II GSK 1499/24

Naczelny Sąd Administracyjny2024-11-07
NSAAdministracyjneWysokansa
ubezpieczenie zdrowotnebezczynność organuskarga kasacyjnaNSANFZzadośćuczynienieterminyprawo procesowe

NSA oddalił skargę kasacyjną Prezesa NFZ, potwierdzając bezczynność organu w sprawie rozpatrzenia odwołania i zasadność przyznania skarżącemu 7000 zł zadośćuczynienia.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Prezesa NFZ od wyroku WSA w Warszawie, który stwierdził bezczynność organu w sprawie rozpatrzenia odwołania S.M. i przyznał skarżącemu 7000 zł. NSA oddalił skargę kasacyjną, uznając zarzuty organu dotyczące naruszenia przepisów postępowania za nieuzasadnione. Sąd podkreślił, że bezczynność organu trwała ponad 5,5 roku, co uzasadniało przyznanie sumy pieniężnej jako zadośćuczynienia.

Naczelny Sąd Administracyjny (NSA) rozpoznał skargę kasacyjną Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia (NFZ) od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (WSA) w Warszawie. WSA stwierdził bezczynność Prezesa NFZ w rozpatrzeniu odwołania S.M. od decyzji Dyrektora Małopolskiego OW NFZ, uznał ją za rażące naruszenie prawa i przyznał skarżącemu 7000 zł zadośćuczynienia. Prezes NFZ zaskarżył ten wyrok, zarzucając naruszenie przepisów postępowania, w tym art. 141 § 4 p.p.s.a. (brak uzasadnienia), art. 149 § 1a p.p.s.a. (nieuzasadnione uznanie bezczynności za rażącą) oraz art. 149 § 2 w zw. z art. 154 § 7 p.p.s.a. (nieuzasadnione przyznanie sumy pieniężnej). NSA oddalił skargę kasacyjną. Sąd uznał, że uzasadnienie WSA było wystarczające do kontroli instancyjnej, a zarzut naruszenia art. 153 p.p.s.a. był niezasadny, gdyż nie istniał wcześniejszy wyrok wiążący sąd. NSA podkreślił, że bezczynność organu trwała ponad 5,5 roku, co uzasadniało stwierdzenie rażącego naruszenia prawa i przyznanie sumy pieniężnej jako zadośćuczynienia za doznane krzywdy i niedogodności, a kwota 7000 zł była adekwatna do sytuacji.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (4)

Odpowiedź sądu

Tak, ale zarzut ten nie może kwestionować stanu faktycznego ani wykładni prawa, a jedynie braki formalne uzasadnienia.

Uzasadnienie

NSA stwierdził, że uzasadnienie WSA zawierało wszystkie wymagane elementy, a zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie był zasadny, gdyż nie dotyczył wadliwości formalnej, lecz oceny merytorycznej.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (13)

Główne

p.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 141 § 4

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 149 § 1a

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 149 § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 153

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 154 § 7

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 35 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 35 § 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 35 § 3

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

p.p.s.a. art. 183 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 183 § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 174 § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 174 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Bezczynność organu trwała ponad 5,5 roku, co uzasadniało stwierdzenie rażącego naruszenia prawa. Przyznanie sumy pieniężnej w wysokości 7000 zł było uzasadnione i adekwatne do długotrwałej bezczynności organu. Uzasadnienie wyroku WSA było wystarczające do kontroli instancyjnej.

Odrzucone argumenty

Naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez wadliwe uzasadnienie. Naruszenie art. 149 § 1a p.p.s.a. poprzez nieuzasadnione uznanie bezczynności za rażącą. Naruszenie art. 149 § 2 w zw. z art. 154 § 7 p.p.s.a. poprzez nieuzasadnione przyznanie sumy pieniężnej. Naruszenie art. 153 p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie oceny prawnej z nieistniejącego wcześniejszego wyroku.

Godne uwagi sformułowania

bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa nieuzasadnione przekroczenie granicy uznania sędziowskiego uzasadnienie wyroku jest wprawdzie dość ogólne, jednakże w sposób pozwalający na kontrolę instancyjną ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ również w sprawach, w których Sąd stwierdził stan przewlekłości prowadzonego postępowania, bezczynności oraz rażącego naruszenia prawa nie zasługuje na uwzględnienie najdalej idący zarzut procesowy nie zdefiniował, kiedy bezczynność lub przewlekłość ma miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Prawo takiego zakwalifikowania bezczynności lub przewlekłości zostało pozostawione uznaniu składu orzekającego. z reguły dopiero co najmniej kilkunastokrotne przekroczenie maksymalnego terminu wyznaczonego przez prawodawcę na załatwienie sprawy jest przekroczeniem na tyle dużym, a przez to też i oczywistym, że nie będzie budziło wątpliwości odnośnie do uznania go za przekroczenie rażące już zatem sam okres trwania postępowania uzasadniał przyjęcie, że przewlekłość organu miała charakter rażący przyznanie od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej ma przede wszystkim na celu danie stronie swoistego zadośćuczynienia za ignorowanie jej uzasadnionego interesu w terminowym załatwieniu sprawy rozstrzygnięcie w przedmiocie sumy pieniężnej oparte jest na instytucji uznania sędziowskiego nie przekroczył granic uznania sędziowskiego, przyznając stronie skarżącej sumę pieniężną w wysokości 7000 zł okres przewlekłości postępowania organu wynosił w sprawie ponad 60 miesięcy zasądzona suma pieniężna jest odpowiednia w kontekście zaistniałych w sprawie okoliczności

Skład orzekający

Małgorzata Rysz

sędzia

Mirosław Trzecki

sprawozdawca

Zbigniew Czarnik

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących bezczynności organów administracji, zasad przyznawania sum pieniężnych z tytułu przewlekłości postępowania oraz granic kontroli sądowej nad uzasadnieniem wyroku."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji bezczynności organu w przedmiocie ubezpieczenia zdrowotnego, ale jego ogólne zasady dotyczące bezczynności i zadośćuczynienia są szeroko stosowalne.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje, jak długotrwała bezczynność organu administracji może prowadzić do przyznania znaczącego zadośćuczynienia finansowego, co jest istotne dla obywateli i prawników.

Ponad 5 lat czekania na decyzję NFZ? Sąd przyznał 7000 zł zadośćuczynienia za bezczynność!

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II GSK 1499/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-11-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-07-22
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Małgorzata Rysz
Mirosław Trzecki /sprawozdawca/
Zbigniew Czarnik /przewodniczący/
Symbol z opisem
652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
658
Hasła tematyczne
Ochrona zdrowia
Sygn. powiązane
VI SAB/Wa 64/23 - Wyrok WSA w Warszawie z 2023-12-20
Skarżony organ
Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 141 par. 4, art. 149 par. 2, art. 149a par. 1a, art. 153, art. 154 par. 7
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 572
art. 35 par. 1, art. 35 par. 2, art. 35 par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Czarnik Sędzia NSA Małgorzata Rysz Sędzia NSA Mirosław Trzecki (spr.) po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 grudnia 2023 r. sygn. akt VI SAB/Wa 64/23 w sprawie ze skargi S.M. na bezczynność Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia w przedmiocie rozpatrzenia odwołania oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 20 grudnia 2023 r. o sygn. akt VI SAB/Wa 64/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu skargi S.M. na bezczynność Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia w przedmiocie bezczynności organu w sprawie rozpatrzenia odwołania (1) umorzył postępowanie sądowe w zakresie zobowiązania Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia do rozpatrzenia odwołania S.M. (dalej jako: "skarżący") od decyzji Dyrektora Małopolskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w Krakowie z 15 grudnia 2016 r., (2) stwierdził, że Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia dopuścił się bezczynności w rozpatrzeniu odwołania skarżącego od decyzji Dyrektora Małopolskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w Krakowie oraz (3) stwierdził, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. W punkcie 4 wyroku przyznał od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz skarżącego sumę pieniężną w kwocie 7 000 złotych.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył organ, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych prawem, zarzucając:
1. naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o którym mowa w art. 174 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), polegające na naruszeniu:
- art. 149 § 1a p.p.s.a. poprzez błędne uznanie, że bezczynność organu miała miejsce z pozbawionym jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia, rażącym naruszeniem prawa, w szczególności poprzez nieuwzględnienie wszystkich okoliczności sprawy mających wpływ na terminowość załatwianych spraw, a co za tym idzie nieuzasadnione przypisanie organowi naruszeń, których organ absolutnie się nie dopuścił;
- art. 149 § 2 w zw. z art. 154 § 7 p.p.s.a. poprzez nieuzasadnione przekroczenie granicy uznania sędziowskiego w przedmiocie przyznania skarżącemu sumy pieniężnej i ustalenia jej wysokości, podczas gdy strona nie wnosiła o zasądzenie sumy pieniężnej, nie określiła jej wielkości a ponadto nie wykazała "stałego naliczania odsetek" przez ZUS wynikających z nieprawomocnej decyzji Dyrektora Małopolskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w Krakowie z dnia 15 grudnia 2016 r.;
- art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez uchylenie się od obowiązku uzasadnienia rozstrzygnięcia w zakresie przyznania sumy pieniężnej skarżącemu, jak również jej wysokości, podczas gdy Sąd administracyjny ma obowiązek - w każdym przypadku - szczegółowo uzasadnić swoje stanowisko, a co za tym idzie poprzez nieokreślenie kryteriów jakimi kierował się sąd przyznając i określając wysokość sumy pieniężnej pozbawił organ możliwości prześledzenia toku rozumowania sądu i poznanie racji, które stały u podstaw wydania rozstrzygnięcia, co pozbawia organ możliwości odniesienia się argumentów sądu;
- art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 153 p.p.s.a. poprzez przedstawienie niespójnej oceny prawnej w uzasadnieniu wyroku, w którym Sąd przyjmuje za wiarygodne wyjaśnienia organu przedstawione w odpowiedzi na skargę i uznaje, że pomimo znacznej zwłoki organowi nie można przypisać cech celowego unikania rozstrzygnięcia, przy jednoczesnym uznaniu, że organ dopuścił się bezczynności, pozbawionej jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, podczas gdy ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ również w sprawach, w których Sąd stwierdził stan przewlekłości prowadzonego postępowania, bezczynności oraz rażącego naruszenia prawa.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi – zgodnie z art. 174 p.p.s.a. – może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą i nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich ani w inny sposób korygować.
Organ oparł skargę kasacyjną wyłącznie na podstawie określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., tj. na naruszeniu przepisów prawa procesowego. Zarzuty te zakreśliły zakres niniejszego postępowania.
Rozpoznając skargę kasacyjną w tak zakreślonych granicach, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że nie została ona oparta na usprawiedliwionych podstawach i z tego powodu nie została uwzględniona.
Nie zasługuje na uwzględnienie najdalej idący zarzut procesowy, tj. naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Pełnomocnik skarżącego kasacyjnie organu w ramach tego zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. podnosi zaniechanie przez Sąd pierwszej instancji wskazania kryteriów jaki kierował się przyznając skarżącemu określoną sumę pieniężną, co uniemożliwiło prześledzenie toku rozumowania i poznania racji, które stały u podstaw wydania rozstrzygnięcia.
Przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. jest przepisem proceduralnym wskazującym podstawowe elementy konstrukcyjne, które musi zawierać prawidłowo sporządzone uzasadnienie wyroku sądu administracyjnego, tj. zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Naruszenie tego przepisu może zatem mieć miejsce wtedy, gdy uzasadnienie nie zawiera tych elementów, w tym także gdy nie zawiera stanowiska co do przyjętego przez sąd stanu faktycznego, a więc gdy zaskarżony wyrok nie poddaje się kontroli instancyjnej z powodu wadliwości sporządzonego uzasadnienia (por. uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09; to i kolejne cytowane orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Naruszenie to, w myśl art. 174 pkt 2 p.p.s.a. musi być na tyle istotne, aby mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podkreślenia wymaga, że w ramach zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie jest możliwe kwestionowanie stanowiska sądu pierwszej instancji w zakresie prawidłowości przyjętego za podstawę orzekania stanu faktycznego, ani stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa (por. m.in. wyroki NSA: z 22 czerwca 2016 r., sygn. akt I GSK 1821/14; z 6 marca 2019 r., sygn. akt II GSK 985/17). Zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można zatem łączyć z ocenami i stanowiskiem, jakie prezentuje sąd pierwszej instancji uzasadniając swoje rozstrzygnięcie.
Zdaniem NSA w rozpoznawanej sprawie nie doszło do naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. w sposób wskazany przez skarżącego kasacyjnie. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie elementy konstrukcyjne przewidziane w tym przepisie. Zawarty w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wywód w sposób logiczny i jasny przedstawia stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego dotyczące przyjęcia, że w sprawie ustalenia okresu podlegania przez skarżącego obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu organ dopuścił się bezczynności. Znajdują się również powody uznania, że bezczynność miała charakter rażący. Omawiane uzasadnienie wskazuje podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz motywy jakimi sąd kierował się podejmując orzeczenie co do przyznania skarżącemu sumy pieniężnej. Uzasadnienie w tej części jest wprawdzie dość ogólne, jednakże w sposób pozwalający na kontrolę instancyjną w granicach wyznaczonych skargą kasacyjną (art. 183 § 1 p.p.s.a.). Zarzut naruszenia tego przepisu jest zatem niezasadny.
Sąd pierwszej instancji nie naruszył również art. 153 p.p.s.a., który został powiązany z art. 141 § 4 p.p.s.a.
Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. "Ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie".
Przepis ten, mający charakter bezwzględnie obowiązujący, stanowi gwarancję przestrzegania przez organy administracji publicznej obowiązku związania orzeczeniem sądu. Został on wprowadzony, aby zapewnić efektywność kontroli sądowoadministracyjnej. Bez ścisłego stosowania powołanego przepisu trudno byłoby zapewnić spójność działania systemu władzy państwowej. Jego nieprzestrzeganie w istocie podważałoby bowiem obowiązującą w polskim prawie zasadę sądowej kontroli nad aktami i czynnościami organów administracji.
Związanie oceną prawną, o której mowa w art. 153 p.p.s.a., należy łączyć zatem ze sposobem wykonania zapadłego wcześniej wyroku uwzględniającego skargę. Jego oddziaływaniem objęte jest przede wszystkim przyszłe postępowanie administracyjne w danej sprawie. Treść art. 153 p.p.s.a. oznacza zatem, że warunkiem koniecznym postawienia sądowi pierwszej instancji zarzutu naruszenia art. 153 p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie oceny prawnej zawartej w uprzednio wydanym wyroku sądu jest istnienie w danej sprawie takiego uprzednio wydanego wyroku. Tymczasem taki wyrok nie został wydany w rozpoznawanej sprawie. Zaskarżone orzeczenie WSA w Warszawie jest pierwszym, a zatem art. 153 p.p.s.a. nie mógł mieć zastosowania przed Sądem pierwszej instancji i nie mógł wywrzeć skutku prawnego w postaci związania oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania.
Bezzasadny okazał się również zarzut naruszenia art. 149 § 1a p.p.s.a. Odnosząc się do tej kwestii należy przypomnieć, że ustawodawca nie zdefiniował, kiedy bezczynność lub przewlekłość ma miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Prawo takiego zakwalifikowania bezczynności lub przewlekłości zostało pozostawione uznaniu składu orzekającego. Uznanie to opiera się na analizie całokształtu okoliczności sprawy, przy uwzględnieniu pewnych wskazań ustawowych, zasad doświadczenia życiowego i zawodowego (por. np. wyrok NSA z 14 lutego 2023 r. sygn. akt II OSK 198/22, CBOSA). Ogólnie rzecz ujmując, taka kwalifikacja będzie zasadna, gdy stan bezczynności lub przewlekłości jest oczywisty i nie daje się pogodzić z regułami demokratycznego państwa prawa. Na tę ocenę rzutuje z kolei m.in. zbyt długi okres prowadzenia sprawy, niemający uzasadnienia ani w stopniu jej skomplikowania, ani w konieczności prowadzenia szerokiego postępowania dowodowego. W orzecznictwie wskazuje się przy tym, że z reguły dopiero co najmniej kilkunastokrotne przekroczenie maksymalnego terminu wyznaczonego przez prawodawcę na załatwienie sprawy jest przekroczeniem na tyle dużym, a przez to też i oczywistym, że nie będzie budziło wątpliwości odnośnie do uznania go za przekroczenie rażące (por. np. wyroki NSA z 23 lutego 2023 r., sygn. akt II OSK 1081/22, z 21 marca 2023 r., sygn. akt II OSK 2342/22).
Przenosząc te ustalenia na grunt niniejszej sprawy należy przede wszystkim zauważyć, że postępowanie odwoławcze w sprawie ustalenia obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego zostało zainicjowane odwołaniem skarżącego, które wpłynęło do Prezesa NFZ 9 stycznia 2017 r. Organ ten wydał decyzję 30 listopada 2022 r., czyli po upływie ponad 5,5 roku od daty przewidzianej w art. 35 § 1 - 3 k.p.a. W sprawie nie zachodziła potrzeba prowadzenia dodatkowego postępowania wyjaśniającego. Już zatem sam okres trwania postępowania uzasadniał przyjęcie, że przewlekłość organu miała charakter rażący. W realiach niniejszej sprawy oceny tej nie mogły zmienić okoliczności podnoszone przez organ, a dotyczące znacznego wpływu spraw ubezpieczonych, pandemia wywołana wirusem SARS-CoV-2. Są to okoliczności mogące mieć natomiast wpływ na ewentualny brak możliwości przypisania winy konkretnemu funkcjonariuszowi publicznemu z tytułu dopuszczenia się przewlekłości przez organ w rozpoznaniu podania strony.
Odnosząc się do ostatniego zarzutu naruszenia art. 149 § 2 w zw. art. 154 § 7 p.p.s.a. stwierdzić należy, że nie mogą one wywołać skutku w postaci uchylenia zaskarżonego wyroku. Z powołanych przepisów wynika, że sąd, w przypadku stwierdzenia, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, może orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6.
W świetle art. 149 § 2 p.p.s.a. jedyną przesłanką warunkującą zarówno wymierzenie przez sąd organowi grzywny, jak i przyznanie od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej, jest uwzględnienie skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Wskazany przepis nie zawiera żadnych przesłanek, którymi miałby kierować się sąd, ustalając wysokość sumy pieniężnej, czy grzywny. Kryteria jakimi powinien się kierować sąd przy orzekaniu w powyższym zakresie zostały wypracowane w judykaturze.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się więc, że przyznanie od organu na rzecz strony skarżącej sumy pieniężnej ma przede wszystkim na celu danie stronie swoistego zadośćuczynienia za ignorowanie jej uzasadnionego interesu w terminowym załatwieniu sprawy (zob. wyrok NSA z 22 listopada 2017 r., sygn. akt I OSK 1905/16). Środek ten stanowi dodatkowe wzmocnienie ochrony interesów skarżącego. Pełni nie tylko funkcję prewencyjno-represyjną, z uwagi na groźbę konieczności wydatkowania określonej kwoty ze środków publicznych na rzecz strony postępowania, a tym samym wzmacnia gwarancję terminowego załatwiania spraw, ale przede wszystkim funkcję kompensacyjną. Przyznanie stronie sumy pieniężnej pozostaje bez wpływu na przysługujące jej od organu odszkodowanie. Ma być ono natomiast swego rodzaju rekompensatą za krzywdę moralną spowodowaną bezczynnością organu i za wszelkiego rodzaju dolegliwości i niedogodności, jakich strona doznała na skutek opieszałego sposobu rozpoznawania jej sprawy przez organ (zob. wyroki NSA: z 11 maja 2018 r., sygn. akt I OSK 2230/17; z 1 sierpnia 2018 r., sygn. akt II OSK 1216/18; z 4 grudnia 2018 r., sygn. akt II GSK 1551/18). Sąd nie jest związany wnioskiem ani zakresem żądania strony, zaś oceniając przesłanki do przyznania sumy pieniężnej bierze pod uwagę indywidualne okoliczności sprawy, zarówno leżące po stronie organu, jak i samej strony, takie jak np. czas trwania postępowania, stopień bezczynności, jej okoliczności indywidualne i dolegliwości, jakich w związku z tym mogła doświadczyć strona, rodzaj sprawy, w której nastąpiła bezczynność jak i przewlekłość oraz jej znaczenie dla strony skarżącej. Rozstrzygnięcie w przedmiocie sumy pieniężnej oparte jest na instytucji uznania sędziowskiego. Dlatego też ewentualna ingerencja sądu drugiej instancji w tę sferę dyskrecjonalnej władzy sędziowskiej powinna być ograniczona do przypadków oczywistego, niebudzącego wątpliwości, przekroczenia granic uznania sędziowskiego (por. wyrok NSA z 23 listopada 2022 r., sygn. akt II OSK 557/22).
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji nie przekroczył granic uznania sędziowskiego, przyznając stronie skarżącej sumę pieniężną w wysokości 7000 zł. Przede wszystkim należy mieć na uwadze, że sprawy dotyczące stwierdzenia podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu mają dla wnioskodawców zasadnicze znaczenie i w tym zakresie nie trzeba przytaczać na poparcie tego poglądu szerszych wywodów. W tym kontekście jest oczywiste, że przedłużanie się tego rodzaju postępowania powoduje po stronie wnioskodawców poważne uciążliwości, przede wszystkim związane z niepewnością co do obowiązku płacenia składek.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w realiach niniejszej sprawy nie można przyjąć, aby przyznana stronie skarżącej suma pieniężna była nieadekwatna do jej stanu faktycznego, a także celów tej instytucji. Zasądzona suma pieniężna jest odpowiednia w kontekście zaistniałych w sprawie okoliczności. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd podkreślił, czego skarga kasacyjna nie kwestionuje, że nawet odliczając maksymalny ustawowy termin załatwienia sprawy (2 miesiące), okres wstrzymania biegu terminów na skutek stanu zagrożenia epidemicznego i stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID (okres od 14 marca do 23 maja 2020 r.) oraz czas przeprowadzonych czynności dowodowych, okres przewlekłości postępowania organu wynosił w sprawie ponad 60 miesięcy. Organ działał zatem w warunkach przewlekłości przekraczającej znacznie terminy załatwienia sprawy wyznaczone w art. 35 § 3 k.p.a., nawet dla spraw szczególnie skomplikowanych. A zatem, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w realiach niniejszej sprawy, uwzględniając permanentny stan niepewności oraz stresu związany z oczekiwaniem na decyzję Prezesa NFZ, zasądzona na rzecz strony skarżącej suma 7000 zł nie może być uznana za nadmierną. Mając również na uwadze, że zgodnie z dyspozycją art. 149 § 2 p.p.s.a. wysokość sumy pieniężnej, którą sąd może zasądzić na rzecz strony skarżącej w sytuacji uwzględnienia skargi na bezczynność jak też przewlekłość sięga połowy kwoty dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, przyznanie na rzecz strony skarżącej sumy pieniężnej w wysokości 7000 zł nie jest kwotą nieproporcjonalną do zakresu i charakteru stwierdzonego przewlekłego prowadzenia postępowania w omawianym przedmiocie (biernej postawy organu wobec strony postępowania administracyjnego i czasu oczekiwania na działania organu).
Jakkolwiek należy przyznać, że argumentacja Sądu pierwszej instancji uzasadniająca przyznanie sumy pieniężnej nie jest rozbudowana, nie jest zasadne stanowisko skargi kasacyjnej, zgodnie z którym Sąd pierwszej instancji nie przedstawił okoliczności oraz uwarunkowań sprawy, które uzasadniały zasądzenie na rzecz strony skarżącej sumy pieniężnej. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że suma pieniężna może być przyznana w przypadku dopuszczenia się przez organ przewlekłości lub bezczynności o szczególnym charakterze, uzasadniającym zastosowanie wobec strony środka kompensacyjnego i taki stan rzeczy Sąd stwierdził w kontrolowanej sprawie. Wskazał na kwalifikowany, rażący charakter przewlekłego prowadzenia postępowania, bierność organu w ramach trwającego postępowania oraz jego długość, podkreślając, że organ działał w warunkach przekraczających znacznie terminy załatwienia sprawy wyznaczone w art. 35 k.p.a. Skrótowa forma argumentacji Sądu pierwszej instancji nie miała zatem wpływu na wynik sprawy, ponieważ w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyznana od organu na rzecz strony skarżącej suma pieniężna jest adekwatna do stopnia naruszenia ustawowych terminów załatwienia sprawy i związanej z tym możliwej utraty przez nią zaufania do organów władzy publicznej.
Z tych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI