II GSK 1490/21
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargi kasacyjne Rzecznika Praw Obywatelskich i M.G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, który utrzymał w mocy decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego nakładającą karę pieniężną na przedsiębiorcę za naruszenie zakazu prowadzenia działalności związanej z poprawą kondycji fizycznej w okresie stanu epidemii. Sąd I instancji uznał, że przepisy wprowadzające ograniczenia oraz podstawę do nałożenia kary były zgodne z prawem, powołując się na konieczność ochrony zdrowia publicznego w sytuacji zagrożenia epidemicznego i interpretując przepisy Konstytucji RP w sposób pozwalający na takie ograniczenia. Naczelny Sąd Administracyjny uznał jednak skargi kasacyjne za zasadne. Sąd kasacyjny stwierdził, że materialnoprawną podstawą nałożenia kary były przepisy art. 48a ust. 1 pkt 3 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, a ograniczenia wprowadzono na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z 31 marca 2020 r. NSA podkreślił, że zgodnie z Konstytucją RP, ograniczenia wolności i praw obywatelskich mogą być wprowadzane wyłącznie w ustawie. W ocenie NSA, przepisy upoważniające do wydania rozporządzenia (art. 46a i 46b ustawy) nie były wystarczająco szczegółowe, aby stanowić podstawę do wprowadzenia tak daleko idących ograniczeń działalności gospodarczej w drodze rozporządzenia. W konsekwencji, Sąd uznał, że doszło do naruszenia zasady wyłączności ustawy w dziedzinie przepisów o charakterze represyjnym i ograniczających prawa obywatelskie. Z tego powodu NSA uchylił zaskarżony wyrok WSA, a także decyzje organów niższych instancji, umarzając postępowanie administracyjne.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUzasadnienie dla kwestionowania kar nałożonych na podstawie rozporządzeń wprowadzających ograniczenia w stanie epidemii, gdy brak jest wystarczającej podstawy ustawowej.
Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z okresem pandemii COVID-19 i interpretacją przepisów dotyczących stanu epidemii oraz podstaw prawnych rozporządzeń.
Zagadnienia prawne (3)
Czy ograniczenia w zakresie prowadzenia działalności gospodarczej, wprowadzone rozporządzeniem Rady Ministrów w okresie stanu epidemii, mogą stanowić podstawę do nałożenia kary pieniężnej, jeśli nie mają wystarczająco szczegółowego upoważnienia ustawowego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, takie ograniczenia nie mogą stanowić podstawy do nałożenia kary pieniężnej, jeśli przepisy upoważniające do wydania rozporządzenia nie są wystarczająco szczegółowe i nie określają wszystkich istotnych znamion czynu zabronionego, naruszając zasadę wyłączności ustawy w dziedzinie przepisów represyjnych.
Uzasadnienie
NSA uznał, że przepisy upoważniające do wydania rozporządzenia (art. 46a i 46b ustawy) były zbyt ogólne, co skutkowało tym, że istotne znamiona czynu zabronionego (naruszenia zakazu) zostały określone w akcie wykonawczym, a nie w ustawie. Narusza to zasadę wyłączności ustawy w zakresie regulacji represyjnych i ograniczających wolności obywatelskie.
Czy notatka urzędowa funkcjonariusza Policji może stanowić wystarczający dowód do nałożenia kary pieniężnej w postępowaniu administracyjnym?
Odpowiedź sądu
W ocenie WSA tak, ale NSA nie odniósł się bezpośrednio do tego zarzutu w kontekście uchylenia decyzji z powodu braku podstawy prawnej.
Uzasadnienie
WSA uznał notatkę policyjną za wiarygodny dowód, podczas gdy skarżący kwestionował jej status jako dowodu i sposób jej wykorzystania. NSA skupił się na kwestii braku podstawy prawnej do nałożenia kary, co przesądziło o wyniku sprawy.
Czy ograniczenia wprowadzane w związku ze stanem epidemii naruszają konstytucyjne wolności i prawa obywatelskie, w szczególności wolność gospodarczą?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Ograniczenia te mogą być dopuszczalne, jeśli są konieczne i proporcjonalne, ale muszą mieć wyraźną podstawę ustawową.
Uzasadnienie
NSA podkreślił, że choć Konstytucja dopuszcza ograniczenia wolności i praw w sytuacjach nadzwyczajnych, muszą one mieć formę ustawową i nie naruszać istoty tych wolności. W tej sprawie brakowało wystarczającej podstawy ustawowej dla rozporządzenia wprowadzającego zakaz.
Przepisy (15)
Główne
u.z.z.z.c.u.l. art. 48a § ust. 1 pkt 3
Ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi
Podstawa do nałożenia kary pieniężnej za niestosowanie się do nakazów, zakazów lub ograniczeń wprowadzonych w stanie epidemii.
Rozporządzenie RM z 31.03.2020 art. 8 § ust. 1 pkt 1 ppkt j
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 31 marca 2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii
Ustanawia czasowe ograniczenie prowadzenia działalności usługowej związanej z poprawą kondycji fizycznej (PKD 96.04.Z).
Pomocnicze
u.z.z.z.c.u.l. art. 46 § ust. 4 pkt 3-5
Ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi
Określa rodzaje nakazów, zakazów lub ograniczeń, które mogą być ustanowione.
u.z.z.z.c.u.l. art. 46b § pkt 2
Ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi
Umożliwia ustanowienie czasowego ograniczenia określonych zakresów działalności przedsiębiorców w rozporządzeniu.
Konstytucja RP art. 31 § ust. 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Określa warunki dopuszczalności ograniczeń konstytucyjnych wolności i praw.
Konstytucja RP art. 92 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Reguluje wydawanie rozporządzeń wykonawczych do ustaw.
Konstytucja RP art. 178 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Sędziowie podlegają tylko Konstytucji i ustawom.
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do uchylenia decyzji organu w postępowaniu sądowoadministracyjnym.
k.p.a. art. 104
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Podstawa wydawania decyzji administracyjnych.
k.p.a. art. 107 § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Elementy decyzji administracyjnej.
k.p.a. art. 189a § § 2 pkt 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Dotyczy wymierzenia kary pieniężnej.
k.p.a. art. 86
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Przesłuchanie strony jako środek dowodowy.
k.p.a. art. 12 § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada szybkiego i wnikliwego działania organów.
k.p.a. art. 10 § § 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Odstąpienie od zasady wysłuchania strony w przypadkach niecierpiących zwłoki.
p.p.
Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców
Definicja przedsiębiorcy.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Brak wystarczająco szczegółowego upoważnienia ustawowego do wydania rozporządzenia wprowadzającego zakaz prowadzenia działalności gospodarczej i sankcję za jego naruszenie. • Naruszenie zasady wyłączności ustawy w dziedzinie przepisów represyjnych i ograniczających wolności obywatelskie.
Odrzucone argumenty
Argumenty WSA dotyczące konieczności ochrony zdrowia publicznego i możliwości interpretacji przepisów w sposób pozwalający na ograniczenia w stanie epidemii. • Uznanie notatki policyjnej za wystarczający dowód.
Godne uwagi sformułowania
podstawa prawna do nałożenia kary ma charakter ustawowy, a w rozporządzeniu (wydanym na podstawie ustawy) jedynie doprecyzowywane są ograniczenia • ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie • ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw • zasada wyłączności ustawy ma zupełny charakter • nie może budzić żadnych wątpliwości, że konstytucyjne deficyty materialnoprawnej podstawy decyzji o nałożeniu na stronę skarżącą kary pieniężnej były aż nadto oczywiste.
Skład orzekający
Mirosław Trzecki
przewodniczący
Izabella Janson
sprawozdawca
Gabriela Jyż
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie dla kwestionowania kar nałożonych na podstawie rozporządzeń wprowadzających ograniczenia w stanie epidemii, gdy brak jest wystarczającej podstawy ustawowej."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z okresem pandemii COVID-19 i interpretacją przepisów dotyczących stanu epidemii oraz podstaw prawnych rozporządzeń.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy fundamentalnej kwestii zgodności z prawem obostrzeń wprowadzonych w czasie pandemii, co miało ogromny wpływ na życie obywateli i działalność gospodarczą. Wyrok NSA stanowi ważny precedens w tej materii.
“Czy kary za łamanie lockdownu były legalne? NSA: Brak wystarczającej podstawy prawnej!”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.