II GSK 138/25

II GSK 138/25 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-06-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-01-21
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Dorota Dąbek /przewodniczący sprawozdawca/
Izabella Janson
Małgorzata Rysz
Symbol z opisem
6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
III SA/Wr 105/24 - Wyrok WSA we Wrocławiu z 2024-07-25
Skarżony organ
Inspektor Sanitarny
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1465
art. 235(1), art. 235(2)
Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy ( t. j.)
Dz.U. 2022 poz 1836
par. 8
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Dorota Dąbek (spr.) Sędzia NSA Małgorzata Rysz Sędzia del. WSA Izabella Janson Protokolant asystent sędziego Natalia Składanek po rozpoznaniu w dniu 17 czerwca 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. S.A. w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 25 lipca 2024 r. sygn. akt III SA/Wr 105/24 w sprawie ze skargi A. S.A. w W. na decyzję Dolnośląskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we Wrocławiu z dnia 29 stycznia 2024 r. nr HP.906.49.2023.EL w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
I
Wyrokiem z 25 lipca 2024 r., sygn. akt III SA/Wr 105/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, działając na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) oddalił skargę A. S.A. w W. (dalej: skarżąca) na decyzję Dolnośląskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we Wrocławiu z 29 stycznia 2024 r. w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej u R. N. (dalej: uczestnik).
Sąd pierwszej instancji orzekał w następujących okolicznościach sprawy:
Dolnośląski Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy we Wrocławiu Oddział w W. zgłosił podejrzenie u R.N. choroby zawodowej: pylicy płuc – pylicy spawaczy (poz. 3 pkt 4 wykazu chorób zawodowych wymienionych w złączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009r. w sprawie chorób zawodowych, Dz. U. z 2022 r., poz. 1836, dalej: rozporządzenie w sprawie chorób zawodowych).
Po przeprowadzeniu oceny narażenia zawodowego w środowisku pracy uczestnika w zakresie narażenia na pyły spawalnicze, w tym pył zawierający wolną krystaliczną krzemionkę, Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w W. skierował uczestnika na badanie lekarskie, w następstwie którego Dolnośląski Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy we Wrocławiu Oddział w W. w dniu 6 września 2022 r. wydał orzeczenie lekarskie nr [...] o rozpoznaniu choroby zawodowej: pylicy płuc – pylicy spawaczy u uczestnika.
Decyzją z 17 października 2022 r. organ pierwszej instancji orzekł o stwierdzeniu u uczestnika choroby zawodowej: pylicy płuc – pylicy spawaczy.
Na skutek odwołania skarżącej, Dolnośląski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we Wrocławiu decyzją z 9 lutego 2023 r., uchylił decyzję organu pierwszej instancji i sprawę przekazał do ponownego rozpatrzenia wskazując, że postępowanie zostało przeprowadzone bez dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (prawidłowego określenie kręgu stron postępowania) i bez jego prawidłowej oceny w zakresie warunków pracy w [...] w N.
W ponownie prowadzonym postępowaniu Powiatowy Inspektor Sanitarny w W. podjął czynności wyjaśniające w sprawie, uzupełnione m.in. o rozszerzenie kręgu stron w przedmiotowym postępowaniu, a także o jednoznaczną i spójną ocenę narażenia zawodowego. Uczestnik był również ponownie badany w Dolnośląskim Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy we Wrocławiu Oddział w W., który orzeczeniem nr [...] z 15 września 2023 r. orzekł o rozpoznaniu choroby zawodowej: pylicy płuc – pylicy spawaczy. W uzasadnieniu powyższego orzeczenia stwierdzono, na podstawie nowych badań diagnostycznych w obu polach płucnych zacienienia punkcikowate i nieliczne drobnoguzkowe o typie zmian śródmiąższowych ograniczonych (symbol 1/1 p/q według klasyfikacji Międzynarodowego Biura Pracy ILO 1980 z rewizją w 2000 i 2011 r.) odpowiadające pylicy płuc spawaczy upoważniające do rozpoznania choroby zawodowej. Podkreślono przy tym progresję zmian w porównaniu do 2022 r., jak również wykluczono pozazawodowe przyczyny zmian płucnych na podstawie wywiadu i badania lekarskiego, dokumentacji podstawowej opieki zdrowotnej i Poradni Chorób Płuc. Na podstawie wyników przeprowadzonego procesu diagnostyczno-orzeczniczego oraz dochodzenia epidemiologicznego związanego z oceną narażenia zawodowego, organ pierwszej instancji, decyzją z 29 listopada 2023 r. orzekł o stwierdzeniu u uczestnika choroby zawodowej: pylicy płuc – pylicy spawaczy.
Po rozpoznaniu odwołania wniesionego przez skarżącą, Dolnośląski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we Wrocławiu z 29 stycznia 2024 r. utrzymał tę decyzję w mocy.
Skargę na powyższą decyzję organu odwoławczego do WSA we Wrocławiu złożyła skarżąca.
Sąd pierwszej instancji opisanym na wstępie wyrokiem skargę oddalił. W uzasadnieniu Sąd wskazał m.in., że Dolnośląski Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy we Wrocławiu Oddział w W. wydał 6 września 2022 r. orzeczenie lekarskie nr [...] (wraz z opinią uzupełniającą z 3 stycznia 2023 r.), natomiast w ponownie prowadzonym postępowaniu orzeczenie lekarskie nr [...] z 15 września 2023 r., w których orzekł o rozpoznaniu u uczestnika choroby zawodowej: pylicy płuc – pylicy spawacza, wymienioną w poz. 3 pkt 4 wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych.
Sąd wyjaśnił w szczególności, że organ pierwszej instancji, w odniesieniu do skarżącej, sporządził kartę oceny narażenia zawodowego, która odnosiła się do całego okresu zatrudnienia uczestnika w zakładach pracy skarżącej. Z dokumentacji tej wynikało, że uczestnik w okresie od 5 października 1982 r. do 14 grudnia 1983 r. był zatrudniony w zakładach skarżącej na stanowisku ślusarz remontowy w narażeniu na pyły i dymy spawalnicze. Z pisemnych wyjaśnień samego uczestnika z 19 lipca 2021r. wynikało, że podczas zatrudnienia na stanowisku ślusarza remontowego przeprowadzał prace spawalnicze elektrodami topliwymi metodą MIG w warsztacie, ww. czynności polegały na łączeniu materiałów metalowych oraz utrzymaniu bieżącego ruchu pieców.
Na podstawie dowodów zebranych w sprawie, takich jak pomiar czynników narażenia przeprowadzonych w zakładzie pracy, w tym w szczególności pomiaru poziomu zapylenia w latach późniejszych przyjęto, że w okresie pracy w zakładach skarżącej, uczestnik był narażony na czynnik szkodliwy wywołujący chorobę zawodową.
II
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku WSA we Wrocławiu złożyła skarżąca, zaskarżając orzeczenie w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:
I. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to:
1) art. 151 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 art. 15 i art.138 §1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 775; dalej: k.p.a.) poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na nienależytym wykonaniu przez Sąd pierwszej instancji obowiązku kontroli, skutkujące oddaleniem złożonej skargi i nieuchyleniem zaskarżonej decyzji pomimo jej wydania przez organ z naruszeniem przepisów postępowania mającym istotny wpływ na wynik sprawy, tj. poprzez brak wydania decyzji kasatoryjnej w sprawie w sytuacji, w której decyzja organu pierwszej instancji została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, bez przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w niezbędnym - wskazywanym przez skarżącego - zakresie oraz ograniczenie się przez organ drugiej instancji jedynie do weryfikacji decyzji organu pierwszej instancji, co w efekcie na ówczesnym doprowadziło do naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania;
2) art. 151 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na nienależytym wykonaniu przez Sąd pierwszej instancji obowiązku kontroli, skutkujące zaaprobowaniem przez Sąd pierwszej instancji dokonanych przez organ błędnych ustaleń stanu faktycznego sprawy będących następstwem wadliwej oceny materiału dowodowego, która przeprowadzona została w sposób wybiórczy, z przekroczeniem zasady swobodnej oceny dowodów, przy jednoczesnym niewyjaśnieniu wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy oraz pominięciu okoliczności opisanych w dokumentacji zgromadzonej w aktach postępowania m.in.: piśmie A. S.A. z 23.06.2021 r. oraz Karcie oceny narażenia zawodowego w związku z podejrzeniem choroby zawodowej z dn. 03.09.2021 r., w zakresie, w jakim w ww. dokumentach wskazano na brak przeprowadzenia pomiarów i badań czynników szkodliwych w okresie zatrudnienia Pracownika oraz nienadaniu należytego znaczenia okolicznościom wskazywanym w treści uprzednio wydanej wobec uczestnika decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w W. Nr II - 3/22 z dn. 08.03.2022 r. opartej na orzeczeniu lekarskim nr [...] z dn. 13 grudnia 2021 r. uzupełnionym dnia 28 stycznia 2022 r., w której stwierdzono, iż brak jest podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej u uczestnika, co finalnie prowadziło do poczynienia błędnych ustaleń faktycznych, dotyczących wystąpienia w środowisku pracy A. S.A. warunków narażenia oraz zawodowego charakteru choroby uczestnika;
3) art. 151 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 75 § 1 k.p.a., art. 77 § 1, art. 84 k.p.a. w związku z § 8 ust. 2 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na nienależytym wykonaniu przez Sąd pierwszej instancji obowiązku kontroli, skutkujące oddaleniem złożonej skargi przez Sąd pierwszej instancji i odmową uchylenia przez Sąd pierwszej instancji zaskarżonej decyzji pomimo braku wyczerpującego zebrania przez organ materiału dowodowego w sprawie przejawiającego się m.in. niewystąpieniem przez organ do lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie nr [...] z dn. 06.09.2022 r. oraz nr [...] z dn. 15.09.2023 r. z żądaniem dodatkowego uzasadnienia orzeczenia lub do jednostki orzeczniczej drugiego stopnia o dodatkową konsultację, pomimo istniejących na gruncie niniejszej sprawy wątpliwości związanych z brakiem szczegółowych danych dotyczących środowiska pracy, w tym danych pomiarowych w zakładzie pracy A. S.A. oraz treścią orzeczenia lekarskiego nr [...] z dn. 13 grudnia 2021 r. uzupełnionego dnia 28 stycznia 2022 r., w której stwierdzono, iż brak jest podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej u uczestnika, celem precyzyjnego określenia związku przyczynowego pomiędzy schorzeniem uczestnika a wykonywaną pracą oraz zbadania czy schorzenie to może mieć inne pochodzenie niezwiązane z wykonywaną w A. S.A. pracą;
4) art. 151 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 8 k.p.a., art. 11 i art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i oddalenie skargi rozpatrywanej przez Sąd pierwszej instancji, pomimo że organ wydający zaskarżoną decyzję zaniechał wskazania, którym dowodom dał wiarę i oparł na nich swoje rozstrzygnięcie, a którym spośród odmówił mocy dowodowej oraz ze wskazaniem przyczyny oraz nie wyjaśnił precyzyjnie podstawy faktycznej i prawnej wydanej decyzji, co w ocenie skarżącego uniemożliwiało właściwe zapoznanie się z motywami rozstrzygnięcia, zrozumienie ich, a w rezultacie ustosunkowanie się do nich w rzeczowy i odpowiedni sposób, a także pomimo nieoznaczenia przez organ w decyzji strony postępowania, której dotyczy wydana decyzja, co utrudniało faktyczne dokonanie kontroli instancyjnej decyzji i jej weryfikację;
5) art. 141 § 4 p.p.s.a. polegające na uzasadnieniu zaskarżonego wyroku w sposób lakoniczny, niezawierający wyczerpującego wskazania i wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia i jej rozstrzygnięcia, podczas gdy uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron oraz podstawę prawną rozstrzygnięcia i jej wyjaśnienie;
II. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art.2351 i art. 2352 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1465; dalej: k.p.) w zw. z § 8 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych poz. 4 pkt 1 wykazu chorób zawodowych określonych w ww. rozporządzeniu, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i stwierdzenie u uczestnika choroby zawodowej: pylicy płuc – pylicy spawaczy, w sytuacji gdy nie zostały spełnione i wykazane łącznie wszystkie obligatoryjne przesłanki uzasadniające przyjęcie, że choroba uczestnika stanowi chorobę zawodową w rozumieniu ww. przepisów, w szczególności zaś nie wykazano by z wysokim prawdopodobieństwem choroba uczestnika została spowodowana narażeniem zawodowym podczas pracy w A. S.A. z siedzibą w W.
Wobec powyższego wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA we Wrocławiu, zasądzenie od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przewidzianych.
III
Odpowiedź na skargę kasacyjną złożył Dolnośląski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we Wrocławiu, wnosząc o jej oddalenie oraz rozpoznanie sprawy w postępowaniu uproszczonym.
IV
Odpowiedź na skargę kasacyjną złożył uczestnik wnosząc o jej oddalenie w całości, zasądzenie zwrotu kosztów procesu i rozpoznanie sprawy w postępowaniu uproszczonym.
V
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie jest zasadna i podlega oddaleniu.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi – zgodnie z art. 174 p.p.s.a. – może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (punkt 1), albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (punkt 2).
Ze wskazanych przepisów wynika, że wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.
Istotą sporu w niniejszej sprawie jest ocena legalności wyroku Sądu pierwszej instancji orzekającego, że zgodna z prawem była zaskarżona decyzja Dolnośląskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we Wrocławiu z 29 stycznia 2024 r. stwierdzająca chorobę zawodową u uczestnika, będącego pracownikiem skarżącej kasacyjnie spółki.
Naczelny Sąd Administracyjny w pierwszej kolejności rozpoznał najdalej idący zarzut procesowy, tj. zawarty w punkcie 1 podpunkt 5 petitum skargi kasacyjnej zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 141 § 4 p.p.s.a.
Zarzut ten nie jest zasadny. Przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. określa niezbędne elementy uzasadnienia wyroku, czyli: zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Podkreślić należy, że NSA konsekwentnie przyjmuje w swym orzecznictwie, że naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną w dwóch przypadkach: po pierwsze, jeżeli uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia (por. uchwałę składu siedmiu sędziów NSA z 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09), po drugie, gdy uzasadnienie zaskarżonego wyroku zostało sporządzone w sposób uniemożliwiający przeprowadzenie jego kontroli przez sąd drugiej instancji.
W rozpoznawanej sprawie nie występuje żadna z wymienionych sytuacji. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie elementy konstrukcyjne przewidziane w powołanym przepisie. Sąd pierwszej instancji zawarł w nim opis tego, co działo się w sprawie w postępowaniu administracyjnym oraz przedstawił stan faktyczny przyjęty za podstawę wyroku, wskazując z jakich przyczyn - w jego ocenie - skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku pozwoliło na przeprowadzenie kontroli instancyjnej, w szczególności merytoryczne odniesienie się do pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej. Akceptując w pełni stanowisko organów i oddalając skargę, Sąd pierwszej instancji w dostateczny sposób wyjaśnił swoje stanowisko o zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Sąd wyjaśnił z jakich powodów za niezasadne uznał zarzuty wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa. Wobec powyższego należy stwierdzić, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku spełnia wymagania przewidziane w art. 141 § 4 p.p.s.a. i tym samym zarzuty naruszenia tego przepisu są chybione. Okoliczność, że autor skargi kasacyjnej nie podziela stanowiska Sądu, lub też jego ocena, że uzasadnienie wyroku jest niepełne i nieprzekonujące, nie stanowią skutecznej przesłanki uwzględnienia zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a.
Przechodząc do oceny pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej należy stwierdzić, że sposób ich sformułowania oraz argumentacja zawarta w uzasadnieniu skargi kasacyjnej zostały tak przedstawione, że zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego ściśle powiązano (uzasadniono) z naruszeniem przepisów postępowania i odwrotnie – potencjalne błędy proceduralne skutkowały w ocenie autora skargi kasacyjnej uchybieniami materialnoprawnymi. Z tego powodu Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że istota sporu prawnego rozpatrywanej sprawy oraz komplementarny charakter zarzutów kasacyjnych, uzasadniają łączne ich rozpatrzenie.
Zdaniem NSA nie jest zasadny zarzut podniesiony w punkcie II petitum skargi kasacyjnej, gdyż wbrew twierdzeniom skarżącej, w sprawie nie doszło do naruszenia art. 2351 i art. 2352 k.p. w związku z § 8 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych i poz. 4 pkt 1 wykazu chorób zawodowych określonych w ww. rozporządzeniu.
Przypomnieć trzeba, że z treści art. 2351 k.p. wynika, że dla stwierdzenia choroby zawodowej wystarczające jest już samo wysokie prawdopodobieństwo jej wystąpienia wskutek narażenia zawodowego. W orzecznictwie jednolicie przyjmuje się przy tym, że wystąpienie szkodliwych czynników nie musi być zawinione przez pracodawcę i nie musi wynikać z przekroczenia dopuszczalnych norm, wystarczy wystąpienie w środowisku pracy czynnika, który jest szkodliwy choćby dla jednego pracownika ze względu na jego osobniczą wrażliwość (por. m.in. wyrok NSA z 20 lutego 2024 r., sygn. akt II GSK 1744/23). Możliwe jest bowiem uznanie choroby za zawodową, gdy równocześnie obok zatrudnienia w warunkach narażających na powstanie choroby występują inne czynniki chorobotwórcze. Nie wyłącza to wprawdzie możliwości wykazania, że powstanie choroby w konkretnym przypadku nastąpiło z innych przyczyn, niezwiązanych z wykonywaniem zatrudnienia, ale niedające się usunąć wątpliwości nie mogą być tłumaczone na niekorzyść pracownika zatrudnionego w warunkach narażających na zachorowanie. Tylko wykazanie, że choroba została spowodowana (wyłącznie) przyczynami niepozostającymi w związku z pracą pozwala na obalenie domniemania związku przyczynowego warunków pracy ze stwierdzonymi schorzeniami. Ustawodawca w art. 2351 k.p. wprost wskazał, że dopuszczalność stwierdzenia choroby zawodowej występuje nie tylko w przypadku, gdy bezspornie można przyjąć, że chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych spowodowało działanie czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy, albo sposób wykonywania pracy, ale również wtedy, gdy taki związek przyczynowy można stwierdzić z wysokim prawdopodobieństwem. Przesłanka wysokiego prawdopodobieństwa związku przyczynowego pomiędzy rozpoznanym schorzeniem, a warunkami wykonywanej pracy, zwalnia organy administracji z konieczności badania wszystkich możliwych pozazawodowych czynników, które mogą wywołać przedmiotowe schorzenia, tym bardziej, jeżeli warunki pracy wskazują na zawodową etiologię choroby (por. m.in. wyroki NSA z: 15 czerwca 2012 r., sygn. akt II OSK 748/12; 13 marca 2019 r., sygn. akt II OSK 993/17).
Biorąc pod uwagę ustalony w niniejszej sprawie fakt istnienia w środowisku pracy uczestnika warunków pracy narażających na powstanie stwierdzonego u niego schorzenia, w świetle art. 2351 k.p. zachodziła podstawa do stwierdzenia choroby zawodowej. Z poczynionych w sprawie ustaleń wynikało, że uczestnik pracował w narażeniu na pyły i dymy spawalnicze, w tym pył zawierający wolną krystaliczną krzemionkę od 6.06.1977 r., w tym w szczególności pracując jako ślusarz od 5.10.1982 r. do 27.05.1983 r. oraz od 25.07.1983 r. do 14.12.1983 r. w B. S.A., a następnie od 12.11.1984 r. do 14.02.1985 r. w B. w S. (podmiot zlikwidowany) jako spawacz, od 27.11.1985 r. do 11.03.1986 r. oraz od 02.06.1986 r. do 17.10.1988 r. w C. w W. (podmiot zlikwidowany) jako ślusarz spawacz, ślusarz i od 15.11.1988 r. do 04.03.1991r. w D. w W., obecnie E. S.A. w B. jako ślusarz remontowy, spawacz na powierzchni. W toku postępowania ustalono, że podczas zatrudnienia na stanowisku ślusarza remontowego uczestnik przeprowadzał prace spawalnicze elektrodami topliwymi metodą MIG w warsztacie, ww. czynności polegały na łączeniu materiałów metalowych oraz utrzymaniu bieżącego ruchu pieców. Podczas realizacji ww. czynności pracował na oddziale węglowni (utrzymanie ruchu tj. przeprowadzanie czynności spawalniczych), piecowni (wałki, naprawianie rygli).
Mając powyższe na uwadze organy ustaliły, że uczestnik narażony był na pyły i dymy spawalnicze również w czasie pracy u skarżącego kasacyjnie tj. w A., czego dowodem była karta oceny narażenia zawodowego sporządzona w dniu 3.09.2021 r., do której zakład nie wniósł uwag. Z oceny narażenia wynikało również przekroczenie NDS dla pyłu całkowitego i respirabilnego, chociaż ustawodawca nie podaje kryteriów w NDS, od którego uzależnione byłoby rozpoznanie pylicy płuc spawaczy. Do oceny narażenia PPIS przyjął dostępne pomiary z lat późniejszych: 1987 r. i 1997 r. zasadnie wskazując, że brak wyników pomiarów z okresu zatrudnienia nie może świadczyć przeciw pacjentowi, gdyż wszelkie wątpliwości należy rozstrzygać na jego korzyść.
A zatem na podstawie dowodów zebranych w sprawie, takich jak pomiar czynników narażenia tj. poziomu zapylenia w latach późniejszych zasadnie przyjęto, że w okresie pracy uczestnik był narażony na czynnik szkodliwy wywołujący chorobę zawodową. Ograniczając się jedynie do ogólnych stwierdzeń o braku prowadzenia pomiarów i badań czynników szkodliwych w okresie zatrudnienia u skarżącej, a przez to błędnych ustaleń stanu faktycznego będących następstwem wadliwej oceny materiału dowodowego (pkt I.2. petitum skargi kasacyjnej), skarga kasacyjna tych okoliczności faktycznych ustalonych w postępowaniu, stanowiących podstawę do stwierdzenia choroby zawodowej, skutecznie nie podważa.
W sprawie nie doszło również do naruszenia art. 235 2 k.p. W myśl tego przepisu, rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych.
Zgodnie z wykazem chorób zawodowych, w przypadku choroby pylicy spawaczy, określonej pod poz. 3 pkt 4 (błędnie wskazanej w skardze kasacyjnej jako poz. 4 pkt 1), nie jest możliwy do określenia okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym.
Jak wynika z akt sprawy, u uczestnika m.in. w okresie zatrudnienia na stanowisku ślusarza remontowego u skarżącej kasacyjnie spółki od 5 października 1982 r. do 27 maja 1983 r. i od 25 lipca 1983 r. do 14 grudnia 1983 r., występowało narażenie na pyły i dymy spawalnicze. W zakresie czynności uczestnika były m.in. prace spawalnicze, a na stanowiskach występowały przekroczenia dla pyłu całkowitego i respirabilnego. Jak wskazano powyżej, zasadnie w tej sprawie przyjęto, że uczestnik narażony był na pyły i dymy spawalnicze również pracując u skarżącej, opierając się na karcie oceny narażenia zawodowego z 3 września 2021 r. Brak wyników pomiarów z okresu zatrudnienia nie mógł świadczyć przeciwko uczestnikowi, wobec tego do oceny narażenia zawodowego organ pierwszej instancji zasadnie przyjął dostępne pomiary z lat późniejszych, tj. 1987 r. i 1997 r., które choć pochodziły z lat późniejszych, to wskazywały przekroczenia NDS dla pyłu całkowitego i respirabilnego. Pomimo zatem, że z okresu zatrudnienia uczestnika brak było wyników pomiarów, zasadnie przyjęto – uwzględniając modernizację procesu spawania i środków ochrony indywidualnej - że warunki pracy z lat wcześniejszych nie mogły być lepsze od tych późniejszych. W karcie oceny narażenia zawodowego zasadnie przyjęto zatem, że z wysokim prawdopodobieństwem uczestnik w całym okresie zatrudnienia na stanowisku ślusarz remontowy pracował w narażeniu na pyły i dymy spawalnicze.
Wobec prawidłowego przeprowadzenia poprzez organ pierwszej instancji pełnego postępowania wyjaśniającego i ustalenia wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, nie zasługuje na uwzględnienie zarzut, że naruszona została zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego z powodu ograniczenia się przez organ odwoławczy jedynie do weryfikacji decyzji organu pierwszej instancji (pkt I.1. petitum skargi kasacyjnej). Organ odwoławczy w tej sytuacji nie był zobowiązany do prowadzenia dalszego postępowania wyjaśniającego, prawidłowo opierając się na ustaleniach faktycznych poczynionych przez organ pierwszej instancji i – wbrew zarzutom skargi kasacyjnej (pkt II.3 i II.4 petitum skargi kasacyjnej) – w sposób wystarczający wyjaśniając podstawy faktyczne i prawne wydanej decyzji.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie są także zasadne pozostałe zarzuty opisane w punktach I.1.-I.4 petitum skargi kasacyjnej. Ich istota tkwi w przekonaniu skarżącej, że w sprawie nie zebrano i nie rozważono całego materiału dowodowego, zaś ten zgromadzony został niewłaściwe przeanalizowany i oceniony, zwłaszcza jeżeli chodzi o wyjaśnienie istnienia związku przyczyno-skutkowego rozpoznanej u uczestnika choroby zawodowej z warunkami szkodliwymi w środowisku pracy, co według skarżącej kasacyjnie skutkowało nienależytym i niewyczerpującym wyjaśnieniem okoliczności faktycznych i prawnych, mających wpływ na wadliwe ustalenie narażenia na czynniki stanowiące przyczynę pylicy płuc – pylicy spawaczy.
Omawiane zarzuty sprowadzają się w istocie do kwestionowania – jako niewyjaśnionych – okoliczności sprawy dotyczących przede wszystkim istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy stwierdzoną chorobą, a cechami osobniczymi uczestnika oraz warunkami pracy, w tym staraniami skarżącej, by minimalizować ryzyko. Na kanwie tych twierdzeń strona zarzuca uchybienia w zakresie niezebrania dostatecznego materiału dowodowego oraz dokonania błędnej oceny dowodów dotychczas zgromadzonych, a w konsekwencji naruszenie art. 2352 k.p.
Przypomnieć należy, że zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, organy administracji stoją na straży praworządności i podejmują kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.) Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (zasada swobodnej oceny dowodów – art. 80 k.p.a.). Po przeprowadzonym postępowaniu, jeśli sprawa jest dostatecznie wyjaśniona, organ wydaje decyzję, uwzględniając wytyczne co do jej elementów składowych wskazane w art. 107 k.p.a., przedstawiając m.in. przyjęty w sprawie stan faktyczny (art. 107 § 3 k.p.a.; por. wyrok NSA z 26 kwietnia 2022 r., sygn. akt II OSK 2401/19).
W niniejszej sprawie prawidłowo uznał Sąd pierwszej instancji, że zgromadzone w sprawie dowody dawały podstawę do wydania decyzji stwierdzającej chorobę zawodową. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, organy administracji publicznej nie naruszyły zasad zawartych w art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., wyjaśniając dokładnie zajęte stanowisko jak i zasady rządzące postępowaniem w zakresie ustalenia choroby zawodowej, co spełnia wymagania art. 107 § 3 k.p.a. Postępowanie organów zostało przeprowadzone zgodnie ze standardami procedury administracyjnej, co Sąd pierwszej instancji zasadnie zaakceptował.
Ze zgromadzonego w aktach materiału dowodowego oraz wydanych w tej sprawie decyzji wynika, że zostały wyjaśnione istotne okoliczności sprawy. Należy zauważyć, że postępowanie administracyjne w sprawie choroby zawodowej charakteryzuje się istotną specyfiką w zakresie postępowania dowodowego. Wynika ona z faktu, że ani organy inspekcji sanitarnej, ani sądy administracyjne kontrolujące wydane przez te organy decyzje administracyjne, nie posiadają specjalistycznej wiedzy, pozwalającej na samodzielną ocenę konkretnych przypadków lub jednostek chorobowych pod względem zaliczenia ich do określonej choroby zawodowej o etiologii pracowniczej, a nie stricte osobniczej. Dlatego więc ustawodawca wprowadził obowiązek wydania w tego rodzaju sprawie orzeczenia lekarskiego jako opinii biegłego, by kwestie związane z wiedzą medyczną poddane zostały ocenie podmiotów wyspecjalizowanych.
Stosownie do § 8 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika. Natomiast zgodnie z § 6 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, lekarz właściwy do orzekania w zakresie chorób zawodowych wydaje orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego. Jeżeli zakres informacji zawartych w dokumentacji, o której mowa jest niewystarczający do wydania orzeczenia lekarskiego, lekarz może wystąpić o ich uzupełnienie do: pracodawcy, lekarza sprawującego profilaktyczną opiekę zdrowotną nad pracownikiem, lekarza ubezpieczenia zdrowotnego lub innego lekarza prowadzącego leczenie pracownika lub byłego pracownika, właściwego państwowego inspektora sanitarnego, pracownika lub byłego pracownika – w zależności do zakresu wymaganych informacji (§ 6 ust. 5 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych). Dodatkowo, w świetle § 8 ust. 2 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, jeżeli właściwy państwowy inspektor sanitarny przed wydaniem decyzji uzna, że materiał dowodowy, o którym mowa w ust. 1, jest niewystarczający do wydania decyzji, może żądać od lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie, dodatkowego uzasadnienia tego orzeczenia, wystąpić do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację lub podjąć inne czynności niezbędne do uzupełnienia tego materiału. W postępowaniu przed organami inspekcji sanitarnej, jednostkami, które mają prawo orzekania w przedmiocie chorób zawodowych są wyłącznie jednostki szczegółowo określone w § 5 ust. 2 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych. Organy inspekcji sanitarnej nie są natomiast uprawnione do samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do odmiennego rozpoznania schorzenia niż lekarz orzecznik (por. m.in. wyroki NSA z: 3 marca 2015 r., sygn. akt II OSK 1872/13; 2 marca 2021 r., sygn. akt II OSK 1102/18). Jeżeli powezmą wątpliwości, mogą natomiast doprowadzić do weryfikacji tych wątpliwości przez te jednostki medyczne. Niemniej jednak muszą to być okoliczności uzasadniające taki krok, np. wykrycie nowych dowodów. Samo niezadowolenie strony z orzeczenia lekarskiego nie jest uzasadnieniem do jego kwestionowania.
W niniejszej sprawie Dolnośląski Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy we Wrocławiu – Oddział w W. wydał 6 września 2022 r. orzeczenie lekarskie nr [...] (wraz z opinią uzupełniającą z 3 stycznia 2023 r.) oraz orzeczenie lekarskie nr [...] z 15 września 2023 r., w których orzekł o rozpoznaniu u uczestnika choroby zawodowej: pylicy płuc – pylicy spawacza, wymienionej w poz. 3 pkt 4 wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych. Wykluczono u uczestnika pozazawodowe przyczyny zmian płucnych na podstawie wywiadu chorobowego i badania lekarskiego, a także dokumentacji podstawowej opieki zdrowotnej i Poradni Chorób Płuc.
Wyjaśnić należy, że uczestnik był badany w kierunku pylicy płuc w jednostce orzeczniczej w 2021 r. i 2022 r. W 2021 r. na podstawie skierowania w związku z podejrzeniem choroby zawodowej, a w 2022 r. w trybie art. 229 § 5 k.p. z uwagi na narażenie na pyły zwłókniające i czynniki rakotwórcze oraz w związku z podejrzeniem choroby zawodowej pylicy płuc spawaczy. W wykonanym 21 kwietnia 2021 r. badaniu lekarskim - rtg klatki piersiowej stwierdzono zarówno zacienienia nieregularne typu s, jak również okrągłe punkcikowate (symbol 1/2 s/p), wobec czego wydano orzeczenie lekarskie nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Niemniej jednak w związku z obecnością zacienień okrągłych punkcikowatych (p) podkreślono w orzeczeniu, że pacjent wymaga dalszej obserwacji w trybie art. 229 § 5 k.p., bowiem przy tego typu zmianach radiologicznych kontrolne badanie odbywa się po upływie 1 roku.
W oparciu o dane z wywiadu chorobowego (m.in. stwierdzona duszność wysiłkowa, kaszel suchy i z odkrztuszaniem, nadciśnienie tętnicze, przewlekła obturacyjna choroba płuc, astma oskrzelowa, rozstrzenie oskrzela lewego, leczenie w Poradni Kardiologicznej i w Poradni Chorób Płuc, zażywanie bronchodilatatory, niepalenie papierosów), badanie przedmiotowe (rtg klatki piersiowej), a także dokonując oceny narażenia zawodowego zaakceptowanej przez skarżącą bez uwag na co wskazuje pismo z 27 września 2021 r. stwierdzono, że istnieją podstawy do rozpoznania u uczestnika z wysokim prawdopodobieństwem pylicy płuc – pylicy spawacza wywołanej działaniem czynnika szkodliwego dla zdrowia występującego w środowisku pracy. Wobec tego Dolnośląski Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy we Wrocławiu – Oddział w W. wydał 6 września 2022 r. orzeczenie lekarskie nr [....] (wraz z opinią uzupełniającą z 3 stycznia 2023 r.) oraz orzeczenie lekarskie nr [...] z 15 września 2023 r., w których orzekł o rozpoznaniu u uczestnika choroby zawodowej: pylicy płuc – pylicy spawacza.
Powyższe orzeczenia lekarskie, wydane przez lekarza spełniającego wymagania kwalifikacyjne określone w przepisach wydanych na podstawie przepisów ustawy z 27 czerwca 1997 r. o służbie medycyny pracy (obecnie: tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 437 ze zm.), zatrudnionego w jednostce orzeczniczej właściwej do medycznego rozstrzygnięcia w zakresie chorób zawodowych (§ 5 ust. 1), były w niniejszej sprawie wiążące w zakresie stwierdzonego schorzenia i wykluczenia jego pozazawodowych przyczyn. Orzeczenie lekarskie dotyczące rozpoznania choroby zawodowej jest opinią biegłego w rozumieniu art. 84 § 1 k.p.a. i zostało należycie w tej sprawie ocenione przez organy (por. wyrok NSA z 19 stycznia 2017 r., sygn. II OSK 1056/15). Stanowiło zatem prawidłową podstawę do wydania przez organ decyzji w sprawie choroby zawodowej.
Mając powyższe na uwadze, ponieważ podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty okazały się niezasadne, Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej.