II GSK 1513/23

II GSK 1513/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-04-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-08-04
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Joanna Sieńczyło - Chlabicz
Wojciech Kręcisz /sprawozdawca/
Zbigniew Czarnik /przewodniczący/
Symbol z opisem
6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne
Zawody prawnicze
Sygn. powiązane
VI SA/Wa 2935/22 - Wyrok WSA w Warszawie z 2023-03-15
Skarżony organ
Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 141 § 4, art. 174 pkt 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2022 poz 1166
art. 31(1) ust. 2, art. 24 ust. 1 pkt 5
Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - t.j.
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 17 ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Czarnik Sędzia NSA Joanna Sieńczyło-Chlabicz Sędzia NSA Wojciech Kręcisz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej P. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 marca 2023 r. sygn. akt VI SA/Wa 2935/22 w sprawie ze skargi P. B. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 sierpnia 2022 r. nr DZP-III.6110.37.2022 w przedmiocie sprzeciwu wobec wpisu na listę radców prawnych 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od P. B. na rzecz Ministra Sprawiedliwości 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 15 marca 2023 r., sygn. akt VI SA/Wa 2935/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę P. B. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 sierpnia 2022 r., nr DZP-III.6110.37.2022, w przedmiocie sprzeciwu wobec wpisu na listę radców prawnych.
Ze skargą kasacyjną od powyższego wyroku wystąpił Skarżący, zaskarżając ten wyrok w całości, wnosząc o jego uchylenie oraz wydanie orzeczenia reformatoryjnego w trybie art. 188 p.p.s.a poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 sierpnia 2022 r., a także o zasądzenie kosztów postępowania. Ewentualnie Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, w sytuacji gdyby Sąd stwierdził, że nie zachodzi postawa do zastosowania art. 188 p.p.s.a. oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:
I. Naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienia miały istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 31(1) ust. 2 u.r.p., art. 6, art. 7 k.p.a. w zw. z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., art. 8 i art. 12 § 1 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i oddalenie skargi na skutek przyjęcia, że skarżony organ prawidłowo i skutecznie dokonał zwrotu akt do OIRP w Krakowie;
2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 31(2) ust. 1 u.r.p., art. 6, art. 7 k.p.a. poprzez jego nie zastosowaniem tj. nie dokonanie uchylenia zaskarżonej decyzji w sytuacji gdy zaskarżona decyzja została podpisana przez skarżony organ po upływie ustawowego terminu do jej podpisania (art. 31(2) ust. 1 zd. 1 u.r.p.), co świadczy o istotnym wpływie uchybienia organu na wynik sprawy;
3) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 31(1) ust. 2 u.r.p. w zw. z art. 7 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i oddalenie skargi w sytuacji, w której skarżony organ nadużył wbrew art. 7 k.p.a. uprawnienia do zwrotu akt do Rady OIRP w Krakowie (art. 31(1) ust. 2 u.r.p.) przez to, że korzystając z tego uprawnienia, wystąpił o dokumenty, które w świetle zaskarżonej decyzji nie były mu potrzebne do załatwienia sprawy administracyjnej skarżącego, przez co pismo organu z dnia 4 lutego 2022 r., nie doprowadziło do przerwania biegu terminu do podpisania sprzeciwu przez skarżony organ zgodnie z art. 31(2) ust. 1 zd. 2 u.r.p., a zaskarżona decyzja została podpisana przez skarżony organ po upływie ustawowego terminu do jej podpisania (art. 31(2) ust. 1 zd. 1 u.r.p.), co świadczy o istotnym wpływie wskazanego uchybienia organu na wynik sprawy i powinno było doprowadzić Sąd do zastosowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., tj. uchylenia zaskarżonej decyzji;
4) art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez niedostateczne wyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia w uzasadnieniu wyroku, w szczególności w zakresie zarzutu Sądu I instancji co do zatajenia (przemilczenia) informacji o toczących się postępowaniach karnych w sytuacji gdy w tych sprawach doszło do zatarcia skazania, a tym samym do ustalenia przez Sąd obowiązku wyjawienia przez skarżącego takich okoliczności na podstawie regulaminu prowadzenia list radców prawnych i list aplikantów radcowskich, bez oceny tego regulaminu co do mocy wiążącej i przekroczenia delegacji ustawowej (str. 10 uzasadnienia);
5) art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2 i art. 178 ust. 1 Konstytucji RP poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu przez Sąd, że do wyjawienia okoliczności skazania pomimo jego zatarcia zobowiązywał skarżącego "regulamin prowadzenia list radców prawnych i list aplikantów radcowskich, czego skarżący miał świadomość składając w tym zakresie stosowne oświadczenie", a w konsekwencji na zaniechaniu kontroli legalności § 10 ust. 2 pkt 9 uchwały Krajowej Rady Radców Prawnych (dalej – "KRRP") z dnia 30 stycznia 2010 r. nr 110/VII/2010 w sprawie regulaminu prowadzenia list radców prawnych i list aplikantów radcowskich (dalej – "Uchwała 110/VII/2010" – tekst. Jedn. Uchwała 164/XI/2021 Prezydium KRRP z 12 marca 2021 r.), co doprowadziło Sąd do przypisania skarżącemu w oparciu o powołany przepis Uchwały 110/VII/2010 obowiązku zawiadomienia Rady OIRP w Krakowie i skarżonego organu o skazaniach karnych za czyny, w stosunku do których nastąpiło w przypadku skarżącego zatarcie skazania karnego (art. 106 k.k.), podczas gdy powołany przepis Uchwały 110/VII/2010:
a) jest niezgodny z art. 60 pkt 8 lit. d u.r.p. przez to, że wykracza poza granice kompetencji normodawczej, przyznanej KRRP we wskazanym przepisie u.r.p.;
b) jest niezgodny z art. 24 ust. 2a u.r.p. przez to, że uzupełnia zamknięty ustawowo katalog dokumentów, które kandydat na radcę prawnego jest zobowiązany złożyć w postępowaniu wpisowym;
c) w zakresie, w jakim odnosi się do informacji o czynach kandydata na radcę prawnego, w stosunku do których nastąpiło zatarcie skazania karnego, jest niezgodny z art. 24 ust. 2a pkt 1 u.r.p. i art. 106 k.k.;
d) jest niezgodny z art. 31 ust. 3 zd. 1 w zw. z art. 47 i art. 51 ust. 1 Konstytucji RP przez to, że nakładając na kandydata na radcę prawnego obowiązku ujawnienia informacji prywatnych w postępowaniu wpisowym, wkracza w materię, którą Konstytucja RP nakazuje uregulować w ustawie;
e) jest niezgodny z art. 31 ust. 3 zd. 1 w zw. z art. 65 ust. 1 zd. 1 Konstytucji RP przez to, że nakładając na kandydata na radcę prawnego obowiązek nieprzewidziany w ustawie, którego spełnienie jest niezbędne do podjęcia uchwały wpisowej, wkracza w materię, którą Konstytucja RP nakazuje uregulować w ustawie;
II. Naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię przepisów prawa jako też poprzez ich niewłaściwe stosowanie, tj.:
1. art. 31(1) ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r., o radcach prawnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 1166, dalej – "u.r.p.") i art. 31(2) ust. 1 u.r.p. poprzez uznanie za prawidłowe dokonanego przez organ nieuzasadnionego zwrotu uchwały Okręgowej Izby Radców Prawnych w Krakowie wraz z aktami osobowymi skarżącego, w celu uzupełnienia, w związku z błędnym uznaniem, że złożony wniosek o wpis nie zawiera wszystkich wymaganych informacji i dokumentów, a także uznanie za prawidłowe prowadzonych przez organ ustaleń z urzędu co do postępowań karnych a w konsekwencji wydanie decyzji z dnia 24 sierpnia 2022 r. sprzeciwiającej się wpisowi skarżącego na listę radców prawnych z naruszeniem 30-dniowego terminu liczonego od dnia doręczenia uchwały wraz z aktami osobowymi skarżącego, tj. od dnia 1 lutego 2022 r.;
2. art. 31(2) ust. 1 u.r.p. poprzez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu przez Sąd, że Minister Sprawiedliwości po upływie określonego tym przepisem terminu trzydziestu dni liczonego od dnia doręczenia uchwały o wpisie skarżącego na listę radców prawnych Okręgowej Izby Radców Prawnych w Krakowie wraz z aktami osobowymi, uprawniony jest do podjęcia decyzji o sprzeciwie, w sytuacji, gdy termin ten, mając charakter prawnomaterialny, wyłącza taką możliwość;
3. art. 24 ust. 1 pkt 5 u.r.p. poprze jego błędną wykładnię i dowolne, nieprawidłowe uznanie przez Sąd za prawidłowe stanowiska Ministra Sprawiedliwości, że w okolicznościach faktycznych sprawy:
a) skarżący składający oświadczenie w okresie po zatarciu skazania (art. 106 k.k.), że wobec niego nie toczyły się żadne postępowania karne oraz podtrzymując to stanowisko w toku rozmowy przed zespołem radców prawnych działających w ramach komisji ds. regulaminowych i wpisów, potwierdzonej protokołem Nr 3/XI/2022 z dnia 10 stycznia 2022 r. "miał zamiar wprowadzenia w błąd organu wpisowego i zatajenia faktów i okoliczności istotnych (...)" co "podważa wiarygodność, uczciwość i prawdomówność kandydata na radcę prawnego (...)";
b) skarżący składający oświadczenie, w sytuacji gdy nie został w żaden sposób poinformowany tak o wszczęciu postępowania dyscyplinarnego (co miało miejsce po upływie blisko 12 miesięcy po zakończeniu przez niego aplikacji radcowskiej) jak i o jego umorzeniu "miał zamiar wprowadzenia w błąd organu wpisowego i zatajenia faktów i okoliczności istotnych (...)" co "podważa wiarygodność, uczciwość i prawdomówność kandydata na radcę prawnego (...)";
c) skazanie skarżącego w przeszłości za przestępstwa z art. 178a § 1 k.k. pomimo upływu nie tylko okresu próby, ale również po zatarciu skazania przesądza, że skarżący w stanie faktycznym sprawy nie spełnia aktualnie przesłanki z art. 24 ust. 1 pkt 5 u.r.p., tj. nie posiada obecnie nieskazitelnego charakteru oraz nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania obowiązków radcy prawnego.
Odpowiadając na skargę kasacyjną organ administracji, na podstawie art. 184 p.p.s.a., wniósł o jej oddalenie z uwagi na brak usprawiedliwionych podstaw oraz to, że wyrok odpowiada prawu. Wniósł także o zasądzenie od skarżącego na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie jest zasadna i nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie przypomnienia wymaga, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu. Skargę kasacyjną, w granicach której operuje Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zmiana lub rozszerzenie podstaw kasacyjnych ograniczone jest natomiast, określonym w art. 177 § 1 p.p.s.a. terminem do wniesienia skargi kasacyjnej. Rozwiązaniu temu towarzyszy równolegle uprawnienie strony postępowania do przytoczenia nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych sformułowanych w skardze. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.
Ze skargi kasacyjnej wynika, że spór prawny w rozpatrywanej sprawie dotyczy oceny prawidłowości stanowiska Sądu I instancji, który kontrolując zgodność z prawem decyzji Ministra Sprawiedliwości w przedmiocie sprzeciwu wobec wpisu na listę radców prawnych stwierdził, że decyzja ta nie jest niezgodna z prawem, co uzasadniało oddalenie wniesionej na nią skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku – najogólniej rzecz ujmując – wynika, że według Sądu I instancji, organ nadzoru prawidłowo ocenił materiał dowodowy i rozważając wszystkie istotne okoliczności sprawy bez naruszenia prawa – w tym bez naruszenia art. 311 ust. 2 ustawy o radcach prawnych – ocenił, że nie mogły one pozostawać bez wpływy na wniosek odnośnie do braku spełniania przez stronę skarżącą przesłanki warunkującej wpis na listę radców prawnych, o której jest mowa w art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych, a mianowicie przesłanki nieskazitelnego charakteru i dawania swym dotychczasowym zachowaniem rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego.
Skarga kasacyjna, której zarzuty wyznaczają, zgodnie z zasadą dyspozycyjności, granice kontroli zgodności z prawem zaskarżonego wyroku nie uzasadnia twierdzenia, że rezultat tej kontroli powinien wyrazić się w krytycznej ocenie tego wyroku, której konsekwencją powinno być jego uchylenie.
Odnosząc się do zarzutów skargi kasacyjnej trzeba przede wszystkim stwierdzić, że zgodności z prawem zaskarżonego wyroku nie podważa zarzut z pkt I. ppkt 4 jej petitum, a mianowicie zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a.
Zwłaszcza, że jego ocena nie może pomijać znaczenia tej prawnie doniosłej okoliczności, że przez "wpływ", o którym jest mowa w pkt 2 art. 174 p.p.s.a., należy rozumieć istnienie związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym stanowiącym przedmiot zarzutu skargi kasacyjnej, a wydanym w sprawie zaskarżonym orzeczeniem sądu administracyjnego I instancji, który to związek przyczynowy, jakkolwiek nie musi być realny, to jednak musi uzasadniać istnienie hipotetycznej możliwości odmiennego wyniku sprawy. Wynikającym z art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. obowiązkiem strony wnoszącej skargę kasacyjną jest więc, nie tylko wskazanie podstaw kasacyjnych, lecz również ich uzasadnienie, co w odniesieniu do zarzutu naruszenia przepisów postępowania powinno się wiązać z uprawdopodobnieniem istnienia wpływu zarzucanego ich naruszenia na wynik sprawy. To zaś oznacza obowiązek wykazania oraz uzasadnienia, że następstwa zarzucanych uchybień były na tyle istotne, że kształtowały lub współkształtowały treść kwestionowanego orzeczenia, a w sytuacji, gdyby do nich nie doszło wyrok sądu administracyjnego I instancji byłby (mógłby być) inny.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, analiza uzasadnienia skargi kasacyjnej (zob. s. 5 – 13) nie udziela odpowiedzi na pytanie na czym dokładnie – w tym zwłaszcza w świetle przedstawionych wymogów – miałoby polegać naruszenie wymienionego przepisu prawa (przepisu postępowania) w relacji do określonego nim i adresowanego do wojewódzkiego sądu administracyjnego I instancji wzorca działania, a w rezultacie, jaki miałby być wpływ zarzucanego naruszenia na wynik sprawy.
Co więcej, w odpowiedzi na zarzucane naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. trzeba podnieść, że wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego zasadniczo wówczas, gdy nie zawiera ono stanowiska odnośnie do stanu faktycznego przyjętego a podstawę wyrokowania (por. uchwała NSA z dnia 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09) lub sporządzone jest w taki sposób, że nie jest możliwa kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku, albowiem funkcja uzasadnienia wyraża się i w tym, że jego adresatem, oprócz stron, jest także Naczelny Sąd Administracyjny, co tworzy po stronie wojewódzkiego sądu administracyjnego obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, który umożliwi przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia w sytuacji, gdy strona postępowania zażąda, poprzez wniesienie skargi kasacyjnej, jego kontroli.
Według Naczelnego Sądu Administracyjnego, uzasadnienie kontrolowanego wyroku sądu administracyjnego I instancji nie dość, że zawiera wszystkie elementy konstrukcyjne, o których mowa w art. 141 § 4 p.p.s.a., to również – jeżeli nie przede wszystkim – w zakresie odnoszącym się do przyjętych za podstawę wyrokowania w sprawie prawnie relewantnych faktów oraz analizy przedstawionych w nim argumentów, nie uniemożliwia przeprowadzenia kontroli prawidłowości tego orzeczenia i wolne jest od sugerowanych przez stronę skarżącą wad i deficytów, które można, czy też należałoby kwalifikować, jako naruszenie przepisów postępowania o istotnym wpływie na wynik sprawy.
Wobec konstrukcji omawianego zarzutu kasacyjnego – z której wynika, że strona skarżąca eksponuje deficyty uzasadnienia zaskarżonego wyroku w zakresie odnoszącym się do wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia, o czym odnośnie do kwestii regulaminu prowadzenia list radców prawnych i list aplikantów radcowskich mowa jeszcze dalej zwłaszcza, że kwestia ta stawiana jest na gruncie zarzutu z pkt I ppkt 5 petitum skargi kasacyjnej – wyjaśniania wymaga również, że inne zupełnie zagadnie stanowi siła przekonywania argumentów zawartych w uzasadnieniu orzeczenia. Brak przekonania strony skarżącej o trafności rozstrzygnięcia sprawy, w tym do przyjętego kierunku wykładni oraz zastosowania prawa – którego prawidłowość, aby mogła być oceniona wymaga postawienia innych zarzutów kasacyjnych – czy też odnośnie do oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, której rezultat nie koresponduje z oczekiwaniami wnoszącego skargę kasacyjną, nie oznacza wadliwości uzasadnienia wyroku, i to w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Fakt więc, że stanowisko sądu administracyjnego I instancji nie koresponduje z oczekiwaniami strony skarżącej nie oznacza, że uzasadnienie wyroku zawiera wady konstrukcyjne czy też, że jest wadliwe w stopniu uzasadniającym uchylenie wydanego w sprawie rozstrzygnięcia.
Dlatego – co należy podkreślić – polemika z merytorycznym stanowiskiem sądu administracyjnego I instancji nie może sprowadzać się do zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., albowiem poprzez zarzut jego naruszenia nie można skutecznie zwalczać, ani prawidłowości przyjętego za podstawę orzekania stanu faktycznego, ani też podejścia sądu administracyjnego odnośnie do wykładni lub zastosowania prawa (por. np. wyroki NSA z dnia: 26 listopada 2014 r., sygn. akt II OSK 1131/13; 20 stycznia 2015 r., sygn. akt I FSK 2081/13; 12 marca 2015 r., sygn. akt I OSK 2338/13; 18 marca 2015 r., sygn. akt I GSK 1779/13).
Zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. należało więc uznać za nieuzasadniony.
Nie są również usprawiedliwione zarzuty z pkt I. ppkt 1 – 3 oraz z pkt II. ppkt 1 – 2 petitum skargi kasacyjnej, których wspólnym mianownikiem jest zarzut niewłaściwego zastosowania przez Sąd I instancji przepisu art. 311 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, jako wzorca kontroli legalności zaskarżonej decyzji, a w więc innymi słowy – jak wynika to z konstrukcji tych zarzutów oraz prezentowanej w ich uzasadnieniu argumentacji – zarzut podważający prawidłowość oceny tego Sądu odnośnie do zaktualizowania się przesłanek wykorzystania przez organ nadzoru instytucji zwrotu uchwały o wpisie na listę radców prawnych wraz z aktami osobowymi w celu ich uzupełnienia, a tym samym oceny odnośnie do wydaniu decyzji w przedmiocie zgłoszenia sprzeciwu wobec wpisu na listę radców prawnych bez naruszenia ustawowego terminu do jej podjęcia.
Ocena zasadności omawianych zarzutów kasacyjnych – których komplementarny charakter uzasadnia, aby rozpoznać je łącznie – nie może pomijać potrzeby uwzględniania znaczenia konsekwencji wynikających z art. 17 ust. 1 konstytucji. Stanowi on, że w drodze ustawy można tworzyć samorządy zawodowe, reprezentujące osoby wykonujące zawody zaufania publicznego i sprawujące pieczę nad należytym wykonywaniem tych zawodów w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony. Konsekwencje zasady wyrażonej na gruncie przywołanej regulacji konstytucyjnej, w odniesieniu do samorządu zawodów prawniczych, wyrażają się w tym, że – jak wynika to z orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego – samorządom zawodowym, o których mowa w przywołanym przepisie prawa ustrojodawca powierzył realizowanie dwojakiego rodzaju równorzędnych funkcji. Pierwszą z nich, jest reprezentowanie osób wykonujących określony zawód, drugą zaś, sprawowanie przez nie pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony (wyrok TK z dnia 22 maja 2001 r., K 37/00, OTK-ZU 2001, nr 4, poz. 86; wyrok TK z dnia 1 grudnia 2009 r., K 4/08, OTK ZU-A 2009, nr 11, poz. 162). Odnośnie do wiążącego się z drugą spośród tych funkcji zagadnienia modelu przygotowania i wykonywania zawodu prawnika, Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie podkreślał – wobec braku przesądzenia tej kwestii w samej konstytucji – istnienie możliwości i dopuszczalności przyjmowania przez ustawodawcę różnych rozwiązań modelowych, w tym również idących w kierunku znaczącego ograniczenia zakresu pieczy powierzanej samorządowi zawodowemu, o ile towarzyszyć temu będzie zapewnienie korporacji innych adekwatnych środków zagwarantowania należytego poziomu usług świadczonych przez członków korporacji. Taka ingerencja – jak wynika ze stanowiska sądu konstytucyjnego – jest jednak dopuszczalna do granic, poza którymi sprawowanie przez samorząd zawodowy pieczy nad wykonywaniem zawodu jest niemożliwe lub znacząco utrudnione, a więc zostanie naruszona "istota" tej pieczy (por. wyrok TK z dnia 26 marca 2008 r., K 4/07 oraz wyroki TK z dnia: dnia 19 kwietnia 2006 r., K 6/06; 8 listopada 2006 r., K 30/06; 30 listopada 2011 r., K 1/10).
W praktycznym wymiarze – uwzględniającym na gruncie normatywnym przedstawione powyżej założenia odnośnie do nienaruszalności istoty pieczy – w odniesieniu do zawodów prawniczych obrazują to szczegółowe rozwiązania zawarte, między innymi, w ustawie o radcach prawnych.
Z ustawy tej wynika, że podstawowe funkcje w tym zakresie zostały powierzane właściwym samorządom zawodowym, przy pozostawieniu Ministrowi Sprawiedliwości określonych tą ustawą środków nadzoru.
Zgodnie z art. 23 ustawy o radcach prawnych prawo wykonywania zawodu radcy prawnego powstaje z chwilą dokonania wpisu na listę radców prawnych i złożenia ślubowania, a na listę radców prawnych, jak wynika z art. 24 ust. 1 pkt 5 wymienionej ustawy, może być wpisany ten, kto między innymi jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego. Z art. 31¹ ust. 1 wymienionej ustawy wynika zaś, że rada okręgowej izby radców prawnych przesyła wraz z aktami osobowymi do Ministra Sprawiedliwości w terminie 7 dni każdą uchwałę o wpisie na listę radców prawnych, a w terminie 30 dni każdą uchwałę o wpisie na listę aplikantów radcowskich, zaś z art. 31² ust. 1 tej ustawy, że wpis na listę radców prawnych lub aplikantów radcowskich uważa się za dokonany, jeżeli Minister Sprawiedliwości, w drodze decyzji administracyjnej, nie podpisze sprzeciwu od wpisu w terminie 30 dni od dnia doręczenia uchwały wraz z aktami osobowymi kandydata, a w przypadku, o którym mowa w art. 31¹ ust. 2 – a mianowicie, w przypadku zwrotu przez organ nadzoru uchwały wraz z aktami osobowymi kandydata w celu ich uzupełnienia, to jest, gdy zawarty w aktach osobowych wniosek o wpis nie zawiera wszystkich wymaganych informacji lub dokumentów – bieg tego terminu liczy się wówczas od dnia ponownego doręczenia uchwały wraz z aktami osobowymi.
Analiza przywołanych przepisów ustawy o radcach prawnych prowadzi do wniosku, że na ich gruncie, wobec możliwości wyrażenia sprzeciwu wobec uchwały o wpisie na listę radców prawnych, uchwała ta podejmowana jest pod warunkiem rozwiązujący, a mianowicie, że wpis uważa się za dokonany, o ile Minister Sprawiedliwości, we wskazanym wyżej trybie i formie, nie sprzeciwi się temu wpisowi.
Jakkolwiek więc faktem jest, że organ samorządu radcowskiego rozstrzygając w przedmiocie wniosku o dokonanie wpisu na listę radców prawnych jest uprawniony i zobowiązany zarazem do w pełni samodzielnej i opartej na zabranym materiale dowodowym oceny odnośnie do zaktualizowania się przesłanek warunkujących dokonanie wpisu, to jednak brak jest podstaw, aby uznać, że kryteria którymi w tym zakresie operuje nie podlegają żadnej kontroli zewnętrznej, a w konsekwencji, że tego rodzaju kontroli nie podlega podejmowana w oparciu o te kryteria sama uchwała o wpisie. Wyrażany w formie decyzji administracyjnej sprzeciw Ministra Sprawiedliwości, o którym jest mowa w art. 31¹ ust. 2 ustawy o radcach prawnych stanowi bowiem środek nadzoru w systemie administracji zdecentralizowanej, w którym obok administracji rządowej funkcjonują inne podmioty wykonujące administrację samodzielnie. Realizując uprawnienia z zakresu nadzoru – co stanowi jednocześnie rodzaj współkompetencji w rozstrzyganiu sprawy wpisu na listę radców prawnych wykonywanej przez milczenie albo przez wniesienie sprzeciwu w formie decyzji – Minister Sprawiedliwości występuje, jako organ chroniący interes publiczny.
Celem wystąpienia ze sprzeciwem jest niedopuszczenie do uzyskania statusu radcy prawnego przez osobę, która – w ocenie tego organu – nie będzie w stanie wykonywać zadań polegających na udzielaniu pomocy prawnej świadczonej w ramach zawodu zaufania publicznego wykonywanego z poszanowaniem dla istniejącego porządku prawnego. Co przy tym nie mniej istotne, operując na podstawie przekazanych materiałów (uchwały organu korporacyjnego i akt osobowych kandydata) Minister Sprawiedliwości nie jest związany zawartym w przedstawianej uchwale stanowiskiem odnośnie do oceny spełniania wymogu określonego w art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych, albowiem niweczyłoby to istotę przysługujących temu organowi uprawnień nadzorczych, a w konsekwencji pozbawiało prawa do dokonywania własnych odmiennych ustaleń i ocen (zob. uchwała 7 sędziów NSA z dnia 30 października 2007 r., sygn. akt II GPS 3/07; zob. również np. wyroki NSA z dnia: 21 stycznia 2009 r., sygn. akt II GSK 660/08; 26 kwietnia 2012 r., sygn. akt II GSK 478/11; 12 kwietnia 2022 r., sygn. akt II GSK 1908/18). Nie jest więc tak, że podmiotem wyłącznie właściwym do oceny zaktualizowania się przesłanek podjęcia uchwały o wpisie na listę radców prawnych jest organ korporacyjny.
Prawidłowość (zgodność z prawem) stanowiska organu samorządu radcowskiego, które nie może być dowolne, podlega więc kontroli Ministra Sprawiedliwości realizowanej w ramach uprawnień nadzorczych, których istotą jest kompetencja do weryfikowania, na podstawie jednego materiału dowodowego, prawidłowości stanowiska organu korporacyjnego o dokonaniu wpisu na listę radców prawnych z punktu widzenia przepisów prawa określających warunki, od spełnienia których dokonanie tego wpisu jest uzależnione.
W postępowaniu sprzeciwowym Minister Sprawiedliwości kontroluje więc, czy zebrany w postępowaniu prowadzonym przed organami korporacji zawodowej materiał stanowi – z punktu widzenia normatywnych przesłanek warunkujących dokonanie wpisu na listę radców prawnych – dostateczną podstawę faktyczną, aby wpisu tego dokonać – istnienie/nieistnienie wad prawnych rozstrzygnięcia o wpisie – a skutkiem skorzystania z uprawnienia do wniesienia sprzeciwu jest zniesienie, ex tunc, uchwały o wpisie oraz postępowania, w rezultacie którego została ona wydana, co oznacza, że w ramach kompetencji do wyrażania sprzeciwu wobec wpisu na listę radców prawnych ma on prawo do badania tego wpisu z punktu widzenia wymagań wynikających z art. 24 i art. 25 ustawy o radcach prawnych, a decyzja o sprzeciwie powinna być podjęta, gdy istnieją jednoznaczne podstawy do zakwestionowania uchwały organu samorządu zawodowego o wpisie.
Wymieniona decyzja – a ma to istotne znaczenie – jest podejmowana w ramach nadzoru, posiada cechy nadzorczego środka oddziaływania merytorycznego, a realizacja kompetencji do jej podjęcia jest ograniczona materialnoprawnym terminem, co jest motywowane potrzebą stabilizacji oraz pewności sytuacji prawnej osoby ubiegającej się o wpis na listę adwokatów i na tą listę wpisanej, w relacji do istoty wskazanego środka nadzoru. Tym samym, w korespondencji do zasady samodzielności samorządu zawodowego, jako podmiotu zdecentralizowanego i samodzielnie decydującego, między innymi, o przynależności do samorządu, za oczywistą konsekwencję wskazanego stanu rzeczy trzeba uznać to, że Minister Sprawiedliwości nie prowadzi merytorycznego postępowania w sprawie wpisu na listę radców prawnych – albowiem (ostateczne) załatwienie tego rodzaju sprawy indywidualnej następuje wraz z podjęciem przez właściwy organ korporacyjny w prowadzonym przed nim postępowaniu stosownej uchwały – lecz, co trzeba podkreślić, kontroluje w trybie nadzoru legalność tej uchwały (por. wyrok NSA z dnia 26 października 2017 r., sygn. akt II GSK 73/16; postanowienie NSA z dnia 16 marca 2018 r., sygn. akt GZ 895/17).
Powyższe nie jest bez znaczenia dla rozumienie istoty oraz kształtu kompetencji, o której jest mowa w art. 311 ust. 2 ustawy o radcach prawnych. Jeżeli bowiem przepis ten stanowi o "wymaganych informacjach lub dokumentach", to za uzasadnione należałoby uznać twierdzenie, że załączone do wniosku lub zawarte w aktach osobowych "wymagane informacje lub dokumenty", to takie, które w relacji do ustanowionych w art. 24 i art. 25 przywołanej ustawy prawnych wymogów wpisu na listę radców prawnych są niezbędne oraz konieczne, aby skontrolować w trybie nadzoru prawidłowość oceny ich spełniania przez organ korporacyjny w podjętej uchwale, a więc innymi słowy takie, bez których – stąd też zwrot uchwały wraz z aktami osobowymi w celu uzupełnienia – kontrola ta nie mogłaby być przeprowadzona. To zaś oznacza, że zwrot uchwały wraz z aktami osobowymi w celu uzupełnienia musi mieć usprawiedliwione i przekonujące podstawy natury faktycznej, co innymi słowy prowadzi do wniosku, że musi znajdować swoje uzasadnienie w stwierdzonych deficytach, które – a trzeba to podkreślić – muszą mieć charakter istotny. Innymi słowy, zwrot uchwały wraz z aktami osobowymi nie jest celem samym w sobie, lecz służy uzupełnieniu materiałów o "wymagane informacje lub dokumenty", bez których kontrola legalności uchwały o wpisie na listę radców prawnych nie byłaby możliwa.
Jeżeli jednym z warunków wpisu na listę radców prawnych jest "nieskazitelny charakter i dawanie dotychczasowym zachowaniem rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu", to w świetle przedstawionych argumentów – w tym zwłaszcza wobec istoty pieczy sprawowanej przez samorząd zawodowy nad wykonywaniem zawodu radcy prawnego oraz istoty uprawnień nadzorczych Ministra Sprawiedliwości, w tym wobec istoty pozostawionego temu organowi do dyspozycji środka oddziaływania merytorycznego (art. 312 ust. 1 ustawy o radcach prawnych) – za uzasadniony trzeba uznać wniosek, że w okolicznościach rozpatrywanej sprawy, a mianowicie w związku z poczynionymi z urzędu ustaleniami, organ nadzoru – jak zasadnie ocenił to Sąd I instancji – nie bez uzasadnionych podstaw wystąpił w trybie art. 311 ust. 2 wymienionej ustawy o uzupełnienie wniosku o "wymagane informacje i dokumenty", bez których – a to wobec ich istotności, a co za tym idzie niezbędności dla potrzeb weryfikacji prawidłowości stanowiska organu korporacyjnego o dokonaniu wpisu na listę radców prawnych z punktu widzenia przepisów prawa określających warunki, od spełnienia których dokonanie tego wpisu jest uzależnione, w tym z punktu widzenia art. 24 ust. 1 pkt 5 wymienionej ustawy – kontrola legalności uchwały o wpisie strony skarżącej na listę radców prawnych nie byłaby możliwa. Z punktu widzenia przesłanki wpisu na listę radców prawnych, o której mowa w przywołanym przepisie prawa, a co za tym idzie z punktu widzenia kontroli prawidłowości oceny jej spełniania przez kandydata istotne znaczenie miała bowiem wiedza oraz informacja odnośnie do toczących się w przeszłości wobec strony postępowaniach karnych, karnoskarbowych, dyscyplinarnych, o naruszenie dóbr osobistych, czy też o wykroczenie.
Jeżeli źródła wiedzy oraz informacji w omawianym zakresie nie stanowiły materiały przekazane wraz uchwałą o wpisie na listę radców prawnych – co tym samym stanowi podstawę wniosku, że stosownej i koniecznej wiedzy, ani też informacji nie posiadał w tym względzie również właściwy organ korporacyjny – lecz poczynione z urzędu ustalenie odnośnie do uprzedniego skazania prawomocnym wyrokiem SR w Bielsku Białej z dnia 8 marca 2018 r. za czyn z art. 178a § 1 k.k. (któremu następnie, to jest wraz z ponownym nadesłaniem przez OIRP w Krakowie uchwały o wpisie wraz z uzupełnionymi aktami osobowymi towarzyszyło przekazanie uzupełniającej informacji o uprzedniego skazaniu strony innym jeszcze prawomocny wyrokiem SR w Bielsku Białej z dnia 5 października 2018 r., również za czyn z art. 178a § 1 k.k.), to nie ma podstaw, aby twierdzić, że we wskazanych okolicznościach organ nadzoru niezasadnie, wręcz arbitralnie wykorzystał tryb postępowania, o którym stanowi art. 311 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, a w konsekwencji, że kontrolowaną decyzję wydał z naruszeniem art. 312 ust. 1 tej ustawy, a mianowicie po upływie terminu do jej wydania, a to wobec – jak podnosi strona – braku przerwania wezwaniem z dnia 4 lutego 2022 r. biegu (pierwotnego) terminu 30 dni od dnia doręczenia uchwały o wpisie wraz z aktami osobowymi do wyrażenia sprzeciwu wobec wpisu na listę radców prawnych.
Omawiane zarzuty kasacyjne należało więc uznać za niezasadne, albowiem – jak należałoby przyjąć w rekapitulacji wszystkich przedstawionych argumentów – nie jest nieprawidłowa ocena Sądu I instancji, z której wynika, że kontrolowana przez ten Sąd decyzja została podjęta bez naruszenia przepisów art. 311 ust. 2 i art. 312 ust. 1 ustawy o radcach prawnych.
Jakkolwiek przy tym kandydat na radcę prawnego nie jest zobowiązany do informowania organów samorządu radcowskiego o uprzednim skazaniu, to nawet przy założeniu zasadności zarzutu z pkt I. ppkt 5 petitum skargi kasacyjnej – który nie jest jednak wolny od istotnych deficytów jego konstrukcji oraz uzasadnienia – a mianowicie, że źródła wskazanego zobowiązania nie stanowi i nie może stanowić § 10 ust. 2 pkt 9 uchwały Krajowej Rady Radców Prawnych w sprawie regulaminu prowadzenia list radców prawnych i list aplikantów radcowskich (zob. w tej mierze wyrok NSA z dnia 12 grudnia 2022 r., sygn. akt II GSK 1210/19), nie można jednak pomijać tej doniosłej prawnie okoliczności, że badanie, czy kandydat na radcę prawnego był uprzednio skazany z całą pewnością leży w interesie samorządu zawodowego radców prawnych, jak i działającego w interesie publicznym Ministra Sprawiedliwości, który w ramach przyznanych kompetencji nadzorczych jest uprawniony (i zarazem zobowiązany) do weryfikowania prawidłowości stanowiska organu korporacyjnego o dokonaniu wpisu na listę radców prawnych z punktu widzenia przepisów prawa określających warunki, od spełnienia których dokonanie tego wpisu jest uzależnione (zob. w tej mierze również M. Korcyl, Uprzednie skazanie za przestępstwo a możliwość wpisu na listę radców prawnych z uwagi na nieskazitelność charakteru. Glosa do wyroku NSA z dnia 17 listopada 2017 r., II GSK 447/16, "Glosa" 2019, nr 2, s. 120 i n.). Uzyskanie wiedzy oraz informacji odnośnie do toczących się w przeszłości postępowań o wskazanym charakterze – w tym odnośnie do uprzedniego skazania – nie mogło być więc uznane za nieistotne, jeżeli jednym z warunków wpisu na listę radców prawnych – a tym samym stosowanym w postępowaniu nadzorczym kryterium oceny odnośnie do prawidłowości tego wpisu – jest "nieskazitelny charakter i dotychczasowe zachowanie dające rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu" (art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych).
Wobec znaczenia konsekwencji wynikających z art. 184 in fine p.p.s.a. trzeba więc stwierdzić, że także zarzut z pkt I. ppkt 5 petitum skargi kasacyjnej nie podważa zgodności z prawem zaskarżonego wyroku.
Zgodności z prawem zaskarżonego wyroku nie podważa również zarzut z pkt II. ppkt 3. lit. a) – c) petitum skargi kasacyjnej, a mianowicie zarzut błędnej wykładni art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych.
O braku zasadności, a co za tym idzie skuteczności zarzucanego błędu wykładni trzeba przede wszystkim wnioskować na podstawie deficytów jego konstrukcji oraz uzasadnienia.
Przypomnienia wymaga bowiem – co nie jest to bez znaczenia – że błędna wykładnia, o której jest mowa w pkt 1 art. 174 p.p.s.a., to wadliwe zrekonstruowanie normy prawnej z konkretnego przepisu (przepisów) prawa, wyrażające się w mylnym zrozumieniu jego (ich) treści (w tym, poprzez wadliwą klaryfikację znaczeń), a przez to w wadliwym ustaleniu jego (ich) sensu normatywnego przez sąd administracyjny I instancji, co – aby zarzut naruszenia prawa przez jego błędną wykładnię mógł być rozpatrzony – wymaga wykazania na czym dokładnie polegała błędna wykładnia przepisu prawa, którego zarzut kasacyjny dotyczy oraz jaka powinna być jego wykładnia prawidłowa, i co jednocześnie oznacza potrzebę podjęcia merytorycznej polemiki ze stanowiskiem wyrażonym w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku odnośnie do tego rodzaju kwestii spornej – a więc innymi słowy wymaga przeciwstawienia stanowisku nieprawidłowemu stanowiska, które zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną jest prawidłowe (zob. np. wyroki NSA z dnia: 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1925/21; 6 listopada 2020, sygn. akt II GSK 742/20; 13 października 2017 r., sygn. akt II FSK 1445/15).
Odwołując się więc do przyjmowanego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego rozumienia błędu wykładni oraz koniecznych wymogów, które muszą spełniać zarzuty błędnej wykładni prawa materialnego stawiane na podstawie z pkt 1 art. 174 p.p.s.a., trzeba stwierdzić, że omawiany zarzut kasacyjny nie może być uznany za zasadny. Zwłaszcza, gdy wobec jego konstrukcji (zob. s. 4 skargi kasacyjnej) podkreślić, że teza strony skarżącej, jakoby ów błąd wykładni miał polegać na nieprawidłowym uznaniu przez Sąd I instancji, że skarżący "[...] miał zamiar wprowadzenia w błąd organu wpisowego i zatajenia faktów i okoliczności istotnych (...)" co "podważa wiarygodność, uczciwość i prawdomówność kandydata na radcę prawnego (...)" – pkt I. ppkt 3. lit. a) i b) petitum skargi kasacyjnej – a ponadto, że "[...] skazanie skarżącego w przeszłości za przestępstwa z art. 178a § 1 k.k. pomimo upływu nie tylko okresu próby, ale również po zatarciu skazania przesądza, że skarżący w stanie faktycznym sprawy nie spełnia aktualnie przesłanki z art. 24 ust. 1 pkt 5 u.r.p., tj. nie posiada obecnie nieskazitelnego charakteru oraz nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania obowiązków radcy prawnego." – pkt I. ppkt 3. lit. c) petitum skargi kasacyjnej – w sposób oczywisty odnosi się do stosowania normy prawnej w okolicznościach sprawy, nie zaś do jej wykładni.
W tym też kontekście trzeba stwierdzić, że konstrukcja omawianego zarzutu kasacyjnego nie uniemożliwia przyjęcia – przy odwołaniu się do argumentu, że falsa demonstratio non nocet, któremu nie sprzeciwia się zasada dyspozycyjności obowiązująca w postępowaniu wywołanym skargą kasacyjna – że rzeczywista istota stawianej na jego gruncie kwestii spornej, dotyczy niewłaściwego zastosowania przepisów prawa materialnego.
Tak zrekonstruowany zarzut niewłaściwego zastosowania art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych również jednak nie podważa zgodności z prawem zaskarżonego wyroku.
Zwłaszcza, gdy w zakresie odnoszącym się do kwestii stawianych w jego pkt I. ppkt 3. lit. a) i b), wobec istoty odwołać się do argumentacji przedstawionej w odpowiedzi na za zarzut z pkt I. ppkt 5 petitum skargi kasacyjnej oraz do znaczenia konsekwencji wynikających z art. 184 in fine p.p.s.a.
W odpowiedzi natomiast za zarzut z pkt I. ppkt 3. lit. c) wymaga przede wszystkim podkreślenia, że to nie niekaralność, lecz nieskazitelny charakter i dawanie swoim dotychczasowym zachowaniem rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego stanowi przesłankę warunkującą wpis na listę radców prawnych – co aż nadto jasno i wyraźnie wynika z przepisu art. 24 ust. 1 pkt 1 – 6 ustawy o radcach prawnych. W rozpatrywanej sprawie, podstawą wnioskowania odnośnie do braku zaktualizowania się przesłanki wpisu na listę radców prawnych, o której mowa w art. 24 ust. 1 pkt 5 przywołanej ustawy, była nie tyle okoliczność skazania strony skarżącej w przeszłości prawomocnymi wyrokami SR w Bielsku Białej z dnia 8 marca 2018 r. oraz z dnia 5 października 2018 r., co okoliczność odnosząca się do jej zachowań, które wypełniały znamiona zachowania opisanego w art. 178a § 1 k.k., które miało miejsce w dniu 15 października 2017 r. oraz w dniu 1 lipca 2018 r., a więc – gdy uwzględnić w tej mierze również zakończenie okresu próby oraz zatarcie skazań – w stosunkowo nieodległej przeszłości od daty wystąpienia z wnioskiem o wpis na listę radców prawnych (27 grudnia 2022 r.).
Uwzględniając w analizowanym zakresie, że skazania uległy zatarciu, w relacji do przyjętego i skutecznie niezakwestionowanego skargą kasacyjną rozumienia przesłanki wpisu na listę radców prawnych, o której mowa w art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych za uzasadniony trzeba uznać wniosek, że z punktu widzenia oceny odnośnie do zaktualizowania się omawianej przesłanki wpisu na listę radców prawnych nie można abstrahować od wszystkich okoliczności składających się na wizerunek kandydata.
Wymieniona przesłanka – o niewątpliwie ocennym charakterze – odnosi się bowiem do "nieskazitelnego charakteru i dawania swoim dotychczasowym zachowaniem rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego". Siłą rzeczy, ocena odnośnie do jej spełniania – której kryterium nie może stanowić uprzednie skazanie zwłaszcza, gdy uległo ono zatarciu – nie może więc abstrahować od tych wszystkich okoliczności, zdarzeń, faktów, które kreując wizerunek kandydata, w tym również w zakresie odnoszącym się do jego dotychczasowego zachowania, stanowią podstawę wnioskowania odnośnie do spełniania tej przesłanki, jako warunku wpisu na listę radców prawnych.
Jakkolwiek więc, w odniesieniu do strony doszło do zatarcia skazań, to jednak w opozycji do stanowiska skargi kasacyjnej trzeba stwierdzić – nie kwestionując przy tym, że uznanie skazana za niebyłe oznacza przyjęcie swoistej fikcji niekaralności skazanego, a ponadto ponownie podkreślając, że to nie niekaralność, lecz nieskazitelny charakter i dawanie swoim dotychczasowym zachowaniem rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego stanowi przesłankę warunkującą wpis na listę radców prawnych – że niewątpliwie zatarcie skazania nie uchyla wyroku skazującego, nie stanowi też odpowiednika orzeczenia uniewinniającego, ani też nie przywraca całkowicie stanu istniejącego przed skazaniem (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 stycznia 2011 r., sygn. akt SDI 32/10), ani też – co oczywiste – w drodze fikcji prawnej nie usuwa z rzeczywistości faktów, które zaistniały w przeszłości (por. wyrok NSA z dnia 26 listopada 2019 r., sygn. akt II OSK 24/18). Zwłaszcza, że zatarciu skazania opartemu na fikcji prawnej uznania skazania za niebyłe w sferze prawnej, nie towarzyszą dalej idące jeszcze konsekwencje, a mianowicie, że za niebyłe należałoby również uznać zachowania i zdarzenia, które legły u podstaw skazania, a więc obiektywnie istniejące fakty (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 października 2015 r., sygn. akt I CSK 893/14).
Stąd też, jak podkreśla się w orzecznictwie, badając, czy kandydat daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu zaufania publicznego, organ korporacyjny oraz organ nadzoru są zobowiązane brać pod uwagę wszystkie okoliczności składające się na wizerunek kandydata, a tym również znane im zdarzenia, które stanowiły podstawę wydania wyroku skazującego, mimo że skazanie uległo zatarciu (por. np. wyroki NSA z dnia: 11 kwietnia 2018 r., sygn. akt II GSK 1791/16; 16 marca 2018 r., sygn. akt II GSK 1686/16; 11 marca 2014 r., sygn. akt II GSK 2052/12; zob. również wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 września 2017 r., sygn. akt SNO 26/17; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 stycznia 2011 r., sygn. akt SDI 32/10; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 października 2009 r. sygn. akt I KZP 24/09, por. również wyrok NSA z dnia 26 listopada 2019 r., sygn. akt II OSK 24/18 oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 października 2015 r., sygn. akt I CSK 893/14).
Wobec tego więc, że "rękojmia" to zespół cech osobistych charakteru i zachowań składających się na wizerunek osoby zaufania publicznego, na której nie ciążą żadne zarzuty podważające jej wiarygodność, zaś pojęcie "nieskazitelnego charakteru" to cechy wartościujące konkretną osobę, ale nie w sferze intelektualnej i profesjonalnej, lecz wyłącznie etyczno – moralnej, a zatem przymioty osobiste, takie jak uczciwość w życiu prywatnym i zawodowym, uczynność, pracowitość, poczucie odpowiedzialność za własne słowa i czyny, stanowczość, odwaga cywilna, samokrytycyzm, a "dotychczasowe zachowanie" oznacza zachowanie osoby ubiegającej się o wpis na listę do czasu jego dokonania, które odpowiadając ocenom moralnym i etycznym, gwarantuje właściwe wykonywanie zawodu adwokata (zob. wyrok NSA z dnia 11 kwietnia 2018 r., sygn. akt II GSK 1791/16; por. również wyrok NSA z dnia 2 sierpnia 2016 r., sygn. akt II GSK 259/15), za uzasadniony trzeba uznać wniosek, że nie można pomijać faktów o doniosłym znaczeniu dla wyniku oceny odnośnie do spełniania przez kandydata omawianego wymogu.
Fakty tego właśnie rodzaju – a więc takie jak wyżej przywołane, które obrazując "dotychczasowe zachowanie" strony skarżącej stanowią uprawnioną podstawę wnioskowania odnośnie do naruszania obowiązującego porządku prawnego przez kandydata na radcę prawnego – jako doniosłe fakty społeczne, których ciężar gatunkowy należy uznać za istotny, nadal bowiem istnieją i mogą być brane pod uwagę przy ocenie sylwetki kandydata ubiegającego się o wpis na listę radców prawnych (por. wyrok NSA z dnia 2 września 2009 r., sygn. akt II GSK 1840/14). Zwłaszcza, gdy w tej mierze podkreślić, że przypisane stronie skarżącej naruszenia obowiązującego porządku prawnego miały charakter umyślny i nie były przy tym – co nie mniej istotne – incydentalne, co tym samym – jak należałoby przyjąć – podważa zasadność wniosku o braku proporcjonalności zastosowanego środka nadzoru i jednocześnie, co nie mniej istotne, nie wyklucza stanowiska odnośnie do istnienia pozytywnej prognozy wpisu na listę radców prawnych w przyszłości.
Jeżeli tak, to obrazując "dotychczasowe zachowanie" kandydata oraz stanowiąc element tego "dotychczasowego zachowania", fakty tego rodzaju jak wyżej przywołane, mogą stanowić przedmiot oceny, której rezultat może wyrażać się we wniosku odnośnie do braku zaktualizowania się przesłanki wpisu na listę radców prawnych, o której stanowi art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych, a w konsekwencji, a to wobec kumulatywnego charakteru przesłanek warunkujących dokonanie tego wpisu, we wniosku odnośnie do braku podstaw prawnych jego dokonania.
W świetle przedstawionych argumentów zarzuty skargi kasacyjnej należało uznać za nieusprawiedliwione, albowiem nie podważają one oceny Sądu I instancji odnośnie do zgodności z prawem zaskarżonej decyzji.
W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 204 pkt 1 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.