II GSK 1544/22

II GSK 1544/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-08-01
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-08-31
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Gabriela Jyż /przewodniczący/
Małgorzata Bejgerowska /sprawozdawca/
Zbigniew Czarnik
Symbol z opisem
6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
II SA/Po 210/22 - Wyrok WSA w Poznaniu z 2022-06-01
Skarżony organ
Inspektor Sanitarny
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 141 par 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Gabriela Jyż Sędzia NSA Zbigniew Czarnik Sędzia del. WSA Małgorzata Bejgerowska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 1 sierpnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej K.B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 1 czerwca 2022 r. sygn. akt II SA/Po 210/22 w sprawie ze skargi K.B. na decyzję Wielkopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 8 lutego 2022 r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
1. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 1 czerwca 2022 r., o sygn. akt II SA/Po 210/22, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm. – dalej w skrócie: "P.p.s.a."), oddalił skargę K.B. (dalej jako: "Strona" lub "Skarżący") na decyzję Wielkopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego (dalej jako: "WPWIS") z dnia 8 lutego 2022 r., nr [...], w przedmiocie choroby zawodowej. Pełna treść uzasadnienia zaskarżonego wyroku oraz innych orzeczeń powołanych poniżej, dostępna jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl, albo w innych publikatorach, których dane podano poniżej.
Istota sporu w niniejszej sprawie dotyczy dwóch zagadnień, a mianowicie prawidłowości powołania członka składu orzekającego sądu administracyjnego (asesora sądowego) na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa (dalej jako: "KRS"), powołanej na podstawie przepisów ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 3 ze zm. - dalej w skrócie: "nowelizacja ustawy o KRS") w świetle przesłanki nieważności postępowania przed WSA, z art. 183 § 2 pkt 4 P.p.s.a. Drugie zagadnienie dotyczy zaś kompletności i prawidłowości oceny przez WSA w Poznaniu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który był podstawą do odmowy stwierdzenia choroby zawodowej u Strony.
2.1. W skardze kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego Strona, reprezentowana przez radcę prawnego, zaskarżyła powyższy wyrok WSA w Poznaniu w całości, zarzucając, na podstawie art. 174 pkt 1 i pkt 2 P.p.s.a., obrazę przepisów prawa materialnego i naruszenia przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, a także nieważność postępowania przed tym Sądem, a mianowicie:
1) art. 183 § 2 pkt 4 P.p.s.a. w związku z faktem, iż w składzie sądu brała udział osoba powołana na urząd sędziego (powinno być asesora) Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na wniosek KRS ukształtowanej w trybie określonym w nowelizacji ustawy o KRS;
2) art. 2351 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 2020 r., poz. 1320 ze zm. - dalej w skrócie: "K.p.") poprzez jego błędną wykładnię w zakresie przyjęcia, że w przedmiotowej sprawie nie została spełniona przesłanka stwierdzenia choroby zawodowej, jaką jest uznanie, że czynniki lub szkodliwy sposób wykonywania pracy bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem wywołały chorobę i w efekcie nieuznanie choroby Skarżącego za chorobę zawodową;
3) § 6 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1367 ze zm. - dalej w skrócie: "rozporządzenie") poprzez jego błędną wykładnię i w efekcie uznanie, że orzeczenia lekarskie (nr [...]1 oraz [...]2) zostały sporządzone w sposób prawidłowy, a co za tym idzie brak było podstaw do uchylenia przez Sąd pierwszej instancji wydanych na ich podstawie decyzji administracyjnych;
4) § 8 ust. 1 rozporządzenia poprzez jego błędną wykładnię i w efekcie uznanie, że orzeczenia lekarskie (nr [...]1 oraz [...]2) były wystarczające do wydania decyzji przez organy administracyjne obu instancji, skutkiem czego decyzje te nie wymagają uchylenia przez Sąd pierwszej instancji;
5) art. 106 § 3 i § 5 P.p.s.a. w związku z art. 233 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1805 ze zm. - dalej w skrócie: "K.p.c.") poprzez ich niezastosowanie i w efekcie dokonanie oceny złożonych w sprawie dowodów z dokumentów w postaci orzeczeń lekarskich (nr [...]1 oraz [...]2) w sposób przekraczający granice swobodnej oceny dowodów;
6) art. 3 § 1 i art. 141 § 4 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a. w związku z art. 2351 K.p., § 6 ust. 1 i § 8 ust. 1 i 2 rozporządzenia poprzez brak uchylenia zaskarżonej decyzji WPWIS i poprzedzającej ją decyzji Powiatowego Państwowego Inspektora Sanitarnego w G. (dalej jako: "PPIS") z dnia 27 sierpnia 2021 r., pomimo że powyższe organy administracyjne przy wydawaniu decyzji naruszyły wskazane powyżej przepisy prawa;
7) art. 3 § 1 i art. 141 § 4 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 75 § 1 i art. 77 § 1, art. 80 i art. 84 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm. - dalej w skrócie: "K.p.a.") poprzez sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego, będącą wynikiem braku skontrolowania, czy stan faktyczny został ustalony przez organy administracji zgodnie ze stanem rzeczywistym oraz poprzez brak uchylenia zaskarżonej decyzji WPWIS i poprzedzającej ją decyzji PPIS, pomimo że organy administracyjne nie podjęły wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego rozpatrzenia materiału dowodowego zebranego w sprawie, w szczególności orzeczeń lekarskich (nr [...]1 i [...]2) oraz dokonały oceny tychże orzeczeń z przekroczeniem zasady swobodnej oceny dowodów;
8) art. 151 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a. w związku z art. 2351 K.p., § 6 ust. 1 i § 8 ust. 1 i 2 rozporządzenia oraz w związku z art. 7, art. 75 § 1 i art. 77 § 1, art. 80 i art. 84 K.p.a. poprzez bezzasadne oddalenie skargi, mimo naruszenia przez organy administracyjne obu instancji powyższych przepisów prawa i przy zaakceptowaniu przez WSA nieprawidłowo ustalonego stanu faktycznego oraz przy bezkrytycznym przyjęciu nierzetelnych orzeczeń lekarskich, co skutkowało uznaniem, że brak jest ścisłego związku przyczynowego pomiędzy wykonywaną pracą i oddziaływaniem szkodliwych związków w środowisku pracy, a stwierdzoną u Skarżącego chorobą, gdy tymczasem związek taki określony musi być jedynie z "wysokim prawdopodobieństwem", przy czym należy przyjmować domniemanie istnienia takiego prawdopodobieństwa, jeżeli choroba została wymieniona w wykazie chorób zawodowych, jak w przypadku Skarżącego.
Wobec podniesionych zarzutów w skardze kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Poznaniu oraz o zasądzenie od organu odwoławczego na rzecz Skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego.
W motywach skargi kasacyjnej przedstawiono szeroki wywód dotyczący braku konstytucyjnego umocowania KRS, która uchwałą nr 986/2021 z dnia 16 lipca 2021 r. wnioskowała o powołanie na urząd asesora sądowego [...] do orzekania w WSA w Poznaniu. Wskazano na orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiego (dalej jako: "TSUE") oraz Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (dalej jako: "ETPC"), w którym uznano, że KRS nie spełnia standardów organu, który mógłby skutecznie kreować sędziów orzekających w polskich sądach. Powołano także szereg orzeczeń Sądu Najwyższego oraz sądów powszechnych, w których zakwestionowano, że osoba powołana do orzekania na wniosek KRS, ukonstytuowanej pod rządami nowelizacji ustawy o KRS, spełnia wymóg niezawisłości i bezstronności. Zdaniem autora skargi kasacyjnej, skoro asesor WSA [...] aplikował na ten urząd w 2020 r., a więc już po ukształtowaniu KRS (według zmian wprowadzonych w 2017 r.), to sprzeniewierzył się zasadzie praworządności, co świadczy o braku przymiotów konstytuujących sędziego polskiego i unijnego jednocześnie.
W dalszej części skargi kasacyjnej zakwestionowano merytoryczną stronę wyroku WSA w Poznaniu co do odmowy uznania choroby zawodowej. Zdaniem Skarżącego, choroba nowotworu krtani została wywołana u Skarżącego wieloletnią ekspozycją na działanie krzemionki krystalicznej, która ulatniała się podczas wykonywanych przez niego (przez 41 lat) prac kamieniarskich. Według Strony organy dowolnie oceniły zgromadzony materiał dowodowy w sprawie, w szczególności opinie lekarskie uzyskane przez PPIS oraz WPWIS, które nie wykluczają wprost powstania nowotworu krtani w efekcie wykonywanej przez Skarżącego pracy.
2.2. Organ odwoławczy nie skorzystał z uprawnienia do złożenia odpowiedzi na skargę kasacyjną Strony.
Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje:
3. Skarga kasacyjna z uwagi na brak usprawiedliwionych podstaw, podlega oddaleniu.
Naczelny Sąd Administracyjny sporządził uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną w niniejszej sprawie, zgodnie z art. 193 zdanie drugie P.p.s.a., przedstawiając jedynie ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Regulacja ta ma charakter szczególny, gdyż wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed Sądem odwoławczym wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze P.p.s.a. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny sprowadził swoją dalszą wypowiedź tylko do rozważań oceniających zarzuty postawione wobec zaskarżonego wyroku Sądu pierwszej instancji.
Stosownie do treści art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania oraz przesłanki wskazane w art. 189 P.p.s.a. W związku z podniesionym w skardze kasacyjnej zarzutem naruszenia art. 183 § 2 pkt 4 P.p.s.a., czyli przesłanki nieważnościowej, Naczelny Sąd Administracyjny w pierwszej kolejności odniesie się do tej ważkiej kwestii.
3.1. Nieważność postępowania z art. 183 § 2 pkt 4 P.p.s.a., zdaniem Skarżącego kasacyjnie, została wywołana z udziałem asesora WSA [...] w składzie orzekającym WSA w Poznaniu. Autor skargi kasacyjnej, wskazując orzeczenia sądów europejskich oraz polskich, stanął na stanowisku, że KRS ukonstytuowana nowelizacją ustawy o KRS z 2017 r., nie odpowiada standardom wynikającym z Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej, Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. W licznych orzeczeniach TSUE oraz ETPC uznano bowiem, że z uwagi na polityczne tło utworzenia KRS, tenże organ konstytucyjny nie może spełniać swojej misji co do kreowania składu osobowego wymiaru sprawiedliwości. W konsekwencji tego powoływanie sędziów i asesorów polskich sądów jest naznaczone wadą prawną. To z kolei, w ocenie Skarżącego, prowadzi do podważenia niezawisłości i bezstronności sędziów uczestniczących w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości i wpływa na ważność postępowań sądowych. Nie podzielając do końca powyższego poglądu, Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym zwraca uwagę na, nie dający się zaakceptować, automatyzm myślenia autora skargi kasacyjnej. Wbrew twierdzeniom Strony, wadliwość powołania KRS nie może stanowić bezwzględnej, wyłącznej i jedynej przesłanki, która w każdym przypadku i bezwarunkowo oznacza bezskuteczność powołania asesora, czy sędziego sądu administracyjnego.
Stosownie do art. 183 § 2 pkt 4 P.p.s.a. nieważność postępowania zachodzi, jeżeli skład sądu orzekającego był sprzeczny z przepisami prawa albo jeżeli w rozpoznaniu sprawy brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy. W niniejszej sprawie należy ograniczyć się do analizy pierwszej części alternatywy rozłącznej, zawartej w cytowanym przepisie, czyli do aspektu osobowego składu orzekającego Sądu administracyjnego pierwszej instancji. Cała uwaga autora skargi kasacyjnej skoncentrowała się na wadliwości powołania organu jakim jest KRS, a nie na osobie asesora WSA, który wziął udział w konkursie na to stanowisko. Orzecznictwo, na które powołał się autor skargi kasacyjnej także dotyczy bezpośrednio KRS i tego, że organ ten powołany został z naruszeniem przepisów prawa unijnego, a także prawa międzynarodowego (Europejskiej Konwencji Praw Człowieka). Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym nie kwestionuje poglądów europejskich trybunałów i Sądu Najwyższego. Jednakże orzecznictwo to musi być uwzględniane w okolicznościach indywidualnej sprawy. Nie sposób zaakceptować, oczekiwanego przez autora skargi kasacyjnej, automatyzmu wyrażonego implikacją, iż wadliwość powołania KRS oznacza zawsze i bezwarunkowo, że powołanie asesora jest nieskuteczne. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym dostrzega potrzebę badania, czy dany asesor spełnia wymagania niezawisłości i bezstronności, które uprawniają go do udziału w składzie orzekającym i wydawania orzeczeń sądowych. W konsekwencji konieczne jest przeanalizowanie okoliczności towarzyszących powołaniu konkretnej osoby na urząd asesora, a także jego zachowania po powołaniu. Co więcej należy uwzględnić, że asesura stanowi początek drogi do powołania na urząd sędziego, a asesor podlega dalszej ocenie, co autor skargi kasacyjnej całkowicie pominął.
Sąd Najwyższy, z powołaniem na uchwałę z dnia 23 stycznia 2020 r., o sygn. akt BSA I-4110-1/20, trzech połączonych Izb Sądu Najwyższego, doszedł do wniosku, że szczególna postawa sędziego sądu powszechnego, który otrzymał nominację w wadliwej, niekonstytucyjnej procedurze przed Krajową Radą Sądownictwa, może uzasadniać przekonanie, iż mimo wszystko w odbiorze społecznym skład orzekający sądu z jego udziałem nie będzie obarczony zarzutem braku bezstronności czy braku niezawisłości (por. wyrok SN z dnia 19 października 2022 r., o sygn. akt II KS 32/21, publ. w "Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Izba Karna" 2023, nr 5-6). Sąd Najwyższy uznał, że sam fakt wadliwości powołania KRS nie może oznaczać a priori tego, że należy odmawiać sędziemu przymiotu niezawisłości oraz bezstronności. Wadliwość utworzenia KRS obala jedynie domniemanie o spełnianiu przez sędziego wymogów niezawisłości oraz bezstronności, jednakże nie oznacza to automatycznie, że sędzia/asesor nie posiada tychże przymiotów. Nieuprawnione jest twierdzenie, że powyższa implikacja istnieje zawsze. Sąd Najwyższy wyeksponował w powyższym orzeczeniu, że jeżeli sędzia został powołany przez KRS utworzoną po 2017 r., a jednocześnie zajmował stanowiska funkcyjne, jego działania na rzecz objęcia upragnionego przez niego urzędu były motywowane pozamerytorycznymi względami, tylko wówczas można wyciągnąć wniosek o braku spełniania przez takiego sędziego wymagań niezawisłości i bezstronności, co istotnie może prowadzić do spełnienia przesłanki nieważności postępowania sądowego.
Naczelny Sąd Administracyjny w swoim orzecznictwie również przyjął podobny pogląd. Uznano bowiem, że podważenie niezawisłości lub bezstronności sędziego nie może opierać się jedynie na stwierdzeniu, że sędzia został powołany na wniosek KRS ukształtowanej przepisami powołanej wcześniej ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2023 r., o sygn. akt I FSK 2040/22; zob. także J. Roszkiewicz, Glosa do postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2023 r., o sygn. akt I FSK 2040/22, "Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego" 2023, nr 3). W powołanych poglądach Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz Sądu Najwyższego dostrzeżono więc, że stwierdzenie wadliwości instytucjonalnej KRS nie może przenosić się wprost i bezwzględnie na uznanie, że sędzia/asesor nie został skutecznie powołany na ten urząd. Wspomniana wadliwość instytucjonalna, czy w procedurze powołania, nie przenosi się na aspekt osobowy, będący istotą przepisu art. 183 § 2 pkt 4 P.p.s.a. Innymi słowy, nieprawidłowości związane z powstaniem KRS po 2017 r. nie znajdują swojej jednoznacznej kontynuacji i nie oznaczają bezwarunkowej wadliwości powołania danej osoby na urząd sędziego, czy asesora.
Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, należy zauważyć, że asesor WSA [...] został powołany na to stanowisko pierwszy raz. Krajowa Rada Sądownictwa jest jedynym, w myśl Konstytucji RP organem, który posiada kompetencję do wskazywania kandydatów, jakich należy przedstawić Prezydentowi RP do powołania na stanowisko orzecznicze. Konstytucja RP w art. 65 zapewnia wolność wyboru zawodu, a w przypadku niektórych zawodów, to ustawa wskazuje wymagania dodatkowe, jakie należy spełnić. Zawód asesora sądu administracyjnego może być wykonywany przez osobę, która spełnia wymagania z art. 6a ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 - dalej w skrócie: "P.u.s.a."). Asesor WSA [...] nie miał innej możliwości, aby objąć ten urząd w inny sposób, niż w taki jaki zapewnia to racjonalny prawodawca. Nie ma bowiem innego organu państwowego, który mógłby powołać [...] na asesora. Nie można więc przypisywać z góry asesorowi WSA [...] złej woli, że skorzystał z jedynej dostępnej drogi do objęcia stanowiska, do którego dążył całą swoją dotychczasową aktywnością zawodową oraz naukową. Z kolei tej aktywności i osiągnięć asesora autor skargi kasacyjnej w ogóle nie dostrzegł, poprzestając jedynie na ogólnikowym stwierdzeniu, że kiedy asesor był jeszcze kandydatem na to stanowisko, niejako z premedytacją ubiegał się o ten urząd, sprzeniewierzając się przy tym zasadom i wartościom konstytucyjnym. Naczelny Sąd Administracyjny uważa, że jest to zbyt daleko idące uproszczenie, które nie może prowadzić do uchylenia zaskarżonego orzeczenia. Autor skargi kasacyjnej nie wykazał żadnych istotnych zastrzeżeń odnoszących się do osoby i sposobu postępowania samego asesora. I tak nie wskazał, aby asesor zajmował przed, albo po powołaniu na stanowisko orzecznicze, inne stanowiska, na których zanegowałby zasady lub wartości konstytucyjne. Chodzi w szczególności o nominacje na stanowiska funkcyjne pozostające w dyskrecjonalnej kompetencji władzy politycznej, udział w pracach gremiów powiązanych z władzą polityczną, wykonywanie określonych zadań lub funkcji na podstawie arbitralnych decyzji władzy politycznej, co obejmuje również tzw. delegacje ministerialne, dodatkowe zatrudnienie w jednostkach bezpośrednio podporządkowanych władzy politycznej. Nie dowiedziono zatem, że poprzez swoje zachowanie asesor uzyskał korzyść, która doprowadziła go do powołania na to stanowisko. W skardze kasacyjnej nie podniesiono więc żadnej okoliczności związanej z osobą asesora, która wymagałaby zbadania, czy spełniał on wymogi niezawisłości i bezstronności przy wydaniu zaskarżonego wyroku.
Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że na etapie postępowania przed Sądem pierwszej instancji Strona nie mogła skorzystać z procedury określonej w art. 5a P.u.s.a., ponieważ przepis ten wszedł w życie po wydaniu zaskarżonego wyroku. Skarżący mógł jednak skorzystać z postępowania, o którym mowa w art. 19 P.p.s.a. i dowieść, że asesor WSA [...] nie spełnia, jak twierdzi Skarżący, wymagań niezbędnych do sprawowania wymiaru sprawiedliwości. Na żadnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego w obu instancjach nie przedstawiono konkretnych indywidualnych zastrzeżeń do osoby asesora jako członka składu orzekającego. Nie zrekonstruowano też, w jaki sposób powinien wyglądać wzorzec asesora niezawisłego oraz bezstronnego, którego udział w składzie orzekającym nie stanowiłby naruszenia, o którym mowa w art. 183 § 2 pkt 4 P.p.s.a. Reasumując powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym uznał zarzut nieważności postępowania przed WSA w Poznaniu za bezskuteczny.
3.2. Wśród zarzutów naruszenia przepisów postępowania Skarżący kasacyjnie podniósł zarzut naruszenia art. 106 § 3 i § 5 P.p.s.a. w związku z art. 233 § 1 K.p.c., które miało polegać na ich niezastosowaniu w związku z dokonaniem swobodnej oceny dowodów z przekroczeniem jej granic. Zgodnie bowiem z art. 106 § 3 P.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Chodzi zatem tylko i wyłącznie o dowód uzupełniający. Poprzez uzupełnienie należy rozumieć zapełnienie jakiejś luki, wypełnienie braku, dopełnienie czegoś (por. Słownik Języka Polskiego PWN, dostępny na stronie: https://sjp.pwn.pl). W badanej sprawie organy administracji publicznej obu instancji dysponowały dwiema opiniami lekarskimi (Wielkopolskiego Centrum Medycyny Pracy w Poznaniu oraz Instytutu Medycyny Pracy im. prof. J. Nofera w Łodzi), które wraz z aktami sprawy zostały przekazane WSA w Poznaniu. Sąd pierwszej instancji orzekał na podstawie art. 133 § 1 P.p.s.a., czyli w oparciu o akta sprawy, które zawierały wspomniane opinie lekarskie. Powyższa okoliczność implikuje niemożność zastosowania przepisu art. 106 § 3 P.p.s.a., a w konsekwencji art. 106 § 5 P.p.s.a., gdyż przepis ten służy uzyskaniu nowego dowodu, a więc dowodu dotąd nieznanego. Postępowanie dowodowe przed sądami administracyjnymi jest tak ograniczone, że może dotyczyć jedynie uzupełnienia o dowód z dokumentu, który może pomóc w ocenie kontrolowanego aktu, a nie prowadzi do ustalenia nowych okoliczności faktycznych, gdyż to pozostaje istotą działania organów administracji publicznej, w myśl art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. Innymi słowy, WSA w Poznaniu nie mógł przeprowadzić postępowania w celu uzyskania dowodu z opinii lekarskich, w oparciu o art. 106 § 3 P.p.s.a., ponieważ Sąd ten posiadał owe opinie już uznane za dowody w aktach administracyjnych (zob. np. wyrok NSA z dnia 20 kwietnia 2023 r., o sygn. akt II GSK 2713/21). Zastosowanie przepisu art. 106 § 3 P.p.s.a. stanowiłoby uchybienie procedurze sądowej i z tych względów powyższy zarzut jest niezasadny.
3.3. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie nie doszło także do naruszenia art. 3 § 1 i art. 141 § 4 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a. w związku z art. 2351 K.p., § 6 ust. 1 i § 8 ust. 1 i 2 rozporządzenia w związku z przepisami art. 7, art. 75 § 1 i art. 77 § 1, art. 80 i art. 84 K.p.a. Organy administracji publicznej zgromadziły bowiem niezbędne dowody, dzięki którym mogły rozstrzygnąć zawisłą przed nimi sprawę, w postaci opinii lekarskich dwóch wyspecjalizowanych podmiotów z zakresu medycyny pracy. W przypadku Instytutu Medycyny Pracy im. prof. J. Nofera w Łodzi, organ pozyskał opinię pochodzącą z instytutu naukowo-badawczego, którego metodologia pracy oparta jest o dorobek naukowy osób orzekających w składach kolegialnych o stanie zdrowia pacjentów. Powyższe opinie lekarskie wskazują na bardzo wysoki stopień specjalizacji, stąd można traktować je jak opinię biegłego, o której mowa w art. 84 § 1 K.p.a. Orzeczenie o rodowodzie choroby nowotworowej, z którą zmaga się Skarżący, wymagało wysokospecjalistycznej wiedzy medycznej i zasadnie uwzględniono je jako dowód w sprawie. W skardze kasacyjnej nie podważono ani kompetencji lekarskich autorów orzeczenia, ani braków w tym dokumencie, które wskazywałyby na brak trafności ustaleń poczynionych w tych opiniach. Choć Skarżący zanegował uzyskane przez PPIS oraz WPWIS opinie lekarskie, to na żadnym etapie postępowania administracyjnego jak i sądowoadministracyjnego, nie przedstawił kontrdowodu, w którym ustalenia podmiotów medycznych obu instancji, zostałyby skutecznie zakwestionowane. Jak słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji, w opiniach lekarskich zgodnie podniesiono, że brak przeprowadzenia przez Skarżącego na przestrzeni 41 lat pracy pomiarów stężenia pyłu kamieniarskiego, w jakim pracował, a także tego, jaki jest związek pomiędzy ekspozycją pacjenta na tenże pył a latencją, a więc ujawnieniem się objawów choroby nowotworowej, uniemożliwia ocenę związku przyczynowo-skutkowego. WSA w Poznaniu zasadnie zaakceptował metodologię badań naukowych stosowaną w instytucjach badawczych, która z przyczyn obiektywnych nie mogła wykazać związku przyczynowo-skutkowego, który bez wątpienia albo z dużym prawdopodobieństwem dowodziłby tego, że ekspozycja na oddziaływanie pyłu kamieniarskiego prowadzi do powstania nowotworu krtani. Sąd pierwszej instancji zasadnie powołał się na pierwszą opinię lekarską, z której wynika, że zgodnie z bazą danych Międzynarodowej Agencji Badań nad Rakiem, narażenie na krzemionkę krystaliczną wiąże się jedynie z ryzykiem rozwoju raka płuca i oskrzela, natomiast wykluczony jest rak krtani. Według drugiej opinii – mając na względzie złożoną etiologię i częstość zachorowań na nowotwory złośliwe w Polsce, do uznania nowotworu złośliwego za chorobę zawodową konieczne jest potwierdzenie, w co najmniej kilku badaniach epidemiologicznych, zwiększonego w porównaniu z populacją ogólną ryzyka zachorowania na nowotwór złośliwy, o takiej lokalizacji jak rozpoznany u Skarżącego. Wobec powyższego żadna z przedstawionych opinii nie dowiodła jednoznacznie, że ekspozycja Skarżącego na krzemionkę krystaliczną przez 41 lat pracy doprowadziła do powstania nowotworu złośliwego krtani. Natomiast brak pomiarów stężenia tego pyłu sprawił, że żadna jednostka medyczna nie mogła stwierdzić ponad wszelką wątpliwość istnienia związku przyczynowo-skutkowego prowadzącego do powstania tejże choroby. W tej sytuacji nie sposób oczekiwać, że organ administracji publicznej, który nie posiada wiedzy medycznej, zakwestionuje ustalenia instytutu badawczego i będzie prowadzić dalsze postępowanie w celu ustalenia okoliczności, tylko z tego powodu że dotychczasowe są dla Skarżącego nie satysfakcjonujące. Wobec powyższego zarzuty procesowe obejmujące naruszenie przepisów K.p.a. uznano za bezzasadne.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego WSA w Poznaniu poddał kontroli zaskarżoną decyzję, w myśl art. 3 § 1 pkt 1 P.p.s.a., a w swoim uzasadnieniu wyroku wyjaśnił, dlaczego doszedł do określonych wniosków. Zaskarżony wyrok zawiera także wymagane elementy, co oznacza, że czyni zadość art. 141 § 4 P.p.s.a.
3.4. Wbrew twierdzeniom Skarżącego kasacyjnie WSA w Poznaniu nie dokonał bezkrytycznej oceny zgromadzonego przez WPWIS materiału dowodowego. Wobec braku przedstawienia odmiennych wniosków popartych dokumentacją medyczną sporządzoną przez biegłych zakresu medycyny pracy, nie sposób skutecznie zarzucić błędów Sądowi pierwszej instancji. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie orzekającym, Skarżący w żaden sposób nie podważył ustalonego przez organy stanu faktycznego. Wobec tego Sąd pierwszej instancji również nie miał podstaw do powzięcia wątpliwości co do zgromadzonych przez organy obu instancji dowodów. Skarżący nie dysponował pomiarami stężenia pyłów, co uniemożliwia podważenie ustaleń instytucji medycyny pracy. Twierdzenie o istnieniu związku przyczynowo-skutkowym w niniejszej sprawie Skarżący opiera na dużym prawdopodobieństwie, że jego ekspozycja przez dziesięciolecia na oddziaływanie pyłu kamieniarskiego wywołała u niego chorobę nowotworową. Powyższe twierdzenie nie znajduje potwierdzenia w materiale dowodowym, ponieważ Skarżący nie przedstawił pomiarów stężenia tego pyłu, a poza tym sam przyznał, że bardzo często wykonywał prace na zewnątrz (nagrobki na cmentarzach), a także u swoich klientów (schody, parapety, posadzki). Skoro Skarżący często wykonywał swoją pracę na zewnątrz, gdzie ruch powietrza rozprasza pył jeszcze bardziej niż w zamkniętym pomieszczeniu, zasadne są wątpliwości co do istnienia wspomnianego związku przyczynowo-skutkowego. Wobec powyższego brak jest podstaw do uwzględnienia zarzutów naruszenia przepisów prawa procesowego K.p.a.
3.5. Konsekwencją niepodważenia ustaleń faktycznych w sprawie i niewykazania uchybień proceduralnych jest niezasadność naruszenia przepisów prawa materialnego. Jak stanowi art. 2351 K.p., za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy. Sprawą niekwestionowaną jest to, że Skarżący cierpi na nowotwór krtani, a choroba ta jest wymieniona w załączniku do rozporządzenia pod pozycją 17.7. Warunek, jaki wskazuje ustawodawca w art. 2351 K.p. to, aby choroba zawodowa zaistniała w wyniku ekspozycji na warunki pracy. Tymczasem Skarżący nie wykazał w rzetelny sposób, jakie były warunki prac kamieniarski, gdyż jako przedsiębiorca zaniechał pomiarów stężenia pyłu. Bez takich danych niemożliwym było, aby instytucje medycyny pracy mogły wykazać istnienie związku przyczynowo-skutkowego między warunkami pracy a powstałą chorobą. Nie wskazano możliwości, aby instytuty medycyny pracy zrekonstruowały stężenie pyłu, jaki oddziaływał na Skarżącego przez ponad 40 lat pracy. Wprawdzie przyjmuje się, że w przypadku ustalenia iż stwierdzona u pracownika choroba jest wymieniona w wykazie chorób zawodowych oraz że praca była wykonywana w szkodliwych warunkach, istnieje domniemanie związku przyczynowego pomiędzy tą chorobą zawodową, a warunkami narażającymi na jej powstanie (wyrok NSA z dnia 5 maja 2023 r. o sygn. akt II OSK 1301/20). Jednak w niniejszej sprawie nie można mówić o żadnym domniemaniu, skoro wiedza medyczna instytucji medycyny pracy, a także światowa wiedza medyczna, nie dowodzi temu, że ekspozycja na krzemionkę krystaliczną prowadzi w ogóle do nowotworów krtani. Sąd pierwszej instancji dokonał zatem prawidłowej wykładni przepisu art. 2351 K.p. oraz § 6 ust. 1 i § 8 ust. 1 rozporządzenia. Choroba Skarżącego choć jest chorobą zawodową w takim rozumieniu, że jest ona ujęta w wykazie chorób zawodowych, to jednak nie ma pewności, ani wysokiego prawdopodobieństwa, że u Strony powstała ona na skutek oddziaływania pyłu kamieniarskiego.
W myśl § 6 ust. 1 rozporządzenia lekarz, o którym mowa w § 5 ust. 1, wydaje orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania, zwane dalej »orzeczeniem lekarskim«, na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego. W przypadkach uznanych przez lekarza za uzasadnione stanem zdrowia pracownika, byłego pracownika albo w przypadku śmierci pracownika albo byłego pracownika lekarz, o którym mowa w § 5 ust. 1, wydaje orzeczenie lekarskie na podstawie dokumentacji medycznej, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego. Szczególnie istotne jest zdanie drugie powołanej regulacji prawnej. Istnieje bowiem możliwość wydania orzeczenia lekarskiego bez konieczności przebadania pacjenta. Skoro niesporne jest to, że Skarżący choruje na nowotwór, nie było potrzeby przeprowadzenia odrębnych badań. Wystarczające było dokonanie analizy dokumentacji medycznej oraz dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego. Brak danych co do stężenia krzemionki krystalicznej, na jaką był narażony Skarżący sprawiły, że nie dało się ocenić, czy i jak owa krzemionka wpłynęła u Strony na powstanie i rozwój nowotworu krtani. Gdyby przyjąć założenie o istnieniu domniemania wystąpienia choroby zawodowej jako efektu kontaktu z czynnikami generującymi tę chorobę, niezasadne byłoby prowadzenie badań lekarskich, a także zbędne byłoby prowadzenie całego postępowania orzeczniczego w sprawie wystąpienia chorób zawodowych. Uwzględniając powyższe, wbrew zarzutom skargi kasacyjnej, WSA w Poznaniu nie uchybił przepisowi § 6 ust. 1 rozporządzenia.
Zgodnie z § 8 ust. 1 rozporządzenia decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika. Instytucje medycyny pracy prawidłowo oceniły udostępnioną im dokumentację i podjęły rozstrzygnięcia o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej. W konsekwencji tego, PPIS oraz WPWIS także podjęły prawidłowe rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, gdyż nie dało się w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy ustalić istnienia związku, o którym mowa w art. 2351 K.p. Organy administracji publicznej, pomimo swojej fachowości z zakresu inspekcji sanitarnej, nie mają wiedzy medycznej z zakresu onkologii. WSA w Poznaniu również nie miał możliwości zakwestionowania tych ustaleń. Dowodem stwierdzającym bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została wywołana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, jest orzeczenie lekarskie (por. wyrok NSA z dnia 2 czerwca 2022 r., o sygn. akt II OSK 1816/19). Skarżący kasacyjnie nie przedstawił kontrdowodu w postaci dokumentacji medycznej sporządzonej przez lekarzy uprawnionych do badania wystąpienia choroby zawodowej, którzy potwierdziliby, że nowotwór zdiagnozowany u Strony powstał na skutek wystawienia na działanie krzemionki krystalicznej. Opinie lekarskie uzyskane w toku postępowania dowodowego, które mają doniosłość opinii biegłego, nie zostały skutecznie podważone. W tym stanie rzeczy brak jest podstaw do uznania zasadności zarzutów skargi kasacyjnej.
3.6. Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 in fine P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną Strony jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw, po uprzednim rozpoznaniu sprawy na posiedzeniu niejawnym, w trybie art. 182 § 2 P.p.s.a.
M. Bejgerowska G. Jyż Z. Czarnik