prawa autorskiego.
W ocenie Sądu nie doszło w sprawie do naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 109 ust. 6 ustawy o świadczeniach. W sprawie wnioskodawcą był Zakład Ubezpieczeń Społecznych, który na mocy art. 109 ust. 3a ustawy o świadczeniach, zobowiązany był załączyć do wniosku kopię posiadanych dokumentów uzasadniających treść żądania. W sprawie ZUS wywiązał się z powyższego, albowiem do wniosku załączył kopie umów łączących Stowarzyszenie z Zainteresowaną wraz z rachunkami oraz sprawozdanie z postępowania wyjaśniającego przeprowadzonego u płatnika składek (Stowarzyszenia). W toku postępowania kopie tożsamych umów wraz z rachunkami oraz m.in. dziennikami zajęć dotyczących poszczególnych kursów i materiałami szkoleniowymi przedłożyło Stowarzyszenie. A zatem organy zebrały i rozpatrzyły w sposób wyczerpujący cały materiał dowodowy, stosownie do art. 77 § 1 k.p.a.
W sprawie organy nie naruszyły przepisów art. 7 w zw. z art. 75 w zw. z art. 86 k.p.a. Naruszenie tych przepisów Stowarzyszenie wiąże z nieprzeprowadzeniem dowodu z przesłuchania stron i przeprowadzenia dowodu z zeznań świadków.
Przepis art. 7 k.p.a. stanowi, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Przepis art. 75 § 1 zdanie pierwsze k.p.a. stanowi zaś, że jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Natomiast, stosownie do treści art. 86 k.p.a., jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, organ administracji publicznej dla ich wyjaśnienia może przesłuchać stronę.
Dopuszczalność zastosowania tego środka dowodowego wymaga spełnienia łącznie dwóch przesłanek: pierwsza – wyczerpanie innych środków dowodowych lub ich brak w ogóle, druga – pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Przesłuchanie stron jest więc dopuszczalne w świetle przesłanki pierwszej tylko w przypadku, gdy organ administracji rozpoznając sprawę nie ma możliwości ustalenia stanu faktycznego za pomocą innych środków dowodowych. W sprawie takie okoliczności nie miały miejsca. Stan faktyczny został ustalony przede wszystkim w oparciu o zawarte w aktach sprawy dokumenty w postaci: umów łączących strony wraz z rachunkami, dzienniki zajęć czy materiały dydaktyczne. Z akt sprawy wynika, że organ odmówił także przeprowadzenia dowodu ze wskazanych przez Stronę zeznań świadków na okoliczność, że strony zawarły umowy o dzieło.
W ocenie Sądu, organy prawidłowo, na podstawie zebranego i całościowo rozpatrzonego materiału dowodowego, jak również dokładnie wyjaśnionego stanu faktycznego, zakwalifikowały sporne umowy do umów o świadczenie usług, słusznie stwierdziły podleganie obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego Zainteresowanej z tytułu pracy wykonywanej na ich podstawie. Zgromadzony materiał dowodowy był wystarczający do prawidłowej kwalifikacji spornych umów, w związku z czym organy obu instancji miały podstawy faktyczne i prawne do odmowy przeprowadzenia wnioskowanych przez Skarżącego dowodów, w tym przesłuchania świadków.
Zdaniem Sądu, organy zebrały wystarczający materiał do podjęcia decyzji i należycie go przenalizowały, czemu wyraz dały w uzasadnieniach swoich rozstrzygnięć. Postępowanie przeprowadzone zostało w sposób rzetelny, z zapewnieniem czynnego udziału jego stronom, bez naruszenia obowiązku ustalenia prawdy obiektywnej. Zaskarżona decyzja zawiera obszerne i logiczne uzasadnienie, w którym wyjaśniono powody jej podjęcia, z jednoczesnym przywołaniem dowodów, na których się oparto, oraz których nie wzięto pod uwagę i z jakiego powodu, a także przyczyn zakwestionowania charakteru spornych umów, jako umów o dzieło. Szeroko przywołano też stanowisko orzecznictwa i doktryny. Organ odwoławczy odniósł się także do przedłożonej przez Stronę decyzji nr [...], zasadnie twierdząc, że każda sprawa jest rozpatrywana indywidualnie.
Podsumowując, zdaniem Sądu, organy nie naruszyły zarzuconych przez Stronę przepisów prawa materialnego, tj. art. 7, 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 109 ust. 6 ustawy o świadczeniach oraz art. 7 w zw. z art. 75 i art. 86 k.p.a., a także naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 65 § 2 k.c. w zw. z art. 3531 k.c., art. 627 k.c., art. 734 w zw. z art. 750 k.c., art. 65 pkt 1, 66 ust. 1 pkt 1 lit. e, art. 69 ust. 1 oraz art. 170 ust. 5 i art. 109 ustawy o świadczeniach, a także art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 12 ust. 1, art. 13 pkt 2 ustawy systemowej. Sąd nie dopatrzył się także naruszenia przez organ innych przepisów postępowania czy prawa materialnego, mogącego usprawiedliwiać wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji zaskarżonej w oparciu o przepis art. 145 § 1 p.p.s.a.
Z powyższych przyczyn, na podstawie art. 151 w zw. z art. 119 pkt 2 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie skargę oddalił.