II GSK 1383/11

II GSK 1383/11 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2012-10-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2011-06-24
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Dorota Wdowiak /sprawozdawca/
Hanna Kamińska /przewodniczący/
Janusz Drachal
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Sygn. powiązane
I SA/Ke 173/11 - Wyrok WSA w Kielcach z 2011-03-31
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2012 poz 270
art. 133, art. 134 par. 1, art. 141 par. 4, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
art. 7, art. 8, art. 77, art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
par. 3 ust. 1, par. 3 ust. 2
ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
art. 28 ust. 1, art. 28 ust. 2, art. 28 ust. 3, art. 28 ust. 3a, art. 28 ust. 3b
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
Dz.U. 2002 nr 241 poz 2074
art. 17
Ustawa z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Hanna Kamińska Sędziowie NSA Janusz Drachal del. WSA Dorota Wdowiak (spr.) Protokolant Patrycja Czubała po rozpoznaniu w dniu 18 października 2012 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej R. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. z dnia 31 marca 2011 r. sygn. akt I SA/Ke 173/11 w sprawie ze skargi R. R. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oddala skargę kasacyjną
Uzasadnienie
Objętym skargą kasacyjną wyrokiem z 31 marca 2011 r. wydanym w sprawie I SA/Ke 173/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. oddalił skargę R. R. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] grudnia 2010 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności składkowych.
Sąd I instancji przyjął za podstawę rozstrzygnięcia następujące ustalenia:
Decyzją z [...] grudnia 2010r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych, orzekający jako organ drugiej instancji, utrzymał w mocy decyzję tego organu z dnia [...] października 2010 r. nr [...] odmawiającą R. R. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie własne na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego i Fundusz Pracy, w łącznej kwocie 122.689,80 zł.
Wnioskiem z 1 września 2010 r. R. R. wniósł o umorzenie należności z tytułu nieopłacenia składek na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w związku z trudną sytuacją materialną, spowodowaną między innymi szkodami doznanymi w wyniku powodzi. Na podstawie uzyskanych informacji i zgromadzonych dokumentów ustalono, że źródłem utrzymania zobowiązanego jest dochód uzyskiwany z posiadanego gospodarstwa rolnego o pow. 8,98 ha, który według zaświadczenia z Urzędu Gminy w P. wynosi 22.258,26 zł rocznie, tj. 1.854,86 zł miesięcznie. Według oświadczenia strony złożonego podczas kontroli majątkowej faktyczny dochód z w/w gospodarstwa jest znacznie niższy i wynosi około 3.000 zł rocznie. Jako przyczynę różnicy pomiędzy dochodami z gospodarstwa rolnego wykazanymi przez Urząd Gminy, a rzeczywistym stanem rzeczy strona wskazała szkody doznane w uprawach rolnych w wyniku powodzi (straty w uprawach rolnych w granicach do 70%). Organ wyjaśnił przy tym, że gospodarstwo rolne o powierzchni 8,98 ha znajduje się w miejscowości B. gmina P. tj. na obszarze dotkniętym powodzią w mniejszym stopniu. Straty w uprawach rolnych w wyniku powodzi dotknęły stronę głównie w gminie P. (powierzchnia upraw rolnych 3,10 ha - poniesione straty w uprawach 100%). Do w/w gospodarstwa rolnego strona uzyskała w 2009 r. dopłaty bezpośrednie z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w kwocie 2.400 zł. Oprócz w/w dochodu uzyskiwanego z gospodarstwa rolnego zobowiązany osiągał również dochód z prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie około 800 zł netto miesięcznie. Według oświadczenia złożonego podczas kontroli majątkowej z w/w działalności gospodarczej w ostatnim okresie tj. od czasu powodzi, zobowiązany nie uzyskał żadnego dochodu, gdyż maszyny, urządzenia oraz materiały przeznaczone do planowanej produkcji pieców zostały zalane i w większości zniszczone. W związku z takim stanem rzeczy zobowiązany skupił się w głównej mierze na konserwacji i naprawie uszkodzonych maszyn w wyniku powodzi, a działalność gospodarczą zawiesił do 6 marca 2011 r. R. R. jest podatnikiem podatku dochodowego od osób fizycznych pobieranego w formie ryczałtu. Dochody w latach 2007-2009 kształtowały się następująco: za 2007 r. w kwocie 991 zł, za 2008 r. w kwocie 5.771 zł oraz za 2009 r. w kwocie 2.383 zł. Miesięczne wydatki to kwota około 2.080 zł, w tym: podatek 100 zł, energia elektryczna 100 zł, opał (węgiel, drzewo) 500 zł, telefon komórkowy 150 zł, alimenty 400 zł (wysokość alimentów ustalono na podstawie oświadczenia strony), na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w S. wynoszą 750 zł, leki 250 zł, woda 70 zł, śmieci 10 zł, miesięczne wsparcie finansowe dla rodziców 500 zł. Na podstawie dokumentów zgromadzonych podczas postępowania o umorzenie należności ustalono, że R. R. prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe w domu pod adresem B. 48, [...] P. Dom ten o pow. 80 m2 według oświadczenia strony posiada wartość około 5.000 zł, składa się z dwóch pokoi kuchni i łazienki. Wyposażony jest w stare meble oraz podstawowy sprzęt RTV i AGD. Zobowiązany jest także właścicielem domu znajdującego się pod tym samym adresem, w którym zamieszkują jego rodzice M. i A. R. Na podstawie aktu notarialnego mają ustanowioną służebność osobistą polegającą na prawie dożywotniego zamieszkiwania i korzystania ze wszystkich urządzeń służących do użytku wspólnego. Dom, o którym wyżej mowa, o pow. 100m2 posiada według oświadczenia strony wartość około 4.000 zł, natomiast pozostałe budynki gospodarcze tj. stodoła około 3.000 zł. Wartość gospodarstwa rolnego o pow. 8,98 ha według oświadczenia strony wynosi około 20.000 zł, według danych uzyskanych z Agencji Nieruchomości Rolnych - 63.000,00 zł. Oprócz w/w nieruchomości R. R. posiada działki znajdujące się w miejscowości R. tj.: działka o pow. 0,0819 ha (nr działki 840/1), działka o pow. 0,08 ha (nr działki 821) zabudowana budynkiem byłego przedszkola oraz działka o pow. 0,0236 ha (nr działki 840/2). Według oświadczenia strony złożonego podczas kontroli majątkowej w miejscowości R. P., posiada on nieruchomość rolną o pow. 2,70 ha o wartości około 6.000 zł, działkę o pow. 0,13 ha zabudowaną budynkiem po byłym przedszkolu (o pow. 120 m2), których łączna wartość wynosi około 18.000 zł. W w/w miejscowości pod adresem ul. P. 3, [...] P. posiada również garaż o pow. 40 m2 oraz przylegający do niego dom o pow. 32 m2. Wartość garażu oraz domu, o których wyżej mowa, według oświadczenia strony złożonego podczas kontroli majątkowej przed powodzią wynosiła około 17.000 zł, w wyniku powodzi wartość działek zalanych znacznie spadła. Na podstawie informacji uzyskanej z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców ustalono, że R. R. jest właścicielem następujących pojazdów: samochodu ciężarowego marki ŻUK z 1988 r., samochodu ciężarowego MERCEDES BENZ 1524 L z 1992 r. o wartości około 10.500 zł, samochodu ciężarowego marki MERCEDES BENZ 1524L z 1993 r. o wartości około 12.000 zł, samochodu osobowego marki MERCEDES BENZ 220E z 1996r. o wartości około 17.000 zł, ciągnika rolniczego URSUS C-330 z 1983 r. o wartości około 18.000 zł, przyczepy lekkiej SAM 4000 z 1977 r., oraz współwłaścicielem samochodu osobowego marki BMW 520 I KOMBI z 1998 r. o wartości około 16.000 zł - wartość w/w pojazdów ustalono na podstawie danych z Internetu i "ANONSE". Na podstawie dostarczonych przez stronę dokumentów oraz złożonego oświadczenia na informacji ZUS w B. Z. ustalono, że samochód ciężarowy marki RENAULT MASCOT 150 z 2003 r. (o wartości około 46.000 zł) oraz samochód osobowy marki VOLKSWAGEN PASSAT z 2003 r. (o wartości około 27.000 zł) w dniu 26 lipca 2009 r. zostały przekazane przez R. R. w drodze umowy darowizny na własność ojca – A. R., natomiast pojazdy: samochód ciężarowy marki ŻUK z 1993 r., samochód ciężarowy marki MERCEDES BENZ z 1983 r. i samochód ciężarowy marki STAR z 1987 r. zostały oddane do demontażu. Przyczepa lekka SAM - 4000 z 1977 r. została zezłomowana, natomiast samochód marki BMW 520 kombi przeszedł na własność syna - oświadczenie z dnia 19 listopada 2009 r. Pomimo pouczenia strony o odpowiedzialności karnej z art. 233 § 1 k.k. o składaniu fałszywych zeznań i poświadczeniu nieprawdy, w prowadzonym na skutek wniosku z dnia 1 października 2009 r. postępowaniu o umorzenie należności R. R. nie ujawnił maszyn oraz materiałów budowlanych będących w jego posiadaniu. Składniki mienia ruchomego zostały ujawnione przez stronę dopiero podczas kontroli majątkowej w związku ze złożonym wnioskiem o umorzenie ze względu na szkody doznane w wyniku powodzi. Wartość w/w maszyn i materiałów budowlanych według wyceny dokonanej przez stronę po powodzi, a przedstawionej podczas kontroli majątkowej wynosi łącznie około 30.550 zł. Wartość maszyn i materiałów budowlanych, o których wyżej mowa, miała znacznie wyższą wartość przed powodzią i według szacunkowych danych przedstawionych przez podczas kontroli majątkowej kształtowała się w kwocie około 74.800 zł. R. R. nie posiada żadnych zaległości z tytułu zaciągniętych kredytów w bankach, posiada natomiast zobowiązanie z tytułu pożyczki zaciągniętej u osoby prywatnej na kwotę 10.000 zł, spłacaną w ratach po 300 zł miesięcznie. Oprócz w/w pożyczki strona posiada zobowiązanie z tytułu alimentów na rzecz małoletnich dzieci. Kwota miesięcznej raty zgodnie z oświadczeniem wynosi 400 zł miesięcznie (750 zł na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w S.).
Decyzją z dnia [...] czerwca 2010 r. Miejsko - Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w P. udzielił stronie pomocy w postaci zasiłku celowego w wysokości 6.000 zł z przeznaczeniem na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych.
Od 1998 r. R. R. leczy się na zwyrodnienie kręgosłupa, zapalenie stawów i pozostaje pod stałą opieką Poradni Reumatologicznej. W związku z w/w chorobą ponosi wydatki na leki i konsultacje lekarskie w kwocie około 250 zł miesięcznie. Według złożonego oświadczenia pod opieką zobowiązanego pozostają rodzice M. i A. R., pomimo tego, że prowadzą odrębne gospodarstwo domowe. W związku z opieką strona ponosi wydatki w kwocie 500 zł miesięcznie.
W uzasadnieniu decyzji organ II instancji powołał w pierwszej kolejności art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz. U. z 2009 r. Nr 205 poz. 1585 ze zm.), dalej: u.s.u.s., oraz przesłanki umorzenia należności z tytułu składek zawarte w art. 28 ust. 3 tej ustawy przewidujące taką możliwość tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Jednocześnie wskazał, że stosownie do treści art. 28 ust. 3 a u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umorzone, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania takich należności określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Ciężar udowodnienia stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej spoczywa na zobowiązanym.
Po ocenie zebranego w sprawie materiału dowodowego organ uznał, że R. R. nie udowodnił zaistnienia przesłanki do umorzenia należności które określone są w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. Na podstawie dokumentów zgromadzonych w przedmiotowej sprawie uznano, że sytuacja materialna strony jest trudna ale stabilna. Uzyskuje ona stały miesięczny dochód z posiadanego gospodarstwa rolnego (o pow. 8,98 ha), który według oświadczenia strony złożonego podczas kontroli majątkowej po szkodach doznanych w wyniku powodzi wynosi około 3.000 zł rocznie. Do w/w gospodarstwa rolnego otrzymuje dopłaty bezpośrednie z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, za 2009 r. - 2.400 zł. Z dokumentów zgromadzonych w przedmiotowej sprawie wynika, że dochód uzyskiwany z gospodarstwa rolnego przed powodzią był znacznie wyższy i wynosił około 22.258,26 zł rocznie, tj. 1.854,86 zł miesięcznie. Oprócz w/w dochodu z gospodarstwa rolnego zobowiązany uzyskiwał dochód z prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie około 800 zł miesięcznie - według jego oświadczenia złożonego podczas kontroli majątkowej z w/w działalności gospodarczej w ostatnim okresie tj. od czasu powodzi nie uzyskał żadnego dochodu. R. R. posiada nieruchomości i ruchomości o znacznej wartości, w tym zaplecze maszynowe z prowadzonej działalności gospodarczej o znacznej wartości. We wniosku o umorzenie strona podnosi, że trudna sytuacja materialna jest następstwem powodzi, która miała miejsce na przełomie maja i czerwca 2010 r. Organ wskazał, że zobowiązania ubezpieczeniowe powstały dużo wcześniej, bowiem dotyczą okresu od lipca 1999 r. do marca 2010 r. Zdaniem organu, uzyskiwane dochody po pomniejszeniu o kwoty niezbędnych wydatków na utrzymanie nie pozbawią strony możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Brak jest również przesłanki całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 2 i 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, z uwagi na fakt uzyskiwania stałego dochodu z gospodarstwa rolnego oraz posiadania nieruchomości i ruchomości.
Pismem z dnia 19 listopada 2010 r. Ryszard Robak wniósł o ponowne rozpatrzenie przedmiotowej sprawy podnosząc, że prowadził działalność gospodarczą w miejscowości Ruszcza Gmina Połaniec, tj. w miejscowości, która została dotknięta powodzią. Z powodu braku środków finansowych na kontynuowanie działalności gospodarczej, konieczne było jej zawieszenie. Powodzie z maja 2010 r. oraz z 1997 r. doprowadziły stronę do ubóstwa i one są główną przyczyną powstałego zadłużenia finansowego. W wyniku powodzi uległy zniszczeniu towary i urządzenia do produkcji pieców, które znajdowały się w miejscowości Ruszcza. W w/w miejscowości Ryszard Robak posiadał również plantację truskawek i sad owocowy, które praktycznie przestały istnieć, a znajdujące się tam gospodarstwo domowe uległo całkowitemu zniszczeniu. Szkody doznane w wyniku powodzi spowodowały, że zobowiązany pozostał bez środków do życia, jak również utracił możliwość zarobkowania. W chwili obecnej aby ponownie rozpocząć działalność handlową, jak i produkcję rolniczą zmuszony jest zakupić towary i urządzenia. Zobowiązany był w posiadaniu samochodów, które służyły do wykonywania działalności gospodarczej oraz stanowiły wartość handlową. W chwili obecnej pojazdy, po zalaniu, nie nadają się do użytku i przedstawiają jedynie wartość złomu. R. R. wskazał na ciążące na nim zobowiązania z tytułu zaległych alimentów w kwocie 31.090,39 zł plus odsetki w kwocie 25.095,48 zł, które spłaca w ratach. Wyjaśnił również, że jest przewlekle chory na zapalenie stawów, na które leczy się od 10 lat i wymaga stałej opieki medycznej oraz rehabilitacji. Zły stan zdrowia ogranicza możliwości pracy. Wznowienie działalności gospodarczej i rolniczej biorąc pod uwagę obciążenia jakie ponosi (zobowiązania z tytułu alimentów, pomoc udzielana rodzicom, koszty własnego utrzymania) jest jedyną szansą na zapewnienie rodzinie utrzymania. Wymaga to jednak znacznych nakładów finansowych, których biorąc pod uwagę szkody związane z powodzią i posiadane zadłużenie nie będzie w stanie w najbliższym czasie uzyskać. Uzyskana z Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. kwota 6.000 zł wystarczyła jedynie na zabezpieczenie bieżących potrzeb. Dalej we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy R. R. zarzucił, że w decyzji z dnia [...] października 2010 r. nieprawidłowo wyliczono dochód uzyskiwany z działalności gospodarczej na kwotę 800 zł, podczas gdy faktycznie wynosił 200 zł. Przy czym organ wyjaśnił, że zarzut ten jest bezzasadny, gdyż kwotę dochodu uzyskiwanego z działalności gospodarczej tj. 800 zł, R. R. wskazał podczas kontroli majątkowej przeprowadzonej w dniu 10 listopada 2009 r. Ponadto w decyzji z dnia [...] października 2010 r. zaznaczono, że zgodnie z oświadczeniem strony z działalności gospodarczej w ostatnim okresie tj. od czasu powodzi, nie uzyskał żadnego dochodu, gdyż maszyny, urządzenia oraz materiały przeznaczone do planowanej produkcji pieców zostały zalane i w większości zniszczone.
Po zapoznaniu się z nowo złożonym materiałem dowodowym organ stwierdził, że nie można umorzyć zaległości z tytułu nieopłaconych składek wobec ZUS. Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy R. R. dostarczył karty oszacowania strat, zaświadczenia lekarskie oraz postanowienie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w S. o prowadzonej egzekucji. Organ wyjaśnił, że sytuacja finansowa jak również zdrowotna znana była na wcześniejszym etapie postępowania. R. R. nie przedłożył żadnych dokumentów mogących wpłynąć na zmianę oceny sytuacji finansowej oraz możliwości płatniczych.
Dokonane w sprawie ustalenia nie dają podstaw do uwzględnienia wniosku i umorzenia należności na koncie za okres od lipca 1999 r. do marca 2010 r. w łącznej kwocie 122.689,80 zł. Organ podkreślił, że ewentualne umorzenie należności z tytułu składek ZUS następuje na zasadzie administracyjnej decyzji uznaniowej. W niniejszej sprawie dołożył wszelkich starań do ustalenia prawdy materialnej, podejmując szereg czynności, mających na celu ustalenie rzeczywistej sytuacji finansowej strony. Na tej podstawie stwierdził brak przesłanek do umorzenia należności ZUS określonych w § 3 Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej oraz w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
R. R. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] grudnia 2010 r. utrzymującą w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. z [...] października 2010 r.
Oddalając skargę R. R. Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. stwierdził, iż nie zasługuje ona na uwzględnienie i podlega oddaleniu, albowiem zaskarżona decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w K. oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji - nie naruszają prawa w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Sąd pierwszej instancji podkreślił, że przedmiotem jego oceny w niniejszej sprawie była decyzja w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie własne na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego i Fundusz Pracy. Wskazał, że materialnoprawną podstawę umorzenia należności stanowi przepis art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz. U. z 2009 r. Nr 205 poz. 1585 ze zm.), dalej: u.s.u.s., zgodnie z którym Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć w całości lub w części należności z tytułu składek, w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie z tym, nieściągalność ta zachodzi, gdy:
1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze;
3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa;
4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;
4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;
5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Ponadto zgodnie z treścią art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Treść tego artykułu została uszczegółowiona w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365). Stosownie do treści § 3 ust. 1 pkt 1 tego rozporządzenia ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, m.in. w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.
Sąd I instancji zauważył, że w przedmiotowej sprawie, w zakresie należności z tytułu składek na Fundusz Pracy za okres od sierpnia 1999 r. do grudnia 1999 r. oraz od kwietnia 2000 r. do grudnia 2001 r. przesłanki umorzenia zawarte są również w ustawie z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2002 r. Nr 241, poz. 2074 ze zm.), której to art. 17 stanowi, że Zakład może umarzać należności z tytułu składek:
1) na ubezpieczenie społeczne, na Fundusz Pracy i na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, należnych do dnia 31 grudnia 1998 r.,
2) na ubezpieczenie rentowe w części finansowanej przez płatnika składek i na ubezpieczenie wypadkowe oraz na Fundusz Pracy i na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, należnych za okres od 1 stycznia 1999 r. do 31 grudnia 2001 r., pomimo braku ich całkowitej nieściągalności w przypadku, gdy zobowiązana do ich opłacania jest osoba fizyczna niepodlegająca przepisom ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców (Dz. U. Nr 155, poz. 1287), jeżeli przemawia za tym ważny interes tej osoby.
Regulując kwestię umorzenia należności z tytułu składek ustawodawca przesądził, że decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. Może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanki uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Rozstrzygnięcie to nie może być jednak dowolne, lecz musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Konieczne jest przy tym uzasadnienie stanowiska stosownie do wymogów zawartych w art. 107 § 1 i 3 Kodeksu postępowania administracyjnego, z powołaniem się na konkretne dowody lub fakty. Sądowa kontrola legalności decyzji obejmuje natomiast jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, a nie rozstrzygnięcie, ponieważ o tym, czy składki powinny być umorzone przesądza organ administracji publicznej.
Odnosząc powyższe do rozpatrywanej sprawy Sąd stwierdził, że organ orzekający w niniejszej sprawie przeprowadził postępowanie w sposób prawidłowy, dokonując wyczerpującej oceny zgromadzonego materiału dowodowego. Na tej podstawie wnikliwie i rzetelnie dokonał analizy sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego. Wypełnił tym samym obowiązki wynikające z art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego, a polegające na podejmowaniu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, oraz z art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, który nakazuje organowi administracji zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego. Czyniąc te ustalenia przeprowadził kontrolę co do stanu majątkowego strony. W tym zakresie uzyskał informacje od zobowiązanego oraz z Urzędu Skarbowego w B.-Z. Na tej podstawie organ ustalił zakres nieruchomości, których R. R. jest właścicielem, w tym nieruchomości rolnych i działek zabudowanych (budynkiem po byłym przedszkolu, domami, garażem). Z kolei informacje otrzymane z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców wykazały liczbę pojazdów, których zobowiązany jest właścicielem. Zakład wskazał także na składniki mienia ruchomego służące do prowadzenia działalności gospodarczej. Następne organ przeanalizował dochody strony, w tym z prowadzonej działalności gospodarczej i uzyskiwane z gospodarstwa rolnego. Wskazał na dopłaty bezpośrednie otrzymywane z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Uwzględnił też kwotę zasiłku celowego w wysokości 6.000 zł. Dokonując dalszych ustaleń organ wziął pod uwagę stałe wydatki związane z utrzymaniem skarżącego, w tym opłaty za media, alimenty, pomoc dla rodziców. Nie pominął również innych obciążeń majątkowych: zaległości alimentacyjnych i zadłużenia u osoby prywatnej w wysokości 10.000 zł, spłacanego w ratach po 300 zł miesięcznie. Uwzględnił podnoszone przez skarżącego okoliczności związane z problemami zdrowotnymi i kosztami leczenia.
Wskazując na ustalenia organu Sąd podkreślił, że organ w sposób szczegółowy przeanalizował sytuację majątkową i zdrowotną R. R. pod kątem przesłanek zawartych w § 3 ww. rozporządzenia. Uwzględnił przy tym wszelkie okoliczności związane z ponoszeniem przez zobowiązanego skutków powodzi, tj. zniszczone uprawy, mienie, zawieszenie działalności gospodarczej. Organ wskazał przy tym, które nieruchomości i w jakim zakresie zostały zalane, ustalił wartość maszyn i materiałów budowlanych jaką przedstawiały zarówno przed powodzią jak i po tych wydarzeniach. Wbrew twierdzeniom skarżącego, organ ocenił wpływ tych okoliczności na aktualną sytuację życiową strony. Z zarzutów skargi wypływa wniosek, że bez znaczenia dla odmowy umorzenia należności składkowych pozostaje okoliczność, że skarżący przed powodzią dysponował majątkiem. Należy podnieść, że dokonana przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych ocena stanu majątkowego przed powodzią przyczyniła się do zobrazowania całokształtu sytuacji finansowej R. R. i pozwoliła organom nabrać przeświadczenia, że również przed powodzią zobowiązany nie regulował swoich należności wobec Zakładu. Z tego względu analiza ta była niezbędna w niniejszej sprawie. Natomiast odmawiając umorzenia należności składkowych, organ, wbrew twierdzeniom skargi, uwzględnił aktualną sytuację majątkową i życiową strony. W aspekcie tej sytuacji uznał, że nie uzasadnia ona umorzenia należności składkowych, a samo to rozstrzygnięcie, jak już wyżej wyjaśniono, nie podlega sądowej kontroli legalności. Kontroli tej podlega natomiast postępowanie poprzedzające jej wydanie. W ocenie Sądu, było ono przeprowadzone prawidłowo. Nie uszło uwadze Sądu, że w niniejszej sprawie organ pominął w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że także art. 17 wspomnianej wyżej ustawy o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw stanowił podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, w odniesieniu do należności składkowych, w zakresie tych z tytułu składek na Fundusz Pracy za okres od sierpnia 1999 r. do grudnia 1999 r. oraz od kwietnia 2000 r. do grudnia 2001 r. Uchybienie to nie miało jednak wpływu na treść rozstrzygnięcia, bowiem przesłanki umorzenia zawarte w tej ustawie są zbliżone do tych, które organ rozpatrywał w aspekcie § 3 cyt. rozporządzenia. Innymi słowy, rozpatrując możliwości umorzenia należności składkowych z tytułu składek na Fundusz Pracy za okres od sierpnia 1999 r. do grudnia 1999 r. oraz od kwietnia 2000 r. do grudnia 2001 r., organ czynił to wprawdzie na podstawie § 3 rozporządzenia, ale pod tym samym kątem badałby sprawę czyniąc to w oparciu o właściwą podstawę, tj. art. 17 cyt. ustawy.
Reasumując Sąd uznał, że sytuacja R. R. została oceniona w sposób prawidłowy a wyciągnięte wnioski nie wychodzą poza granice zakreślone w art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego. Organy zbadały sprawę wszechstronnie, w oparciu o należycie zgromadzony materiał dowodowy. Odniosły się przy tym do wszystkich podnoszonych przez zobowiązanego argumentów, szczegółowo uzasadniając rozstrzygnięcie. Tym samym, w ocenie Sądu, organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego odmawiając stronie umorzenia przedmiotowych należności.
R. R. zaskarżył powyższy wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. skargą kasacyjną wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w K.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:
I. na zasadzie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania majce wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:
1. art. 151 p.p.s.a. i nieuwzględnienie skargi zamiast zastosowania przez Sąd art. 145 § pkt 1 lit. c p.p.s.a. wobec okoliczności, że organ administracji naruszył przepisy postępowania tj. art. 7, 8, 77 k.p.a. poprzez przyjęcie przez Sąd I instancji, że organ administracji publicznej podjął wszelkie kroki niezbędne do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnego z rzeczywistością i pogłębienia zaufania obywateli do organów państwa, a także przyjęcie, że organ ten nie zaniechał rozpatrzenia całego materiału dowodowego w sposób zgodny ze słusznym interesem obywatela, podczas gdy decyzja organu administracji w sposób dowolny nie realizowała powyższych założeń, pomimo spełnienie przez skarżącego wszystkich przesłanek materialnoprawnych uzasadniających umorzenie składek i doprowadza ona w istocie skarżącego i jego rodzinę do ubóstwa,
2. art. 134 § 1 p.p.s.a. polegające na tym, że Sąd I instancji nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołana podstawą prawną nie wyszedł poza ich granice, w konsekwencji nie uchylił decyzji w całości (na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. pomimo okoliczności, że dostrzegł, że organ administracyjny nie zbadał sprawy pod kątem przesłanek umorzenia zawartych w art. 17 ustawy z 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw, tym samym został naruszony przez organ administracyjny przepis art. 107 § 3 k.p.a. i art. 138 § 2 k.p.a.
II. na zasadzie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego, a mianowicie:
1. art. 28 ust. 1, ust. 3a i 3b ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 ust. 1 pkt 1 i 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek, gdy tymczasem skarżący poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej powodujące, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawi zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Zakład Ubezpieczeń Społecznych wnosił o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Oznacza to związanie NSA zarzutami i wnioskami skargi kasacyjnej, które mogą dotyczyć wyłącznie ocenianego wyroku Sądu pierwszej instancji, a nie postępowania administracyjnego i wydanych w nim rozstrzygnięć.
Natomiast stosownie do treści art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom określonym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem, czy jest ono zaskarżone w całości czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany. Przepis art. 174 p.p.s.a. stanowi z kolei, iż skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: a) naruszenia prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) lub b) naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.).
Skarga kasacyjna w przedmiotowej sprawie została oparta na obydwu podstawach kasacyjnych wymienionych w art. 174 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. W związku z takim sformułowaniem podstaw kasacyjnych rozpatrzenia w pierwszej kolejności wymagają zawarte w skardze kasacyjnej zarzuty dotyczące przepisów postępowania, gdyż do kontroli subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przepis prawa materialnego można przejść dopiero wówczas, gdy okaże się, że stan faktyczny przyjęty w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został skutecznie prowadzony.
Odnosząc się do kierowanych wobec faktycznych podstaw wydanego rozstrzygnięcia zarzutów naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. powiązanego z art. 7, art. 8 i 77 k.p.a. polegających, zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną, na naruszeniach proceduralnych organów administracji publicznej przez nienależytą ocenę wszystkich, istotnych dla sprawy okoliczności, Sąd pierwszej instancji, zdaniem skarżącego, nie dostrzegł, że organy administracyjne nie dokonały szczegółowej oceny sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego, w szczególności nie dokonały żadnych wiążących ustaleń co do sytuacji majątkowej, w jakiej znalazł się skarżący po kataklizmie powodzi, a przede wszystkim nie oceniły, czy w sprawie wystąpiły przesłanki z § 3 ust. 1 i 2 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W konsekwencji Sąd I instancji błędnie uznał, że organ administracji publicznej podjął wszelkie kroki, niezbędne do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnego z rzeczywistością i pogłębienia zaufania obywateli do organów państwa, a także błędnie przyjął, że organ ten nie zaniechał rozpatrzenia całego materiału dowodowego w sposób zgodny ze słusznym interesem obywatel, podczas gdy decyzja organu administracji w sposób dowolny nie realizowała powyższych założeń, pomimo spełnienia przez skarżącego wszystkich przesłanek materialnoprawnych uzasadniających umorzenie składek i doprowadza ona w istocie skarżącego i jego rodzinę do ubóstwa
Wbrew twierdzeniom wnoszącego skargę kasacyjną, brak jest, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstaw, aby uznać, że realizacja przez Sąd pierwszej instancji funkcji kontroli zgodności z prawem decyzji administracyjnej odmawiającej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, poprzez oddalenie skargi na tę decyzję, przeprowadzona została w wadliwy sposób. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku jednoznacznie wynika, że Sąd pierwszej instancji szeroko przedstawił opis stanu sprawy na etapie postępowania przed organami administracji publicznej, a w tym względzie, nie kwestionując szczegółowych ustaleń zawartych w zaskarżonej decyzji i uznając je za prawidłowe, co we właściwy i przekonujący sposób wykazał, przyjął je za podstawę wyrokowania w sprawie. W tej mierze podkreślić należy, że orzekając w sprawie ze skargi na decyzję odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne Sąd I instancji w pełni zasadnie w warstwie faktycznej uzasadnienia eksponował te okoliczności stanu sprawy, które z punktu widzenia jej istoty oraz przedmiotu, miały dla jej rozstrzygnięcia i kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji podstawowe znaczenie. Chodzi w szczególności o okoliczności odnoszące się do sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącej. Wskazał na źródła przychodów z prowadzonej działalności gospodarczej i uzyskiwane z gospodarstwa rolnego, uzyskane dopłaty z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa i otrzymany zasiłek celowy. Ustalił zakres nieruchomości, których skarżący jest właścicielem, w tym nieruchomości rolnych i działek budowlanych oraz składniki mienia ruchomego służącego do prowadzenia działalności gospodarczej. Wykazał pojazdy, których jest właścicielem. Wziął pod uwagę wydatki związane z utrzymaniem skarżącego, w tym opłaty za media, alimenty i pomoc dla rodziców. Nie pominął także okoliczności dotyczących sytuacji zdrowotnej skarżącego. Uwzględnił przy tym wszystkie okoliczności związane z ponoszeniem przez skarżącego skutków powodzi tj. zniszczone uprawy, mienie, zawieszenie działalności gospodarczej. Ocenił wpływ kataklizmu powodzi na aktualną sytuację życiową strony.
Jakkolwiek faktem jest, że wskazane ustalenia stanu faktycznego sprawy zostały zaprezentowane w syntetyczny sposób, to jednak w żadnym razie nie może to uzasadniać tezy o ich dowolności, zwłaszcza, co należy ponownie podkreślić, że szczegółowo prezentując stan sprawy z etapu postępowania administracyjnego oraz dokonując oceny przebiegu tego postępowania z punktu widzenia zachowania standardów wynikających z zasady prawdy obiektywnej, zasady swobodnej oceny dowodów oraz zasady uwzględniania z urzędu interesu społecznego i słusznego interesu strony (art. 7, 77 i i art. 80 k.p.a.), Sąd pierwszej instancji ustaleń tych nie podważył, przyjmując je za podstawę orzekania w sprawie. Swoje stanowisko w tym względzie umotywował zaś w prawidłowy i przekonujący sposób. Wbrew zarzutowi naruszenia przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. (jego konstrukcji odwołującej się do przepisów art. 8 i 77 k.p.a. oraz argumentacji, która legła u jego podstaw) nie sposób zasadnie bronić tezy, że Sąd I instancji niedostateczne wyjaśnił stan faktyczny sprawy wynikający z naruszenia podstawowych obowiązków przez organ w zakresie gromadzenia materiału dowodowego i nie dokonał żadnych wiążących ustaleń co do sytuacji majątkowej, w jakiej znalazł się skarżący, zwłaszcza po kataklizmie powodzi. Powyższe stanowi bowiem, w kontekście przepisów art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, wydanego na podstawie art. 28 ust. 3b ustawy z dnia 13 października 1998 r., konsekwencję przedmiotu i logiki postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.
W związku z powyższym, jak również uwzględniając fakt, że sąd administracyjny wydaje wyrok na podstawie akt sprawy (art. 133 § p.p.s.a.), brak jest podstaw, aby za zasadny uznać zarzut oraz argumentację o niedostatecznym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy, wynikającą z naruszenia podstawowych obowiązków w zakresie gromadzenia materiału dowodowego. W analizowanym zakresie podkreślić również należy, że z uzasadnienia wyroku Sądu pierwszej instancji jednoznacznie wynika, że poszczególne spośród wskazanych wyżej istotnych elementów stanu sprawy, bezpośrednio konfrontowane były z odpowiednimi i adekwatnymi w sprawie przepisami prawa materialnego, określającymi przesłanki umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, którymi operując w granicach uznania administracyjnego, organ administracji publicznej może się kierować (art. 28 ust. 2 i 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych - przesłanka całkowitej nieściągalności; art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych - przesłanka uzasadnionego przypadku mimo braku nieściągalności; § 3 ust. 1 i 2 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne - przesłanka stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej zobowiązanego oraz poniesione straty materialne w wyniku powodzi). Wskazany zabieg argumentacyjny Sądu pierwszej instancji, wprost dowodzi prawidłowej realizacji przez ten Sąd podstawowych funkcji uzasadnienia wyroku, a mianowicie funkcji perswazyjnej oraz funkcji kontroli trafności podejmowanego rozstrzygnięcia.
Konfrontując normatywną treść art. 141 § 4 p.p.s.a z uzasadnieniem zaskarżonego wyroku oraz odwołując się do wyżej już przywołanych argumentów stwierdzić należy, że uzasadnienie to czyni zadość wszystkim elementom konstrukcyjnym określonym we wskazanym przepisie.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego brak jest również podstaw, aby uznać, że naruszenie przepisów postępowania przez Sąd pierwszej instancji (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 7 k.p.a.) wyraziło się w braku dostatecznego wyważenia słusznego interesu obywatela. Analiza uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie potwierdza tezy prezentowanej przez autora skargi kasacyjnej.
W kontekście istoty sprawy stanowiącej przedmiot orzekania Sądu wskazać należy, że konstrukcja uznania administracyjnego wyraża się w możliwości wyboru konsekwencji prawnych w ustalonym stanie faktycznym sprawy. Uznanie administracyjne nie polega więc na swobodzie organu administracji, w zakresie odnoszącym się do ustalania stanu faktycznego. Działając w ramach uznania administracyjnego organ administracji publicznej jest zobowiązany do szczegółowego zbadania stanu faktycznego i odzwierciedlenia w aktach sprawy wyniku postępowania dowodowego. Decyzja wydana w warunkach uznania administracyjnego nie może być więc decyzją dowolną, ale musi wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy oraz w należyty sposób wyważać słuszny interes strony i interes społeczny (publiczny). W tym względzie pożądane jest również operowanie w pełni zobiektywizowanymi kryteriami oceny spraw danego rodzaju.
Podkreślenia przy tym wymaga, iż istotą działania w warunkach i ramach uznania administracyjnego jest to, że stwierdzenie występowania okoliczności odpowiadających takiej lub innej kierunkowej dyrektywie wyboru może, lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia pozytywnego dla wnioskodawcy, jak również, że uznanie administracyjne nie wyraża się w swobodzie oceny, w danym stanie faktycznym sprawy, okoliczności odpowiadających kierunkowym dyrektywom wyboru, ale w możliwości negatywnego dla strony rozstrzygnięcia nawet przy ustaleniu istnienia słusznego interesu strony.
Powyższe, na co słusznie zwrócono uwagę w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, nie pozostaje bez wpływu na przedmiotowy zakres sądowoadministracyjnej kontroli zgodności z prawem decyzji administracyjnej wydanej w warunkach uznania administracyjnego (por. np. wyrok NSA z 27 października 2001 r., sygn. akt II GSK 900/09; wyrok WSA w Poznaniu z 7 października 2010 r., sygn. akt III SA/Po 447/10).
Podkreślając wyjątkowy charakter instytucji umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, albowiem zasadą jest ich regulowanie, co ponad wszelką wątpliwość koresponduje z interesem społecznym, w okolicznościach stanu faktycznego sprawy brak jest podstaw, aby uznać, że organy administracji publicznej naruszyły wskazany wyżej standard wyboru konsekwencji prawnych ustalonych faktów. Prawidłowo uzasadniając w wydanych rozstrzygnięciach wybór konsekwencji prawnych podejmowanej decyzji (decyzja negatywna, decyzja pozytywna) uwzględniły w pełni zobiektywizowane kryteria oceny spraw tego rodzaju, ze wskazaniem na sytuację osobistą, rodzinną i majątkowa strony, w tym również na źródło oraz okres powstania zaległości w opłacie składek - działalność gospodarcza prowadzona przez skarżącą. Rozstrzygnięcie administracyjne negatywne wydane w ramach uznania nie może być uznane za dowolne (por. np. wyrok NSA z 10 lutego 2009 r., sygn. akt II GSK 702/08). W kontekście źródła i okresu, w których zaległości w regulowaniu składek powstały, jak również obciążającego przedsiębiorcę ryzyka związanego z niepowodzeniem w prowadzonej działalności gospodarczej, podkreślić należy, że sytuacja materialna i problemy zdrowotne nie mogą - same w sobie i bez uwzględnienia regulacji zawartej w § 3 ust. 1 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne - stanowić samoistnej podstawy uzasadniającej wydanie decyzji pozytywnej dla zobowiązanego wnioskującego o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.
W związku z powyższym, wbrew zarzutom skargi kasacyjnej brak jest podstaw, aby uznać, że zaskarżony wyrok wydany został z naruszeniem przepisów postępowania mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Skarga kasacyjna nie wykazała również zasadności zarzucanego Sądowi pierwszej instancji naruszenia przepisów prawa materialnego. Zarzuty prawa materialnego autor skargi kasacyjnej powiązał z zarzutami dotyczącymi prawa formalnego. Zatem ocena zarzutów procesowych przedstawiona przez Naczelny Sąd Administracyjny zawiera argumentację wskazującą na dokonanie w zaskarżonym wyroku prawidłowej wykładni i właściwego zastosowania przepisów prawa materialnego.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia prawa materialnego należy w pierwszej kolejności przypomnieć, że przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie przez Sąd pierwszej instancji była decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o odmowie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie. Wymaga zatem przypomnienia, że w przepisie art. 28 ust. 2 u.s.u.s. przewidziana została możliwość umorzenia należności z tytułu składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a tego przepisu, który przewiduje możliwość umorzenia takich należności w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przepis art. 28 ust. 3 określa z kolei, kiedy zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Z treści § 3 ust. 1 pkt 1 i 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r., w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wynika, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
- gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
- poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej, innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacanie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności;
- przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
W tym miejscu należy więc podkreślić, że wbrew zarzutom zawartym w skardze kasacyjnej, Sąd pierwszej instancji zasadnie zaakceptował stanowisko organów administracji publicznej w zakresie odnoszącym się do braku przesłanek warunkujących umorzenie należności z tytułu składek, mając na uwadze przesłanki wymienione w art. 28 ust. 1-3 i ust. 3a u.s.u.s., jak i przesłanki określone w § 3 ww. rozporządzenia wykonawczego. Z akt sprawy, a zwłaszcza z treści zaskarżonej decyzji oraz z uzasadnienia wyroku Sądu pierwszej instancji wynika, że przy wydawaniu decyzji o odmowie umorzenia należności z tytułu składek finansowanych, zarówno organy, jak i sąd administracyjny uwzględniły treść powołanego wyżej przepisu § 3 rozporządzenia wykonawczego i oceniły sprawę także pod kątem występowania przesłanek opisanych w tej normie prawnej.
W przedmiotowej sprawie, co zauważył trafnie Sąd pierwszej instancji, przesłanki umorzenia w zakresie należności z tytułu składek na Fundusz Pracy za okres od sierpnia 1999 r. do grudnia 1999 r. oraz od kwietnia 2000 r. do grudnia 2001 r. zawarte są również w ustawie z 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2002 r., nr 241, poz. 2074 ze zm.), której art. 17 stanowił podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, w odniesieniu do tych należności składkowych. Przewiduje on możliwość umorzenia wskazanych wyżej należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności w przypadku, gdy zobowiązana do ich opłacenia jest osoba fizyczna niepodlegająca przepisom ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców, jeżeli przemawia za tym ważny interes tej osoby. Zakresem przedmiotowym tego przepisu objęte są wszystkie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, na Fundusz Pracy i na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych powstałe i należne we wskazanych przepisem okresach czasu. Organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie zawarł rozważań odnośnie możliwości zastosowania powyżej wskazanego przepisu do stanu faktycznego ustalonego w sprawie. Takie rozważania poczynił Sąd pierwszej instancji stwierdzając, że to uchybienie organu nie miało wpływu na treść rozstrzygnięcia, bowiem przesłanki umorzenia zawarte w tej ustawie są zbliżone do tych, które organ rozpatrywał w aspekcie § 3 cyt. rozporządzenia. Innymi słowy, rozpatrując możliwości umorzenia należności składkowych z tytułu składek na Fundusz Pracy za okres od sierpnia 1999 r. do grudnia 1999 r. oraz od kwietnia 2000 r. do grudnia 2001 r., organ czynił to wprawdzie na podstawie § 3 rozporządzenia, ale pod tym samym kątem badałby sprawę czyniąc to w oparciu o właściwą podstawę, tj. art. 17 cyt. ustawy. Tę argumentacją Sądu pierwszej instancji Naczelny Sąd Administracyjny podziela.
Ustawodawca w przepisie art. 17 cyt. wyżej ustawy używa pojęcia "ważny interes". Ten zwrot, w odróżnieniu od pojęcia "uzasadnionych przypadków", użytego w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. nie został w żaden sposób doprecyzowany. Należy przyjąć, że Sąd pierwszej instancji podkreślając, że przesłanki umorzenia zawarte w ustawie z 18 grudnia 2002 r. są zbliżone do tych, które organ rozpatrywał w aspekcie § 3 rozporządzenia i pod tym samym kątem badałby sprawę czyniąc to w oparciu o właściwą podstawę tj. art. 17 ustawy, dokonał wykładni pojęcia "ważnego interesu". W okolicznościach sprawy takie twierdzenie Sądu jest uprawnione. Ustawodawca w delegacji ustawowej zawartej w art. 28 ust. 3b ustawy zobowiązał ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego do określenia szczegółowych zasad umarzania, o których mowa w ust. 3a z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej. Te przesłanki zostały określone w § 3 rozporządzenia. Analiza tych przesłanek dowodzi, że uwzględniają one także ważny interes osoby zobowiązanej. Oczywiście należy je zawsze odnieść do okoliczności sprawy, do stanu faktycznego w sprawie. W tej mierze należy korzystać ze wszelkich możliwych i dostępnych źródeł, które przybliżają poszukiwany zakres tego pojęcia. W przedmiotowej sprawie organ rozpatrzył wszystkie aspekty sytuacji skarżącego, w tym majątkowe, rodzinne, osobiste, zatem rozpatrzył także jego ważny interes, mimo, iż nie czynił tego na podstawie art. 17 ustawy. Skarżący nie wskazywał na inne okoliczności stanowiące ów "ważny interes". Zatem Sąd pierwszej instancji ustalił właściwie znaczenie tego pojęcia i odniósł je do okoliczności faktycznych sprawy, a zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. wobec nie zbadania przez organ sprawy pod kątem przesłanek umorzenia z art. 17 ustawy Naczelny Sąd Administracyjny uznaje za niezasadny.
W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie przepisu art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.