II GSK 1503/11

Naczelny Sąd Administracyjny2012-11-09
NSAAdministracyjneWysokansa
środki unijnepostępowanie administracyjnezażaleniezawieszenie postępowaniauchylenie postanowieniak.p.a.ARiMRpłatności obszarowepostępowanie zażaleniowesąd administracyjny

NSA uchylił wyrok WSA, uznając, że organ II instancji w postępowaniu zażaleniowym ma kompetencje do uchylenia postanowienia o zawieszeniu postępowania, ale nie do orzekania co do istoty sprawy.

Sprawa dotyczyła uchylenia przez Prezesa ARiMR postanowienia o zawieszeniu postępowania odwoławczego w sprawie płatności obszarowych. WSA uznał to uchylenie za nieprawidłowe, naruszające art. 138 k.p.a. NSA uchylił wyrok WSA, stwierdzając, że organ II instancji w postępowaniu zażaleniowym, stosując odpowiednio art. 138 k.p.a., ma kompetencje do uchylenia postanowienia o zawieszeniu, ale nie do orzekania co do istoty sprawy ani umarzania postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uwzględnił skargę J. L. na postanowienie Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) z dnia [...] czerwca 2010 r. w przedmiocie zawieszenia postępowania odwoławczego, uchylając zaskarżone postanowienie. Sprawa wywodziła się z decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w R. z dnia [...] lutego 2009 r. o przyznaniu J. L. płatności obszarowych. Po śmierci J. L. w dniu [...] marca 2009 r., Dyrektor K. P. Oddziału Regionalnego ARiMR w T. umorzył postępowanie odwoławcze. WSA w Bydgoszczy uchylił tę decyzję. Następnie Dyrektor K. P. ORARiMR wezwał do ustalenia kręgu spadkobierców, a J. L. wskazała się jako jedyny spadkobierca. Z uwagi na brak sądowego stwierdzenia nabycia spadku, Dyrektor K. P. ORARiMR postanowieniem z dnia [...] maja 2010 r. zawiesił postępowanie odwoławcze. Prezes ARiMR postanowieniem z [...] czerwca 2010 r. uchylił to postanowienie, wskazując na skierowanie go do osoby zmarłej. WSA uznał to uchylenie za istotne naruszenie art. 138 k.p.a., gdyż rozstrzygnięcie Prezesa ARiMR było nieprzewidziane w katalogu art. 138 § 1 i 2 k.p.a. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok WSA, uznając skargę kasacyjną za zasadną. NSA wyjaśnił, że art. 144 k.p.a. nakazuje odpowiednie stosowanie przepisów o odwołaniach do zażaleń, co oznacza, że organ II instancji w postępowaniu zażaleniowym ma kompetencje do uchylenia postanowienia organu I instancji (np. o zawieszeniu postępowania), ale nie do orzekania co do istoty sprawy ani umarzania postępowania. W ocenie NSA, WSA błędnie zinterpretował zakres stosowania art. 138 k.p.a. do postępowania zażaleniowego, uznając postanowienie Prezesa ARiMR za nieprzewidziane. NSA podkreślił, że uchylenie postanowienia o zawieszeniu postępowania jest dopuszczalne w ramach odpowiednio stosowanego art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., a organ II instancji nie jest zobowiązany do orzekania co do meritum sprawy.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Organ II instancji w postępowaniu zażaleniowym, stosując odpowiednio art. 138 k.p.a., ma kompetencje do uchylenia postanowienia organu I instancji, ale nie do orzekania co do istoty sprawy ani umarzania postępowania.

Uzasadnienie

NSA podkreślił, że art. 144 k.p.a. nakazuje odpowiednie stosowanie przepisów o odwołaniach do zażaleń, co oznacza konieczność uwzględnienia różnic między decyzją a postanowieniem. Organ rozpatrujący zażalenie może jedynie wyeliminować zaskarżone postanowienie z obrotu prawnego, nie ingerując w meritum sprawy.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (9)

Główne

k.p.a. art. 144

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

Nakazuje odpowiednie stosowanie przepisów dotyczących odwołań do zażaleń.

k.p.a. art. 138 § 1 pkt 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

Określa kompetencje organu odwoławczego, w tym możliwość uchylenia decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji. W postępowaniu zażaleniowym stosowany odpowiednio.

p.p.s.a. art. 174

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Określa podstawy skargi kasacyjnej.

p.p.s.a. art. 183 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Określa zakres postępowania przed NSA.

p.p.s.a. art. 185 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa orzekania przez NSA.

Pomocnicze

k.p.a. art. 138 § 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

Dotyczy uchylenia decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji, gdy rozstrzygnięcie wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego. W postępowaniu zażaleniowym stosowany odpowiednio.

p.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Dotyczy naruszenia przepisów postępowania.

Dz. U. z 2008 r. Nr 170, poz. 1051 ze zm. art. 27

Ustawa z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego

Dotyczy płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.

Dz. U. z 2008 r. Nr 170, poz. 1051 ze zm. art. 30 § 4

Ustawa z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego

Dotyczy płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organ II instancji w postępowaniu zażaleniowym, stosując odpowiednio art. 138 k.p.a., ma kompetencje do uchylenia postanowienia o zawieszeniu postępowania, ale nie do orzekania co do istoty sprawy ani umarzania postępowania. WSA błędnie zinterpretował zakres stosowania art. 138 k.p.a. do postępowania zażaleniowego, uznając postanowienie Prezesa ARiMR za nieprzewidziane. Uchylenie postanowienia o zawieszeniu postępowania przez organ II instancji mieści się w katalogu rozstrzygnięć dopuszczalnych w postępowaniu zażaleniowym.

Odrzucone argumenty

Argument WSA, że postanowienie Prezesa ARiMR uchylające postanowienie o zawieszeniu postępowania było rozstrzygnięciem nieprzewidzianym w katalogu art. 138 § 1 i 2 k.p.a.

Godne uwagi sformułowania

odpowiednie stosowanie przepisów dotyczących odwołań do zażaleń organ II instancji nie jest właściwy do 'decyzyjnego' wkraczania w zakres postępowania właściwego dla meritum sprawy uchylenie postanowienia o zawieszeniu postępowania jest dopuszczalne w ramach odpowiednio stosowanego art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.

Skład orzekający

Jan Bała

przewodniczący

Magdalena Bosakirska

członek

Wojciech Kręcisz

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja zakresu stosowania art. 144 k.p.a. w postępowaniu zażaleniowym oraz kompetencji organu II instancji w sprawach dotyczących zawieszenia postępowania."

Ograniczenia: Dotyczy specyfiki postępowania zażaleniowego w administracyjnym postępowaniu ogólnym.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnej kwestii proceduralnej w postępowaniu administracyjnym, a mianowicie zakresu kompetencji organów odwoławczych w postępowaniu zażaleniowym, co jest kluczowe dla praktyków.

Zażalenie na zawieszenie postępowania: Jakie są granice władzy organu II instancji?

Sektor

rolnictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II GSK 1503/11 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2012-11-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2011-07-11
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jan Bała /przewodniczący/
Magdalena Bosakirska
Wojciech Kręcisz /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Sygn. powiązane
V SA/Wa 2087/10 - Wyrok WSA w Warszawie z 2011-03-30
Skarżony organ
Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
art. 144 w zw. z art. 138 par. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Bała Sędzia NSA Magdalena Bosakirska Sędzia del. WSA Wojciech Kręcisz (spr.) Protokolant Anna Fyda-Kawula po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2012 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 marca 2011 r. sygn. akt V SA/Wa 2087/10 w sprawie ze skargi J. L. na postanowienie Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...] w przedmiocie postanowienia o zawieszeniu postępowania odwoławczego uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 30 marca 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uwzględnił skargę J. L. na postanowienie Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] czerwca 2010 r. w przedmiocie zawieszenia postępowania odwoławczego, uchylając zaskarżone postanowienie.
Relacjonując przebieg postępowania Sąd I instancji podał, że w dniu [...] lutego 2009 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w R. wydał decyzję w sprawie przyznania J. L. jednolitej płatności obszarowej i uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni grupy upraw podstawowych na rok 2008.
W dniu [...] marca 2009 r. J. L. – pełnomocnik J. L. - wniosła do Dyrektora K. – P. Oddziału Regionalnego ARiMR w T. odwołanie od powyższej decyzji, a w dniu [...] maja 2009 r. do organu tego wpłynęło pismo Urzędu Gminy w S., z którego wynikało, że J. L. zmarł w dniu [...] marca 2009 r.
W związku z uzyskaniem informacji o śmierci producenta rolnego, Dyrektor K. P. Oddziału Regionalnego ARiMR w T. w dniu [...] czerwca 2009 r. umorzył postępowanie odwoławcze w sprawie odwołania J. L. od decyzji z dnia [...] lutego 2009 r.
Wyrokiem z dnia 15 grudnia 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy uchylił decyzję Dyrektora K. – P. Oddziału Regionalnego ARiMR z [...] czerwca 2009 r., wskazując na naruszenie przez organ art. 27 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2008 r. Nr 170, poz. 1051 ze zm.) oraz art. 7 i 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej: k.p.a.
Pismem z dnia [...] kwietnia 2010 r. Dyrektor K. – P. Oddziału Regionalnego ARiMR w T. wezwał J. L. do złożenia wyjaśnień na okoliczność ustalenia kręgu spadkobierców J. L. W odpowiedzi na powyższe, J. L. wskazała, że jest jedynym spadkobiercą, bowiem pomimo tego, że posiada rodzeństwo, to żadne z nich nie pracuje w rolnictwie i nie posiada kwalifikacji rolniczych. Ponadto J. L. poinformowała, że nie zamierza występować o sądowe stwierdzenie nabycia spadku.
Z uwagi na fakt, że żaden z następców prawnych J. L. nie wystąpił do sądu o stwierdzenie nabycia spadku, postanowieniem z dnia [...] maja 2010 r. Dyrektor K. – P. Oddziału Regionalnego ARiMR w T. zawiesił z urzędu postępowanie zainicjowane odwołaniem J. L. od decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w R. z dnia [...] lutego 2009 r.
Na powyższe postanowienie J. L. wniosła zażalenie.
Postanowieniem z [...] czerwca 2010 r. Prezes ARiMR z powołaniem się na art. 138 § 2 w związku z art. 144 k.p.a., uchylił zaskarżone postanowienie. Wskazał, że zaskarżone postanowienie zostało skierowane do osoby, która nie miała przymiotu strony, a mianowicie do J. L., który w chwili jego wydania już nie żył. Poza tym w postanowieniu wskazano J. L. jako pełnomocnika strony, a przecież pełnomocnictwo wygasa ze śmiercią mocodawcy lub pełnomocnika, chyba że w pełnomocnictwie inaczej zastrzeżono z przyczyn uzasadnionych treścią stosunku prawnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny uwzględniając skargę stwierdził, że w niniejszej sprawie doszło do istotnego naruszenia art. 138 k.p.a. który stosownie do treści art. 144 k.p.a. stosuje się odpowiednio do zażaleń.
W przedmiotowej sprawie postanowieniem z [...] czerwca 2010 r., wydanym w związku z zażaleniem strony, Prezes ARiMR uchylił zaskarżone postanowienie. Treść sentencji zaskarżonego postanowienia prowadzi do wniosku, że jest to rozstrzygnięcie nieprzewidziane w katalogu zamieszczonym w art. 138 § 1 i 2 k.p.a. Prezes ARiMR co prawda powołał w podstawie prawnej wydanego postanowienia przepis art. 138 § 2 k.p.a., zgodnie z którym organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję (w tym przypadku postanowienie) w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części. Przekazując sprawę organ ten może wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Jednak ani z treści sentencji postanowienia, ani też z treści uzasadnienia, nie wynika w sposób jasny pogląd organu na dalsze losy kwestii zawieszenia postępowania. Organ uchylił przecież postanowienie z innych przyczyn niż związane bezpośrednio z jego treścią i zarzutami odwołania. W ocenie Sądu może to spowodować trudność interpretacji obowiązków organu I instancji w toku dalszego rozpoznania sprawy.
Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa zaskarżając wyrok w całości domagał się jego uchylenia i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.
Zaskarżonemu wyrokowi organ zarzucił naruszenie art. 145 ust. 1 pkt 1 lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2012 r. poz. 270), dalej: p.p.s.a., w związku z art. 144 w związku z 138 § 1 pkt 2 k.p.a., polegające na przyjęciu przez WSA, że wydane postanowienie Prezesa ARiMR z dnia 28 czerwca 2011 r., uchylające postanowienie Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia 11 maja 2010 r., jest rozstrzygnięciem nieprzewidzianym w katalogu zamieszczonym w art. 138 § 1 i 2 k.p.a.
W uzasadnieniu organ podał, że odpowiednie stosowanie, o którym mowa w art. 144 k.p.a. oznacza, że w pewnych przypadkach przepisy są stosowane wprost, zaś w pewnych przypadkach istnieje konieczność ich modyfikacji poprzez stosowanie tylko niektórych elementów tych przepisów. Mogą zaistnieć także sytuacje, gdy z wymogu odpowiedniego stosowania określonych przepisów będzie wynikała konieczność pominięcia zastosowania jakiegoś przepisu. Odpowiednie stosowanie art. 138 k.p.a. oznacza, że organ właściwy do rozpatrzenia zażalenia wydaje postanowienie, w którym utrzymuje w mocy zaskarżone postanowienie wydane przez organ pierwszej instancji, albo uchyla to postanowienie w całości lub w części i w tym zakresie orzeka co do istoty kwestii będącej przedmiotem postanowienia, albo uchyla postanowienie w całości lub w części bez orzekania co do istoty.
Kasator podał, że organ II instancji po rozpoznaniu kwestii będącej przedmiotem zaskarżonego postanowienia, w przypadku gdy ustali, że nie było podstaw prawnych lub faktycznych do wydania w danej kwestii postanowienia, uchyli zaskarżone postanowienie. W braku podstaw prawnych do zawieszenia postępowania wystarczające jest więc wyeliminowanie zaskarżonego postanowienia z obrotu prawnego.
Organ zwrócił uwagę, że postanowienie o zawieszeniu postępowania odwoławczego zostało wydane z urzędu, a nie na wniosek strony. Niemożliwe byłoby więc przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy i zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie wyjaśnić należy, że z przepisów art. 174 i art. 183 § 1 p.p.s.a. wynika, iż postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, wywołane wniesioną skargą kasacyjną, nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania (por. H. Knysiak-Molczyk Skarga kasacyjna w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Warszawa 2009, s. 238 – 240; wyrok NSA z dnia 15 lipca 2005 r., sygn. akt FSK 2706/04; wyrok NSA z dnia 13 lutego 2007 r., sygn. akt II FSK 329/06).
Wobec wyroku Sądu I instancji, w ramach podstawy kasacyjnej określonej w przepisie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., strona skarżąca sformułowała zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a w związku z art. 144 w związku z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. Z uzasadnienia tak postawionego zarzutu wynika, że naruszenia wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów jej autor upatruje w dokonaniu przez Sąd I instancji wadliwej rekonstrukcji normatywnej treści przepisu art. 144 w związku z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., a w konsekwencji w niezasadnym uchyleniu zaskarżonego postanowienia Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, którym uchylono postanowienie Dyrektora K. – P. ORARiMR o zawieszeniu z urzędu postępowania odwoławczego od decyzji Kierownika BPARiMR w sprawie przyznania J. L. płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2008.
Istota sporu prawnego w rozpoznawanej sprawie dotyczy - gdy uwzględnić przedmiot aktu kontrolowanego przez Sąd I instancji – kwestii oceny prawidłowości/nieprawidłowości stanowiska prezentowanego w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku odnośnie do treści kompetencji orzeczniczych organu II instancji w sytuacji, gdy wyznaczane są one przepisem art. 144 k.p.a., tj. w sytuacji, gdy postępowanie przed tym organem inicjowane jest wniesieniem zażalenia od postanowienia wydanego przez organ I instancji.
Z przywołanego przepisu wynika, iż w sprawach nie uregulowanych w Rozdziale 11, do zażaleń mają odpowiednie zastosowanie przepisy dotyczące odwołań.
Z punktu widzenia istoty problemu prawnego w sprawie, przywołaną regulację uznać należy za podstawową. Zwłaszcza, gdy w tej mierze podkreślić, że na jej gruncie ustawodawca odsyła – nie bez powodu - do odpowiedniego stosowania przepisów dotyczących odwołań. Zastrzeżenie to jest to istotne już chociażby z tej przyczyny, że o ile przedmiotem rozstrzygnięcia decyzji administracyjnej - od której służy odwołanie lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy - jest załatwienie sprawy co do jej istoty, chyba że przepisy k.p.a. stanowią inaczej (por. art. 107 k.p.a. w związku z art. 127 k.p.a.), o tyle postanowienia, wydawane w toku postępowania przez organ administracji publicznej – na które służy zażalenie, gdy k.p.a. tak stanowi - dotyczą poszczególnych kwestii wynikających w toku postępowania, lecz nie rozstrzygają o istocie sprawy, chyba że przepisy k.p.a. stanowią inaczej (art. 123 w związku z art. 141 k.p.a.). Z powyższego wynika, iż przy odpowiednim stosowaniu do zażaleń przepisów dotyczących odwołań należy uwzględniać to, iż postanowienie rozstrzyga zagadnienia proceduralne wynikające z toku postępowania, zaś decyzja rozstrzyga o istocie sprawy.
Wobec wyraźnie rysujących się na tle przywołanych przepisów różnic odnoszących się zarówno do istoty decyzji oraz postanowienia, przedmiotów ich rozstrzygnięć, jak również i środków prawnych służących ich wzruszeniu w toku instancji, brak jest podstaw, aby tak jak uczynił to Sąd I instancji, regulację k.p.a. dotyczącą odwołań wprost odnosić do instytucji zażaleń regulowanych przepisami Rozdziału 11 - Działu II – k.p.a.
Z przepisu art. 144 k.p.a. wynika, iż zakres zawartego w nim odesłania do "przepisów dotyczących odwołań" - zważywszy na systematykę ogólną k.p.a. - obejmuje również regulację zawartą w art. 138 k.p.a. Przepis ten zawiera zamknięty katalog decyzji organu odwoławczego wydawanych w rezultacie rozpatrzenia odwołania od decyzji organu I instancji. Określa on wyłączną kompetencję organu odwoławczego do wydawania decyzji w nim określonych, wskazując jednocześnie, w zakresie odnoszącym się do decyzji wymienionej w § 2 art. 138 k.p.a., przesłanki jej wydania. Z przepisu art. 138 § 1 i § 2 k.p.a. wynika, że organ odwoławczy, w zakresie zdeterminowanym rezultatem ustaleń przeprowadzonych w rozpatrywanej przezeń sprawie może wydać: 1) decyzję utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji, albo 2) decyzję reformatoryjną, tj. uchylającą zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzekającą co do istoty sprawy albo uchylającą zaskarżoną decyzję i umarzającą postępowanie I instancji w całości albo w części, albo 3) decyzję umarzającą postępowania odwoławcze, albo 4) decyzję kasacyjną.
Uwzględniając dotychczas przywołane argumenty należy więc przyjąć, że w postępowaniu zażaleniowym organ II instancji będzie dysponował kompetencjami o charakterze merytoryczno – reformacyjnymi oraz kompetencjami o charakterze kasacyjnym. Z tym, że w zakresie odnoszącym się do treści regulacji zawartej w art. 138 § 1 pkt 2 in fine - "... umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części ..." - należy przyjąć jej odpowiednie stosowanie.
Odpowiedniość ta wyrażać się będzie, w niektórych kategoriach (rodzajach) spraw, w braku podstaw do jej zastosowania wprost co oznaczać będzie brak możliwości umorzenia postępowania mimo uchylenia zaskarżonego zażaleniem postanowienia organu I instancji, albowiem wystarczające będzie – i korespondujące przy tym z treścią odpowiednio stosowanego art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. - tylko i wyłącznie wyeliminowanie zaskarżonego postanowienia z obrotu prawnego, bez konieczności orzekania co do istoty zagadnienia stanowiącego przedmiot rozstrzygnięcia tego postanowienia. Wniesienie zażalenia na postanowienie incydentalne w żadnym razie nie może bowiem prowadzić do wydania aktu merytoryczno – reformacyjnego, na podstawie którego nastąpiłoby umorzenie postępowania przed organem I instancji. W postępowaniu zażaleniowym, mogą bowiem wystąpić sytuacje, gdy odpowiednie stosowanie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. będzie sprowadzało się wyłącznie do uchylenia przez organ II instancji postanowienia organu I instancji, które to rozstrzygnięcie nie będzie mogło być kwalifikowane – a to wobec treści art. 144 k.p.a. - jako naruszenie (również, jako rażące naruszenie) art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. (por. wyrok NSA z dnia 9 marca 2010 r., sygn. akt I OSK 686/09).
Tak rozumiany zakres odpowiedniego stosowania do zażaleń przepisów dotyczących odwołań odnieść należy w szczególności do postanowień o zawieszeniu postępowania, kontrolowanych w trybie zażaleniowym przez organ wyższego stopnia. W przypadku bowiem wystąpienia z zażaleniem na postanowienie wydane w sprawie zawieszenia postępowania, organ odwoławczy właściwy do rozpatrzenia zażalenia ma kompetencje wyłącznie do kontroli zaskarżonego postanowienia wydanego w sprawie zawieszenia. Nie jest zatem właściwy do "decyzyjnego" wkraczania w zakres postępowania właściwego dla meritum sprawy (por. J. Zimmermann, Glosa do wyroków NSA z 28 listopada 1991 r., sygn. akt SA/Wr 1097/91 oraz z dnia 2 czerwca 1993 r., sygn. akt SA/Wr 1744/92, "OSP" 1995, nr 1, poz. 20 i poz. 21; por. również wyrok NSA z dnia 9 marca 2010 r., sygn. akt I OSK 686/09). Przepis art. 144 k.p.a. i zawarte w nim odesłanie, nie daje organowi II instancji podstaw prawnych do wkroczenia w sprawę administracyjną, będącą przedmiotem postępowania przed organem I instancji. Wniesienie zażalenia na postanowienie organu I instancji daje organowi II instancji kompetencje wyłącznie do rozpoznania i rozstrzygnięcia kwestii procesowej, której dotyczy zaskarżone postanowienie. "Przepis art. 138 będzie więc miał zastosowanie w postępowaniu organu rozpatrującego zażalenie, ale jego treść musi być odczytywana w ten sposób, że słowo "decyzja" za każdym razem musi być np. zastępowane słowem: "postanowienie". I już choćby z tego wynika, że przy rozpatrywaniu zażalenia organ administracyjny nie może orzekać co do istoty sprawy, ani nie może rozstrzygnąć o zakończeniu postępowania w danej instancji, bo nie jest to materia, o której orzeka się w formie postanowienia." (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Glosa do wyroku NSA z dnia 7 kwietnia 1992 r., sygn. akt I SA 1547/92, Prokuratura i Prawo, 1995, nr 3, s. 76 i n.). W przypadku więc, gdy organ II instancji uzna, iż - między innymi - brak jest podstaw do zawieszenia postępowania, to ogranicza się jedynie do wyeliminowania zaskarżonego postanowienia z obrotu prawnego. Uwzględniając przepis art. 144 k.p.a. stwierdzić należy więc, że odpowiednie zastosowanie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. oznacza, iż rozpatrując zażalenie organ II instancji uchyli postanowienie o zawieszeniu postępowania (por. wyrok NSA z dnia 8 czerwca 2000 r., sygn,. akt I SA 936/99).
W kontekście więc treści art. 138 § 1 i § 2 k.p.a., w tym odpowiedniego – we wskazanym powyżej rozumieniu - jej stosowania w postępowaniu wywołanym wniesionym zażaleniem (art. 144 k.p.a.), a także w kontekście zaakcentowanego powyżej zróżnicowania instytucji decyzji administracyjnej i postanowienia, w tym rozstrzyganych nimi przedmiotów oraz prawnych środków ich wzruszania w toku instancji, propozycję Sądu I instancji, aby zakresem odesłania zawartego w art. 144 k.p.a. w postępowaniu przed organem II instancji wywołanym wniesionym zażaleniem objąć przepis art. 138 k.p.a. w pełnym zakresie jego zastosowania, uznać należy za chybioną. Propozycja ta nie uwzględnia zastrzeżenia "odpowiedniego stosowania do zażaleń przepisów dotyczących odwołań", które ustawodawca zawarł w art. 144 k.p.a. oraz wskazanych powyżej zasadniczych przesłanek, które legły u podstaw jego ustanowienia, a tym samym i ich konsekwencji, w świetle których do zażaleń przepisy dotyczące odwołań stosuje się odpowiednio, a nie wprost.
Przeprowadzoną przez Sąd I instancji kontrolę zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia Prezesa ARiMR uchylającego postanowienie o zawieszeniu z urzędu postępowania odwoławczego oraz rezultat tejże kontroli wyrażający się w uchyleniu tegoż postanowienia uznać należy więc za nieprawidłowe.
Przy tym bez wpływu na zasadności tego stanowiska, w świetle dotychczas przywołanych argumentów, pozostaje to, że kontrolowane przez WSA w Warszawie postanowienie Prezesa ARiMR z dnia 28 czerwca 2010 r., jak wynika z jego treści, wydane zostało na podstawie przepisu art. 138 § 2 k.p.a. (w związku z art. 144 k.p.a.). Jakkolwiek bowiem, wobec odpowiedniego stosowania do zażaleń przepisów dotyczących odwołań, jak również wobec istoty i przedmiotu rozstrzyganej kwestii procesowej, organ wyższego stopnia, jako podstawę prawną wydawanego postanowienia powinien był wskazać, odpowiednio stosowany, przepis art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., nie zaś przepis art. 138 § 2 k.p.a. stanowiący podstawę do wydania - w warunkach nim określonych - rozstrzygnięcia o charakterze kasacyjnym, to jednak faktem istotnym jest, że Prezes ARiMR uchylił postanowienie Dyrektora K. – P. ORARiMR o zawieszeniu z urzędu postępowania odwoławczego od decyzji Kierownika BPARiMR w sprawie przyznania J. L. płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2008. Eliminując je z obrotu prawnego, nie był bowiem uprawniony, ani też zobowiązany, działając na podstawie odpowiednio stosowanego przepisu art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. - naruszenie którego przez Sąd i instancji słusznie zarzucono w skardze kasacyjnej - do orzekania co do "istoty sprawy" rozstrzygniętej zaskarżonym postanowieniem, ani też do rozstrzygania o zakończeniu postępowania w danej instancji.
Wbrew stanowisku Sądu I instancji, zaskarżone postanowienie uchylające postanowienie organu I instancji wydane w przedmiocie zawieszenia postępowania odwoławczego, w świetle powyżej przywołany argumentów, nie jest więc rozstrzygnięciem nie przewidzianym przepisami obowiązującego prawa. Uwzględniając treść przepisu art. 138 § 1 i § 2 w związku z art. 144 k.p.a., a w tym rzecz jasna właściwie interpretując zakres, treść i konsekwencje odesłania zawartego na gruncie drugiego spośród przywołanym przepisów, stwierdzić należy, że ponad wszelką wątpliwość postanowienie to mieści się w katalogu rozstrzygnięć organu odwoławczego podejmowanych w postępowaniu zażaleniowym.
W związku z powyższym, za pozbawione podstaw uznać należy również obawy Sądu I instancji wyrażane w odniesieniu do - jak to określił w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku – braku "jasnego poglądu organu na dalsze losy kwestii zawieszenia postępowania" oraz w odniesieniu do "trudności interpretacji obowiązków organu I instancji w toku dalszego rozpoznania sprawy". Zwłaszcza, gdy w tej mierze, zwrócić należy uwagę na zawarte w uzasadnieniu kontrolowanego przez Sąd I instancji postanowienia motywy, z powodu których doszło do uchylenia przez Prezesa ARiMR postanowienia Dyrektora K. – P. Oddziału Regionalnego ARiMR o zawieszeniu z urzędu postępowania odwoławczego, a w ich kontekście - jak również w kontekście wszystkich okoliczności stanu sprawy - na treść przepisu art. 30 § 4 w związku z art. 27 ust. 1 - 3 (a także ust. 4 – 7, o ile oczywiście wystąpiłyby okoliczności objęte ich hipotezami) ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w związku z art. 97 § 1 pkt 1 k.p.a.
W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. W zakresie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu rozstrzygnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.
-----------------------
9

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI