II GSK 1382/24

II GSK 1382/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-12-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-07-10
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Andrzej Skoczylas /przewodniczący/
Cezary Pryca
Małgorzata Rysz /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6032 Inne z zakresu prawa o ruchu drogowym
Hasła tematyczne
Ruch drogowy
Sygn. powiązane
III SA/Łd 587/23 - Wyrok WSA w Łodzi z 2024-02-22
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1047
art. 130a ust. 10, art. 130a ust. 10e, art. 130a ust. 10h
Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Skoczylas Sędzia NSA Cezary Pryca Sędzia NSA Małgorzata Rysz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 22 lutego 2024 r. sygn. akt III SA/Łd 587/23 w sprawie ze skargi J. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 18 lipca 2023 r. nr SKO.4141.583-584.2023 w przedmiocie ustalenia wysokości kosztów związanych z usunięciem i przechowywaniem pojazdu 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. oddala skargę; 3. zasądza od J. R. na rzecz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi 2900 (dwa tysiące dziewięćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowoadministracyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi (dalej: "WSA", "Sąd pierwszej instancji") wyrokiem z 22 lutego 2024 r., sygn. akt III SA/Łd 587/23, uchylił zaskarżoną przez J. R. (dalej zwaną: "skarżącą") decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi (dalej zwanego: "SKO", "organem drugiej instancji") z 18 lipca 2023 r. w przedmiocie ustalenia obowiązku zapłaty kosztów związanych z usuwaniem i przechowywaniem pojazdu oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z 7 czerwca 2023 r., a także zasądził na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania.
Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym.
W dniu 6 października 2017 r., po zdarzeniu drogowym, funkcjonariusze Policji zatrzymali samochód marki [...] nr rej. [...] kierowany przez R. P. Kierowca nie poosiadał uprawnień do kierowania pojazdami zaś pojazd nie posiadał aktualnego badania technicznego. W związku z tym policjanci umieścili pojazd na parkingu strzeżonym.
Decyzją z 7 czerwca 2023 r. Prezydent Miasta Łodzi ustalił wysokość kosztów związanych z usuwaniem, przechowywaniem i oszacowaniem pojazdu, sprzedażą lub zniszczeniem pojazdu marki [...] o nr rejestr. [...] powstałych od momentu wydania dyspozycji usunięcia pojazdu do zakończenia postępowania na łączną kwotę 12 589 zł. Do zapłaty kosztów zobowiązani zostali solidarnie R. P. i J. R.
Od powyższej decyzji skarżąca złożyła odwołanie, w którym wskazała, że w dniu 10 września 2017 r. ww. pojazd został przez nią sprzedany R. S. W załączeniu przedstawiła kopię faktury wystawionej w dniu 10 września 2027 r. W związku z powyższym wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji.
SKO w Łodzi utrzymało powyższą decyzję w mocy wskazując, że zgodnie z art. 130a ust. 10h ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1047 ze zm. dalej zwanej "p.r.d."), koszty związane z usuwaniem, przechowywaniem, oszacowaniem, sprzedażą lub zniszczeniem pojazdu powstałe od momentu wydania dyspozycji jego usunięcia do zakończenia postępowania ponosi osoba będąca właścicielem tego pojazdu w dniu wydania dyspozycji usunięcia pojazdu, z zastrzeżeniem ust. 10d i 10i. Decyzję o zapłacie tych kosztów wydaje starosta.
Wskazano, że analiza materiału dowodowego wykazała, że ww. pojazd został usunięty z drogi na podstawie dyspozycji wydanej w dniu 6 października 2017 r. i w tym samym dniu został umieszczony na parkingu strzeżonym wyznaczonym przez właściwy organ. Właścicielem pojazdu w dniu jego usunięcia była J. D. (obecnie R.), o czym jednoznacznie świadczy treść postanowienia Sądu Rejonowego dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi z 11 lipca 2018 r., sygn. akt: XVIII Ns 126/18. Prawidłowo również (co potwierdził także sąd) doręczono właścicielowi przedmiotowego pojazdu powiadomienie o miejscu przechowywania usuniętego pojazdu, warunkach odebrania z parkingu i skutkach niedopełnienia tego obowiązku.
W ocenie SKO to właśnie skarżącą trzeba traktować jako właściciela pojazdu w dniu wydania dyspozycji jego usunięcia. Wskazano, na bezwzględne związanie treścią ww. prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi o przepadku pojazdu na rzecz Miasta Łodzi, co oznacza, że organy nie mogą kwestionować ustaleń faktycznych leżących u jego podstaw, tj. co do osoby dotychczasowego właściciela pojazdu, nawet jeżeli strona podważa powyższe okoliczności w toku postępowania administracyjnego. Źródłem tego związania jest norma prawna wynikająca z art. 365 § 1 k.p.c., który stanowi, że orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.
W dniu 6 października 2017 r. wydana została dyspozycja usunięcia przedmiotowego pojazdu, na podstawie której został on usunięty z drogi i umieszczony na parkingu strzeżonym. W dniu usunięcia pojazdu z drogi pojazd znajdował się we władaniu R. P., od którego go odebrano. Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi ww .postanowieniem z 11 lipca 2018 r., po rozpoznaniu sprawy z udziałem skarżącej, orzekł przepadek ww. pojazdu na rzecz Miasta Łodzi. Postanowienie stało się prawomocne w dniu 7 sierpnia 2018 r., co oznacza, że pomiędzy wydaniem niniejszej decyzji, a postanowieniem Sądu Rejonowego dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi z 11 lipca 2018 r. nie upłynął termin pięcioletni, o których mowa w art. 130a ust. 10k p.r.d.
SKO podkreśliło, że wydając decyzję na podstawie art. 130a ust. 10h p.r.d., organ nie ustala tego, czy usunięcie pojazdu było zasadne, czy starosta prawidłowo powiadomił właściciela pojazdu o obowiązku odbioru pojazdu. Powyższe kwestie poprzedzające wydanie postanowienia na podstawie art. 130a ust. 10e p.r.d. bada sąd powszechny w sprawie przepadku pojazdu. Decyzja wydana na podstawie art. 130a ust. 10h p.r.d. ma charakter związany, co oznacza, że w każdym przypadku ziszczenia się przesłanek wskazanych w tym przepisie właściciel pojazdu będzie obciążony kosztami związanymi z usuwaniem, przechowywaniem, oszacowaniem, sprzedażą lub zniszczeniem pojazdu, niezależnie od tego, kiedy wydana została dyspozycja usunięcia i kiedy sąd orzekł przepadek pojazdu. Ponadto, zdaniem SKO w zaskarżonej decyzji w sposób prawidłowy przedstawiono mechanizm obliczenia ustalonej opłaty oraz cezury czasowe, w jakich tę opłatę naliczono.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na powyższą decyzję wniosła skarżąca. WSA w Łodzi opisanym na wstępie wyrokiem, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.; dalej zwanej: "p.p.s.a.") uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z 7 czerwca 2023 r. oraz postanowił o kosztach postępowania.
W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że organy administracji błędnie uznały, że postanowienie sądu cywilnego z 11 lipca 2018 r. przesądziło, iż właścicielem pojazdu w dniu 6 października 2017r. była skarżąca. Kwestia czy orzeczenie sądu cywilnego o przepadku pojazdu, o którym mowa w art.130a ust.10h p.r.d., przesądza, iż właścicielem pojazdu jest osoba wskazana w tym orzeczeniu, była już wielokrotnie przedmiotem rozważań sądów administracyjnych. Obecnie stanowisko sądów w tym zakresie jest już w zasadzie utrwalone. W zdecydowanej większości przypadków sądy uznawały, że postanowienie sądu cywilnego nie ustala w sposób wiążący dla organów administracji prawa własności pojazdu na potrzeby wydania decyzji w oparciu o art.130a ust.10h p.r.d.
Sąd przywołał stanowisko zawarte w wyroku NSA z 20 kwietnia 2016 r., sygn. akt I OSK 584/16, zgodnie z którym "orzeczenie sądu w przedmiocie przepadku pojazdu nie ustaliło w sposób wiążący dla sądów i organów administracji publicznej prawa własności pojazdu. Postanowienie w przedmiocie orzeczenia przepadku pojazdu zostało wydane w postępowaniu nieprocesowym w oparciu o art. 6106 i art. 6107 k.p.c. Zgodnie z art. 365 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., orzeczenia prawomocne wiążą nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Jednakże przedmiotem prawomocności materialnej jest jedynie ostateczny rezultat rozstrzygnięcia, a nie przesłanki, które do niego doprowadziły. Walor prawomocnego rozstrzygnięcia zawartego w postanowieniu dotyczył przepadku rzeczy - pojazdu samochodowego. Nie miało ono zatem charakteru ustalającego. Postanowienie o orzeczeniu przepadku dotyczy faktu przejścia własności na rzecz powiatu. Celem takiego orzeczenia nie było natomiast wiążące ustalenie pozostałych kwestii właścicielskich – tym bardziej, że zgodnie z art. 130a ust. 10d p.r.d. możliwe jest orzeczenie przepadku także pojazdu, w stosunku do którego nie ustalono właściciela ani osoby uprawnionej. Takie rozwiązanie jest możliwe dlatego, że nabycie prawa własności przez powiat, które następuje na podstawie konstytutywnego orzeczenia sądu o przepadku jest nabyciem pierwotnym, a nie pochodnym". NSA nadto pokreślił, że "... art. 130a ust. 10e p.r.d. określa granice kognicji sądu w sprawach o przepadek pojazdu. Zgodnie z tym przepisem, sąd w tych sprawach stwierdza, czy zostały spełnione wszystkie przesłanki niezbędne do orzeczenia przepadku, w szczególności, czy usunięcie pojazdu było zasadne i czy w poszukiwaniu osoby uprawnionej do jego odbioru dołożono należytej staranności oraz czy orzeczenie przepadku nie będzie sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Inne są zatem przesłanki rozstrzygania w sprawie przepadku pojazdu, inne zaś w sprawie ponoszenia kosztów".
Podobny pogląd wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w szeregu kolejnych orzeczeniach a mianowicie w wyrokach: z 19 lipca 2019 r., sygn. akt I OSK 2501/18; z 10 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 1266/18; z 15 maja 2019 r., sygn. akt I OSK 2272/18; z 30 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1768/20; z 10 lipca 2020 r., sygn. akt I OSK 2599/18; z 26 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 1751/19; z 21 stycznia 2020 r., sygn. akt I OSK 1760/18; z 16 lutego 2023 r., sygn. akt I OSK 465/20 i wiele innych. Przedstawiona problematyka była też przedmiotem wypowiedzi Sądu Najwyższego. W wyroku z 16 maja 2023 r., sygn. akt I CSK 5967/22 Sąd Najwyższy stwierdził, że moc wiążąca wyroku nie powoduje związania innych sądów ustaleniami faktycznymi lub ocenami prawnymi, które legły u podstaw wydanego wcześniej orzeczenia, dotyczącego tego samego stosunku prawnego.
Sąd pierwszej instancji podzielił pogląd wyrażony w wymienionych orzeczeniach. Oznacza to, że postanowienie Sądu Rejonowego w Łodzi z 11 lipca 2018 r. nie ustaliło w sposób wiążący dla organów administracji, iż skarżąca była właścicielem pojazdu w dacie jego usunięcia z drogi. Obowiązkiem organów było przeprowadzenie postępowania dowodowego mającego na celu wyjaśnienie kto był właścicielem przedmiotowego samochodu w dniu 6 października 2017 r. Organy jednak takiego postępowania nie przeprowadziły. Wydając swoje rozstrzygnięcia oparły się wyłącznie na treści postanowienia sądu cywilnego z 11 lipca 2018 r. uznając, że przesądziło ono, iż właścicielem pojazdu była skarżąca. Organy nie odniosły się do istotnego dowodu w sprawie jakim jest faktura sprzedaży nr [...] z 10 września 2017r. z której wynika, że w tym dniu J. D. (obecnie R.) sprzedała R. S. (obecne nazwisko P.) samochód marki [...] za sumę 800 zł. Fakturę tę skarżąca dołączyła do odwołania zaś w samym odwołaniu wyjaśniła kiedy i komu sprzedała samochód. Organ odwoławczy pominął jednak tę fakturę i nie odniósł się do wersji przedstawionej przez skarżącą uznając, że nie ma ona znaczenia wobec wiążącego charakteru postanowienia z 11 lipca 2018 r. Jak już była o tym mowa we wcześniejszych rozważaniach wymienione orzeczenie sądu jest wiążące jedynie w zakresie rozstrzygnięcia o przepadku pojazdu na rzecz Miasta Łódź ale nie w zakresie jego własności przed orzeczeniem przepadku.
Obowiązkiem organów administracji było wyjaśnienie czy w dniu 10 września 2017 r. skarżąca faktycznie sprzedała pojazd R. S. (obecnie P.). W tym celu należało przesłuchać strony umowy sprzedaży a w razie konieczności jeszcze inne osoby. Podkreślić należy, iż z faktury sprzedaży nr 91/2017 wynika, że samochód został nabyty przez osobę o personaliach R. S., zaś w dniu usunięcia pojazdu z drogi (6 października 2017r.) kierowała nim osoba o personaliach R. P.. Z treści faktury VAT wynika jednak, że numer Pesel R. S. oraz adres jego zamieszkania są zgodne z numerem Pesel i adresem zamieszkania R. P. znajdującym się w portalu obywatel.gov.pl (w aktach administracyjnych). Prowadzi to do wniosku, iż chodzi o tę sama osobę, która obecnie nazywa się R. P. Przy ocenie kto był właścicielem spornego pojazdu w dniu jego usunięcia z drogi istotne znaczenie ma informacja z KSIP-CEP z której wynika, że samochód miał wykupioną polisę OC na okres od 20 września 2017 r. do 19 października 2017r. na nazwisko R. P. (k. 7 akt administracyjnych). Informacja ta uwiarygadniałaby wersję skarżącej, że w dniu 10 września 2017 r. sprzedała ona pojazd R. S. Nie została również wyjaśniona kwestia jakie były informacje dotyczące właściciela pojazdu zawarte w dowodzie rejestracyjnym samochodu. Z akt administracyjnych wynika, że pojazd posiadał dowód rejestracyjny nr [...], lecz nie wiadomo jakie były zapisy w tym dowodzie. Informacje z dowodu rejestracyjnego pozwoliłyby dokładniej wyjaśnić kto był właścicielem pojazdu w dniu 6 października 2017 r.
W sytuacji gdy organy nie przeprowadziły żadnego postępowania wyjaśniającego czy skarżąca była, czy też nie była właścicielem pojazdu w dacie jego usunięcia z drogi to przedwczesne jest obciążenie jej kosztami przechowywania samochodu. Następnie Sąd pierwszej instancji zawarł zalecenia dalszego postępowania dla organu.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył organ wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi, ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA w Łodzi, rozpoznanie wniesionej skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym, a także zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono:
a) naruszenie prawa materialnego
a) art. 130a ust. 10h w związku z ust. 10 ustawy - Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1047 ze zmianami), w związku z art. 365 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., poprzez ich błędną wykładnię: w – zakresie w jakim Sąd uznał, iż prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi z 11 lipca 2018 r. sygn. akt XVIII Ns 126/18 o przepadku pojazdu, nie ma charakteru prejudycjalnego i nie przesądza o własności pojazdu, podczas gdy żaden z przepisów p.r.d. nie wyłącza skutków postanowienia wydanego w trybie art. 610[6] k.p.c. i art. 610 [7] k.p.c., a przewidzianych w art. 365 § 1 k.p.c., tj. że prawomocne orzeczenie wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby,
b) art. 130a ust. 10h w związku z ust. 10 p.r.d. w związku z art. 365 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że konieczne jest przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego przez organy, w tym Samorządowe Kolegium Odwoławcze, w zakresie tego czy skarżąca była czy też nie była właścicielem pojazdu w dacie jego usunięcia z drogi w sytuacji, gdy skarżąca była właścicielem spornego pojazdu w dniu wydania dyspozycji usunięcia pojazdu, a o własności pojazdu w chwili wydania dyspozycji o jego usunięciu z drogi przesądzało w niniejszej sprawie prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi z 11 lipca 2018 r. sygn. akt XVIII Ns 126/18 o przepadku pojazdu od niej na rzecz Miasta Łodzi.
2. naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na wynik postępowania:
a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a przez błędne przyjęcie, że normy te zostały naruszone w stopniu uzasadniającym uchylenie decyzji ostatecznej i decyzji ją poprzedzającej, w sytuacji gdy materiał dowodowy jest pełny i zebrany w sposób prawidłowy i całościowy, jak i również dokonano jego prawidłowej oceny, co znalazło swój wyraz w uzasadnieniach podjętych decyzji, a tym samym nie zachodzi konieczność jego uzupełnienia poprzez prowadzenie postępowania wyjaśniającego przez organy co do tego czy skarżąca była czy też nie był właścicielem pojazdu w dacie jego usunięcia z drogi, szczególnie, że ta okoliczność została potwierdzona w postanowieniu Sądu Rejonowego dla Łodzi - Śródmieścia w Łodzi z 11 lipca 2018 r. sygn. akt XVIII Ns 126/18 o przepadku pojazdu, przy czym organ II instancji w treści zaskarżonej decyzji odniósł się do kwestii własności pojazdu na dzień 6 października 2017 r. (wobec załączenia do odwołania faktury VAT na sprzedaż spornego samochodu) na stronie 8 i n. decyzji wskazano, że organ jest związany istniejącym w obrocie postanowieniem Sądu Rejonowego dla Łodzi - Śródmieścia w Łodzi i które wiąże nie tylko w zakresie wynikającym wprost z treści rozstrzygnięcia, ale również w zakresie ustaleń faktycznych stanowiących podstawę jego wydania w tym własności przedmiotowego samochodu na dzień 6 października 2017 r.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumentację na poparcie postawionego w jej petitum zarzutu.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżąca wniosła o jej oddalenie w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, a także – nie wniosła o rozpoznanie jej na rozprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej zwanej: "p.p.s.a.") Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono przesłanek nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi - zgodnie z art. 174 p.p.s.a. - może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.).
NSA rozpoznając zatem skargę kasacyjną w tak określonych granicach stwierdził, że skarga kasacyjna jest zasadna.
Istota sporu wyraża się w kwestii związania organów – w sprawie o zapłatę kosztów związanych z usuwaniem, przechowywaniem, oszacowaniem, sprzedażą lub zniszczeniem pojazdu powstałych od wydania dyspozycji jego usunięcia do zakończenia postępowania, w której decyzję wydaje starosta w oparciu o art. 130a ust. 10h p.r.d. – prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi z 11 lipca 2018 r. w sprawie orzeczenia przepadku przedmiotowego pojazdu (marki [...] o nr. rej. [...], rok prod. 1986) na rzecz Miasta Łodzi. W konsekwencji, czy organy były uprawnione do przyjęcia, że sprawa własności przedmiotowego pojazdu, w dniu wydania dyspozycji jego usunięcia, kształtuje się tak, jak w ww. postanowieniu Sądu Rejonowego dla Łodzi – Śródmieścia i były tym związane, czy też były zobowiązane do prowadzenia dalszego postępowania dowodowego w celu wyjaśnienia tej kwestii.
W skardze kasacyjnej sformułowano zarzuty zarówno naruszenia prawa materialnego, jak też naruszenia przepisów postępowania. Zarzuty te zmierzają do podważenia ocen wyrażonych przez Sąd pierwszej instancji, będących wynikiem przeprowadzonej przez ten Sąd kontroli legalności zaskarżonej decyzji.
Problem prawny objęty zarzutami skargi kasacyjnej w zbliżonym stanie faktycznym był już przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego m.in. w wyrokach z 30 stycznia 2024 r.: sygn. akt II GSK 463/23, sygn. akt II GSK 873/23 (te i kolejne powoływane orzeczenia dostępne na stronie internetowej w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela zasadnicze argumenty wyrażone w uzasadnieniach tych wyroków, uznając że są one trafne również w tej sprawie.
Zgodnie z art. 130a ust. 10h p.r.d. do poniesienia kosztów związanych z pojazdem, wyliczonych w przepisie, zobowiązana jest osoba będąca właścicielem pojazdu w dniu wydania dyspozycji jego usunięcia.
Z kolei, stosownie do art. 130a ust. 10 p.r.d., starosta w stosunku do pojazdu usuniętego z drogi, w przypadkach określonych w ust. 1 lub 2, występuje do sądu z wnioskiem o orzeczenie jego przepadku na rzecz powiatu, jeżeli prawidłowo powiadomiony właściciel lub osoba uprawniona nie odebrała pojazdu w terminie 3 miesięcy od dnia jego usunięcia. Powiadomienie zawiera pouczenie o skutkach nieodebrania pojazdu.
W myśl art. 130a ust.10a p.r.d. starosta występuje z wnioskiem, o którym mowa w ust. 10, nie wcześniej niż przed upływem 30 dni od dnia powiadomienia.
Zgodnie z treścią art. 130a ust. 10e p.r.d. w sprawach o przepadek pojazdu sąd stwierdza, czy zostały spełnione wszystkie przesłanki niezbędne do orzeczenia przepadku, w szczególności, czy usunięcie pojazdu było zasadne i czy w poszukiwaniu osoby uprawnionej do jego odbioru, dołożono należytej staranności oraz czy orzeczenie przepadku nie będzie sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.
Ww. pojazd został usunięty z drogi w dniu 6 października 2017 r. i w tym samym dniu został umieszczony na parkingu strzeżonym wyznaczonym przez właściwy organ. W dniu usunięcia pojazdu z drogi, pojazd znajdował się we władaniu R. P., od którego pojazd odebrano.
Na mocy wspomnianej regulacji (art. 130a ust. 10a p.r.d.) wobec braku reakcji strony na pismo (zawiadomienie) Zarządu Dróg i Transportu z 8 lutego 2018 r. o odebraniu pojazdu z parkingu strzeżonego i konsekwencjach jego nieodebrania, Starosta (w tym wypadku - Prezydent Miasta Łodzi) wystąpił do Sądu Rejonowego dla Łodzi - Śródmieścia w Łodzi o orzeczenie przepadku ww. pojazdu.
Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi postanowieniem z 11 lipca 2018 r., sygn. akt XVIII Ns 126/18, po rozpoznaniu sprawy z udziałem J. D. (obecnie R.), orzekł przepadek ww. pojazdu na rzecz Miasta Łodzi. Postanowienie stało się prawomocne w dniu 7 sierpnia 2018 r.
Co do zakresu postępowania o przepadek samochodu, w tym miejscu należy także się odwołać do art. 130a ust. 10e p.r.d., w myśl którego w sprawach o przepadek pojazdu sąd stwierdza, czy zostały spełnione wszystkie przesłanki niezbędne do orzeczenia przepadku, w szczególności, czy usunięcie pojazdu było zasadne i czy w poszukiwaniu osoby uprawnionej do jego odbioru dołożono należytej staranności oraz czy orzeczenie przepadku nie będzie sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.
Uregulowania te zostały wprowadzone do p.r.d. na mocy art. 1 lit. j) i k) ustawy z dnia 22 lipca 2010 r. o zmianie ustawy – Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 152 poz. 1018; dalej zwanej: "ustawą zmieniającą").
Zmiany te miały na celu realizację wyroku Trybunału Konstytucyjnego (dalej zwanego: "TK", "Trybunałem") z 3 czerwca 2008 r., sygn. akt P 4/06 (opubl.: OTK-A z 2008 r. z 5, poz. 76), stwierdzającego niezgodność art. 130a ust. 10 i art. 130a ust. 11 pkt 3 p.r.d. (Dz. U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908 ze zm.) z Konstytucją RP. Chodziło także o doprecyzowanie przepisów dotyczących usuwania pojazdów na koszt właściciela.
W uzasadnieniu do projektu ustawy zmieniającej (druk sejmowy VI.2816) wyjaśniono, że Trybunał we wspomnianym wyroku o sygn. akt P 4/06 przyjął niezgodność art. 130a ust. 10 p.r.d. w zakresie, w jakim dopuszczał odjęcie prawa własności pojazdu bez prawomocnego orzeczenia sądu, z art. 46, art. 21 ust.1, art. 64 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 oraz art. 64 ust. 3 Konstytucji RP. Zakwestionowany przez TK przepis art. 130a ust. 10 p.r.d. naruszał zatem wzorce konstytucyjnie w zakresie, w jakim dopuszczał odjęcie prawa własności pojazdu bez prawomocnego orzeczenia sądu. W dotychczasowym stanie prawnym na rzecz Skarbu Państwa przechodziła własność pojazdów, które zostały usunięte z drogi na skutek naruszenia przepisów o bezpieczeństwie lub porządku ruchu drogowego i nie zostały odebrane przez osobę uprawnioną w terminie 6 miesięcy od dnia ich usunięcia. Do przejścia własności takich pojazdów na rzecz Skarbu Państwa dochodziło w związku z uznaniem ich za porzucone z zamiarem wyzbycia się z mocy ustawy, co – w ocenie Trybunału – pozostawało w sprzeczności z przepisami konstytucyjnymi. Zgodnie bowiem z art. 46 Konstytucji RP przepadek rzeczy, może nastąpić tylko w sytuacjach określonych w ustawie i tylko na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu. Stąd ustawą zmieniającą wprowadzono zmiany w omawianym zakresie w p.r.d., na mocy których według nowego brzmienia art. 130a ust. 10 ustawy określono, że w stosunku do pojazdu usuniętego z drogi starosta występuje do sądu z wnioskiem o orzeczenie jego przepadku na rzecz powiatu, jeżeli pojazd nie został odebrany przez osobę uprawnioną w terminie 3 miesięcy od dnia usunięcia, a sąd będzie orzekał o przepadku pojazdu w trybie postępowania cywilnego w postępowaniu nieprocesowym. Sąd przed wydaniem orzeczenia o przepadku pojazdu ma obowiązek zbadać, czy zostały spełnione ku temu wszystkie przesłanki, a w szczególności, czy usunięcie pojazdu było zasadne i czy w poszukiwaniu osoby uprawnionej do jego odbioru, dołożono należytej staranności oraz czy orzeczenie przepadku nie będzie sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i dopiero po spełnieniu tych przesłanek będzie mógł orzec przepadek pojazdu.
Trybunał orzekł także niekonstytucyjność art. 130a ust. 11 pkt 3 p.r.d., uznając, że niezgodne z ustawą zasadniczą jest formułowanie upoważnień ustawowych do uregulowania w drodze aktów wykonawczych kwestii związanych z ograniczeniem prawa własności.
Dlatego nie można podzielić stanowiska Sądu pierwszej instancji, że w postępowaniu o przepadek samochodu prowadzonym przez sąd cywilny dochodzi tylko do wiążącego ustalenia również dla organów (także na użytek dalszego postępowania prowadzonego na podstawie art. 130a ust. 10h p.r.d.) nowego właściciela – powiatu. Muszą bowiem być także poczynione ustalenia co do właściciela, któremu "odejmuje się prawo własności" (art. 130a ust. 10 i ust. 10e p.r.d.), jak zauważył Trybunał w ww. wyroku (por. także wyroki NSA z: 29 czerwca 2023 r., sygn. akt II GSK 1271/21 i II GSK 1236/22).
Należy również podkreślić, że żaden z przepisów p.r.d. nie wyłącza skutków postanowienia wydanego w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 610⁶ i art. 610⁷ k.p.c. (o przepadek pojazdów) w zw. z art. 130a ust. 10 p.r.d., a przewidzianych w art. 365 § 1 k.p.c. Wspomniany przepis stosowany odpowiednio w postępowaniu nieprocesowym na mocy art. 13 § 2 k.p.c. stanowi, że orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.
Istotne jest jednak w tym kontekście, że związanie orzeczeniem sądu rozciąga się na te ustalenia faktyczne zawarte w jego uzasadnieniu, na podstawie których bezpośrednio sąd zindywidualizował normę prawną, czemu dał wyraz w rozstrzygnięciu (zob. Andrzej Adamczuk, Małgorzata Manowska, Pruś Piotr, Radwan Marcin, Sieńko Małgorzata, Stefańska Ewa, Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz aktualizowany. Tom I. Art. 1 – 477[16] – dot. art. 365, Nb 4, opubl. LEX/el. 2022 i powołane tam orzecznictwo SN). Związanie wyrokiem sądu cywilnego oznacza bowiem brak możliwości zignorowania zarówno ustaleń faktycznych stanowiących bezpośrednio podstawę rozstrzygnięcia, jak i podstawy prawnej. Dotyczy to jednak tylko tych ustaleń faktycznych, które w związku z podstawą sporu stanowiły przedmiot rozstrzygnięcia (tamże).
Dlatego postanowienie wydane w postępowaniu przed sądem cywilnym, w świetle powołanych regulacji wiązało organy nie tylko w zakresie ustaleń co do nowego właściciela pojazdu (powiat – w sprawie: Miasto Łódź), co do którego orzeczono przepadek, ale i co do dotychczasowego właściciela tego pojazdu (skarżąca).
Stanowisko prezentowane przez Sąd pierwszej instancji nie znajduje zatem oparcia w obowiązujących przepisach, do tego realizujących wspomniany wyrok Trybunału, który stwierdził, że: "Przekazanie orzekania o przepadku rzeczy wyłącznej kompetencji sądowej ma zapewnić jednostce ochronę przed arbitralnością organów administracji publicznej. W konsekwencji oznacza to, że nie do przyjęcia jest sytuacja, w której pozbawienie własności rzeczy następuje poprzez spełnienie li tylko przesłanek formalnych, określonych ustawowo, a orzeczenie w tym przedmiocie przez sąd ma charakter jedynie deklaratoryjny. Udział sądu nie może bowiem sprowadzać się wyłącznie do niejako automatycznego orzekania o pozbawieniu własności. Jest to niezgodne z celem wprowadzonego wymogu, jakim było zapewnienie sprawiedliwego i wnikliwego rozpatrzenia sprawy, co jest możliwe tylko przy dokonaniu przez sąd merytorycznej oceny sprawy. Jest zatem rzeczą oczywistą, że sąd, orzekając o przepadku rzeczy, powinien zbadać merytorycznie wszystkie aspekty takiej sprawy. Tym samym jego orzeczenie winno mieć charakter konstytutywny. Przepadek rzeczy może bowiem być orzeczony przez sąd dopiero w kończącym sprawę, prawomocnym rozstrzygnięciu".
Podsumowując, prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego stwierdzające przepadek pojazdu, wydane w postępowaniu zainicjowanym na podstawie art. 130a ust. 10 p.r.d., było wiążące dla organu prowadzącego następnie postępowanie w oparciu o art. 130a ust. 10h p.r.d., także w kwestii dotychczasowego właściciela pojazdu, jak i dla strony postępowania administracyjnego, uznanej na podstawie orzeczenia Sądu za właściciela pojazdu.
Z powyższych względów za zasadne należało uznać zarzuty zgłoszone w pkt 1. lit. b) i c) petitum skargi kasacyjnej.
Ocena omówionych wyżej zarzutów skutkowała także uznaniem przez NSA zasadności zarzutu z pkt 2. lit. a) petitum skargi kasacyjnej – naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Skoro postanowienie Sądu w sprawie XVIII Ns 126/18 miało wiążący skutek także w kwestii ustalenia dotychczasowego właściciela pojazdu, to brak było podstaw do zgłaszania braku prawidłowości i zupełności postępowania administracyjnego w tym zakresie. Zaznaczyć należy, że dotychczasowy właściciel był uczestnikiem postępowania przed sądem cywilnym w postępowaniu o przepadek rzeczy o sygn. XVIII Ns 126/18. W tym też postępowaniu skarżąca powinna była przedstawić wszelkie dowody wykazujące, że nie jest właścicielką spornego pojazdu, w tym umowę kupna-sprzedaży, skoro miała być zawarta w sierpniu 2017 r., a postępowanie przed Sądem Rejonowym toczyło się w 2018 r.
W świetle powyższego prawidłowe było stanowisko SKO, że wszelkie dowody związane z własnością pojazdu należało zgłosić w postępowaniu przed sądem cywilnym. Sąd bowiem, orzekając o przepadku pojazdu na rzecz powiatu, ma obowiązek ustalenia dotychczasowego właściciela lub osoby uprawnionej, gdyż wymaga ustalenia też, czy prawidłowo te osoby powiadomione nie odebrały pojazdu w terminie 3 miesięcy od dnia jego usunięcia (art. 130a ust. 10 p.r.d.). Ustalenia w tym zakresie były wiążące dla organu ustalającego następnie koszty związane z usuwaniem, przechowywaniem, oszacowaniem, sprzedażą lub zniszczeniem pojazdu na podstawie art. 130a ust.10h p.r.d.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, w oparciu o art. 188 p.p.s.a., uwzględnił skargę kasacyjną organu i uchylił zaskarżony wyrok. Jednocześnie NSA uznał, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona i rozpoznał skargę, poprzez jej oddalenie na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania sądowego zasądzonych od skarżącej na rzecz organu administracji publicznej, znajduje podstawę w przepisach art. 203 pkt 2 i 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a w zw. z § 2 ust. 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935).