II GSK 1420/15

II GSK 1420/15 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2016-08-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2015-06-22
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Andrzej Kuba /przewodniczący/
Jan Bała
Joanna Sieńczyło - Chlabicz /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
II SA/Ol 1098/14 - Wyrok WSA w Olsztynie z 2015-02-24
Skarżony organ
Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2009 nr 201 poz 1540
art. 89 ust 1 pkt 2
Ustawa z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Kuba Sędzia NSA Jan Bała Sędzia NSA Joanna Sieńczyło-Chlabicz (spr.) Protokolant Jerzy Stelmaszuk po rozpoznaniu w dniu 17 sierpnia 2016 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej S. T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 24 lutego 2015 r. sygn. akt II SA/Ol 1098/14 w sprawie ze skargi S. T. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w O. z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry po wznowieniu postępowania 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od S. T. na rzecz Dyrektora Izby Celnej w O. 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z dnia 24 lutego 2015 r., sygn. akt II SA/Ol 1098/14, oddalił skargę [...] na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Olsztynie z dnia 5 sierpnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry.
Sąd I instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia.
I
Naczelnik Urzędu Celnego w E. decyzją z dnia 28 lutego 2012 r. wymierzył [...] (dalej: skarżącemu) karę pieniężną w wysokości 12.000 zł z tytułu urządzania gier na automacie [...]. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Dyrektora Izby Celnej w O. z dnia 4 czerwca 2012 r. Strona nie złożyła skargi na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie.
Pismem z dnia 18 lutego 2014 r. pełnomocnik skarżącego złożył wniosek o wznowienie postępowania zakończonego decyzją ostateczną Dyrektora Izby Celnej w Olsztynie z dnia 4 czerwca 2012 r.
W uzasadnieniu wniosku wskazano, że [...] jako właściciel ww. automatu, wyrokiem Sądu Rejonowego w Elblągu w dniu [...] czerwca 2012 r. sygn. akt [...] ) został uznany winnym popełnienia zarzucanego mu czynu z art. 107 § 1 ustawy z dnia 10 września 1999 r. - Kodeks karny skarbowy (Dz. U. z 2013 r. poz. 186, ze zm.; dalej: k.k.s.). Jednakże Sąd Okręgowy w E. wyrokiem z dnia [...] grudnia 2012 r., sygn. akt [...], uniewinnił skarżącego od zarzucanego mu czynu. Z uzasadnień ww. wyroków, a także z uzasadnienia decyzji ostatecznej, której dotyczy wniosek o wznowienie postępowania, wynika kontrowersja stanowisk dotycząca wydanych w sprawie opinii biegłych. Prawomocne rozstrzygnięcia sądu kształtujące prawo lub stosunek prawny są wiążące. Skoro skarżący został uniewinniony w postępowaniu karnoskarbowym od postawionego mu zarzutu, który jest tożsamy w decyzji wymierzającej mu karę pieniężną na podstawie ustawy o grach hazardowych, to fakt ten powinien rzutować na rozstrzygnięcie w postępowaniu administracyjno- podatkowym i tym samym stanowi podstawę do wnioskowanego wznowienia postępowania.
Dyrektor Izby Celnej w Olsztynie decyzją z dnia [...] maja 2014 r. - po wznowieniu postępowania - odmówił uchylenia własnej decyzji ostatecznej z dnia 4 czerwca 2012 r. W uzasadnieniu organ I instancji podniósł, że nie została spełniona żadna z przesłanek wymienionych w art. 240 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2012 r. poz. 749 ze zm., dalej: O.p.).
W ocenie Dyrektora Izby Celnej w Olsztynie w sprawie nie wyszły na jaw nowe dowody i okoliczności faktyczne, które miałyby wpływ na odmienne rozstrzygnięcie. Orzeczenia sądów powszechnych nie mają wpływu na treść wydanej decyzji w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry.
Orzekając na skutek odwołania skarżącego Dyrektor Izby Celnej w Olsztynie decyzją z dnia 5 sierpnia 2014 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu organ II instancji podkreślił, że skarżący jako nowe okoliczności, nieznane organowi w dniu wydania decyzji ostatecznej, przedstawił wyrok Sądu Okręgowego w E. z dnia [...] grudnia 2012 r. wydany na skutek rozpoznania apelacji od wyroku Sądu Rejonowego w E. z dnia [...] czerwca 2012 r. oraz akt oskarżenia z dnia [...] marca 2011 r. sporządzony przez Urząd Celny w E. Sąd uniewinnił [...] nie ze względu na fakt, że nie był winny zarzucanego mu czynu, lecz ze względu na fakt, że Sąd Rejonowy w opisie czynu przypisanego oskarżonemu nie zawarł wszystkich ustawowych znamion przestępstwa. Sąd Okręgowy nie rozpatrywał zatem kwestii przestępstwa w oparciu o art. 107 § 1 k.k.s., jak również nie oceniał dowodów, w tym opinii biegłych. W związku z tym wskazane przez wnioskodawcę dokumenty nie mają wpływu na treść ostatecznej decyzji z dnia [...] czerwca 2012 r. Wyrok Sądu Rejonowego w E. uznający [...] za winnego zarzucanego mu czynu został wydany w dniu [...] czerwca 2012 r. i tym samym, nie był podstawą do podjęcia rozstrzygnięcia zawartego w decyzji o wymierzeniu kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry, zarówno w pierwszej instancji, jak i w decyzji ostatecznej. Natomiast wyrok Sądu Okręgowego w E., uniewinniający odwołującego się, zapadł w dniu 20 grudnia 2012 r. i to z uwagi na stwierdzone braki w opisie czynu przypisanego oskarżonemu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z dnia 24 lutego 2015 r. oddalił skargę [...]
Sąd I instancji zaznaczył, że warunkiem uchylenia decyzji ostatecznej, objętej wnioskiem o wznowienie postępowania, jest zaistnienie przesłanek wznowieniowych. Postępowanie to nie jest bowiem kontynuacją postępowania zwyczajnego i - jak słusznie wskazał organ - nie stanowi instrumentu do wzruszenia każdej decyzji ostatecznej.
W rozpoznawanej sprawie organ odmówił uchylenia w trybie wznowieniowym ostatecznej decyzji wymierzającej - na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. Nr 201 poz. 1540 ze zm., dalej jako: u.g.h.) - karę pieniężną z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry, uznając, że przytoczona przez skarżącego okoliczność w postaci wyroku sądu karnego uniewinniającego go od popełnienia przestępstwa określonego w art. 107 § 1 Kodeksu karnego skarbowego nie wypełniają przesłanek, o których mowa w art. 240 § 1 pkt 5 i 7 O.p., na które powołał się skarżący. W ocenie Sądu I instancji ocena ta jest prawidłowa, gdyż fakt wydania wyroku uniewinniającego nie stanowi nowej, istotnej dla sprawy okoliczności faktycznej, ani nowego dowodu istniejącego w dniu wydania decyzji nieznanego organowi, który wydał decyzję, a decyzja objęta wnioskiem o wznowienie nie została wydana na podstawie orzeczenia sądu, który został następnie uchylony lub zmieniony w sposób mogący mieć wpływ na treść wydanej decyzji.
Zważyć należy,że stosownie do art. 107 § 1 k.k.s. podlega karze kto wbrew przepisom ustawy lubwarunkom koncesji lub zezwolenia urządza lub prowadzi grę losową, grę na automacie lub zakład wzajemny. Przy czym wskazać należy, że art. 1 § 1 k.k.s. określa, że odpowiedzialności karnej za przestępstwo skarbowe lub odpowiedzialności a wykroczenie skarbowe podlega ten tylko, kto popełnia czyn społecznie szkodliwy, zabroniony pod groźbą kary przez ustawę obowiązującą w czasie jego popełnienia. Przy czym zgodnie z art. 4 k.k.s. przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe można popełnić umyślnie, a także nieumyślnie, jeżeli kodeks tak stanowi. Zatem odpowiedzialność karno-skarbowa oparta jest o zasadę winy.
Z kolei art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. stanowi, że karze pieniężnej podlega urządzający gry hazardowe na automatach poza kasynem gry. Zgodnie z art. 90 ust. 1 i 2 u.g.h. kary pieniężne wymierza, w drodze decyzji, naczelnik urzędu celnego, na którego obszarze działania jest urządzana gra hazardowa. Z kolei art. 91 stanowi, że do kar pieniężnych stosuje się odpowiednio przepisy ustawy - Ordynacja podatkowa. Kara wymierzona na podstawie art. 89 u.g.h. nie jest odpowiedzialnością opartą na zasadzie winy. Kara ta stosowana jest automatycznie, z mocy ustawy, w przypadku stwierdzenia przesłanek zawartych w powołanym przepisie, w oderwaniu od winy oraz okoliczności czynu.
Zdaniem Sądu I instancji, fakt uniewinnienia w postępowaniu karno-skarbowym nie ma wpływu na odpowiedzialność administracyjną. Odpowiedzialność karna i odpowiedzialność administracyjna mają odrębny, niezależny od siebie charakter. Nie można przyjąć, że wyrok sadu karnego jest nową, istotna dla sprawy okolicznością faktyczną. Wyrok sądu karnego nie stanowił także podstawy do wydania decyzji objętej wnioskiem o wznowienie postępowania. Skoro zaś brak było podstaw wznowieniowych, to organ związany był treścią art. 245 § 1 pkt 2 O.p.
II
W skardze kasacyjnej [...] zaskarżając wyrok w całości wniósł o jego uchylenie.
Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270; dalej: p.p.s.a.) zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie:
przepisu prawa materialnego, tj. art 240 § 1 pkt 5 O.p. poprzez uznanie, że okoliczność uniewinnienia [...] od zarzutu popełnienia przestępstwa z art. 107 § 1 k.k.s. stawianego mu w postępowaniu karnym toczącym się przed Sądem Rejonowym w E. w sprawie o sygn. akt [...] -- nie stanowi nowej okoliczności faktycznej i nie może być podstawą wznowienia postępowania w sprawie;
przepisu postępowania, tj. art. 191 O.p. poprzez pominięcie przez organ I instancji dowodów wskazujących, że w sprawie [...] został uniewinniony od zarzutu popełnienia przestępstwa z art. 107 § 1 k.k.s., brak było przesłanki do uznania, że działał w sposób naruszający przepisy ustawy o grach hazardowych, a tym samym dokonanie dowolnej oceny dowodów przy ustaleniu przeznaczenia pojazdu.
Argumentację na poparcie zarzutów skarżący kasacyjnie przedstawił w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Celnej w Olsztynie wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.
III
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie, gdyż zawarte w niej zarzuty okazały się nieusprawiedliwione.
Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, która zachodzi w przypadkach przewidzianych w § 2 tego artykułu. W niniejszej sprawie nie występują jednak żadne z wad wymienionych we wspomnianym przepisie, które powodowałyby nieważność postępowania prowadzonego przez Sąd I instancji.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego za nieusprawiedliwione należy uznać zarzuty naruszenia przez Sąd I instancji przepisów art. 240 § 1 pkt 5 O.p. oraz art. 191 O.p.- sformułowane w pkt 1 i 2 petitum skargi kasacyjnej. Według autora skargi kasacyjnej Sąd I instancji błędnie uznał, że okoliczność uniewinnienia [...] od zarzutu popełnienia przestępstwa z art. 107 § 1 k.k.s. stawianego mu w postępowaniu karnym skarbowym - nie stanowi nowej okoliczności faktycznej i nie może być podstawą wznowienia postępowania w sprawie.
Odnosząc się do tak postawionych zarzutów na wstępie przypomnienia wymaga, że zgodnie z art. 240 § 1 pkt 5 O.p. podstawą wznowienia postępowania jest wyjście na jaw istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów, istniejących w dniu wydania decyzji, nieznanych organowi, który wydal decyzję. By dana okoliczność, czy dany dowód mógł stanowić przesłankę wznowienia postępowania muszą one: 1) cechować się nowością tzn. muszą być nowo odkryte lub po raz pierwszy zgłoszone przez stronę, a więc nie były znane organowi, przed którym toczyło się postępowanie, 2) istnieć w dniu wydania decyzji, 3) być istotne dla sprawy. Wszystkie wskazane wyżej warunki dotyczące okoliczności czy dowodu jako przesłanki wznowienia postępowania muszą występować łącznie (por. wyrok NSA z dnia 10 października 2013 r., sygn. akt I FSK 1538/12). Brak cechy nowości, czy brak istnienia w dniu wydania decyzji objętej postępowaniem o wznowienie, bądź brak istotności dla sprawy powoduje, że taki dowód lub okoliczność nie stanowi podstawy do wznowienia postępowania określonej w pkt 5 art. 240 § 1 O.p. (por. wyroki NSA z dnia: 24 września 2015 r., sygn. akt I FSK 970/14; 25 września 2015 r" sygn. akt II FSK 1858/13).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego orzekającego w rozpoznawanej sprawie, Sąd I instancji, dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, trafnie uznał, że nie wystąpiła przesłanka wznowienia postępowania, określona w art. 240 § 1 pkt 5 O.p.
W rozpoznawanej sprawie skarżący we wniosku o wznowienie postępowania wskazał okoliczność uniewinnienia go od zarzutu popełnienia przestępstwa z art. 107 § 1 k.k.s., stawianego mu w postępowaniu karnoskarbowym.
Po pierwsze, powoływana przez skarżącego okoliczność nie istniała w momencie wydawania decyzji ostatecznej, która w tym postępowaniu ma być wzruszona. Wyrok Sądu Okręgowego w E. z dnia [...] grudnia 2012 r., sygn. akt [...], zapadł bowiem po zakończeniu postępowania w przedmiocie wymierzenia skarżącemu kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry (decyzja ostateczna z dnia [...] czerwca 2012 r.). Zatem okoliczność ta nie mogła, z oczywistych względów, być wiadoma organowi celnemu.
Po drugie, jak tranie stwierdził Sąd I instancji, powoływany przez skarżącego wyrok sądu karnego, nie jest okolicznością istotną w znaczeniu przyjętym przez art. 240 § 1 pkt 5 O.p. Okoliczności faktyczne lub dowody dla sprawy istotne w rozumieniu powyższego przepisu to te, które dotyczą przedmiotu sprawy i mają znaczenie prawne, a więc mają w konsekwencji wpływ na zmianę treści decyzji w kwestiach zasadniczych (por. wyroki NSA z dnia: 23 maja 2003 r., sygn. akt III SA 2484/01; 11 stycznia 2011 r., sygn. akt I FSK 596/10). O istotności dowodów można więc mówić, jeżeli mogą one mieć wpływ na odmienne rozstrzygnięcie (por. wyrok NSA z dnia 21 października 2010 r., sygn. akt I FSK 1687/09). Zatem aby uznać wskazaną okoliczność za istotną w znaczeniu użytym w art. 240 § 1 pkt 5 O.p., powinna ona spowodować wydanie, po wznowieniu postępowania, odmiennego rozstrzygnięcia niż te zawarte w decyzji ostatecznej.
Wbrew twierdzeniu autora skargi kasacyjnej, fakt uniewinnienia skarżącego w postępowaniu karnoskarbowym - nie miał wpływu na jego odpowiedzialność administracyjną. Jak słusznie wskazał Sąd I instancji odpowiedzialność karna i odpowiedzialność administracyjna mają odrębny, niezależny od siebie charakter. Należy bowiem podkreślić, że administracyjna kara (pieniężna) nakładana jest wobec podmiotu dopuszczającego się deliktu bez związku z jego zawinieniem, albowiem odpowiedzialność za ten delikt ma charakter obiektywny (por. wyrok NSA z dnia 27 stycznia 2016 r., sygn. akt II GSK 778/14). Postępowanie karnoskarbowe oparte jest na zasadzie winy, a o jego końcowym rezultacie nie decyduje tylko ocena charakteru gry, lecz także kwestia winy osoby, której postawiono zarzut i oskarżono o popełnienie czynu o znamionach określonych w art. 107 § 1 k.k.s. (por. wyrok NSA z dnia 27 stycznia 2016 r., sygn. akt II GSK 694/14).
Jak stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 25 marca 2010 r., sygn. akt P 9/08, kary pieniężne stanowią środki mające na celu mobilizowanie podmiotów do terminowego i prawidłowego wykonywania obowiązków na rzecz państwa, są stosowane automatycznie z mocy ustawy i mają znaczenie prewencyjne. Przez zapowiedź negatywnych konsekwencji, jakie nastąpią w wypadku naruszenia obowiązków określonych w ustawie albo w decyzji administracyjnej, motywują do wykonywania ustawowych obowiązków, a podstawą stosowania kar jest samo obiektywne naruszenie prawa.
Natomiast w uzasadnieniu wyroku z dnia 7 lipca 2009 r., sygn. akt K 13/08, TK podkreślił, że administracyjna kara pieniężna jest stosowana automatycznie z tytułu odpowiedzialności obiektywnej i pełni funkcję prewencyjną. W uzasadnieniu wyroku z dnia 31 marca 2008 r., sygn. akt SK 75/06, TK podniósł zaś, że proces wymierzania kar pieniężnych należy postrzegać w kontekście stosowania instrumentów władztwa administracyjnego. Kara administracyjna nie jest więc konsekwencją dopuszczenia się czynu zabronionego, lecz skutkiem zaistnienia stanu niezgodnego z prawem.
Przedstawione podejście sądu konstytucyjnego do omawianego zagadnienia, znalazło swoje potwierdzenie również w wyroku z dnia 21 października 2015 r., sygn. akt P 32/12. W sprawie tej, przedmiot hierarchicznej kontroli norm stanowił art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h., a w uzasadnieniu tego wyroku Trybunał Konstytucyjny wyjaśnił, że celem kary pieniężnej nakładanej na podstawie wymienionego przepisu nie jest odpłata za popełniony czyn, co charakteryzuje sankcje karne, lecz prewencja, zwłaszcza zaś restytucja niepobranych należności i podatku od gier prowadzonych nielegalnie. Ocenić to należy więc nie inaczej, jak tylko reakcję ustawodawcy na fakt czerpania korzyści z nielegalnego urządzania gier hazardowych przez podmioty nieodprowadzające z tego tytułu podatku od gier, należności i opłat, która ukierunkowana została na rekompensowanie - w formie zryczałtowanej - nieopłaconego podatku od gier i innych należności uiszczanych przez leganie działające podmioty.
W konsekwencji należało uznać, że organ trafnie odmówił uchylenia własnej decyzji ostatecznej z dnia [...] czerwca 2012 r., co słusznie zaakceptował Sąd I instancji.
W tym stanie rzeczy, skoro żaden z zarzutów nie może być uznany za usprawiedliwiony, wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku nie mógł zostać uwzględniony.
Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzuty skargi za nieusprawiedliwione i oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a.
O kosztach orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.