II GSK 149/22

II GSK 149/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-07-03
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-02-01
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz /przewodniczący/
Wojciech Maciejko
Wojciech Sawczuk /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6039 Inne, o symbolu podstawowym 603
Hasła tematyczne
Transport
Uzasadnienie
Sygn. powiązane
VI SA/Wa 486/21 - Wyrok WSA w Warszawie z 2021-05-26
Skarżony organ
Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U.UE.L 2004 nr 46 poz 1 art. 15 ust. 1, art. 16 ust. 2
Rozporządzenie (WE) NR 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiające wspólne zasady odszkodowania i  pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylające rozporządzenie  (EWG) nr 295/91 (Tekst mający znaczenie dla EOG)
Dz.U. 2018 poz 1183
art. 205a ust. 1, art. 205b ust. 1 i ust. 3
Ustawa z dnia 3 lipca 2002 r. Prawo lotnicze - t.j.
Dz.U. 2018 poz 2096
art. 30 par. 1 i par. 4, art. 105 par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz Sędzia NSA Wojciech Maciejko Sędzia del. WSA Wojciech Sawczuk (spr.) Protokolant asystent sędziego Barbara Leszczyńska po rozpoznaniu w dniu 3 lipca 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej E. Sp. z o.o. w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 maja 2021 r. sygn. akt VI SA/Wa 486/21 w sprawie ze skargi K. W., E. W. na decyzję Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego z dnia 30 listopada 2020 r. nr ULC-KOPP/0263-0053/05/19 w przedmiocie uchylenia decyzji w przedmiocie stwierdzenia naruszenia przez przewoźnika lotniczego przepisów rozporządzenia i umorzenia postępowania oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
I.
Decyzją z 15 stycznia 2019 r. znak ULC-KOPP/0262-5277/04/18, Prezes Urzędu Lotnictwa, działając na podstawie art. 205a ust. 1, art. 205h ust. 1 pkt 2 oraz art. 209b ust. 1 ustawy z 3 lipca 2002 r. Prawo lotnicze (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1183 ze zm.), art. 6, art. 7 ust. 1 lit. b, art. 8, art. 9, art. 14 i art. 16 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylającego rozporządzenie (WE) nr 295/91 (Dz.U.UE L 46 z 17.2.2004 - dalej jako rozporządzenie (WE) nr 261/2004), po rozpatrzeniu skargi K. W. i E. W. (dalej uczestnicy, pasażerowie), na naruszenie przez przewoźnika lotniczego E. Sp. z o.o. w W. (skarżąca, spółka, przewoźnik) przepisów rozporządzenia nr 261/2004 w odniesieniu do lotu z 7 marca 2017 r. nr ENT 5468 na trasie M. – K.:
1. stwierdził:
- naruszenie art. 7 ust. 1 lit. b w zw. z art. 6 ust. 1 lit. b rozporządzenia (WE) nr 261/2004 przez przewoźnika polegające na niewypłaceniu na rzecz pasażerów odszkodowania w wysokości 400 EUR dla każdego z nich z tytułu opóźnienia ww. lotu;
- naruszenie art. 14 ust. 2 w związku z art. 6 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 poprzez zaniedbanie obowiązku poinformowania ww. pasażerów o przysługujących im prawach;
2. ustalił obowiązek usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości w terminie czternastu dni, liczonym od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji;
3. nałożył na przewoźnika lotniczego karę pieniężną za naruszenie wobec ww. pasażerów obowiązków, o których mowa w art. 7 ust. 1 lit. b oraz art. 14 ust. 2 w zw. z art 6 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 w łącznej wysokości 2.400 zł.
II.
Po rozpoznaniu wniosku przewoźnika o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes ULC, decyzją z 30 listopada 2020 r. znak ULC-KOPP/0263-0053/05/19, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 104 § 1 k.p.a., art. 205a ust. 1 i art. 205b ust. 1 pkt 2 Prawa lotniczego, art. 2, art. 5, art. 6, art. 7 rozporządzenia WE nr 261/2004 oraz art. 14 ustawy z 14 grudnia 2018 r. o zmianie ustawy - Prawo lotnicze oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r. poz. 235), uchylił w całości ww. decyzję własną i umorzył postępowanie.
Organ wskazał, że pasażerowie nie wykazali skutecznie złożonej reklamacji do przewoźnika, co jest warunkiem złożenia skargi do Prezesa ULC zgodnie z art. 205b ust. 3 pkt 1 Prawa lotniczego, w brzmieniu obowiązującym do 1 kwietnia 2019 r.
Prezes podzielił stanowisko przewoźnika lotniczego, zgodnie z którym reklamacja powinna zostać złożona zgodnie z ogólnymi warunkami przewozu, tj. w formie pisemnej na adres przewoźnika. Takie zastrzeżenie jest zawarte w ogólnych warunkach przewozu E. sp. z o.o., na które zgadzają się pasażerowie korzystający z usług przewoźnika.
Składający reklamację na adres elektroniczny przewoźnika został o powyższym poinformowany poprzez autoodpowiedź wysłaną przez Przewoźnika E. sp. z o.o. W związku z brakiem wymaganego w ustawie prawo lotnicze uprzedniego wniesienia reklamacji do przewoźnika przez skarżących organ stwierdza, że postępowanie w sprawie jest bezprzedmiotowe i jest zmuszony je umorzyć.
III.
Wyrokiem z 26 maja 2021 r. sygn. akt VI SA/Wa 486/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję oraz orzekł o kosztach postępowania.
Zdaniem WSA zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wprost prowadzi do wniosku, że kopia reklamacji skierowanej przez skarżących do przewoźnika lotniczego została przez nich przedłożona przy skardze. Stanowisko organu, że złożenie reklamacji w formie pisemnej do przewoźnika było warunkiem złożenia skargi do Prezesa ULC jest nieuprawnione i nie znajduje potwierdzenia w zastosowanych przez organ przepisach Prawa lotniczego.
Art. 205b ust. 3 Prawa lotniczego nakazywał jedynie załączyć kopię reklamacji skierowanej do przewoźnika. Wynika z tego obowiązek sine qua non, warunkujący formalną skuteczność złożenia skargi do organu, w postaci załączenia co najmniej kopii złożonej do przewoźnika reklamacji. Żaden z przepisów ustawowych związanych ze skargą pasażera (obowiązujących do dnia 1 kwietnia 2019 r.) nie wskazywał na formę złożenia tego oświadczenia woli względem przewoźnika, w szczególności nie zakładał formy pisemnej pod rygorem nieważności czynności prawnej wszczęcia postępowania reklamacyjnego u przewoźnika.
Organ w sposób istotny, a w ocenie Sądu pierwszej instancji niedopuszczalny, ograniczył prawo pasażerów do dochodzenia uprawnień z reklamacji poprzez oparcie się na wprowadzonym do ogólnych warunków przewozu E. wymogu, aby reklamacja została złożona na adres przewoźnika w formie pisemnej.
Stanowisko organu stoi w sprzeczności z obowiązującymi przepisami, ponieważ przepisy Prawa lotniczego do skutecznego wniesienia skargi przez pasażera wymagają przedłożenia kopii złożonej reklamacji, natomiast w toku niniejszego postępowania, jak wynika z akt sprawy, załączono kopię reklamacji złożonej w formie elektronicznej, tj. reklamacji parafowanej podpisem elektronicznym z certyfikatem kwalifikowanym, złożonym do przewoźnika lotniczego drogą elektroniczną.
Odnosząc się do samej strony formalnej złożenia przedmiotowej reklamacji, organ powinien ograniczyć się do zbadania, czy kopia złożonej do przewoźnika reklamacji została przedłożona jako załącznik do skargi, tj. czy zostały zachowane warunki formalne określone przez art. 205b ust. 3 pkt 1-4 Prawa lotniczego. Nie mógł natomiast zdyskwalifikować jej jako złożonej bez zachowania odpowiedniej formy.
W aktach sprawy brak jest dowodu, który poparłby twierdzenie organu, że pasażerowie zapoznali się z ogólnymi warunkami przewozu. Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego podejmując się analizy postanowień ogólnych warunków umowy powinien mieć nadto na uwadze, że kreują one umowny stosunek obligacyjny (umowa adhezyjna), stąd należałoby ocenić ich całokształt w kontekście przepisów kodeksu cywilnego, w odniesieniu do przeciętnego konsumenta będącego pasażerem oraz uwzględnienia form złożenia oświadczenia woli, tj. formy pisemnej, dokumentowej oraz elektronicznej. Tego rodzaju analizy w przedmiotowej decyzji zabrakło, co wynikało z faktu, że organ a priori przyjął koncepcję wadliwej formy złożenia reklamacji i poniechał dalszych rozważań.
Skarżący, dokonując zakupu usługi przewozu, występują w charakterze konsumentów, więc warunki przewozu, które nie były indywidualnie negocjowane, mogą być uznane za nieuczciwe, jeśli stoją w sprzeczności z wymogami dobrej wiary, powodują znaczącą nierównowagę wynikających z umowy praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta.
Ograniczenie możliwości złożenia reklamacji poprzez wskazanie wyłącznej formy złożenia reklamacji należy ocenić negatywnie. Zdaniem WSA niedopuszczalne jest kreowanie stosunku prawnego w przedstawiony przez przewoźnika sposób, w którym korzystając z pozycji dominacji związanej z charakterem zawieranych z pasażerami umów adhezyjnych, wykorzystuje nieuzgodnione postanowienia umowne przeciwko konsumentom (tzw. klauzule abuzywne).
W powyższym zakresie należy się również odwołać do art. 15 ust. 1 rozporządzenia 261/2004, zgodnie z którym nie można ograniczyć ani uchylić się od odpowiedzialności w stosunku do pasażerów wynikającej z niniejszego rozporządzenia, szczególnie w drodze klauzuli wyłączającej lub ograniczającej zawartej w umowie przewozu. Skarżący przedstawili kopię reklamacji, a więc spełnili wymogi formalne skargi określone w przepisach Prawa lotniczego, natomiast nieodpowiadające tym przepisom postanowienia ogólnych warunków przewozu dotyczące wyłącznej formy złożenia reklamacji niewątpliwie ogranicza prawa pasażerów, a więc nie jest wiążące wobec pasażerów z uwagi na treść ww. przepisu.
Dokonana przez organ interpretacja art. 205b ust. 3 pkt 1 Prawa lotniczego, uzależniająca możliwość skutecznego złożenia skargi od uprzedniego złożenia reklamacji w formie pisemnej, nie jest zgodna z art. 15 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 261/2004.
WSA w całości podzielił przy tym stanowisko przedstawione w uchwale Sądu Najwyższego z 7 lutego 2014 r. sygn. akt III CZP 113/13. Podobnie jak w wyroku NSA z 23 lutego 2021 r. sygn. akt I OSK 2371/20, uznać należało, że przedstawiony w ww. uchwale pogląd w konsekwencji oznacza, że sprawa odszkodowania wynikająca z tej samej podstawy materialnoprawnej, jak w niniejszej sprawie - tj. z art. 7 ust. 1 lit. b w zw. z art. 6 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 - i między tymi samymi stronami, nie może być przedmiotem dwóch rozstrzygnięć wydanych przez organy działające w ramach przemiennej właściwości.
Prezes ULC jest związany prawomocnym wyrokiem sądu cywilnego w sprawie rozstrzyganej na podstawie art. 7 ust. 1 lit. b rozporządzenia (WE) nr 261/2004, niezależnie od motywów tego rozstrzygnięcia i dlatego nie może rozstrzygać sprawy już prawomocnie rozstrzygniętej przez sąd cywilny między skarżącymi a przewoźnikiem lotniczym.
W niniejszej sprawie nie zostało ustalone, czy zapadły już wyroki w sprawie roszczeń z tytułu lotu o numerze ENT 5468 na trasie M. – K. wykonywanego przez przewoźnika lotniczego w dniu 7 marca 2017 r., w którym uczestniczyli pasażerowie, w szczególności czy wyroki te były prawomocne w chwili podejmowania decyzji przez Prezesa ULC.
Obowiązkiem organu przy ponownym rozstrzyganiu sprawy będzie więc ustalenie, czy powództwa cywilne dotyczące roszczeń skarżących do sądu powszechnego w granicach zbieżnych z zakresem prowadzonego postępowania administracyjnego zostały prawomocnie rozstrzygnięte, co ma znaczenie dla sposobu zakończenia postępowania administracyjnego w kontekście skutków wynikających z art. 365 § 1 i art. 366 k.p.c.
W zakresie problematyki cesji wierzytelności WSA wyjaśnił, że wobec braku odesłania w Prawie lotniczym do przepisów Kodeksu cywilnego, brak jest podstaw do stosowania przepisów odnoszących się do tej kwestii w ramach postępowania administracyjnego prowadzonego przez Prezesa ULC. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, zbycie roszczenia, wynikające z przepisów materialnego prawa cywilnego, jest bez znaczenia dla postępowania administracyjnego.
Cechą materialnego prawa administracyjnego jest brak ogólnej regulacji co do następstwa prawnego. Zasadę niedopuszczalności następstwa prawnego, potwierdzają istniejące od niej wyjątki mające umocowanie w wyraźnym przepisie prawa. Zasadniczo wyjątki te dotyczą tzw. stosunków administracyjnoprawnych rzeczowych.
Roszczenie o zryczałtowane odszkodowanie wynikające z przepisów rozporządzenia (WE) nr 261/2004 jest roszczeniem cywilnoprawnym, które z mocy przepisów szczególnych, tj. art. 205a ust. 1 Prawa lotniczego może być dochodzone w drodze postępowania administracyjnego.
W obecnym stanie prawnym brak jest regulacji kształtujących pozycję prawną podmiotu nabywającego od osoby pokrzywdzonej naruszeniem wspólnotowym w drodze czynności cywilnoprawnej wierzytelność, wynikającą z tego naruszenia. Nabycie przez cesjonariusza od osoby pokrzywdzonej naruszeniem wspólnotowym (pasażera) roszczeń nie pozwala na wszczęcie przez ten podmiot postępowania administracyjnego zamiast lub obok pasażera. Cesjonariusz ochrony swoich praw i roszeń może dochodzić jedynie na drodze postępowania cywilnego.
Niemniej jednak, fakt zbycia roszczeń na rzecz cesjonariusza winien być oceniony przez organ przy ponownym rozpatrzeniu sprawy pod kątem następstwa prawnego uprawniającego do przyjęcia tożsamości spraw podczas analizy przesłanek rei iudicatae i związanej z tym kwestii niedopuszczalności powtórnego orzekania przez organ (art. 365 § 1 i art. 366 kpc).
Mając to na uwadze WSA stwierdził, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a. W sytuacji bowiem, gdy skarżący udokumentowali fakt złożenia reklamacji w formie elektronicznej, to organ nie był uprawniony do dalszego badania skuteczności oceny złożonego oświadczenia woli pod kątem dodatkowych obostrzeń, przewidzianych w ogólnych warunkach przewozu, stosowanych przez przewoźnika.
Ponadto wyciągnięte przez organ wnioski z przywołanej uchwały Sądu Najwyższego należało ocenić jako zbyt daleko idące, bowiem z jej literalnego brzmienia nie wynika, aby niedopuszczalne było prowadzenie jednocześnie obu postępowań, skoro ich cele co do zasady są odmienne. Przemienność postępowań cywilnego i administracyjnego, toczących się na gruncie art. 7 rozporządzenia (WE) nr 261/2004, oznacza wyłącznie brak możliwości ponownego rozstrzygania przez Prezesa ULC tożsamej przedmiotowo i podmiotowo sprawy uprzednio zakończonej prawomocnym wyrokiem sądu powszechnego. Naruszenie wskazanych przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co stanowi podstawę do uwzględnienia skargi na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.
Ponownie rozpatrując skargę Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego uwzględni ocenę prawną wyrażoną w niniejszym uzasadnieniu wyroku i przeprowadzi postępowanie w zgodzie z art. 7, 77 § 1 k.p.a. W szczególności organ powinien ponownie zbadać spełnienie przez skarżących warunków formalnych określonych w art. 205b ust. 3 pkt 1, 2, 3 oraz 4 Prawa lotniczego w brzmieniu sprzed 1 kwietnia 2019 r. w ujęciu administracyjnoprawnym oraz przy uwzględnieniu przepisów rozporządzenia (WE) nr 261/2004, w szczególności artykułu 15 oraz 16. W niniejszej sprawie nie zostało w sposób jednoznaczny ustalone, czy w chwili podejmowania zaskarżonej decyzji zapadły wyroki prawomocne w stosunku do skarżących (bądź ich następcy prawnego). W przypadku uzyskania odpowiedzi twierdzącej na tak postawione pytanie, fakt ten należy w sposób należyty udokumentować, załączając do akt sprawy wyroki ze stwierdzeniem ich prawomocności, po czym podjąć stosowne rozstrzygnięcie o charakterze formalnym.
IV.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł przewoźnik lotniczy E. Sp. z o.o. w W., kwestionując go w całości i zarzucając:
1. w ramach podstawy skargi kasacyjnej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a.:
a) naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 151 p.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z uznaniem przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, że orzekający w sprawie organ naruszył art. 105 k.p.a. w zw. z art. 205b ust. 1 i 3 ustawy Prawo lotnicze poprzez odmowę wszczęcia postępowania administracyjnego w sytuacji, w której skarżący pasażerowie nie dołączyli do skargi na naruszenie przepisów rozporządzenia (WE) 261/2004 skutecznie złożonej reklamacji do przewoźnika, co było warunkiem złożenia skargi do Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego w Warszawie zgodnie z art. 205b ust. 3 pkt 1 ustawy Prawo Lotnicze w brzmieniu obowiązującym do 1 kwietnia 2019 r. i w konsekwencji błędne uwzględnienie przez WSA skargi wniesionej przez skarżących pasażerów i uchylenie zaskarżonej decyzji Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego w Warszawie mimo braku podstaw ku temu, zamiast oddalenia skargi,
b) naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 151 p.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z uznaniem przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, że orzekający w sprawie organ naruszył art. 30 § 1 i 4 k.p.a. poprzez uwzględnienie przez organ faktu zawarcia pomiędzy skarżącymi pasażerami a K. Sp. z o.o. umowy przelewu wierzytelności i uznanie przez organ, że skarżący pasażerowie przenosząc prawa i obowiązki w związku ze spornym lotem na cesjonariusza K. Sp. z o.o. i składając pozew przed Sądem powszechnym pozbawiali się możliwości skutecznego dochodzenia odszkodowania od Przewoźnika przed Prezesem Urzędu Lotnictwa Cywilnego w Warszawie, co doprowadziło do błędnego uznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, że zbycie roszczenia przez skarżących pasażerów na podmiot trzeci pozostaje bez znaczenia na gruncie postępowania administracyjnego i nie wyklucza dalszej możliwości dochodzenia odszkodowania przez pasażerów mimo zbycia roszczenia, gdyż w ocenie Sądu cechą materialnego prawa administracyjnego jest brak ogólnej regulacji co do następstwa prawnego,
c) naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 151 p.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z uznaniem przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, że orzekający w sprawie organ naruszył art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. poprzez wydanie decyzji z pominięciem okoliczności, iż przewoźnik nie przedłożył jakiegokolwiek dowodu potwierdzającego fakt poinformowania skarżących pasażerów o treści ogólnych warunków przewozu przewoźnika oraz zaakceptowania przez skarżących pasażerów tych warunków, co doprowadziło do błędnego uwzględnienie skargi wniesionej przez skarżących pasażerów i uchylenia zaskarżonego decyzji Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego w Warszawie,
2. w ramach podstawy skargi kasacyjnej z art. 174 pkt 1 p.p.s.a.:
a) naruszenie przepisów prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez błędną wykładnię art. 15 ust. 1 i art. 16 ust. 2 Rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiające wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylające rozporządzenie (EWG) nr 295/91 (dalej jako Rozporządzenia 261/2004) i przyjęcie, że postanowienia Ogólnych Warunków Przewozu E. Sp. z o.o. dotyczące formy złożenia reklamacji ograniczają prawa pasażerów wynikające z w/w rozporządzenia, a więc nie są wiążące wobec pasażerów z uwagi na treść ww. przepisu.
Skarżący kasacyjnie przewoźnik wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi pasażerów na decyzję Prezesa ULC poprzez jej oddalenie i orzeczenie o kosztach postępowania.
V.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną uczestnicy postępowania (pasażerowie), wnieśli o jej oddalenie i zasądzenie na ich rzecz kosztów postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
VI.
Skarga kasacyjna jest nieuzasadniona, a zaskarżony wyrok, pomimo częściowo błędnego uzasadnienia, odpowiada prawu w rozumieniu art. 184 in fine p.p.s.a.
W pierwszej kolejności należy jednak zauważyć, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, jednakże bierze z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują jednak przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego przeprowadzonego przez WSA, które ustawodawca enumeratywnie wylicza w art. 183 § 2 p.p.s.a.
VI.
W pierwszej kolejności należało odnieść się do zarzutu naruszenia prawa materialnego (nr 2 lit. a), podnoszącego błędną wykładnię art. 15 ust. 1 i art. 16 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 poprzez przyjęcie, że postanowienia Ogólnych Warunków Przewozu skarżącego kasacyjnie przewoźnika lotniczego, dotyczące formy złożenia reklamacji, ograniczają prawa pasażerów wynikające z ww. rozporządzenia, a więc nie są wiążące wobec pasażerów z uwagi na treść ww. przepisu prawa.
W okolicznościach sprawy, zwłaszcza wobec stanowiska wyrażonego w zaskarżonym wyroku, Naczelny Sąd Administracyjny zarzut ten uznał za niezasadny, pomimo częściowo trafnej argumentacji sformułowanej odnośnie do trybu oraz formy inicjowania postępowania reklamacyjnego określonych w ogólnych warunkach przewozu i ich wpływu na ograniczenie bądź wyłączenia odpowiedzialności przewoźnika lotniczego kreowanej przepisami przywołanego rozporządzenia unijnego.
Odnosząc się zatem do tego naruszenia, którego generalną podstawę stanowi art. 174 pkt 1 p.p.s.a., należy w pierwszym rzędzie wyjaśnić, że błędna wykładnia polega na wadliwym zrekonstruowaniu, ze stosowanego przepisu prawa materialnego, normy prawnej, a więc mylnego zrozumienia przez sąd jego treści (sensu normatywnego, jaki przyświecał prawodawcy, wprowadzającemu daną regulację prawną). Zarzut ten, dla swojej skuteczności, powinien zatem obejmować zarówno konkretyzację nieprawidłowości w wykładni przeprowadzonej przez WSA jak i wyjaśnienie jak prawidłowo dany przepis należałoby odczytać.
Z kolei niewłaściwe zastosowanie prawa materialnego, obejmuje wadliwe działanie sądu w postaci uznania, że ustalony w sprawie, konkretny stan faktyczny, odpowiada bądź nie odpowiada abstrakcyjnemu stanowi wpisanemu w hipotezę stosowanej normy prawnej. Polega on więc na przyjęciu przez WSA błędnej oceny zastosowania (bądź niezastosowania) przez organ administracji przepisu prawa materialnego w odniesieniu do stanu faktycznego konkretnej sprawy.
W omawianym zarzucie, co wymaga podkreślenia, strona wskazuje na błędną wykładnię prawa, nie zaś na jego niewłaściwe zastosowanie, które - co do zasady - wymagałoby uprzedniego ustalenia prawidłowości dokonanej wykładni prawa i zrekonstruowania normy prawnej, następnie zastosowanej.
W związku z tym należy zauważyć, że nie miała miejsca w sprawie błędna wykładnia art. 16 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 261/2004. Przepis ten stanowi, że "Bez uszczerbku dla art. 12, każdy pasażer może wnieść do każdego organu wyznaczonego na podstawie ust. 1 lub do każdego innego właściwego organu wyznaczonego przez Państwo Członkowskie, skargę na naruszenie niniejszego rozporządzenia, które miało miejsce na jakimkolwiek lotnisku znajdującym się na terytorium Państwa Członkowskiego, lub dotyczącą jakiegokolwiek lotu z kraju trzeciego na lotnisko znajdujące się na tym terytorium."
Po pierwsze, WSA normy tej w ogóle nie wykładał ani nie stosował. Przepis ten nie był zatem przedmiotem jego rozważań. Sąd pierwszej instancji powoływał się na art. 16 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 przy czym wyłącznie w kontekście relacjonowania zarzutów skierowanej do niego skargi (s. 3 uzasadnienia, k. 56 akt).
Po drugie, przepis ten ustanawia generalną i zarazem bardzo elastyczną regułę "właściwości miejscowej", wedle której możliwe jest wnoszenie przez pasażerów skarg na przewoźnika lotniczego. Nie reguluje natomiast kwestii związanych z wymogiem reklamacji, jaka miałaby poprzedzać skargę kierowaną do organu właściwego, wokół której to kwestii skarżąca kasacyjnie spółka buduję całą argumentację prawną.
Trudno zatem mówić, wobec braku jakichkolwiek rozważań na tle art. 16 ust. 2 rozporządzenia unijnego, aby doszło w tych warunkach do jego błędnej wykładni dokonanej przez Sąd pierwszej instancji.
Z kolei w myśl art. 15 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 "Nie można ograniczyć ani uchylić się od odpowiedzialności w stosunku do pasażerów wynikającej z niniejszego rozporządzenia, szczególnie w drodze klauzuli wyłączającej lub ograniczającej zawartej w umowie przewozu." Przepis ten, co zdaje się oczywiste, ustanawia wyraźny zakaz takiego działania przewoźnika lotniczego, które mogłoby zostać odczytane jako ograniczające albo w ogóle uchylające (znoszące) jego odpowiedzialność względem pasażera, wynikającą z rozporządzenia, szczególnie w drodze stosownej klauzuli umownej, zawartej również w ogólnych warunkach przewozu. Jak wskazuje praktyka, a także ustęp drugi tego przepisu, głównie chodzi o ograniczanie odpowiedzialności przewoźnika przede wszystkim w kwestiach odszkodowawczych, określonych w art. 7 ust. 1 lit. a-c rozporządzenia unijnego, czy też w zakresie obowiązków należytej informacji lub opieki nad pasażerem.
W kontekście powyższego należy wskazać, że Sądowi pierwszej instancji nie można w tej sprawie w sposób uzasadniony zarzucić błędnej wykładni wskazanego przepisu prawa, bowiem nie ma wątpliwości - generalnie rzecz ujmując - że regulowanie w ogólnych warunkach przewozu szeregu kwestii związanych z szeroko pojętym dochodzeniem roszczeń wynikających z rozporządzenia (WE) nr 261/2004, w tym także proceduralnych, może - ogólnie rzecz biorąc - prowadzić co najmniej do ograniczania odpowiedzialności przewoźnika (np. poprzez mnożenie niczym nieuzasadnionych barier formalnych), co może okazać się niezgodne z art. 15 ust. 1 rozporządzenia. Skarżąca kasacyjnie spółka wskazany zarzut precyzuje jednak w ten sposób, że jej zdaniem WSA wadliwie wyłożył art. 15 ust. 1, gdyż niezasadnie uznał, że forma złożenia reklamacji może ograniczyć prawa pasażerów i jako takie, postanowienie ogólnych warunków przewozu nie jest wiążące wobec nich.
Stanowisko strony w tym zakresie jest niezasadne, bowiem - jak wskazano - regulowanie zagadnień związanych ze sferą dochodzenia roszczeń przewidzianych w rozporządzeniu może, choć nie musi, prowadzić do wniosku, że konkretne działania przewoźnika naruszają wskazany w art. 15 ust. 1 zakaz wyłączania odpowiedzialności. W związku z tym nie jest błędna wykładnia wskazująca, co do zasady, że regulowanie postępowania reklamacyjnego, poprzedzającego ewentualne przyznanie odszkodowania, może naruszać powołany przepis prawa. Inną kwestią jest zaś to, czy w okolicznościach tej konkretnej sprawy rzeczywiście naruszało.
W kontekście powyższych uwag należy podkreślić, że strona skarżąca kasacyjnie nie zarzuca naruszenia w postaci niewłaściwego zastosowania, w ustalonym stanie faktycznym, tej normy prawnej i przyjęcia czy rzeczywiście skierowanie na drogę pisemnej (tradycyjnej) formy reklamacji, stanowi tego rodzaju naruszenie, które mieści się w zakazie, rekonstruowanym na podstawie art. 15 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 261/2004. Tym bardziej, że nie zwalcza również stanowiska Sądu pierwszej instancji, który odwołuje się do przywoływanych postanowień ogólnych warunków przewozu jako naruszających - jego zdaniem - prawa konsumenta i stanowiących tym samym klauzulę abuzywną. Zarzut ten nie daje podstaw do kontroli stanowiska Sądu pierwszej instancji i oceny, czy rzeczywiście w tej sprawie nałożenie obowiązku złożenia pisemnej reklamacji na wskazany adres fizyczny przewoźnika, jest tego rodzaju postanowieniem, które ogranicza prawo do otrzymania odszkodowania w rozumieniu art. 15 ust. 1 rozporządzenia, tym bardziej w kontekście uchybień procesowych, wymienionych w dalszej części uzasadnienia. Zwrócić przy tym należy uwagę na szereg klauzul umownych, jakie w polskim porządku prawnym, szczególnie w branży turystycznej, zostały zanegowane jako abuzywne, albowiem wskazujące m.in. na konieczność wykorzystania formy pisemnej do złożenia reklamacji (por. wyroki Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w sprawach o sygn. akt XVII AmC 994/11, XVII AmC 2997/10, XVII AmC 1927/10, XVII AmC 1476/09, XVII AmC 589/09, XVII AmC 493/09, XVII AmC 411/09, XVII AmC 327/09, XVII AmC 324/09, XVII AmC 234/09, XVII AmC 248/09, XVII AmC 185/09, XVII AmC 221/09, XVII AmC 289/08, XVII AmC 291/08, XVII AmC 126/08, XVII AmC 290/07, XVII AmC 244/07, XVII AmC 50/06, XVII AmC 28/06, XVII AmC 174/05, XVII AmC 160/05, XVII AmC 41/06, XVII Amc 104/04, XVII Amc 92/04, XVII Amc 91/04, XVII Amc 76/04, XVII Amc 66/04, XVII Amc 109/03, XVII Amc 14/03).
Niezależnie więc od prawidłowości argumentacji strony, wskazującej, że wewnętrzne postępowanie reklamacyjne mogą określać ogólne warunki przewozu, które podlegając ocenie, w przewidzianym do tego trybie, nie ma podstaw do uwzględnienia tego zarzutu skargi kasacyjnej.
VII.
Nie są skuteczne, w stopniu, który uzasadniałby uchylenie zaskarżonego wyroku, zarzuty procesowe nr 1 lit. a-c petitum skargi kasacyjnej.
W zarzucie nr 1 lit. a) spółka wskazuje na naruszenie art. 105 k.p.a. w zw. z art. 205b ust. 1 i 3 Prawa lotniczego, gdyż WSA niezasadnie zakwestionował odmowę wszczęcia przez organ postępowania administracyjnego w sytuacji, w której skarżący pasażerowie nie dołączyli do skargi skutecznie złożonej reklamacji do przewoźnika, co było warunkiem złożenia skargi do Prezesa ULC zgodnie z art. 205b ust. 3 pkt 1 Prawa lotniczego.
Strona skarżąca kasacyjnie uznaje, że pasażerowie nie spełnili warunku załączenia do skargi kopii reklamacji wysłanej na prawidłowy adres, zaś WSA przyjął, że w okolicznościach sprawy pasażerowie załączyli kopię reklamacji podpisanej elektronicznie, którą następnie drogą mailową przesłali przewoźnikowi. W związku z tym, że w ustawie Prawo lotnicze nie przewidziano żadnych szczególnych wymogów odnośnie do treści oraz formy reklamacji, Sąd pierwszej instancji przyjął, że skoro przepisy tej ustawy, ani też przepisy prawa unijnego nie wprowadzają żadnych warunków formalnych co do reklamacji, należało zastosować normy z Kodeksu cywilnego dotyczące formy czynności prawnych, co w konsekwencji uzasadniało wniosek, że przewoźnik nie miał podstaw prawnych, aby odmówić przyjęcia reklamacji z uwagi na to, że nie odpowiadała ona określonym wymogom inicjowania postępowania reklamacyjnego przez niego określonym (w formie pisemnej na adres korespondencyjny).
Ocena omawianego zarzutu wymaga odniesienia się do kilku okoliczności faktycznych, zarówno tych dostrzeżonych przez WSA, organ, przewoźnika i pasażerów, jak również niedostrzeganych przez nich, a wymagających wyjaśnienia i jasnego stanowiska.
Po pierwsze, art. 205 ust. 3 pkt 1 Prawa lotniczego (w brzmieniu mającym zastosowanie w sprawie), wymagał, aby do skargi kierowanej do Prezesa ULC pasażer załączył kopię reklamacji skierowanej do przewoźnika. Nie można przyjąć stanowiska WSA, że wystarczy złożenie samej tylko kopii reklamacji, co automatycznie - co zdaje się sugerować stanowisko Sądu pierwszej instancji - ma oznaczać spełnienie wymogu ustawowego. W ramach badania spełnienia tego wymogu organ uprawniony jest zweryfikować, czy owa "kopia reklamacji" spełnia wymagania kształtowane prawem, do których należą również ogólne warunki przewozu (inna sprawa czy warunki te nie są niezgodne z omówionym już wyżej art. 15 ust. 1 rozporządzenia).
Po drugie, w niniejszej sprawie należy zwrócić uwagę na rozbieżność pomiędzy twierdzeniami stron pozostających w sporze. Jak wynika z wyjaśnień przewoźnika (vide pismo z 25 lipca 2018 r. oraz wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy z 7 lutego 2019 r.), o procedurze i formie składania reklamacji wszyscy pasażerowie informowani są od dnia 1 kwietnia 2017 r. W przypadku przesłania jakiejkolwiek korespondencji mailowej pasażerowie otrzymują autoodpowiedź o konieczności przesłania pisemnej reklamacji wyłącznie na adres pocztowy. Powyższe twierdzenie spółki, należało zatem zweryfikować pod kątem dat istotnych w sprawie. Z jednej bowiem strony skarżąca kasacyjnie twierdzi, że pasażerowie informowani są przez pośrednika dokonującego sprzedaży wycieczki, a więc i przelotu (tu: Nowa Itaka Sp. z o.o. w Opolu oraz Wakacje.pl) o zaakceptowaniu regulaminu świadczonych usług, za czym miałby przemawiać znajdujący się w aktach administracyjnych dokument podróży z 26 lutego 2017 r. nr 8885662, z drugiej strony wskazuje na przekazywanie informacji o potrzebie składania reklamacji pisemnie na wskazany adres od dnia 1 kwietnia 2017 r., czyli w dacie późniejszej niż nabyta przez pasażerów usługa m.in. przewozu lotniczego i przyjęta do wiadomości informacja o warunkach oraz regulaminach świadczonych usług.
Po trzecie, najistotniejsze, organ, podobnie jak WSA, przyjął niemalże aprioryczne założenie, że reklamacja została złożona w imieniu pasażerów przez K. Sp. z o.o. w K. Tymczasem z akt sprawy wynika, że:
1. zawarto umowę cesji wierzytelności dotyczących spornego lotu - w dniu 30 października 2017 r., którą przeniesiono, z pasażerów na wskazany K. Sp. z o.o., roszczenia wynikające z umowy oraz rozporządzenia (WE) 261/2004,
2. następnie złożono w dniu 14 listopada 2017 r., drogą mailową, dokument reklamacji wskazując, że K. Sp. z o.o. czyni to w imieniu pasażerów, chociaż nie dołączono jakiegokolwiek pełnomocnictwa w tym zakresie,
3. z dokumentu reklamacji z dnia 7 listopada 2017 r. (dołączonego do wymienionego powyżej maila) wynika, że jest to reklamacja składana nie w imieniu klientów, ale wprost na rzecz K. Sp. z o.o., który na podstawie umowy cesji wierzytelności nabył roszczenia ze spornego lotu; ma to z kolei istotne znaczenie dla możliwości dochodzenia roszczeń w trybie administracyjnym (przed Prezesem ULC) przez podmiot inny niż pasażer (vide trafne rozważania WSA w tym zakresie na tle uchwały SN z 7 lutego 2014 r. sygn. akt III CZP 113/13).
Powyższe okoliczności, jedynie częściowo dostrzeżone przez WSA, uzasadniały jednak sformułowaną końcowo przez Sąd pierwszej instancji tezę, że stan sprawy nie został należycie wyjaśniony, co stanowiło istotny mankament całego postępowania organu prowadzonego w trybie remonstracji.
W konsekwencji powyższego należy także zwrócić uwagę na istotną kwestię, niedostrzeganą przez organ i przewoźnika lotniczego, a mającą znaczenie dla rozstrzygnięcia.
Z art. 205b ust. 1 Prawa lotniczego, w brzmieniu mającym zastosowanie w sprawie, wynika, że w razie złożenia skargi, o której mowa w art. 205a ust. 1, Prezes ULC stwierdza, w drodze decyzji administracyjnej, 1) brak naruszenia prawa przez przewoźnika lotniczego albo 2) naruszenie prawa przez przewoźnika lotniczego, określając zakres nieprawidłowości oraz nakładając karę, o której mowa w art. 209b ust. 1, zaś w razie stwierdzenia naruszenia art. 7, art. 8 ust. 1 lit. a) lub art. 10 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 określa również obowiązek i termin jego usunięcia. Do wymienionej skargi pasażer powinien załączyć następujące dokumenty: 1) kopię reklamacji skierowanej do przewoźnika; 2) kopię odpowiedzi przewoźnika na reklamację, o której mowa w pkt 1, albo oświadczenie, że nie została ona udzielona w terminie określonym w umowie przewozu lub regulaminie przewozu, z zastrzeżeniem ust. 4; 3) kopię potwierdzonej rezerwacji na dany lot; 4) oświadczenie o zgodności kopii dokumentów, o których mowa w pkt 1-3, z oryginałami, a samą skargę można złożyć nie wcześniej niż po upływie 30 dni od dnia złożenia reklamacji u przewoźnika, chyba że umowa przewozu lub regulamin przewozu określa krótszy termin do rozpatrzenia reklamacji.
Wobec więc treści oraz funkcji przywołanej regulacji prawnej, za uzasadniony trzeba uznać wniosek, że skarga na naruszenie przepisów rozporządzeń UE dotyczących ochrony praw pasażerów, która stanowi instrument kontroli przestrzegania przepisów tychże rozporządzeń, inicjuje postępowanie w indywidualnej sprawie administracyjnej w rozumieniu art. 1 pkt 1 k.p.a., w rezultacie którego - jak wynika z art. 205b ust. 1 Prawa lotniczego - Prezes ULC stwierdza, w drodze decyzji administracyjnej, brak naruszenia prawa przez przewoźnika lotniczego albo naruszenie prawa przez przewoźnika lotniczego oraz dalsze obowiązki i sankcje.
W związku z tym, adresowany do pasażera wymóg dołączenia do wnoszonej skargi dokumentów, o których mowa w art. 205b ust. 3 Prawa lotniczego służy stwierdzeniu braku naruszenia prawa przez przewoźnika lotniczego albo naruszenia prawa przez przewoźnika lotniczego, co innymi słowy oznacza, że realizacja tego wymogu służy postępowaniu dowodowemu, a co za tym idzie, że wymóg ten ma tym samym również walor dowodowy.
Wobec takiej właśnie funkcji art. 205b ust. 3 Prawa lotniczego, brak uczynienia zadość omawianemu wymogowi lub uczynienie zadość w stopniu mniejszym, niż wynika z przywołanego przepisu prawa, nie stanowi przeszkody do rozpatrzenia skargi, o której jest mowa w art. 205a ust. 1 Prawa lotniczego oraz wydania rozstrzygnięcia w przedmiocie naruszenie albo braku naruszenia przez przewoźnika lotniczego przepisów rozporządzeń UE dotyczących ochrony praw pasażerów, gdyż to wspomniana skarga pasażera inicjuje postępowanie w indywidualnej sprawie administracyjnej w rozumieniu art. 1 pkt 1 k.p.a. i nie ma podstaw do umorzenia postępowania administracyjnego nią inicjowanego z uwagi na jego bezprzedmiotowość argumentowaną właśnie brakami w postępowaniu reklamacyjnym.
Znajduje to przy tym potwierdzenie w pojęciu "bezprzedmiotowości", o którym mowa w art. 105 § 1 k.p.a., który akcentuje brak przedmiotu postępowania, co stanowi konsekwencję braku istnienia (odpadnięcie) jednego z konstytutywnych elementów sprawy administracyjnej, o której jest mowa w art. 1 pkt 1 k.p.a., co powoduje, że w sposób oczywisty brak jest podstaw rozpatrzenia sprawy oraz jej załatwienia w drodze decyzji (zob. wyrok SN z 20 stycznia 2011 r. sygn. akt III SK 20/10, wyrok NSA z 18 kwietnia 1995 r. sygn. akt SA/Łd 2424/94). Niezbędne jest więc odróżnianie "bezprzedmiotowości postępowania" od "bezzasadności żądania". Brak przesłanek do uwzględnienia żądania strony nie czyni postępowania administracyjnego bezprzedmiotowym w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. i nie oznacza, że postępowanie takie nie powinno być prowadzone, albowiem dopiero jego wynik pozwala na ocenę zasadności wniosku strony. Ma to przy tym silne umocowanie w zasadzie ustrojowej wskazującej na prawo strony do merytorycznego rozpatrzenia jej żądania w postępowaniu administracyjnym i prawo do rozstrzygnięcia sprawy decyzją, a nie formalnym zakończeniem postępowania.
W konsekwencji zarzut nr 1 lit. a) skargi kasacyjnej nie podważa stanowiska WSA wyrażonego w zaskarżonym wyroku.
Niezasadny jest również zarzut nr 1 lit. b) petitum skargi kasacyjnej. Strona podnosi w nim, że WSA wadliwe zarzucił organowi naruszenie art. 30 § 1 i 4 k.p.a., gdyż ten uwzględnił fakt zawarcia pomiędzy pasażerami a K. Sp. z o.o. umowy cesji wierzytelności spornego lotu, co implikowało dalsze błędne twierdzenie organu, że pasażerowie, przenosząc prawa i obowiązki oraz składając pozew przed sądem powszechnym, pozbawili się możliwości skutecznego dochodzenia odszkodowania od przewoźnika przed Prezesem ULC. W konsekwencji, zdaniem spółki WSA miał wadliwie wskazać, że zbycie roszczenia przez pasażerów na podmiot trzeci pozostaje bez znaczenia na gruncie postępowania administracyjnego i nie wyklucza dalszej możliwości dochodzenia odszkodowania przed organem.
Poza tym, że WSA nie czynił żadnych rozważań na tle art. 30 § 1 i 4 k.p.a., to nadto zarzut powyższy jest niezasadny także z tej przyczyny, że pomimo niejednoznaczności wypowiedzi Sądu pierwszej instancji, nie można zarzucić mu wyrażenia takiej tezy, jaką przypisuje mu skarżąca kasacyjnie spółka w omawianym zarzucie. Z całokształtu wypowiedzi WSA wynika, że potwierdził on dominującą w praktyce orzeczniczej i doktrynie tezę, że wobec braku odesłania w Prawie lotniczym do przepisów Kodeksu cywilnego (o cesji i następstwie prawnym), brak jest podstaw do stosowania przepisów odnoszących się do tego zagadnienia w ramach postępowania administracyjnego prowadzonego przez Prezesa ULC. Jak podkreślono w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, roszczenie o zryczałtowane odszkodowanie wynikające z rozporządzenia (WE) nr 261/2004 jest roszczeniem cywilnoprawnym, które z mocy przepisów szczególnych, tj. art. 205a ust. 1 Prawa lotniczego może być dochodzone także w drodze postępowania administracyjnego. Niemniej jednak w obecnym stanie prawnym brak jest regulacji kształtujących pozycję prawną podmiotu nabywającego od osoby pokrzywdzonej naruszeniem wspólnotowym w drodze czynności cywilnoprawnej wierzytelność, wynikającą z tego naruszenia. Nabycie więc przez cesjonariusza od osoby pokrzywdzonej naruszeniem (pasażera) roszczeń, nie pozwala na wszczęcie przez ten podmiot postępowania administracyjnego zamiast lub obok pasażera. Cesjonariusz ochrony swoich praw i roszeń może dochodzić jedynie na drodze postępowania cywilnego.
Co istotne, WSA podkreślił w wytycznych, że fakt zbycia roszczeń na rzecz cesjonariusza winien zostać oceniony przez organ przy ponownym rozpatrzeniu sprawy pod kątem następstwa prawnego uprawniającego do przyjęcia tożsamości spraw podczas analizy przesłanek rei iudicatae i związanej z tym kwestii niedopuszczalności powtórnego orzekania przez organ (w kontekście wcześniej sformułowanego obowiązku ustalenia, na jakim etapie znajduje się sprawa z powództwa o odszkodowanie przed sądem powszechnym). Dodatkowo należy przypomnieć o wskazanej wyżej wątpliwości, co do tego, kto w istocie w niniejszej sprawie w ogóle wystąpił z reklamacją do przewoźnika.
W kontekście powyższego za niezasadny należało także uznać zarzut nr 1 lit. c) petitum skargi kasacyjnej. Strona neguje twierdzenia WSA, że nie przedłożono jakiegokolwiek dowodu potwierdzającego fakt poinformowania skarżących pasażerów o treści ogólnych warunków przewozu obowiązujących u przewoźnika oraz zaakceptowania przez skarżących pasażerów tych warunków. Przypomnieć należy wskazane wcześniej, a niewyjaśnione wątpliwości co do daty zaakceptowania warunków wynikających z dokumentu podróży z 26 lutego 2017 r. nr [...] i przyznanej przez samą spółkę kwestii informowania pasażerów o regułach składania reklamacji od 1 kwietnia 2017 r. (a zatem po zawarciu wskazanej umowy, obejmującej organizację przelotu).
W powyższej sytuacji, pomimo częściowo błędnego uzasadnienia, zaskarżony wyrok odpowiada prawu, w związku z czym zastosowanie znajdował art. 184 in fine p.p.s.a.
Odnośnie do wniosku uczestników postępowania (pasażerów) o zasądzenie na ich rzecz zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego należy wyjaśnić, że o kosztach tych nie orzeczono, gdyż nie znajdują w tym przypadku zastosowania art. 203 i art. 204 p.p.s.a., określające warunki zwrotu kosztów w postępowaniu kasacyjnym. W tym więc zakresie zastosowanie ma ogólna reguła postępowania sądowoadministracyjnego, wynikająca z art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.