II GSK 1481/23

II GSK 1481/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-09-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-08-01
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Cezary Pryca /przewodniczący/
Joanna Kabat-Rembelska
Krzysztof Sobieralski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6209 Inne o symbolu podstawowym 620
658
Hasła tematyczne
Ochrona zdrowia
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok w części i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 849
art. 53 ust. 1, 3, 3a
Ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta - t.j.
Dz.U. 2024 poz 935
art. 3 par. 2 pkt 1, 8
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Publikacja w u.z.o.
ONSAiWSA Nr 3/2025, poz.34
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Cezary Pryca Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska Sędzia del. WSA Krzysztof Sobieralski (spr.) Protokolant asystent sędziego Marta Górniak po rozpoznaniu w dniu 11 września 2024 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 stycznia 2023 r. sygn. akt V SAB/Wa 26/22 w sprawie ze skargi A. B. na bezczynność Rzecznika Praw Pacjenta w przedmiocie stwierdzenia naruszenia praw pacjenta oraz praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów 1. uchyla punkt 5 zaskarżonego wyroku i w tym zakresie przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; 2. zasądza od Rzecznika Praw Pacjenta na rzecz A. B. 460 (czterysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zwany dalej "Sądem I instancji", po rozpoznaniu skargi A. B., zwanej dalej także "skarżącą", na bezczynność Rzecznika Praw Pacjenta, zwanego dalej także "organem", w sprawie z wniosku o stwierdzenie naruszenia praw pacjenta oraz praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów, wyrokiem z dnia 13 stycznia 2023 r., sygn. akt V SAB/Wa 26/22,: 1. stwierdził bezczynność Rzecznika Praw Pacjenta w sprawie z wniosku o stwierdzenie praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjenta; 2. stwierdził, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. umorzył postępowanie w zakresie zobowiązania organu do załatwienia sprawy; 4. zasądził od Rzecznika Praw Pacjenta na rzecz A. B. kwotę 597 zł. Tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; 5. w pozostałym zakresie skargę odrzucił.
Pismem z dnia 5 lutego 2021 r. skarżąca złożyła do Rzecznika Praw Pacjenta wniosek o wszczęcie postępowania wyjaśniającego w związku z naruszeniem przez personel medyczny Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego w B. jej praw, jako pacjenta tej placówki, to jest: 1. prawa do świadczeń zdrowotnych odpowiadających wymaganiom aktualnej wiedzy medycznej; 2. prawa do informacji o swoim stanie zdrowia; 3. prawa do wyrażenia zgody na udzielenie określonych świadczeń zdrowotnych; 4. prawa do poszanowania godności w czasie udzielania świadczeń zdrowotnych; 5. prawa do dostępu do dokumentacji medycznej dotyczącej stanu zdrowia oraz udzielonych świadczeń zdrowotnych. W dniu 25 lutego 2021 r. organ wszczął postępowanie wyjaśniające w sprawie naruszenia prawa pacjenta (tj. A. B.) do świadczeń zdrowotnych w trybie art. 52 ust. 2 pkt 1a i 2 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2020 r. poz. 849 ze zm.), zwanej dalej "ustawą o prawach pacjenta". W piśmie z dnia 26 kwietnia 2021 r. oraz z dnia 25 maja 2021 r. skarżąca wskazała, że rozszerza wszczęte postępowanie wyjaśniające także o naruszenie zbiorowych praw pacjenta. Pismem z dnia 26 lipca 2021 r. organ poinformował skarżącą o stwierdzeniu naruszenia praw pacjenta (A. B.) do świadczeń zdrowotnych oraz do informacji.
W dniu 7 lutego 2022 r. skarżąca wniosła do Sądu I instancji skargę na bezczynność Rzecznika Praw Pacjenta w rozpoznaniu wniosku o wszczęcie postępowania wyjaśniającego wniesionego w piśmie z dnia 5 lutego 2021 r. doprecyzowanego pismem z dnia 26 kwietnia 2021 r. oraz z dnia 25 maja 2021 r. w związku z naruszeniem praw skarżącej – jako pacjentki Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego w B. do:
1. świadczeń zdrowotnych odpowiadających wymaganiom aktualnej wiedzy medycznej i świadczeń zdrowotnych udzielanych z należytą starannością, poprzez:
- nieuzasadnione zlecenie stronie wypicia kolejnych dawek produktu leczniczego [...] po przyjęciu do szpitala, co skutkowało jej znacznym osłabieniem i nie było uzasadnione jej stanem oraz charakterem przeprowadzonego zabiegu;
- nieuzasadnione zlecenie i wykonanie przez personel medyczny szpitala ponownego badania [...] w dniu 28 marca 2018 r., w sytuacji, w której strona miała je wykonane już w dniu 23 marca 2018 r. i było ono konsultowane przed wykonaniem badania [...] i [...] przez anestezjologa - nie było już zatem medycznie uzasadnionych podstaw do ponawiania jego wykonania, jak również brak podjęcia działań mających na celu wyjaśnienie przedmiotowego błędu;
- nieuzasadnione zlecenie i wykonanie przez personel medyczny szpitala badania [...], [...], [...], [...], [...] i [...], [...], [...], [...], które to nie są standardowymi badaniami wykonywanymi przed badaniem [...] i [...], jak również brak podjęcia działań mających na celu wyjaśnienie przedmiotowego błędu, co mogło zapobiec następnie błędnemu podaniu stronie produktu leczniczego [...] w postaci [...] ampułek o łącznej mocy [...] i produktu leczniczego [...];
- nieuzasadnione zlecenie stronie przez personel medyczny szpitala badania [...] po badaniu [...] i [...], jak również brak podjęcia działań mających na celu wyjaśnienie przedmiotowego błędu, co mogło zapobiec następnie błędnemu podaniu stronie produktu leczniczego [...] w postaci [...] ampułek o łącznej mocy [...] i produktu leczniczego [...];
- brak podjęcia jakichkolwiek działań przez lekarza prowadzącego po stwierdzeniu nieuzasadnionego podawania stronie produktu leczniczego [...], w sytuacji, w której nastąpiło to po podaniu dopiero [...] dawki pierwszej [...], co miało wpływ na rozmiar doznanej przez stronę szkody;
- brak wcześniejszego ustalenia - pomimo przesłanek, które powinny do tego doprowadzić - że stronie podano biologiczny produkt leczniczy ([...]) przeznaczony dla innego pacjenta, co doprowadziło do wcześniejszego wypisania skarżącej ze szpitala, a więc stanowiło sytuacje stanowiącą bezpośrednie zagrożenia jej życia i zdrowa;
- opóźnienie wdrożenia prawidłowego leczenia na chorobę pasożytniczą [...] i brak jej zgłoszenia - pomimo istnienia takiego obowiązku - do inspekcji sanitarnej, co skutkowało nasileniem dolegliwości strony związanych z brakiem wdrożenia odpowiedniego leczenia;
2. wyrażenia zgody na udzielenie określonych świadczeń zdrowotnych, poprzez brak wyrażenia przez skarżącą zgody na podanie leku [...], co z uwagi na okoliczności jego podania skutkowało również naruszeniem godności strony przez personel medyczny szpitala i poprzez brak uzyskania zgody na jakiekolwiek leczenie biologiczne i podanie jej leku [...] i [...];
3. poszanowania godności w czasie udzielania świadczeń zdrowotnych;
4. dostępu do dokumentacji medycznej dotyczącej stanu zdrowia strony oraz udzielonych jej świadczeń zdrowotnych;
5. stwierdzenia praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjenta.
Wskazując powyższe skarżącą wnosiła o stwierdzenie bezczynności organu i niezałatwienia sprawy w terminie; uznanie, że stwierdzona bezczynność ma charakter rażącego naruszenia prawa; zobowiązanie organu do załatwienia sprawy w terminie 30 dni od daty otrzymania prawomocnego rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie oraz zasądzenie zwrotu kosztów, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Decyzją z dnia 7 marca 2022 r. organ odmówił wszczęcia postępowania wobec szpitala w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjenta.
Sąd I instancji wydając zaskarżony wyrok wskazał w uzasadnieniu, że sprawa nie należy do skomplikowanych, zatem termin na jej rozpoznanie określono jako niezwłoczny, nie dłuższy niż miesiąc. Ramy te niewątpliwie zostały przekroczone, gdyż - jak wynika z akt administracyjnych - Rzecznik Praw Pacjenta procedował w sprawie około 11 miesięcy (licząc od dnia złożenia pisma doprecyzowującego wniosek tj. od dnia 26 kwietnia 2021 r.). Przy czym do dnia wniesienia skargi nie podjął jakichkolwiek czynności zmierzających do rozpoznania sprawy, cała aktywność organu przypada na czas po wniesieniu skargi.
Zdaniem Sądu I instancji, działanie organu administracji publicznej naruszało terminy zastrzeżone dla rozpoznania sprawy i to w sposób rażący, nadzwyczajny i nie mający uzasadnienia w okolicznościach rozpoznawanej sprawy. Na tą ocenę wpływa niewątpliwie nieskomplikowany charakter sprawy, która nie wymaga żmudnego gromadzenia dowodów, powoływania biegłych, przesłuchiwania świadków. Jak wynika z treści art. 61 ustawy o prawach pacjenta w postępowaniu w sprawie stwierdzenia praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów Rzecznik ma prawo żądać przedstawienia dokumentów oraz wszelkich informacji dotyczących okoliczności stosowania praktyk, co do których istnieje uzasadnione podejrzenie, iż mają charakter praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów, w terminie nie dłuższy, niż 30 dni od dnia otrzymania żądania. Przyjąć zatem należy, że jedynie czas oczekiwania na przedstawienie tych dokumentów może przedłużyć o 30 dni termin załatwienia sprawy. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy przed złożeniem skargi organ nie wezwał nawet jeszcze szpitala o udzielenie wyjaśnień w związku ze złożonym wnioskiem o wszczęcie postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów do świadczeń zdrowotnych zgodnych z aktualną wiedzą medyczną. Nie ulega zatem wątpliwości, że zwłoka w rozpoznaniu wniosku ma charakter rażący.
Sąd I instancji wskazał, że w sprawie zaistniały przesłanki uzasadniające umorzenie postępowania sądowego w zakresie zobowiązania organu do wydania aktu. Jak wynika z akt sprawy, organ decyzją z dnia 7 marca 2022 r., odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe prawo pacjentów wobec Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego w B. Organ załatwił więc sprawę, w której wniesiono skargę na bezczynność. Postępowanie sądowoadministracyjne w zakresie zobowiązania organu do wydania rozstrzygnięcia stało się zatem bezprzedmiotowe, uzasadnione jest zatem umorzenie postępowania sądowego w tym zakresie.
W dalszej kolejności Sąd I instancji wyjaśnił, że skarga A. B. dotycząca bezczynności Rzecznika Praw Pacjenta polegającej na nierozpoznaniu w całości wniosku o wszczęcie postępowania wyjaśniającego wniesionego pismem z dnia 5 lutego 2021 r. doprecyzowanego pismem z dnia 26 kwietnia 2021 r. oraz pismem z dnia 25 maja 2021 r. (w wyłączeniem stwierdzenia naruszenia zbiorowych praw pacjenta) podlega odrzuceniu, jako niedopuszczalna. Skarga ta nie mieści się w katalogu aktów i czynności poddanych właściwości rzeczowej sądu administracyjnego, a przepisy ustaw szczególnych nie przewidują sądowej kontroli w tego typu sprawie. W ocenie Sądu I instancji, prawo wniesienia skargi do sądu administracyjnego przysługuje wnioskodawcy wyłącznie w przypadku określonym treścią art. 53 ust. 1 pkt 1 ustawy o prawach pacjenta, to jest w przypadku niestwierdzenia przez Rzecznika Praw Pacjenta naruszenia praw pacjenta po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego.
Z akt sprawy wynika natomiast, że wniosek strony z dnia 5 lutego 2021 r. doprecyzowany pismem z dnia 26 kwietnia 2021 r. i pismem z dnia 25 maja 2021 r., w zakresie w jakim dotyczył naruszenia praw pacjenta został rozpoznany przez Rzecznika Praw Pacjenta, który wystąpieniem z dnia 26 lipca 2021 r. stwierdził naruszenie praw pacjentki A. B. do świadczeń zdrowotnych udzielanych z należytą starannością oraz informacji. Sąd I instancji uznał, że skoro ustawodawca dopuścił możliwość zaskarżenia stanowiska Rzecznika Praw Pacjenta wyłącznie w przypadku niestwierdzenia naruszenia praw pacjenta po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego (art. 53 ust. 3a ustawy o prawach pacjenta) i jednocześnie dopuścił możliwość nie podjęcia sprawy po zapoznaniu się przez Rzecznika Praw Pacjentów ze skierowanym do niego wnioskiem (art. 51 pkt 4 ustawy o prawach pacjenta) bez prawa zaskarżenia takiego działania, to uznać należy, że skarga wniesiona na bezczynność organu w rozpoznaniu wniosku w zakresie, w jakim organ uznał zarzuty strony za niezasadne w aspekcie naruszenia praw pacjenta, jest niedopuszczalna.
Ze skargą kasacyjną od powyższego wyroku wystąpiła A. B. Zaskarżając wyrok Sądu I instancji jedynie w części, to jest w zakresie pkt 5, w którym Sąd I instancji odrzucił skargę w pozostałym zakresie, podniesiono obie podstawy kasacyjne określone w art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie Dz. U. z 2023 r. poz. 1634), zwanej dalej "P.p.s.a.".
Na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. zarzucono naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, to jest:
1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w związku z art. 58 § 1 pkt 1 P.p.s.a., poprzez nieuzasadnione odrzucenie – w części – przez Sąd I instancji skargi stosownie do pkt 5 skarżonego wyroku na skutek błędnego przyjęcia, że sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego, w sytuacji gdy sprawa należy do właściwości sądu administracyjnego, co skutkowało pozbawieniem skarżącej sądowej kontroli prowadzonego postępowania;
2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w związku z art. 141 § 4 P.p.s.a., poprzez brak dostatecznego uzasadnienia wyroku i sporządzenia uzasadnienia wyroku niezgodnie z wymogami przepisów prawa, poprzez:
- brak uzasadnienia w zakresie których wnioskowanych praw pacjenta Sąd I instancji uznał, że organ nie podjął postępowania, stosownie do dyspozycji art. 51 ust. 4 ustawy o prawach pacjenta, w związku z czym nie pozostaje w bezczynności w ich rozpatrzeniu;
- brak uzasadnienia w zakresie których wnioskowanych praw pacjenta Sąd I instancji uznał, że organ stwierdził naruszenie praw pacjenta, stosownie do dyspozycji art. 53 ust. 1 pkt 2 ustawy o prawach pacjenta, w związku z czym nie pozostaje w bezczynności w ich rozpatrzeniu;
- brak uzasadnienia motywów, dla których Sąd I instancji uznał, że pismo organu z dnia 4 listopada 2021 r. i decyzja organu nie uzasadnia konieczności wydania przez organ decyzji kończącej postępowanie w sprawie;
w sytuacji, gdy przedmiotowe kwestie są istotne z punktu widzenia rozstrzygnięcia sprawy i mają niewątpliwy wpływ na ocenę zasadności przesłanek, którymi kierował się Sąd I instancji przy wydawaniu zaskarżonego wyroku;
3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w związku z art. 141 § 4 P.p.s.a., poprzez brak dostatecznego uzasadnienia wyroku i sporządzenie uzasadnienia wyroku niezgodnie z wymogami przepisów prawa, poprzez brak odniesienia się przez Sąd I instancji do zarzutów skarżącej podniesionych w skardze oraz w piśmie z dnia 9 stycznia 2023 r., mających istotne znaczenie z punktu widzenia rozstrzygnięcia sprawy, co skutkuje brakiem możliwości oceny zasadności przesłanek, którymi kierował się Sąd I instancji przy wydawaniu zaskarżonego wyroku;
4. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w związku z art. 141 § 4 P.p.s.a. oraz w związku z art. 3 § 2 P.p.s.a., poprzez brak dostatecznego uzasadnienia wyroku i sporządzenia uzasadnienia wyroku niezgodnie z wymogami przepisów prawa, poprzez brak uzasadnienia powodów, dla których Sąd I instancji uznał, że skarga "nie mieści się" w katalogu aktów i czynności poddanych właściwości rzeczowej sądu administracyjnego z dyspozycji art. 3 § 2 P.p.s.a., w sytuacji, gdy przedmiotowa kwestia jest istotna z punktu widzenia rozstrzygnięcia sprawy i ma niewątpliwy wpływ na ocenę zasadności przesłanek, którymi kierował się Sąd I instancji przy wydawaniu zaskarżonego wyroku.
Na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a. zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest:
- art. 53 ust. 1 pkt 1 ustawy o prawach pacjenta, poprzez jego niezastosowanie i uznanie, że brak wydania przez organ w terminie decyzji, w sytuacji, gdy z ustalonego w sprawie stanu faktycznego wynika, że organ nie stwierdził naruszenia części wnioskowanych praw pacjenta, lecz zaniechał wydania w tym zakresie stosownego rozstrzygnięcia, co skutkowało pozbawieniem skarżącej sądowej kontroli tego rozstrzygnięcia, gdyż skutkowało to wadliwym uznaniem, że sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego;
- art. 51 pkt 4 ustawy o prawach pacjenta, poprzez jego zastosowanie i wadliwe przyjęcie, że organ nie podjął postępowania w zakresie wnioskowanych praw pacjenta, w sytuacji, gdy organ ocenił zasadność naruszenia części wnioskowanych praw pacjenta, a więc dokonał merytorycznej oceny ich zasadności, co skutkowało pozbawieniem skarżącej sądowej kontroli tego rozstrzygnięcia, gdyż skutkowało to wadliwym uznaniem, że sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego;
- art. 53 ust. 1 pkt 2 ustawy o prawach pacjenta, poprzez jego zastosowanie i wadliwe przyjęcie, że organ stwierdził naruszenie wszystkich wnioskowanych praw pacjenta, co do których wszczął postępowanie wyjaśniające.
W oparciu o powyższe zarzutu skarżąca kasacyjnie sformułowała wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. W skardze kasacyjnej sformułowano również wniosek o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skarżąca wskazała argumenty mające przemawiać za trafnością zarzutów postawionych w petitum skargi kasacyjnej.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę sądowoadministracyjną w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu - a więc niezależnie od powyższych granic - nieważność postępowania przed sądem pierwszej instancji. Granice skargi kasacyjnej są wyznaczone przez zakres zaskarżenia orzeczenia sądu pierwszej instancji oraz podniesione i skonkretyzowane podstawy kasacyjne. Zgodnie z art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;
2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Powyższe ustawowe podstawy kasacyjne wymagają od skarżącego konkretyzacji przez sformułowanie zarzutów kasacyjnych.
Ponieważ w przedmiotowej sprawie nie wystąpiły określone w art. 183 § 2 P.p.s.a. podstawy nieważności postępowania sądowego, jak również nie zaistniały przesłanki do zastosowania z urzędu art. 189 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył rozpoznanie sprawy sądowoadministracyjnej do weryfikacji zgłoszonych zarzutów kasacyjnych naruszenia prawa procesowego i materialnego.
Uzasadnione są zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego i w konsekwencji powiązany z nim zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w związku z art. 58 § 1 pkt 1 P.p.s.a., poprzez nieuzasadnione odrzucenie – w części – przez Sąd I instancji skargi stosownie do pkt 5 skarżonego wyroku na skutek błędnego przyjęcia, że sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego, w sytuacji gdy sprawa należy do właściwości sądu administracyjnego, co skutkowało pozbawieniem skarżącej sądowej kontroli prowadzonego postępowania.
Przepis art. 53 ust. 3a ustawy o prawach pacjenta w związku z art. 53 ust. 1 i ust. 3 tej ustawy przewiduje drogę postępowania przed sądem administracyjnym (możliwość złożenia skargi do tego sądu) w przypadku, w którym Rzecznik Praw Pacjenta wyjaśnia wnioskodawcy i pacjentowi, którego sprawa dotyczy, że nie stwierdził naruszenia praw pacjenta. Niewątpliwie wyjaśnienie to następuje w formie decyzji administracyjnej. Jest ona wydawana po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, które wszczynane jest na wniosek podmiotu. Należy podkreślić, że zakres postępowania wyjaśniającego wyznaczony jest treścią wniosku. Zatem wypowiedź organu w przedmiocie stwierdzenia lub niestwierdzenia naruszenia praw pacjenta musi być całościowa, to znaczy musi odnosić się do całego zakresu wniosku. Jakkolwiek stwierdzenie przez Rzecznika Praw Pacjenta naruszenia praw pacjenta nie podlega skardze do sądu administracyjnego, to jednak potencjalna możliwość wydania decyzji o odmowie stwierdzenia naruszenia praw pacjenta w zakresie objętym wnioskiem, sprawia, że zaniechanie organu zajęcia stanowiska co do całości wniosku oznacza jego bezczynność podlegającą skardze do sądu administracyjnego na podstawie art. 3 § 2 pkt 8 P.p.s.a. w związku z art. 3 § 2 pkt 1 P.p.s.a. oraz art. 53 ust. 3a ustawy o prawach pacjenta.
We wniosku z dnia 5 lutego 2021 r. skierowanym do Rzecznika Praw Pacjenta skarżąca A. B. wniosła o wszczęcie postępowania wyjaśniającego w związku z pięcioma naruszonymi prawami pacjenta. W tym zakresie zostało wszczęte postępowanie wyjaśniające. Natomiast w piśmie z dnia 26 lipca 2021 r. organ ten stwierdził naruszenie praw pacjenta jedynie w zakresie dwóch spośród zgłoszonych pięciu. Stwierdzono naruszenie prawa pacjenta do świadczeń zdrowotnych udzielanych z należytą starannością oraz naruszenie prawa pacjenta do przystępnej informacji o stanie zdrowia. W pozostałym zakresie objętym wnioskiem organ nie wypowiedział się. Sąd I instancji uznał jednak w tej sytuacji, że sprawa wniosku skarżącej z dnia 5 lipca 2021 r. została załatwiona przez stwierdzenie naruszenia praw pacjenta, a więc w postaci czynności organu, która nie podlega skardze do wojewódzkiego sądu administracyjnego.
Sąd I instancji odrzucając w tym zakresie skargę na bezczynność Rzecznika Praw Pacjenta popełnił błąd. Nie można bowiem wykluczać a priori, że załatwienie sprawy w zakresie wyznaczonym wnioskiem (lub jego częścią) nastąpi w takim trybie (tzn. w trybie wydania decyzji o odmowie stwierdzenia naruszenia praw pacjenta), w którym będzie można złożyć skargę do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Zatem w tym zakresie skarga na bezczynność organu jest dopuszczalna. W ponownie prowadzonym postępowaniu Sąd I instancji dopuści i rozpozna skargę na bezczynność Rzecznika Praw Pacjenta w zakresie nierozpoznania części wniosku skarżącej z dnia 5 lutego 2021 r. w przedmiocie naruszenia praw pacjenta.
Nieuzasadnione są natomiast pozostałe podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia prawa procesowego związane z obrazą art. 141 § 4 P.p.s.a. Stosownie do treści tego przepisu, uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Z naruszeniem art. 141 § 4 P.p.s.a. mamy do czynienia w przypadku, gdy uzasadnienie nie odpowiada wymogom tego przepisu, przy czym nie każde naruszenie art. 141 § 4 ustawy może stanowić skuteczną podstawę skargi kasacyjnej, a jedynie takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 ustawy). Zarzut naruszenia tego przepisu mógłby być skuteczny wówczas, gdyby sąd pierwszej instancji nie wyjaśnił w sposób adekwatny do celu, jaki wynika z tego przepisu, dlaczego nie stwierdził w rozpatrywanej sprawie naruszenia przez organy administracji przepisów prawa materialnego ani przepisów procedury w stopniu, który mógłby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia. Uzasadnienie wyroku powinno być tak sporządzone, aby wynikało z niego dlaczego sąd uznał zaskarżone orzeczenie za zgodne lub niezgodne z prawem. Powołany przepis można naruszyć w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, jeżeli uzasadnienie orzeczenia nie pozwala jednoznacznie ustalić przesłanek, którymi kierował się wojewódzki sąd administracyjny podejmując zaskarżone orzeczenie, a wada ta nie pozwala na jego kontrolę kasacyjną, lub brak jest uzasadnienia któregokolwiek z rozstrzygnięć sądu, albo gdy uzasadnienie obejmuje rozstrzygnięcie, którego nie ma w sentencji orzeczenia (zob.: wyrok NSA z dnia 30 lipca 2024 r., sygn. akt II OSK 1718/23, CBOSA). Uzasadnienie zaskarżonego wyroku Sadu I instancji zawiera wszystkie elementy wymagane treścią art. 141 § 4 P.p.s.a. Wynika z niego dlaczego Sąd ten uznał niedopuszczalność skargi. Sąd I instancji szeroko umotywował swoje stanowisko w rozważanej kwestii. Okoliczność, że podgląd Sądu I instancji w tym zakresie nie uzyskał aprobaty Naczelnego Sądu Administracyjnego nie oznacza, iż mamy do czynienia z naruszeniem art. 141 § 4 P.p.s.a., a więc z wadliwością uzasadnienia skutkująca koniecznością uwzględnienia skargi kasacyjnej.
W tych okolicznościach Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a. uwzględniając skargę kasacyjną uchylił wyrok Sądu I instancji w zaskarżonej części i w tym zakresie przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 P.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. c) w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) oraz § 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935).