II GSK 148/07

II GSK 148/07 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2007-10-02
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2007-03-30
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jan Bała
Janusz Drachal /przewodniczący sprawozdawca/
Małgorzata Korycińska
Symbol z opisem
6462 Wzory użytkowe
Hasła tematyczne
Własność przemysłowa
Sygn. powiązane
VI SA/Wa 803/06 - Wyrok WSA w Warszawie z 2006-10-25
Skarżony organ
Urząd Patentowy RP
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 3 par. 2 pkt 1, art. 16 par. 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
art. 1 par. 2, art. 26 par. 2
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
art. 7, art. 75, art. 77, art. 80 i art. 107 par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Dz.U. 2003 nr 119 poz 1117
art. 164, art. 255 ust. 1 i ust. 4
Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 13 czerwca 2003 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy - Prawo własności przemysłowej
Dz.U. 1993 nr 26 poz 117
art. 77
Ustawa.z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości - tekst jednolity
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Drachal (spr.) Sędziowie NSA Jan Bała Małgorzata Korycińska Protokolant Ewa Babik po rozpoznaniu w dniu 2 października 2007 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej "L" Spółki z o.o. z siedzibą w Ś. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 25 października 2006 r. sygn. akt VI SA/Wa 803/06 w sprawie ze skargi P. H.-U.-P. "R" Spółki z o.o. w R. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 23 stycznia 2006 r. nr [...] w przedmiocie unieważnienia prawa ochronnego na wzór użytkowy 1. oddala skargę kasacyjną 2. zasądza od "L" Spółki z o. o. z siedzibą w Ś. W. na rzecz P. H. – U. – P. "R" Spółki z o. o. z siedzibą w R. kwotę 450 zł (czterysta pięćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego
Uzasadnienie
Będącym przedmiotem skargi kasacyjnej wyrokiem z 25 października 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uwzględnił skargę Przedsiębiorstwa Handlowo – Usługowego "L" i uchylił decyzję Urzędu Patentowego RP ze stycznia 2006 r., wydaną w przedmiocie unieważnienia prawa ochronnego na wzór użytkowy stwierdzając, że nie podlega ona wykonaniu (sygn. akt VI SA/Wa 803/06).
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd podał, iż orzekał w następującym stanie faktycznym.
Decyzją Urzędu Patentowego RP z października 2003 r. udzielone zostało na rzecz Przedsiębiorstwa - Handlowo - Usługowo - Produkcyjnego "R" Sp. z o. o. prawo ochronne na wzór użytkowy łańcucha.
Pismem z września 2004 r. Spółka "L" wniosła sprzeciw od decyzji Urzędu Patentowego RP z października 2003 r. o udzieleniu prawa ochronnego na ten wzór użytkowy, podając jako podstawę prawną art. 248, art. 94 ust. 1, art. 100 ust. 1, art. 25 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (tekst jedn. Dz. U. z 2003 r. Nr 119 poz. 1117 ze zm., dalej jako p.w.p.) oraz § 16 ust. 3 - 6 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z 17 września 2001 r. w sprawie dokonywania i rozpatrywania zgłoszeń wynalazków i wzorów użytkowych (Dz. U. Nr 102, poz. 1119).
W uzasadnieniu sprzeciwu zakwestionowano nowość chronionego rozwiązania i podniesiono m.in., że Spółka "L" jest producentem łańcuchów napędowych wprowadzonych do obrotu gospodarczego w ramach kompletu rozrządu do samochodów. Łańcuchy te produkowane są według dokumentacji technicznej opracowanej w latach 70-tych według rysunku, który powstał w 1975 r. na potrzeby byłego producenta samochodów. Przeciwstawiony rysunek płytek łańcucha ukazuje ścięcie obrzeża zewnętrznych krawędzi płytki zewnętrznej oraz ścięcia krawędzi płytki wewnętrznej, które są na rynku od co najmniej kilkudziesięciu lat. Dlatego też zdaniem wnioskodawcy decyzja Urzędu Patentowego z października 2003 r. przyznaje uprawnionemu – Spółce "R" z prawa ochronnego monopol na rozwiązanie łańcucha dostępnego na rynku od połowy lat 70 –tych.
W odpowiedzi na sprzeciw ze stycznia 2005 r. Spółka "R" wskazała, iż przedmiotowy wzór użytkowy został zgłoszony do Urzędu Patentowego w maju 1999 r. i zgodnie z art. 315 ust. 3 ustawy p.w.p. należy stosować do jego oceny art. 11 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości, a nie ustawę p.w.p. Zdaniem uprawnionego przedstawiona przez Spółkę "L" kopia rysunku nie może stanowić o braku nowości spornego wzoru użytkowego, bowiem kopia tego rysunku jest wewnętrznym dokumentem bliżej nie określonego właściciela dokumentacji technicznej. Z rysunku tego nie wynika, czy był on kiedykolwiek wykorzystany i podany do powszechnej wiadomości, ani też nie wynika, kto jest uprawniony do posługiwania się tym rysunkiem. Jest to rysunek płytki łańcucha i można jedynie domniemywać, że płytki te stanowią elementy łańcucha napędowego. Ponadto według tabeli tego rysunku kąt ukośnego ścięcia zewnętrznej krawędzi płytki wewnętrznej wynosi, a kąt ścięcia zewnętrznej krawędzi płytki zewnętrznej różnią się o 15° od kąta płytki wewnętrznej, podczas gdy istotą spornego wzoru użytkowego jest łańcuch napędowy zawierający płytki zewnętrzne i wewnętrzne, w których kąt ukośnego ścięcia krawędzi płytki zewnętrznej jest o ° większy od kąta ukośnego ścięcia krawędzi płytki wewnętrznej, a więc zastrzegana cecha, istotna dla łańcucha napędowego, jest inna od cech płytek przedstawionych na rysunku technicznym.
Wspomniane przedsiębiorstwo podniosło też, że przyjmując iż rysunek został wykonany w 1975 r., to na pewno nie jest własnością wnioskodawcy, tj. Spółki "L", która istnieje prawdopodobnie od 2002 r. Osiągniętym efektem, według spornego wzoru użytkowego, jest ułatwienie naprowadzania łańcucha na koło łańcuchowe oraz wyciszenie pracy układu rozrządu i dlatego rozwiązanie, według wzoru użytkowego, w ocenie uprawnionego z tego prawa ochronnego, jest nowym i użytecznym rozwiązaniem o charakterze technicznym, spełniającym wymogi określone w art. 77 i art. 11 ustawy o wynalazczości.
W toku postępowania Spółka "L" wyjaśniła, iż wraz z majątkiem trwałym przedsiębiorstwa "K" nabyła wartości niematerialne i prawa należące wcześniej do tego przedsiębiorstwa, w tym prawo do korzystania z dokumentacji technicznej, według której produkuje ona obecnie łańcuchy napędowe. W konsekwencji łańcuchy napędowe wprowadzane obecnie przez Spółkę "L" funkcjonują na rynku przez okres co najmniej 25 lat. Kopia rysunku płytek łańcucha ilustruje jednoznacznie wszystkie cechy występujące w zastrzeżeniu ochronnym. W ocenie wnioskodawcy istota spornego prawa sprowadza się do płytek łańcucha, nie zaś do konkretnej jego postaci. Zastrzeżenie ochronne odnosi się do dwóch różnych, w żaden sposób nie połączonych ze sobą, zukosowanych, płytek i brak jest odniesienia do wzajemnego usytuowania płytek. Ponadto zdaniem wnioskodawcy zukosowanie płytki wewnętrznej łańcucha opublikowane zostało w opisie patentowym USA z 1897 r. a zukosowanie płytki zewnętrznej łańcucha opublikowane zostało w opisie patentowym USA z 1897 r. Natomiast jednoczesne zukosowanie płytki zewnętrznej i wewnętrznej występuje w następujących dokumentach:
* patent USA z 1949 r.,
* patent USA z 1956 r.,
* patent USA z 1961 r.
Również w latach 1969 - 1970 zostały opublikowane liczne opisy patentowe ujawniające sporne rozwiązanie.
Wnioskodawca podniósł także, że właściwie nie wiadomo, od których powierzchni poszczególnych płytek mają być mierzone kąty ścięć i od której krawędzi płytki zewnętrznej i kąt ukośnego ścięcia krawędzi jest o ° większy od kąta ukośnego ścięcia krawędzi /4/ płytki wewnętrznej. Rysunek prawa ochronnego zdaniem wnioskodawcy nie ilustruje, do których powierzchni odnosi się wartości kątowe zukosowań płytek, jak również głębokości tych zukosowań. Głębokości zukosowań, pomniejszając pola przekrojów płytek łańcucha, mają decydujący wpływ na wytrzymałość przekrojów płytek na zerwanie.
Decyzją ze stycznia 2006 r. Urząd Patentowy RP - po rozpoznaniu na rozprawie sprzeciwu wniesionego przez firmę "L" w sprawie o unieważnienie prawa ochronnego na wzór użytkowy "Łańcuch napędowy", działając na podstawie art. 246 i 247 p.w.p. oraz art. 77 i art. 11 w związku z art. 82 ustawy z dnia 19.10.1972 r. o wynalazczość (tekst jednolity z 1993 r. nr 26, poz. 117) w związku z art. 315 ust. 3 ustawy p.w.p. - postanowił unieważnić prawo ochronne na wzór użytkowy.
Jako uzasadnienie decyzji wskazano, iż rysunek przedstawiony przeciwstawionego opisu patentowego USA stanowi skuteczne przeciwstawienie dla cech zastrzeganych we wzorze użytkowym, bowiem jak wynika z kserokopii wykonanej w powiększeniu i z dokładnego pomiaru wielkości kątów, ścięcia krawędzi zewnętrznej płytki zewnętrznej i wielkości ścięcia krawędzi zewnętrznej płytki wewnętrznej różnią się między sobą o °, a więc identycznie jak w spornym wzorze użytkowym. Organ przyjął przy tym, że rysunki opracowuje się podając poszczególne części (detale, elementy) w odpowiedniej proporcji w odniesieniu do pozostałych części (elementów).
Przedmiotowy wzór użytkowy został zgłoszony do Urzędu Patentowego w maju 1999 r. W dacie tej obowiązywało zarządzenie Prezesa Urzędu Patentowego RP z dnia 23 marca 1993 r. w sprawie ochrony wynalazków i wzorów użytkowych, które ma zastosowanie w przedmiotowej sprawie. Na podstawie § 7 pkt 26 załącznika do tego zarządzenia wszystkie elementy danej figury rysunku powinny być we właściwej proporcji w stosunku do pozostałych elementów tej figury. Przez analogię Kolegium Orzekające przyjęło, że rysunek przeciwstawionego rozwiązania został opracowany prawidłowo i wszystkie elementy tego rysunku, w tym ścięcia (fazy), także są opracowane we właściwej proporcji do pozostałych elementów.
Jednocześnie organ odniósł się do pozostałych dokumentów przedstawionych przez wnioskodawcę uznając, iż nie mogą one stanowić skutecznego przeciwstawienia. Stwierdzono, że powołany przez wnioskodawcę § 6 ust. 1 w związku z § 16 ust. 1 zarządzenia Prezesa Urzędu Patentowego RP z dnia 23 marca 1993 r. w sprawie ochrony wynalazków i wzorów użytkowych stanowiący, że zastrzeżenia patentowe odpowiednio chronione, powinny określać zastrzegany wzór użytkowy przez podanie w sposób wyczerpujący i odpowiedni dla przedmiotu żądanej ochrony wszystkich koniecznych cech rozwiązania, który jakoby miał stanowić przeszkodę do udzielenia prawa ochronnego, jest niezasadny.
Kolegium Orzekającego UP uznało ponadto, że sporne rozwiązanie jest rozwiązaniem zupełnym, tzn. na podstawie zastrzeżenia ochronnego popartego rysunkiem (który służy do ilustracji zastrzeżenia) oraz posiłkowo opisem, można zrealizować przedmiotowe rozwiązanie, zważywszy na fakt, że przedmiotem cech zastrzeganych jest tylko wzajemna różnica zewnętrznych krawędzi płytek: zewnętrznej i wewnętrznej wynosząca °, a nie głębokości wcięcia, od którego jest mierzony ten kąt. Jednocześnie podniesiona kwestia, że w zastrzeżeniu nie określono, od której powierzchni (bazy) należy mierzyć kąt ścięcia (fazę) obrzeża płytek, nie determinuje założonego celu jaki podano w opisie spornego rozwiązania. W ocenie organu zastrzegane ścięcia (fazy) obrzeża płytek, zobrazowane na rysunku wzoru, spełniają założony we wzorze cel, tzn. ułatwiają naprowadzenie łańcucha napędowego na koło łańcuchowe i z tego powodu postawiony zarzut wnioskodawcy odnośnie braku zupełności jest niezasadny.
Decyzja Urzędu Patentowego RP ze stycznia 2006 r. została w całości zaskarżona przez Przedsiębiorstwo Handlowo – Usługowe "R". Rozstrzygnięciu zarzucono naruszenie art. 77 i art. 11 ustawy o wynalazczości, poprzez niezasadne przyjęcie, iż wzór użytkowy objęty prawem ochronnym nie miał cech nowości, podczas gdy ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że rozwiązanie było nowe w chwili zgłaszania do Urzędu Patentowego do ochrony. Zarzucono, iż Kolegium przy wydawaniu decyzji w sposób całkowicie nieuzasadniony nie odniosło się do § 9 pkt 1 powołanego zarządzenia Prezesa Urzędu Patentowego z dnia 23 marca 1993 r. w sprawie ochrony wynalazków i wzorów użytkowych, który stanowi, że rysunki powinny odtwarzać przedmiot wynalazku w ujęciu schematycznym. Z podstawowych zasad sporządzania rysunków technicznych, wynika, że dyskwalifikuje to taki rysunek jako podstawę do odczytywania wymiarów przedstawionych na rysunku elementów. Strona skarżąca zgodziła się ze stanowiskiem Urzędu, że wszystkie detale, elementy danej figury, powinny być we właściwej proporcji w stosunku do pozostałych elementów tej figury, co jednak nie jest jednoznaczne z możliwością porównywania wielkości wymiarów, w tym kątów, tych detali wykonanych na rysunku schematycznym. Ponownie podkreśliła, że nowością zgłoszenia wzoru użytkowego chronionego prawem ochronnym nie było ścięcie krawędzi zewnętrznych płytki zewnętrznej i wewnętrznej, albowiem idea ścinania krawędzi była znana w dacie zgłaszania wzoru użytkowego. Istotą rozwiązania jest szczególny przypadek ukośnego ścięcia krawędzi płytki zewnętrznej i wewnętrznej, w taki sposób, że kąt ścięcia krawędzi płytki zewnętrznej jest o ° większy od kąta ukośnego ścięcia krawędzi płytki wewnętrznej, co zapewniło osiągnięcie pozytywnego efektu technicznego polegającego na wyciszeniu pracy układu rozrządu i ułatwiło naprowadzanie łańcucha napędowego na koło łańcuchowe.
Wnioskodawca na dowód braku nowości przedstawił rysunki załączane do opisów patentowych, na których w sposób schematyczny przedstawiano łańcuch napędowy ze ściętymi krawędziami. Zdaniem skarżącej spółki żaden z przeciwstawionych przez wnioskodawcę opisów patentowych, w swej istocie nie dotyczył i nie chronił "ścięcia krawędzi zewnętrznych płytek łańcucha". W żadnym z przeciwstawionych opisów nie odnoszono się do tego parametru, jak również nie określano wielkości kąta. Wielkość różnicy kąta ścięcia o ° krawędzi zewnętrznej płytki wewnętrznej do krawędzi zewnętrznej płytki zewnętrznej wnioskodawca odczytał z kserokopii rysunku szkicowego, powiększonego bliżej nieokreśloną techniką, załączonego do opisu patentowego USA jako porównanie stanu techniki wynalazku dotyczącego ogniwa łączącego oba końce łańcucha, a więc rozwiązania absolutnie niezwiązanego ze ścięciem płytek łańcucha, które jest istotą spornego wzoru użytkowego chronionego prawem ochronnym. Ten argument Urząd Patentowy uznał jako decydujący o braku nowości spornego wzoru użytkowego. Zdaniem Spółki w takiej sytuacji, jako zasadne powinny zostać ocenione zarzuty, iż załączony do opisu rysunek jest rysunkiem szkicowym, a nie rysunkiem technicznym, oraz że organ nie określił sposobu powiększania rysunku (zaś stosowane techniki powiększania rysunku, nawet przy minimalnej deformacji rysunku mogą zasadniczo zmienić wymiary, w każdym obrazie), a także iż w przeciwstawionym opisie patentowym nie odniesiono się, ani nie określono wielkości kąta.
Wskazano także, iż powiększenie kserokopii schematycznego rysunku nr 2 z opisu patentowego USA, które Wnioskodawca przedstawił Kolegium na rozprawie, nie zostało udostępnione skarżącej spółce i tym samym uniemożliwiono zajęcie stanowiska w sprawie. Dodatkowo spółka odniosła się do treści protokołu z rozprawy przed Kolegium Odwoławczym, kwestionując prawdziwość sformułowania zawartego na stronie szóstej uzasadnienia, że "Uprawniony uznał, że skutek techniczny rozwiązań według spornego prawa ochronnego oraz przeciwstawianego opisu patentowego USA jest taki sam". To sformułowanie, zdaniem strony skarżącej, wynika z dokonanego przez protokołującego, dużego skrótu myślowego, albowiem na pytanie członka Kolegium, gdyby ścięcie krawędzi płytek według wzoru i opisu patentu amerykańskiego było takie samo, to czy skutek techniczny byłby taki sam, pełnomocnik uprawnionego odpowiedział twierdząco i dlatego z tego zdania, odnoszącego się do pewnego stanu hipotetycznego, nie można w żaden logiczny sposób wysnuć wniosku o identyczności opisanych rozwiązań.
W konsekwencji podniesionych zarzutów Spółka wniosła o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Uzasadniając uchylenie zaskarżonej przez Spółkę "R" decyzji Urzędu Patentowego ze stycznia 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zauważył, iż jedną z naczelnych zasad postępowania administracyjnego jest zasada prawdy obiektywnej. Organ administracji zobowiązany jest przestrzegać tej zasady (art. 7 i art. 77 kodeksu postępowania administracyjnego), a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a swoje rozstrzygnięcie uzasadnić według wymagań określonych w art. 107 § 3 kpa. Zdaniem Sądu w toku przeprowadzonego postępowania administracyjnego organ dopuścił się naruszenia przepisów postępowania, a w szczególności art. 7 kpa i art. 77 § 1 kpa przez niedokładne wyjaśnienie sprawy, co mogło mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia.
Przechodząc do oceny przepisów, które powinny znaleźć w tej sprawie zastosowanie Sąd wskazał, iż sporny wzór użytkowy zgłoszony został w maju 1999 r., a więc pod rządami obowiązującej ustawy z dnia 19 października 1972 r. ustawy o wynalazczości ( Dz. U. z 1993 r. Nr 26 poz. 117 ze zm.) i dlatego przy ocenie, czy zostały spełnione ustawowe warunki uzyskania prawa ochronnego należy uwzględnić przepisy tej ustawy.
Podkreślono, że stosownie do art. 77 ustawy o wynalazczości wzorem użytkowym podlegającym ochronie jest nowe i użyteczne rozwiązanie o charakterze technicznym dotyczące kształtu, budowy lub zestawienia przedmiotu o trwałej postaci. Pojęcie nowości zdefiniowane natomiast zostało w art. 11 tej ustawy, który znajduje odpowiednie zastosowanie do wzorów użytkowych. I tak, rozwiązanie uważa się za nowe, jeżeli przed datą, według której oznacza się pierwszeństwo do uzyskania patentu, nie zostało udostępnione do wiadomości powszechnej w sposób ujawniający dla znawcy dostateczne dane do jego stosowania, w szczególności przez publikację, jawne stosowanie lub wystawienie na wystawie publicznej.
W rozpoznawanej sprawie organ uznał, iż sporne rozwiązanie skutecznie ujawnione zostało na fig. 2 opisu patentowego USA z 1974 r., gdyż jak wynika z kserokopii (karta 193 akt) wykonanej w powiększeniu i z dokładnego pomiaru wielkości kątów ścięcia krawędzi zewnętrznej płytki zewnętrznej i wielkości ścięcia krawędzi zewnętrznej płytki wewnętrznej różnią się między sobą o °, a więc identycznie jak w spornym wzorze użytkowym. Z powyższego wynika zatem, iż wielkość różnicy kąta ścięcia o ° krawędzi zewnętrznej płytki wewnętrznej do krawędzi zewnętrznej płytki zewnętrznej - co stanowi istotę spornego rozwiązania - odczytana została z kserokopii rysunku szkicowego, powiększonego bliżej nieokreśloną techniką.
W tej sytuacji - w ocenie WSA w Warszawie - jako zasadne należało potraktować zarzuty Spółki "R" zawarte w skardze, wedle których dopiero wymiarowanie rysunku technicznego mogłoby być podstawą do odczytania rysunku i wykonania przedmiotu zgodnie z wymaganiami konstruktora. Rysunek techniczny wykonany bez wymiarów nie ma bowiem żadnej wartości. Jeżeli więc rysunek techniczny narysowany bez wymiarów w zakresie wymiarowania jest bez wartości, a rysunek schematyczny jest tylko schematem idei, czyli tym bardziej nie może być żadną podstawą do odczytywania wymiarów. Sąd podkreślił, iż Urząd Patentowy w zaskarżonej decyzji nie wyjaśnił powyższej kwestii, stwierdzając jedynie ogólnie, iż rysunek przeciwstawionego rozwiązania został opracowany prawidłowo i wszystkie elementy tego rysunku, w tym ścięcia (fazy) także są opracowane we właściwej proporcji do pozostałych elementów. Organ nie wyjaśnił jednak, czy przeciwstawiony rysunek jest rysunkiem schematycznym czy technicznym. Dopiero w odpowiedzi na skargę organ stwierdził jednoznacznie, iż przeciwstawiony rysunek jest rysunkiem technicznym, nie uzasadniając bliżej swojego stanowiska.
W ocenie Sądu jednoznacznego wyjaśnienia wymaga kwestia, czy przeciwstawiony rysunek jest rysunkiem technicznym czy schematycznym, przy czym, zdaniem Sądu, wobec zarzutów strony skarżącej niewystarczające wydaje się stwierdzenie organu, iż przeciwstawiony rysunek jest rysunkiem technicznym, albowiem sporządzony został na podstawie znormalizowanych symboli.
WSA w Warszawie wskazał, że wyjaśnienia wymaga również na jakiej podstawie poczyniono ustalenia odnośnie wielkości kątów ścięć płytek zewnętrznej i wewnętrznej, skoro w przeciwstawionym opisie patentowym USA nie odnoszono się do tej kwestii, ani nie określono wielkości kąta. Wskazane wielkości nie są również podane na przeciwstawionym rysunku. W ocenie WSA w Warszawie Urząd Patentowy bezkrytycznie przyjął te ustalenia za wnioskodawcą, który powyższe dane odczytał z kserokopii rysunku szkicowego, powiększonego bliżej nieokreśloną techniką. Tym samym Sąd podzielił stanowisko strony skarżącej, iż nie określono sposobu powiększania rysunku, a stosowane techniki powiększania rysunku, nawet przy minimalnej deformacji rysunku mogą zasadniczo zmienić wymiary, w każdym obrazie.
"L" Spółka z o.o. wniosła skargę kasacyjną od powyższego orzeczenia, zaskarżając je w całości i zarzucając, że zostało ono wydane z naruszeniem przepisów postępowania, o których mowa w art. 174 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej: p.p.s.a.) i uchybienia te miały istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 7 oraz 77 kpa i art. 107 § 3 kpa poprzez błędne zastosowanie przepisu i przyjęcie, iż Urząd Patentowy RP w toku postępowania administracyjnego dopuścił się naruszenia przepisów postępowania, przez niedokładne wyjaśnienie sprawy, co mogło mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia;
2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 1 § 1 oraz 1 § 2 ustawy prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez niedokładne zbadanie stanu faktycznego, błędne zastosowanie przepisu i przyjęcie, iż zaistniało inne naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, skutkujące także wadą wyroku poprzez niespełnienie kryteriów stawianych wyrokowi przez art. 141 § 4 p.p.s.a.;
3. art. 1 § 2 ustawy prawo o ustroju sądów administracyjnych w związku z art. 3 § 2 p.p.s.a. poprzez nieprzeprowadzenie w wystarczającym stopniu kontroli działalności administracji publicznej;
4. art. 16 § 1 p.p.s.a. oraz art. 26 § 2 ustawy prawo o ustroju sądów administracyjnych poprzez niewłaściwe zastosowanie albowiem skład sądu orzekającego w niniejszej sprawie był sprzeczny z przepisami prawa tj. znajdowała się w nim Agnieszka Łąpieś - Rosińska - asesor sądowy WSA, co jest niezgodne z powołanymi przepisami, a także z art. 2, art. 45 ust 1, art. 175 ust. 1 oraz art. 178 ust. 1 Konstytucji R.P., gdyż wymiar sprawiedliwości w imieniu Rzeczpospolitej Polski mogą sprawować wyłącznie niezawiśli sędziowie, wskutek czego rozstrzygnięcie jest dotknięte wadą nieważności, o której mowa w art. 183 § 2 pkt 4 ustawy p.p.s.a.
Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne Spółka "L" wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA oraz zasądzenie od strony przeciwnej kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumenty na uzasadnienie przytoczonych w jej petitum podstaw kasacyjnych. Spółka zauważyła w szczególności, iż pod pojęciem "rysunek schematyczny" WSA w Warszawie rozumie rysunek o postaci uproszczonej, której głównym założeniem jest oddanie istoty działania urządzenia, a "rysunek techniczny" to wg. Sądu "środek do przekazania dokładnej informacji pomiędzy konstruktorem a wykonawcą". Natomiast zdaniem autora skargi kasacyjnej rysunek techniczny to pewna konwencja graficznego przedstawiania maszyn, mechanizmów, urządzeń, konstrukcji, układów i systemów itp., dostarczająca pełnej informacji o działaniu, wykonaniu elementów oraz montażu przedstawianego obiektu. Rysunek techniczny jest formą idealizacji i uproszczenia rzeczywistych cech przedstawianych obiektów w celu ułatwienia ich opisu. Rysunek techniczny jest wreszcie pewną zbiorczą nazwą, kategorią wizualizacji, stosowaną w szeroko pojętej inżynierii. W zbiorze rysunków technicznych zawierają się np. rysunek techniczny maszynowy, czy rysunek architektoniczno - budowlany. W takim ujęciu rysunek schematyczny mieści się w klasie rysunków technicznych. Nieprawdą jest zatem, co można wywieść z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, iż rysunek schematyczny jest tylko schematem idei. Istotą jego jest bowiem oddanie powiązań funkcjonalnych, czy logicznych. Takie uproszczenie rysunku schematycznego, jakie przyjął Sąd, czyni go, zdaniem Spółki, de facto bezużytecznym. Zamiast tego należało ocenić przedmiotowy rysunek pod kątem zawartości, a nie nazwy. Stąd cały wywód Sądu należy uznać za nietrafny. Tak samo jak nietrafny jest zarzut Sądu przyjęcia przez organ za dowód w postępowaniu rysunku powiększonego bliżej nieokreśloną techniką. W przedmiotowym stanie prawnym, w momencie orzekania przez organ, przepisy postępowania odwoławczego regulowało rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 kwietnia 1993 r. w sprawie postępowania spornego i odwoławczego oraz opłat związanych z ochroną wynalazków oraz wzorów użytkowych. Nie zawiera ono legalnych wymogów stawianych rysunkom w posterowaniu. Słusznie zatem Urząd Patentowy RP zastosował poprzez analogię przepisy obowiązującego wówczas zarządzenia Prezesa Urzędu Patentowego Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 23 marca 1993 r. w sprawie ochrony wynalazków i wzorów użytkowych. Stosownie do p. II § 7 ust. 26 Załącznika do przedmiotowego zarządzenia wszystkie elementy danej figury rysunku powinny być we właściwej proporcji w stosunku do pozostałych elementów tej figury, chyba że użycie innej proporcji jest niezbędne dla czytelności figury. Zarządzenie zawiera także § 35 ust. 1 p. 2, zgodnie z którym Urząd Patentowy wydaje decyzję o odmowie udzielenia patentu w przypadkach, o których jest mowa w § 34, a także jeżeli stwierdzi, że rozwiązanie nie zostało przedstawione w sposób dostatecznie ujawniający wszystkie istotne dane potrzebne do jego zrealizowania albo w zastrzeżeniach patentowych zgłaszający nie określił żądanej ochrony przez wskazanie choćby jednej cechy technicznej odnoszącej się do przedmiotu zgłoszenia. W § 31 ust. 1 pkt 3 stwierdza się natomiast, że jeśli Urząd Patentowy w toku badania stwierdzi, iż złożony w zgłoszeniu wzoru użytkowego rysunek nie ilustruje rozwiązania, stosuje się odpowiednio przepis § 35 ust. 1 pkt 2. Rysunek, na którym oparł się organ, powinien być zatem traktowany jako wystarczający dowód w sprawie. Urząd Patentowy RP mógłby odmówić uznania za dowód rysunku tylko wówczas, gdyby ten nie spełniał wskazanych przesłanek.
W konsekwencji rozważania WSA w Warszawie o rysunku technicznym, czy schematycznym, są zdaniem autora skargi kasacyjnej bezzasadne. Rysunki powinny bowiem odtwarzać przedmiot wynalazku w ujęciu schematycznym. § 16 ust. 1 nakazuje ową regulację stosować do postępowania w przedmiocie zgłoszenia wzoru użytkowego. Powyższe każe konstatować, iż organ nie naruszył ani przepisu art. 7 ani przepisu art. 77 kpa.
Uzasadniając zarzut nieważności postępowania w skardze kasacyjnej wskazano, iż asesorzy nie są uprawnieni do orzekania w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej. Pojęcie "pełnienia czynności sędziowskich" o którym mowa we wskazanym 26 § 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych nie obejmuje (bo nie może) zgodnie z zamiarem racjonalnego ustawodawcy, prawa asesora do zasiadania w składzie sędziowskim sądu administracyjnego. Z tego też względu współorzekanie w niniejszej sprawie przez asesora sądowego, pozostawało w sprzeczności z art. 16 § 1 p.p.s.a., art. 26 § 2 Prawo o ustroju sądów administracyjnych, jak i art. 2, art. 8 ust. 2, art. 45 ust. 1, art. 175 ust. 1 oraz art. 178 ust. 1 Konstytucji RP.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną pismem z dnia 15 lutego 2007 r. Spółka "R" wniosła o nieuwzględnienie przez NSA skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie od Skarżącej "L" Sp. z o.o. na jej rzecz kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.
Jako uzasadnienie takiego stanowiska procesowego wskazano, iż zarówno na rysunku, jak i w treści – uwzględnionego przez Urząd Patentowy jako dowód - przeciwstawionego opisu patentowego nie zostały ujawnione wymiary kątów ścięcia płytek łańcucha. Również żaden z opisów przeciwstawionych przez Spółkę "L" w swej istocie nie dotyczył i nie chronił "ścięcia krawędzi zewnętrznych płytek łańcucha". Odnosząc się natomiast do kwestii możliwości zmierzenia i odczytania z przyrządu pomiarowego wielkości kąta ścięcia o stopni na podstawie rysunku podkreślono, iż dopiero wymiarowanie rysunku technicznego, czyli naniesienie linii wymiarowej i wartości liczbowej jest podstawą do odczytania wymiarów z rysunku. W technice rysunek, na którym nie naniesiono wymiarów wyrażonych liczbą, ma tylko wartość poglądową i niedopuszczalne jest orzekanie o wymiarach na podstawie jakichkolwiek pomiarów na nim dokonanych.
Ustosunkowując się z kolei do zarzutu niewłaściwego składu sądu orzekającego w sprawie w pierwszej instancji podkreślono, iż żaden uprawniony do tego organ nie stwierdził do tej pory, aby przepisy umożliwiające orzekanie w składach asesorom były niezgodne z Konstytucją. Są to zatem przepisy obowiązujące, w związku z tym zarzut nieważności postępowania nie może się ostać.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Skarga kasacyjna wniesiona przez Spółkę z o.o. "L" jest w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego niezasadna. Będący przedmiotem zaskarżenia wyrok WSA w Warszawie, którym uchylono decyzję Urzędu Patentowego RP ze stycznia 2006 r., w zakresie zarzutów skargi kasacyjnej, odpowiada prawu.
Zauważyć należy, iż na etapie postępowania kasacyjnego obowiązuje zasada, zgodnie z którą zakres rozpoznania danej sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny uzależniony jest od postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów. Znajduje to swój wyraz w art. 183 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie, wymienione w § 2 art. 183 p.p.s.a. wady postępowania, które stanowią o jego nieważności.
W skardze kasacyjnej "L" Sp. z o.o. postawiony został zarzut nieważności postępowania – uzasadniany naruszeniem przez WSA w Warszawie art. 16 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz art. 26 § 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych, a to poprzez rozstrzyganie sprawy przez sprzeczny z przepisami prawa skład sądu, którego jednym z członków był asesor sądowy. Spółka wnosząca skargę kasacyjną upatruje w tym fakcie naruszenia art. 2, art. 45 ust 1, art. 175 ust. 1 oraz art. 178 ust. 1 Konstytucji.
Zdaniem NSA, zaprezentowany przez Spółkę sposób rozumienia zasad konstytucyjnych gwarantujących realizację prawa każdego podmiotu do rozpatrzenia sprawy przez niezawisły sąd, nie może stanowić skutecznego zarzutu skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie. Poruszona materia ma bowiem charakter ustrojowy. Okoliczność ta ma zasadnicze znaczenie z punktu widzenia oceny zarzutów stawianych w skardze kasacyjnej. Trzeba bowiem podkreślić, że – co jest w polskim porządku prawnym zasadą systemową - do badania zgodności m. in. wskazanego art. 26 § 2 ustawy – Prawo o ustroju sądów administracyjnych z Konstytucją, przewidziany został odrębny tryb postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym. Postępowanie to ma charakter szczególny, choćby z tego względu, że orzeczenia Trybunału mają moc powszechnie obowiązującą, zaś sam Trybunał Konstytucyjny ma uprawnienie do samodzielnego określania skutków derogacyjnych własnych orzeczeń. Tak więc nawet w sytuacjach, w których Trybunał Konstytucyjny dostrzega niekonstytucyjność przepisów prawa powszechnie obowiązującego, to sam ten fakt nie oznacza niejako automatycznej podstawy do kwestionowania skutków prawnych wszystkich aktów wydawanych w związku z tym niekonstytucyjnym przepisem. Sprawa jest tym poważniejsza, gdy dotyczy praw natury ustrojowej, a z taką sytuacją mamy właśnie do czynienia.
Rozpoznając skargę kasacyjną sąd administracyjny nie może niejako zastępować Trybunału Konstytucyjnego i badać, czy przepis ustawy, dopuszczający asesorów do orzekania w sprawach na takich samych zasadach jak sędziowie, jest niekonstytucyjny, a zatem podnoszona okoliczność nie może być skuteczną przesłanką skargi kasacyjnej. Jeżeli strona, na gruncie konkretnego postępowania, chce spowodować generalną kontrolę zgodności z konstytucją przepisów statuujących instytucję asesora w sądach administracyjnych, to może skorzystać z przewidzianej wyłącznie do tego drogi (skarga konstytucyjna), nie zaś czynić z zagadnienia ustrojowego zarzut kasacyjny w indywidualnej sprawie.
Na marginesie można przypomnieć o wątpliwościach związanych z instytucją asesorów sądowych w ogóle. Wyrazem tych wątpliwości były m. in. skargi wniesione do Trybunału Konstytucyjnego (sygn. akt SK 7/06). Skargi te – co warto jednak zaznaczyć – nie dotyczyły art. 26 § 2 - Prawa o ustroju sądów administracyjnych, lecz art. 135 – ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98 poz. 1070 ze zm.). Oznacza to, poza tym co zostało już powiedziane, iż proste przenoszenie zarzutów zawartych we wspomnianych skargach konstytucyjnych na grunt ustrojowych rozwiązań stosowanych w sądach administracyjnych, jest zbytnim uproszczeniem omawianego problemu. Niezależnie od tego, dopóki wspomniane przepisy rangi ustawowej nie zostaną ostatecznie wyeliminowane ewentualnym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego i pozostają w obrocie prawnym, dopóty wszystkie sądy są nimi związane. Jak już wspomniano, strony dysponują stosownymi środkami prawnymi (w szczególności skargą konstytucyjną, instytucją wznowienia postępowania), które pozwalają na uruchomienie właściwej procedury kontroli zgodności z Konstytucją określonych instytucji (mających swoje źródło w ustawie), a następnie ewentualnie także wzruszenie wydanych wcześniej prawomocnych orzeczeń, opartych na rozwiązaniach uznanych przez Trybunał Konstytucyjny za sprzeczne z ustawą zasadniczą. Przechodząc do oceny zasadności pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej podkreślić wypada, iż w sprawach dotyczących własności przemysłowej sądy administracyjne mają do czynienia z daleko idącym ograniczeniem możliwości oceny sprawy, w stosunku do art. 134 § 1 p.p.s.a. Ograniczenie, o którym mowa wynika z faktu, iż prowadzone przed Urzędem Patentowym RP postępowanie sporne (do którego należy także postępowanie prowadzone w wyniku wniesienia sprzeciwu, o jakim mowa w pkt. 9 ust. 1 art. 255 Prawa własności przemysłowej) ma charakter kontradyktoryjny. Jak wyjaśnił NSA w uzasadnieniu wyroku z dnia 19 stycznia 2006 r. (sygn. II GSK 320/05, niepubl.) zasada działania organu patentowego z urzędu w postępowaniu spornym w kwestiach ustalania stanu faktycznego sprawy i jej wszechstronnego wyjaśnienia, zawarta w przepisach art. 7, art. 75, art. 77 i art. 80 kpa, podlega odpowiedniej modyfikacji, stosownie do istoty tego postępowania, wynikającej z art. 164 i art. 255 ust. 1 Prawa własności przemysłowej, a zakładającej aktywność dowodową stron, zwłaszcza wnioskodawcy dla wykazania zasadności zgłoszonych zarzutów związanych z żądaniem unieważnienia prawa ochronnego. Stosownie bowiem do ust. 4 art. 255 Prawa własności przemysłowej Urząd Patentowy rozstrzyga sprawy w trybie postępowania spornego w granicach wniosku i jest związany podstawą prawną wskazaną przez wnioskodawcę. Powyższa zasada w omawianym postępowaniu jest tym bardziej istotna, że to strona wszczynająca spór powinna określić, w jakim zakresie nie zostały spełnione ustawowe przesłanki do uzyskania rejestracji znaku towarowego i przedkłada dowody na poparcie swojego stanowiska. Tylko w sprawach nieuregulowanych w ustawie - Prawo własności przemysłowej stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (art. 256 ust. 1 Prawa własności przemysłowej).
Zdaniem NSA nie sposób zatem skutecznie zarzucić WSA w Warszawie niedokładne zbadanie stanu sprawy, w wyniku czego nie dostrzeżono, iż Urząd Patentowy RP naruszył przepisy art. 7 i 77 oraz 107 § 3 kpa, co z kolei doprowadziło do niedokładnego wyjaśnienia sprawy (jej stanu faktycznego). Kontradyktoryjność postępowania spornego oznacza bowiem, że wpływ na zakres zgromadzonych w sprawie dowodów, a przez to i na możliwość ustalenia przez Urząd Patentowy RP stanu faktycznego sprawy, miały Spółki "R" i "L", reprezentowane przez fachowych pełnomocników. Rolą organu było natomiast przeprowadzenie oceny zgromadzonych dowodów, co zresztą zostało uczynione. Ponieważ ocena ta miała określone uchybienia – WSA w Warszawie zasadnie uchylił wydaną decyzję, co stanowi w istocie o ponownym rozpatrzeniu sprawy przez organ administracji publicznej przy (z założenia aktywnym) udziale stron postępowania.
W konsekwencji chybione są zarzuty autora skargi kasacyjnej, które sprowadzają się do tego, iż WSA w Warszawie niezasadnie nie dokonał oceny charakteru przeciwstawionych rysunków (tj. nie ustalił czy miały one charakter schematyczny, czy też techniczny). Ten problem i stosowne w tym zakresie dowody, powinny zostać podniesione przez stronę w toku postępowania spornego, nie zaś – w istocie - dopiero na etapie postępowania kasacyjnego przed NSA. Ustalenie tych okoliczności należy do istoty postępowania administracyjnego. Tam właśnie strony o sprzecznych interesach mogą skutecznie dochodzić swoich racji, przedstawiając według własnego uznania dowody na poparcie swoich stanowisk. Jeżeli zatem Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, iż w jego przekonaniu do oceny legalności badanej decyzji nie wystarczy jedynie informacja wynikająca z rysunku bez naniesionych wymiarów (i stanowisko swoje uzasadnił), to skuteczny zarzut naruszenia prawa przez sąd pierwszej instancji - postawiony w skardze kasacyjnej - nie może się sprowadzać jedynie do zwykłej polemiki z tym stanowiskiem.
Także zarzut naruszenia przez WSA w Warszawie art.1 § 2 Prawa o ustroju sądów administracyjnych w zw. z art. 3 § 2 p.p.s.a., poprzez nieprzeprowadzenie w wystarczającym stopniu kontroli działalności UP RP, ocenić należy jako chybiony. Przepisy te mają charakter ustrojowo-kompetencyjny i wskazują, miejsce sądów administracyjnych w systemie organów wymiaru sprawiedliwości, a także wyznaczają zakres kontroli administracji publicznej przez sądy administracyjne. W rozpatrywanej sprawie WSA w Warszawie nie wykroczył poza kryterium legalności (art.1 § 2 Prawa o ustroju sądów administracyjnych) – nie badał przecież celowości czy słuszności zaskarżonej decyzji. Sąd orzekał w sprawie zgodności z prawem decyzji administracyjnej, a takie akty są objęte właściwością sądów administracyjnych (art. 3 § 2, pkt 1 p.p.s.a.).
Jedynie na marginesie wypada zasygnalizować, iż zarówno na gruncie ówcześnie obowiązującego art. 77 ustawy o wynalazczości, jak i art. 94 Prawa własności przemysłowej, ustawodawca wzorem użytkowym określał i określa, nowe i użyteczne rozwiązanie o charakterze technicznym, dotyczące kształtu, budowy lub zestawienia przedmiotu o trwałej postaci. Zdolność ochronna wzoru użytkowego powinna zatem mieć swoje źródło nie tylko w przesłance nowości, ale i dodatkowych cechach, które wzór musi posiadać, aby mogło zostać udzielone nań prawo ochronne, takich jak zupełność rozwiązania, powtarzalność rezultatu, techniczny charakter wzoru.
W niniejszej sprawie jednakże uczestnicy postępowania skoncentrowali się wyłącznie na badaniu i ocenie nowości wzoru użytkowego pt. "Łańcuch napędowy" i to wyłącznie poprzez porównanie rysunków stanowiących element zgłoszenia dokonanego przez spółkę "R" oraz rysunków przedstawionych przez spółkę "L", tj. podmiot wnoszący sprzeciw. Istota sporu dotyczącego kwestii nowości wzoru użytkowego sprowadzona została przez autora skargi kasacyjnej – co jest szczególnie ważne z punktu widzenia Naczelnego Sądu Administracyjnego - wyłącznie do kwestii oceny, czy przeciwstawiony rysunek (z patentu USA) miał charakter techniczny, czy też schematyczny, oraz do metody powiększania tego rysunku, co z kolei determinowało możliwość odczytania wielkości wzajemnego stosunku, w jakim pozostawały kąty ścięć płytek zewnętrznych i wewnętrznych łańcucha. Ta okoliczność wyznaczyła zatem zakres oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego w rozpoznawanej sprawie, stosownie do powołanego art. 183 § 1 p.p.s.a.
W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w pkt. 1 wyroku na mocy art. 184 p.p.s.a. O kosztach postępowania kasacyjnego, jak w pkt. 2 wyroku, orzeczono na podstawie art. 204 § 2 p.p.s.a.