II GSK 1375/21

II GSK 1375/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2021-09-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-07-02
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Beata Sobocha-Holc /sprawozdawca/
Cezary Pryca /przewodniczący/
Zbigniew Czarnik
Symbol z opisem
6030 Dopuszczenie pojazdu do ruchu
Hasła tematyczne
Drogi publiczne
Sygn. powiązane
II GSK 1375/22 - Postanowienie NSA z 2025-02-20
VI SA/Wa 2198/21 - Wyrok WSA w Warszawie z 2022-02-14
III SA/Kr 519/20 - Wyrok WSA w Krakowie z 2020-11-24
Skarżony organ
Komendant Policji
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 52 par. 2, art. 53 par. 1-3, art. 106 par. 3 i 5, art. 133 par. 1, art. 141 par. 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2020 poz 1575
art. 244 par. 1, art. 245
Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego - t.j.
Dz.U. 2020 poz 1740
art. 77(3)
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - t.j.
Dz.U. 2021 poz 450
art. 51 ust. 1, art. 66 ust. 1 pkt 5, art. 66 ust. 2, art. 129 ust. 1, art. 129 ust. 2 pkt 8, art. 132 ust. 1 pkt 1 lit. a, art. 132 ust. 2
Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym - t.j.
Dz.U. 2013 poz 951
par. 12 ust. 1
Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego  wyposażenia - tekst jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Cezary Pryca Sędzia NSA Zbigniew Czarnik Sędzia del. WSA Beata Sobocha-Holc (spr.) po rozpoznaniu w dniu 8 września 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Komendanta Miejskiego Policji w Krakowie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 24 listopada 2020 r. sygn. akt III SA/Kr 519/20 w sprawie ze skargi K.S. na czynność Komendanta Miejskiego Policji w Krakowie z dnia [...] grudnia 2019 r. w przedmiocie zatrzymania dowodu rejestracyjnego pojazdu 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. oddala skargę; 3. zasądza od K.S. na rzecz Komendanta Miejskiego Policji w Krakowie 340 (trzysta czterdzieści) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 24 listopada 2020 r., sygn. akt III SA/Kr 519/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, po rozpoznaniu skargi K.S., stwierdził bezskuteczność czynności Komendanta Miejskiego Policji w Krakowie z [...] grudnia 2019 r. w przedmiocie zatrzymania dowodu rejestracyjnego pojazdu, a także zasądził zwrot kosztów postępowania.
Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy:
W dniu [...] grudnia 2019 r. funkcjonariusze Komendy Powiatowej Policji w Myślenicach przeprowadzili kontrolę drogową K.S. (dalej "skarżąca"), kierującej pojazdem marki VW o nr. rej. [...] za popełnione wykroczenie, polegające na przekroczeniu dopuszczalnej prędkości o 21 km/h (kierująca poruszała się z prędkością 71 km/h przy dopuszczalnej 50km/h – prędkość ograniczona znakiem B-33). Podczas kontroli policjanci ujawnili niesprawne oświetlenie zewnętrzne pojazdu, a konkretnie niesprawne lewe światło mijania, na skutek czego funkcjonariusze zatrzymali dowód rejestracyjny za pokwitowaniem nr. [...] bezterminowo z zakazem dalszej jazdy z uwagi na złe warunki pogodowe. Za wykroczenie polegające na przekroczeniu dopuszczalnej prędkości na kierującą nałożono mandat karny 100 zł oraz 4 pkt jednocześnie, pouczając o prawie do odmowy przyjęcia mandatu.
Kierująca odmówiła przyjęcia mandatu, a po wykonanych czynnościach nie zastosowała się do polecenia zakazu dalszej jazdy, odjechała z miejsca kontroli, wobec czego funkcjonariusze udali się za nią na stację benzynową, na której się zatrzymała. Funkcjonariusz poinformował ją, że swoim postępowaniem naruszyła przepis z art. 92 § 1 ustawy z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń (Dz. U. z 2021 r. poz. 281 ze zm.; dalej "k.w.") w zw. z art. 129 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2021 r. poz. 450 ze zm.; dalej "p.r.d.), jednak nie zastosowali środka karnego za to wykroczenie.
W dniu 10 stycznia 2020 r. skarżąca wezwała organ do usunięcia naruszenia prawa, w którym domagała się uchylenia i stwierdzenia bezskuteczności czynności zatrzymania dowodu rejestracyjnego albo też uchylenia i stwierdzenia bezskuteczności czynności zatrzymania dowodu rejestracyjnego w zakresie "zakazu dalszej jazdy". Jednocześnie skarżąca złożyła skargę na działanie dokonujących kontroli funkcjonariuszy.
Następnie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynęła skarga K.S. na czynność Komendanta Miejskiego Policji w Krakowie w przedmiocie zatrzymania dowodu rejestracyjnego ww. pojazdu.
WSA w Krakowie stwierdził bezskuteczność ww. czynności.
Zdaniem Sądu, skarga została wniesiona w terminie, a zatem wszelkie wymogi formalne zostały przez skarżącą spełnione.
Sąd uznał, że z art. 132 ust. 1 pkt 1 lit. a i art. 132 ust. 2 p.r.d. wynika, że zatrzymanie dowodu rejestracyjnego dopuszczalne jest jedynie w razie stwierdzenia lub uzasadnionego przypuszczenia, że pojazd zagraża bezpieczeństwu w ruchu drogowym, przy czym chodzi o poważne uszkodzenie samochodu, w szczególności: zasadniczych elementów nośnych konstrukcji nadwozia, podwozia lub ramy pojazdu. Policjant może wydać takie zezwolenie, lecz nie musi tego zrobić, oczywistym jest jednak, że nie może działać w sposób dowolny.
WSA wskazał, że w rozpoznawanej sprawie za zagrażające bezpieczeństwu w ruchu drogowym organ uznał niesprawne lewe światło mijania (brak zapasowej żarówki oraz odmowę przez skarżącą naprawy usterki na miejscu). Dodatkowo organ wskazał w odpowiedzi na skargę, że całe zdarzenie miało miejsce na drodze o charakterze górskim, przy rozpoczynających się opadach śniegu.
Ponadto, Sąd podkreślił, że bezspornym było, że do zatrzymania dowodu rejestracyjnego doszło [...] grudnia 2019 r., ok. godz. 10 rano w G., a także że w samochodzie skarżącej nie działało lewe światło mijania, a skarżąca nie miała ze sobą zapasowej żarówki oraz nie naprawiła niesprawnego oświetlenia samochodu na miejscu kontroli.
Natomiast, zdaniem WSA, w żaden sposób organ nie uprawdopodobnił, że zatrzymanie dowodu rejestracyjnego skarżącej miało miejsce w miejscowości górskiej. Skarżąca została zatrzymana najprawdopodobniej na tzw. [...] w G., miejscowości położonej ok. 25 km od Krakowa, której zdaniem Sądu nie można uznać za teren górski. Organ nie wykazał również, że [...] grudnia 2019 r. padał śnieg. Wskazał, że z informacji meteorologicznych dostępnych w Internecie wynikało, że w tym dniu około godz. 10.00 były 4 stopnie ciepła i nie było opadów śniegu. Skarżąca utrzymywała, że w tym dniu były dobre warunki drogowe, był słoneczny dzień, a ona jechała białym, dobrze widocznym samochodem.
Tym samym, w ocenie WSA, organ nie wykazał, że warunki pogodowe oraz charakter drogi, miały bezpośredni wpływ na ocenę bezpieczeństwa w ruchu drogowym.
Na koniec WSA zauważył, że obecnie w niewielu samochodach kierowca sam (bez angażowania profesjonalnego serwisu) jest w stanie wymienić oświetlenie w samochodzie, nawet gdy ma na wyposażeniu samochodu zapasową żarówkę.
W konsekwencji, zdaniem Sądu, Komendant Miejski Policji w Krakowie nie uzasadnił, dlaczego w stosunku do skarżącej koniecznym było bezterminowe zatrzymanie dowodu rejestracyjnego, zgodnie z art. 132 ust. 1 pkt 1a p.r.d. Względy bezpieczeństwa w ruchu drogowym, o których mowa w art. 132 ust. 2 ww. ustawy, nie przemawiały bowiem za bezwarunkowym zatrzymaniem dowodu rejestracyjnego. Odpowiednio proporcjonalnym rozwiązaniem w zaistniałej sytuacji było zastosowanie warunkowego zatrzymania dowodu rejestracyjnego, co umożliwiłoby skarżącej skorzystanie z profesjonalnej pomocy przy wymianie lewego światła mijania.
WSA podkreślił również, że fakt, że skarżąca została zatrzymana w trakcie kontroli drogowej na skutek przekroczenia dopuszczalnej prędkości w terenie zabudowanym przez funkcjonariuszy Wydziału Ruchu Drogowego Komendy Miejskiej Policji działających w ramach grupy "SPEED", która nakierowana była głównie na przestrzeganie przez kierujących pojazdami ograniczeń prędkości na drogach, nie uzasadniał zastosowania wobec skarżącej zastosowania art. 132 ust. 1 pkt 1a p.r.d. Również oddalenie się przez skarżącą bez pozwolenia funkcjonariuszy z miejsca kontroli i odjechania na pobliską stacją benzynową nie powinno powodować zastosowania wobec skarżącej art. 132 ust. 1 pkt 1a p.r.d. Mogło co najwyżej skutkować odpowiedzialnością za kolejne wykroczenie. Takiej kary jednak funkcjonariusze nie zastosowali.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył organ, wnosząc o jego uchylenie i odrzucenie skargi jako złożonej po terminie, ewentualnie o jego uchylenie i oddalenie skargi albo jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie kosztów postępowania. Organ wniósł o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym. Zarzucił naruszenie:
1) przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy:
a) art. 58 § 1 pkt 2 w zw. z art. 53 § 2 w zw. z art. 3 § 2 pkt 4 w zw. z art. 183 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej "p.p.s.a.") poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie została złożona po terminie, co doprowadziło do wszczęcia postępowania i wydania przez Sąd pierwszej instancji orzeczenia in merito oraz do nieważności postępowania, a co Sąd pierwszej instancji powinien wziąć pod uwagę z urzędu, czego nie zrobił,
b) art. 52 § 3 w zw. z art. 58 § 1 pkt 2 w zw. z art. 53 § 2 w zw. z art. 3 § 2 pkt 4 w zw. z art. 183 § 2 pkt 1 p.p.s.a. poprzez jego zastosowanie w brzmieniu sprzed 1 czerwca 2017 r. i przyjęcie, że przed złożeniem skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 i 4a p.p.s.a., należy uprzednio wezwać na piśmie właściwy organ – w terminie czternastu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się lub mógł się dowiedzieć o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności – do usunięcia naruszenia prawa, w sytuacji gdy obowiązek taki od 1 czerwca 2017 r. nie istnieje, a termin do wniesienia skargi na czynność, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 i 4a p.p.s.a., wynosi trzydzieści dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności, co doprowadziło do wszczęcia postępowania i wydania przez Sąd pierwszej instancji orzeczenia in merito oraz do nieważności postępowania,
c) art. 233 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 1575; dalej "k.p.c.") w zw. z art. 106 § 5 p.p.s.a. poprzez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej, oceny zgromadzonego materiału dowodowego i uznanie, że w dniu zatrzymania dowodu rejestracyjnego pojazdu skarżącej warunki atmosferyczne nie stanowiły podstawy do jego zatrzymania w trybie art. 132 ust. 2 p.r.d. bez zezwolenia na używanie pojazdu przez czas nieprzekraczający 7 dni i że nie rozpoczęły się opady śniegu, w sytuacji gdy ze zgromadzonych w sprawie dokumentów wynika, że rozpoczęły się opady śniegu, a co legło u podstaw uwzględnienia przez Sąd pierwszej instancji skargi skarżącej,
d) art. 106 § 3 i § 5 w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 244 § 1 i w zw. z art. 245 k.p.c. w zw. z art. 773 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2020 r., poz. 1540; dalej: "k.c.") poprzez dopuszczenie dowodu niebędącego dokumentem w postaci poczynienia ustaleń w sieci Internet dotyczącej stanu pogody w okolicach miejsca, gdzie miało miejsce zatrzymanie dowodu rejestracyjnego pojazdu skarżącej w sytuacji, gdy przeprowadzenie takiego dowodu nie jest dopuszczalne, co spowodowało przyjęcie, że warunki pogodowe nie stanowiły podstawy do zatrzymania dowodu rejestracyjnego pojazdu skarżącej w trybie art. 132 ust. 2 p.r.d. bez zezwolenia na używanie pojazdu przez czas nieprzekraczający 7 dni, a co legło u podstaw uwzględnienia przez Sąd pierwszej instancji skargi skarżącej,
e) art. 106 § 3 p.p.s.a. poprzez sprawdzenie danych dotyczących stanu pogody w sieci Internet dotyczącej daty zdarzenia, w wyniku którego zatrzymano skarżącej dowód rejestracyjny, co stanowi czynność przekraczającą uprawnienia Sądu pierwszej instancji, który mógł przeprowadzić wyłącznie uzupełniający dowód z dokumentów, a nie z zasobów sieci Internet, co spowodowało przyjęcie, że warunki pogodowe nie stanowiły podstawy do zatrzymania dowodu rejestracyjnego pojazdu skarżącej w trybie art. 132 ust. 2 p.r.d. bez zezwolenia na używanie pojazdu przez czas nieprzekraczający 7 dni, a co legło u podstaw uwzględnienia przez Sąd pierwszej instancji skargi skarżącej,
f) art. 233 k.p.c. w zw. z art. 106 § 5 p.p.s.a. poprzez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej, oceny zgromadzonego materiału dowodowego i uznanie, że funkcjonariusze Policji dokonujący zatrzymania dowodu rejestracyjnego pojazdu skarżącej podjęli decyzję o jego zatrzymaniu w trybie art. 132 ust. 1 pkt 1 lit. a p.r.d. m.in. w związku z przekroczeniem przez skarżącą dopuszczalnej prędkości w sytuacji, gdy policjanci podjęli decyzję o zatrzymaniu dowodu rejestracyjnego pojazdu skarżącej wyłącznie z uwagi na stan techniczny pojazdu i stwarzanie przez niego zagrożenia w ruchu drogowym, co legło u podstaw uwzględnienia przez Sąd pierwszej instancji skargi skarżącej,
g) art. 233 k.p.a. w zw. z art. 106 § 5 p.p.s.a. poprzez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej, oceny zgromadzonego materiału dowodowego i uznanie, że funkcjonariusze Policji dokonujący zatrzymania dowodu rejestracyjnego pojazdu skarżącej podjęli decyzję o jego zatrzymaniu w trybie art. 132 ust. 1 pkt 1 lit. a p.r.d. m.in. w związku z oddaleniem się skarżącej z miejsca kontroli w sytuacji, gdy policjanci podjęli decyzję o zatrzymaniu dowodu rejestracyjnego pojazdu skarżącej wyłącznie z uwagi na stan techniczny pojazdu i stwarzanie przez niego zagrożenia w ruchu drogowym, a zachowanie skarżącej stało się podstawą do przekazania materiałów ze zdarzenia do Komendy Powiatowej Policji w Myślenicach w związku z popełnieniem przez skarżącą wykroczenia z art. 92 § 1 k.w. przez Sąd pierwszej instancji skargi skarżącej,
2) naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię:
a) art. 132 ust 1 pkt 1 lit. a i ust. 2 zd. 2 w zw. z art. 66 ust. 1 pkt 1 p.r.d. poprzez przyjęcie, że niesprawne oświetlenie pojazdu w połączeniu ze złymi warunkami atmosferycznymi nie stanowi podstawy do zatrzymania dowodu rejestracyjnego pojazdu bez wydania zezwolenia na używanie pojazdu przez czas nieprzekraczający 7 dni w sytuacji, gdy konieczność zatrzymania dowodu rejestracyjnego pojazdu z uwagi na jego stan techniczny stwarzający zagrożenie w ruchu lądowym jest obowiązkiem policjanta stwierdzającego takie zagrożenie, a wydanie zezwolenia na używanie pojazdu przez czas nieprzekraczający 7 dni stanowi uprawnienie policjanta w ramach uznania administracyjnego, z którego policjant może, lecz nie musi skorzystać,
b) art. 132 ust. 1 pkt 1 lit. a p.r.d. w zw. z art. 1 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2020 r., poz. 360; dalej: "ustawa o Policji") w zw. z art. 129 ust. 1 i ust. 2 pkt 4 i 8 lit. b p.r.d. poprzez przyjęcie, że w przypadku gdy funkcjonariusze Policji wykonują swoje obowiązki służbowe w ramach grupy "SPEED", która nakierowana jest głównie na przestrzeganie przez kierujących pojazdami ograniczeń prędkości na drogach, charakter wykonywanych przez nich czynności nie uzasadnia zastosowania przepisu art. 132 ust. 1 pkt 1 lit. a p.r.d. w przypadku stwierdzenia lub uzasadnionego przypuszczenia, że pojazd zagraża bezpieczeństwu w sytuacji, gdy przepisy prawa nakładają na policjanta obowiązek podjęcia stosownych działań niezależnie od pierwotnego powodu zatrzymania kierującego pojazdem,
c) art. 773 k.c. poprzez przyjęcie, że dane zawarte w sieci Internet stanowią dokument, gdy z analizy tego przepisu, jak również z orzecznictwa wynika, że Internet nie jest nośnikiem danych, zatem dane zgromadzone w jego zasobach nie mogą być uznane za dokument.
W uzasadnieniu przedstawiono argumenty na poparcie zarzutów.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżąca wniosła o jej oddalenie w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania, a w razie uwzględnienia skargi kasacyjnej – o odstąpienie od zasądzenia kosztów postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna zasadnie podważa zgodność z prawem zaskarżonego wyroku. Niemniej jednak, według Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie wszystkie jej zarzuty należało uznać za usprawiedliwione.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego, wymienione w § 2 tego artykułu. Tego rodzaju przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano.
Nie jest bowiem usprawiedliwiony – a do tej kwestii należy odnieść się w pierwszej kolejności – zarzut z pkt 1 lit. a i b petitum skargi kasacyjnej, na gruncie którego, zarzucając naruszenie przepisów art. 58 § 1 pkt 2 w zw. z art. 53 § 2 w zw. z art. 3 § 2 pkt 4 6 oraz art. 52 § 3 w zw. z art. 58 § 1 pkt 2 w zw. z art. 53 § 2 w zw. z art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. strona skarżąca podważa możliwość rozpoznania przez Sąd skargi wniesionej, w jej ocenie po terminie.
Naczelny Sąd Administracyjny, odnosząc się do powyższych zarzutów, a także mając na uwadze obowiązek badania z urzędu sprawy pod kątem istnienia podstaw do odrzucenia skargi albo umorzenia postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym (zob. uchwała NSA z dnia 8 grudnia 2009 r., sygn. akt II GPS 5/09, ONSAiWSA 2010, Nr 3, poz. 40), w ramach art. 189 p.p.s.a. nie stwierdził, aby zachodziła przesłanka do takiego odrzucenia. Powód wskazany przez skarżącego Komendanta, co do zasadności odrzucenia skargi w niniejszej sprawie okazał się nietrafny.
Zgodnie z art. 53 § 1 p.p.s.a. skargę wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie albo aktu, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4a. Natomiast w myśl § 2 art. 53 p.p.s.a. jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi, skargę na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4, wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności. Sąd, po wniesieniu skargi, może uznać, że uchybienie tego terminu nastąpiło bez winy skarżącego i rozpoznać skargę. Nowe brzmienie art. 53 § 2 jest konsekwencją zmiany art. 52 § 3 p.p.s.a. polegającej na zniesieniu instytucji wezwania do usunięcia naruszenia prawa.
Jak wynika z nadesłanych akt sprawy, skarżąca K.S. o podjęciu przez organ zaskarżonej czynności powzięła wiedzę w dniu [...] grudnia 2019 r., natomiast skargę wniosła pismem z dnia 30 marca 2020 r. (choć w aktach sprawy brak jest koperty, w której skarga została nadesłana, to jak słusznie zauważa organ, z treści samej skargi wynika, że złożona została po otrzymaniu przez skarżącą odpowiedzi na jej wezwanie do usunięcia naruszenia prawa w piśmie z 14 lutego 2020 r.), czyli z uchybieniem trzydziestodniowego terminu. Niemniej mając na uwadze przedmiot zaskarżenia, charakter zaskarżonej czynności, brak pouczenia w pokwitowaniu zatrzymania dowodu rejestracyjnego oraz zestawienie dat zatrzymania dowodu rejestracyjnego ([...] grudnia 2019 r.), wezwania do usunięcia naruszenia prawa (10 stycznia 2020 r.), odpowiedzi organu na przedmiotowe wezwanie (14 lutego 2020 r.), pisma skargi do WSA (30 marca 2020 r.), a także brak powszechnej wiedzy o możliwości zaskarżenia czynności organów administracji publicznej na podstawie przepisów p.p.s.a., Sąd pierwszej instancji, działając na podstawie art. 52 § 2 p.p.s.a., mógł uznać, że skarżąca uchybiła terminowi bez własnej winy. Skarga K.S. mogła zatem podlegać merytorycznemu rozpoznaniu. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd stwierdził, że rozpoznał sprawę, uznając, że skarga wniesiona została w terminie, jednak nie wskazał, co było powodem podjęcia takiej, a nie innej decyzji. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji, kierując się powyższymi okolicznościami, podjął właściwą decyzję, jednakże motywy swego rozstrzygnięcia powinien był przedstawić w uzasadnieniu wyroku. Brak ten wskazuje na naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a., jednakże autor skargi kasacyjnej nie postawił skutecznego zarzutu jego naruszenia.
Kolejna grupa zarzutów koncentruje się na wykazaniu, że Sąd I instancji dopuścił się naruszenia przepisów w zakresie gromadzenia i oceny zebranego materiału dowodowego, dopuszczając dowód ze sprawdzenia danych w sieci Internet dotyczących stanu pogody w chwili i w miejscu zatrzymania dowodu rejestracyjnego pojazdu. Odnosząc się do nich, wskazać należy, że zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. "Sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy, chyba że organ nie wykonał obowiązku, o którym mowa w art. 54 § 2. Wyrok może być wydany na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym albo jeżeli ustawa tak stanowi". Orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza, że sąd przy ocenie legalności decyzji bierze pod uwagę okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw zaskarżonego aktu. Podstawą orzekania przez sąd administracyjny jest zatem materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracji publicznej w toku postępowania. Naruszenie art. 133 § 1 p.p.s.a. może natomiast mieć miejsce wtedy, gdy sąd oddali skargę (sprzeciw), mimo niekompletnych akt sprawy, gdy pominie istotną część tych akt, gdy przeprowadzi postępowanie dowodowe z naruszeniem przesłanek wskazanych w art. 106 § 3 p.p.s.a. oraz gdy oprze orzeczenie na własnych ustaleniach, tzn. dowodach lub faktach nieznajdujących odzwierciedlenia w aktach sprawy, o ile nie znajduje to umocowania w art. 106 § 3 p.p.s.a. (tak NSA w wyroku z 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 2445/19 i w wyroku z 1 grudnia 2020 r. sygn. akt II OSK 294/18, orzeczenia powołane w niniejszej sprawie dostępne są na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że Sąd pierwszej instancji orzekł posługując się informacją meteorologiczną dostępną w Internecie, wskazując, że w dniu [...] grudnia 2019 r. około godz. 10.00 były 4 stopnie ciepła i nie było opadów śniegu, przy czym w aktach sądowych brak jest dokumentu potwierdzającego powyższe.
Przepis art. 106 § 3 i § 5 p.p.s.a. w celu realizacji zasady prawdy obiektywnej w postępowaniu sądowoadministracyjnym, dopuszcza możliwość przeprowadzenia przez sąd dowodu uzupełniającego z dokumentu. Dla przeprowadzenia takiego dowodu, konieczne jednak w pierwszej kolejności jest istnienie dokumentu, który może stanowić przedmiot dowodu. Tymczasem Sąd nie włączył do akt sądowych żadnego dokumentu, który mógłby stanowić przedmiot dowodu. Jedynie w treści uzasadnienia wyroku zawarta została informacja o stanie pogody w dniu [...] grudnia 2019 r. Nie została ona jednak w żadnej formie utrwalona w sposób umożliwiający uznanie jej za spełniający wymóg dokumentu. Uznać wobec tego należy, że w uzasadnieniu wyroku jedynie opisano treść komunikatu ze strony Internetowej. Oznacza to w istocie, że Sąd dopuścił dowód, który w świetle art. 106 § 3 p.p.s.a. jest niedopuszczalny.
Na problem związany z przeprowadzeniem dowodu ze strony internetowej, zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 13 listopada 2020 r. (I OSK 1298/20), w którym stwierdzono, że dowód może zostać przeprowadzony wyłącznie z dokumentu. Strona internetowa, jako nośnik informacji podlegający zmianom w czasie, nie spełnia przesłanek umożliwiających uznanie jej za dokument. Dowód taki byłby dopuszczalny, gdyby treść strony internetowej na określoną datę została ustalona w sposób wiarygodny, np. przez wydrukowanie treści strony internetowej (jej zrzutu ekranowego).
W rozpatrywanej sprawie treść komunikatu, jaki miał wyświetlić się Sądowi pierwszej instancji, nie został w żaden sposób utrwalony. W każdym razie dokument taki nie został dołączony do akt sądowych. Sąd pierwszej instancji nie dysponował zatem środkiem dowodowym (dokumentem), który mógłby stanowić przedmiot postępowania dowodowego.
Mając zatem na uwadze, że Sąd administracyjny pierwszej instancji prowadził postępowanie dowodowe w zakresie wynikającym z treści art. 106 § 3 p.p.s.a. oraz że strona skarżąca wykazała, że zastosowane przez Sąd kryteria dopuszczenia dowodu ze strony internetowej były oczywiście błędne, zarzut naruszenia art. 106 § 3 i 5 p.p.s.a. w związku z art. 133 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 244 § 1 i art. 245 k.p.c. w zw. z art. 773 k.p.c. okazał się skuteczny. W konsekwencji ocena zgromadzonego materiału dowodowego, w sposób błędny uzupełnionego przez Sąd pierwszej instancji, uzasadnia również zarzut naruszenia art. 233 k.p.c. w zw. z art. 106 § 5 p.p.s.a.
Odnosząc się natomiast do zarzutów naruszenia prawa materialnego, Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że art. 132 ust. 1 pkt 1 lit. a p.r.d. stanowi podstawę prawą do zatrzymania dowodu rejestracyjnego, w razie stwierdzenia lub uzasadnionego przypuszczenia przez policjanta, że pojazd: zagraża bezpieczeństwu, w szczególności po wypadku drogowym, w którym zostały uszkodzone zasadnicze elementy nośne konstrukcji nadwozia, podwozia lub ramy. Powstaje pytanie, czy niesprawne światło mijania w świetle przepisów prawa zagraża bezpieczeństwu.
Zatrzymanie dowodu rejestracyjnego ma na celu przede wszystkim ochronę bezpieczeństwa ruchu drogowego przez czasowe wycofanie z ruchu tych pojazdów, które ze względu na niesprawność techniczną mogą zagrażać innym uczestnikom ruchu, bez dowodu rejestracyjnego pojazd nie może być użytkowany w ruchu drogowym. W razie ujawnienia którejkolwiek z okoliczności wymienionych w art. 132 ust. 1 pkt 1-7 p.r.d., zatrzymanie dowodu rejestracyjnego jest obowiązkowe, co ustawa stwierdza wprost. Taki tryb postępowania jest uzasadniony potrzebą, by z ruchu były niezwłocznie wycofane pojazdy, co do których istnieje uzasadnione podejrzenie, że nie mogą być bezpiecznie używane lub z innych przyczyn nie powinny uczestniczyć w ruchu, np. z powodu nieubezpieczenia pojazdu.
Nie każda wada techniczna pojazdu zagraża bezpieczeństwu ruchu, ale chodzi o takie niedomogi techniczne, których wystąpienie stwarza realne niebezpieczeństwo doprowadzenia do wypadku drogowego. Ustawa wskazuje, że takie niebezpieczeństwo mogą powodować pojazdy po wypadku drogowym, w którym zostały uszkodzone zasadnicze elementy nośne konstrukcji nadwozia, podwozia lub ramy. Mogą być też inne, bowiem użyte w omawianym przepisie sformułowanie "w szczególności" wprowadza katalog otwarty wad technicznych pojazdu zagrażających bezpieczeństwu.
Za takie wady uznaje się także wady w układzie świateł – brak lub niedziałanie świateł drogowych, mijania, przełączenie świateł drogowych na światła mijania niepowodujące wyłączenia wszystkich świateł drogowych, przełączenie świateł mijania na światła drogowe niepowodujące włączenia co najmniej jednej pary świateł drogowych (Stefański Ryszard A., Prawo o ruchu drogowym. Komentarz, wyd. III). Wynika to m.in. z faktu, że ustawodawca, określając w art. 66 ust. 1 p.r.d. warunki techniczne pojazdów oraz ich wyposażenie w pkt 5, nakazał wyposażenie pojazdu w odpowiednie światła. Obowiązek ten uszczegółowiony został w § 12 i 13 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r., w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz. U. z 2013 r. poz. 951 ze zm.). Przedmiotowe przepisy nakazują, żeby pojazd uczestniczący w ruchu był tak zbudowany, wyposażony i utrzymany, aby korzystanie z niego zapewniało dostateczne pole widzenia kierowcy oraz łatwe, wygodne i pewne posługiwanie się urządzeniami do kierowana, hamowania, sygnalizacji do oświetlenia drogi przy równoczesnym jej obserwowaniu (art. 66 ust. 1 pkt 5 p.r.d.). Nie bez znaczenia dla odpowiedzi na powyższe pytanie ma treść dyspozycji art. 66 ust. 2 p.r.d., zgodnie z którym urządzenia i wyposażenie pojazdu, w szczególności zapewniające bezpieczeństwo ruchu i ochronę środowiska przed ujemnymi skutkami używania pojazdu, powinny być utrzymane w należytym stanie oraz działać sprawnie i skutecznie. Z kolei z art. 51 ust. 1 p.r.d. wynika, że kierujący pojazdem jest obowiązany używać świateł mijania podczas jazdy w warunkach normalnej przejrzystości powietrza. Nakaz ten obowiązuje przez całą dobę, niezależnie od pory roku.
Wskazać w zawiązku z tym należy, że skoro art. 66 ust. 1 i 2 p.r.d. wprowadza obowiązek wyposażenia pojazdu w odpowiednie oświetlenie oraz utrzymanie tego oświetlenie w należytym stanie, zaś przepis art. 51 ust. 1 p.r.d. nakłada na kierującego pojazdem obowiązek używania świateł mijania przez całą dobę, niezależnie od panujących warunków atmosferycznych, to w konsekwencji stosowanie tych świateł jest konieczne dla zapewnienia bezpiecznego poruszania się po drodze.
W świetle powyższego niewątpliwie niesprawne światło mijania stanowi naruszenie zasad bezpieczeństwa. Trzeba mieć bowiem na względzie, jakim celom służą wskazane powyżej regulacje prawne art. 51 ust. 1 p.r.d. oraz art. 66 p.r.d. i § 12 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. Jest oczywiste, że celem tym jest zapewnienie bezpieczeństwa uczestnikom ruchu drogowego. Należy zauważyć, że art. 132 ust. 1 pkt 1a p.r.d., który stanowił podstawę prawną czynności Policji pozwala na zatrzymanie dowodu rejestracyjnego już tylko w razie uzasadnionego przypuszczenia, że pojazd zagraża bezpieczeństwu. A taka sytuacja miała miejsce w rozpoznawanej sprawie.
Skoro K.S. poruszała się po drodze publicznej pojazdem niespełniającym wymogów w zakresie obowiązkowego wyposażania czy utrzymania świateł, to czynność zatrzymania pojazdu pozostawała zgodna z prawem, tj. powołanym przepisem art. 132 ust. 1 pkt 1 lit. a p.r.d. Użyte w tym przepisie pojęcie stwarzania lub uzasadnionego przypuszczenia stwarzania przez pojazd zagrożenia bezpieczeństwa odnoszone być musi – zdaniem Sądu – do nałożonych przez prawodawcę wymogów w zakresie wyposażenia i utrzymania pojazdu. Zgodzić się w tym zakresie należy ze stanowiskiem pełnomocnika organu wyrażonym w skardze, iż analizowany przepis art. 132 ust. 1 pkt 1 lit. a p.r.d nie wprowadza żadnego elementu uznaniowości.
W razie zatrzymania dowodu rejestracyjnego (pozwolenia czasowego) policjant wydaje kierowcy pokwitowanie. Może on zezwolić na używanie pojazdu przez czas nieprzekraczający 7 dni, określając warunki tego używania w pokwitowaniu. Zezwolenie nie może być wydane w przypadkach, o których mowa w ust. 1 pkt 1 lit. a i c, a także w ust. 1a pkt 1 lit. a i c oraz w pkt 6 (art. 132 ust. 2 p.r.d.). Zatem względy bezpieczeństwa, o których mowa w art. 132 ust. 1 pkt 1 lit. a p.r.d. uzasadniają zatrzymanie dowodu rejestracyjnego pojazdu bez jakiejkolwiek możliwości zezwolenia na jego używanie przez czas do 7 dni. Tym samym bezpodstawne jest stanowisko Sądu pierwszej instancji stwierdzające, że "proporcjonalnym rozwiązaniem w zaistniałej sytuacji było zastosowanie warunkowego zatrzymania dowodu rejestracyjnego". Sąd w zaskarżonym orzeczeniu dokonał błędnej wykładni przepisów art. 132 ust. 1 pkt 1 lit. a oraz ust. 2 p.r.d., przypisując istotne znaczenie warunkom atmosferycznym panującym na drodze w dniu zatrzymania K.S., gdy tymczasem ustawodawca w przepisie stanowiącym podstawę zatrzymania dowodu rejestracyjnego, tj. art. 132 ust. 1 pkt 1 lit. a p.r.d., jako bezwzględną przesłankę zatrzymania dowodu uznał wady pojazdu zagrażające bezpieczeństwu. Wbrew stwierdzeniu skarżącego organu, ustawodawca w tym konkretnym przypadku nie daje mu żadnej możliwości "uznania administracyjnego", Policjant, w przypadku stwierdzenia wad pojazdu zagrażających bezpieczeństwu, nie może decydować o wydaniu zezwolenia na używanie pojazdu na czas do 7 dni, bowiem z art. 132 ust. 2 p.r.d. wynika bezwzględny nakaz zatrzymania dowodu rejestracyjnego bez możliwości jego używania przez czas do 7 dni.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela również zarzut podniesiony w punkcie 2 lit. b skargi kasacyjnej. Głównym obowiązkiem Policji, nałożonym mocą art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy o Policji jest m.in. ochrona bezpieczeństwa i porządku publicznego, w tym zapewnienie spokoju w miejscach publicznych oraz w środkach publicznego transportu i komunikacji publicznej, w ruchu drogowym i na wodach przeznaczonych do powszechnego korzystania. Sposób realizacji zadania przez Policję został skonkretyzowany w powyższym przepisie, jak również w art. 129 ust. 1 p.r.d., który stanowi, iż czuwanie nad bezpieczeństwem i porządkiem ruchu na drogach, kierowanie ruchem i jego kontrolowanie należą do zadań Policji. Funkcjonariusz Policji, w związku z wykonywaniem czynności określonych w ust. 1, jest uprawniony do podejmowania wielu różnego rodzaju działań. Funkcjonariusz Policji, zgodnie z przepisem ust. 2 pkt 4 powołanego artykułu, jest także uprawniony do sprawdzania stanu technicznego, wyposażenia, ładunku, wymiarów, masy lub nacisku osi pojazdu znajdującego się na drodze. Funkcjonariusz Policji na podstawie art. 129 ust. 2 pkt 8 p.r.d. może (w niektórych sytuacjach jest do tego zobligowany) podejmować także działania, które mają na celu uniemożliwienie korzystania z pojazdu, którego stan techniczny, ładunek, masa lub nacisk osi zagrażają bezpieczeństwu lub porządkowi ruchu, powodują uszkodzenie drogi albo naruszają wymagania ochrony środowiska (lit. b).
Rację ma skarżący organ, że wszystkie te uprawnienia są niezależne od uprawnień i obowiązków związanych z kontrolą prędkości przez kierujących pojazdami. Zatem Sąd pierwszej instancji, wskazując, że "skarżąca została zatrzymana w trakcie kontroli drogowej na skutek przekroczenia dopuszczalnej prędkości w terenie zabudowanym przez funkcjonariuszy Wydziału Ruchu Drogowego Komendy Miejskiej Policji działających w ramach grupy "SPEED", która nakierowana jest głównie na przestrzeganie przez kierujących pojazdami ograniczeń prędkości na drogach, nie uzasadnia zastosowania wobec skarżącej art. 132 ust. 1 pkt 1a p.r.d. dokonał błędnej wykładni art. 132 ust. 1 pkt 1 lit. a p.r.d. w zw. z art. 1 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy o Policji w zw. z art. 129 ust. 1 i ust. 2 pkt 4 i 8 lit. b p.r.d.
Natomiast za pozbawiony w sposób oczywisty usprawiedliwionych podstaw należy uznać zarzut postawiony w ramach pierwszej podstawy kasacyjnej (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), naruszenia art. 77³ k.c. poprzez przyjęcie, że dane zawarte w sieci Internet stanowią dokument. Zarzut naruszenia art. 77³ k.c. może być skutecznie podnoszony w skardze kasacyjnej tylko wówczas, gdy zostanie powiązany z art. 106 § 5 p.p.s.a., zgodnie z którym do postępowania dowodowego, o którym mowa w § 3, stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania cywilnego. Ponadto, uzasadniając zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię wykazać należy, że sąd mylnie zrozumiał stosowany przepis prawa. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że koniecznym warunkiem uznania, że strona prawidłowo powołuje się na jedną z podstaw kasacyjnych, jest wskazanie, które przepisy ustawy zostały naruszone oraz na czym to naruszenie polegało. To na autorze skargi kasacyjnej ciąży obowiązek konkretnego wskazania, które przepisy prawa materialnego zostały przez sąd naruszone zaskarżanym orzeczeniem, na czym polegała ich błędna wykładnia i niewłaściwe zastosowanie oraz jaka powinna być wykładnia prawidłowa i właściwe zastosowanie (por. wyrok NSA z 29 sierpnia 201 r., sygn. akt I FSK 1560/11). Naruszenie prawa materialnego, będące następstwem błędnej jego wykładni można określić jako nadanie innego znaczenia treści zastosowanego przepisu, czyli mylne zrozumienie poszczególnego zwrotu lub treści i tym samym znaczenia przepisu lub też tylko terminu występującego w jego treści. W uzasadnieniu zarzutu błędnej wykładni należy przeprowadzić wywód prawny na temat naruszonego przepisu ze stanowiskiem, jak należy ten przepis wykładać i dlaczego dokonana w zaskarżonym wyroku jego interpretacja jest błędna (por. wyrok NSA z 13 października 2011 r., sygn. akt II GSK 1010/10, a także wyrok NSA z 5 kwietnia 2012 r., sygn. akt I OSK 1650/11, wyrok NSA z 29 sierpnia 2012 r., sygn. akt I FSK 1560/11, wyrok NSA z 5 stycznia 2012 r., sygn. akt II OSK 1852/10, wyrok NSA z 9 grudnia 2011 r., sygn. akt II FSK 1118/10).
W świetle powyższego, tak postawiony zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię nie pozwalał na odniesienie się poprzez jego treść do zaskarżonego orzeczenia.
Stwierdzając więc, że kontrolowany wyrok nie odpowiada prawu i powinien podlegać uchyleniu, wobec dostatecznego wyjaśnienia istoty sprawy oraz spornej w niej kwestii, korzystając na podstawie art. 188 p.p.s.a. z kompetencji do rozpoznania skargi strony na czynność Komendanta Miejskiego Policji w Krakowie w przedmiocie zatrzymania dowodu rejestracyjnego pojazdu, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w świetle przedstawionych argumentów skarga ta jest niezasadna, w rezultacie czego należało ją oddalić.
W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w związku z art. 151 oraz art. 200, art. 203 pkt 2 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1804 z późn. zm.). orzekł, jak w sentencji wyroku.
Stosownie do art. 207 § 2 p.p.s.a. w przypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości lub w części. Sąd na podstawie tego przepisu działa w sposób uznaniowy, dokonując na tle konkretnej sprawy oceny, czy występują w niej szczególnie uzasadnione względy pozwalające na odstąpienie od zasądzenia zwrotu kosztów w całości lub w części. W piśmiennictwie to rozwiązanie określane jest jako zasada słuszności.
Sądy administracyjne, stosując art. 207 § 2 p.p.s.a., powinny uwzględnić całokształt okoliczności konkretnej sprawy, biorąc pod uwagę zarówno fakty związane z przebiegiem postępowania, jak i fakty spoza postępowania, w szczególności odnoszące się do stanu majątkowego i sytuacji życiowej strony (skarżącej). Przepis ten jako wprowadzający wyjątek od zasady nie może podlegać wykładni rozszerzającej. Dlatego też niedopuszczalne byłoby obciążanie zwrotem kosztów postępowania strony wygrywającej na rzecz strony przegrywającej.
W wypadku określonym w art. 207 § 2 p.p.s.a. sąd administracyjny działa z urzędu i wniosek strony nie jest konieczny. Nie wyklucza to jednak zamieszczenia przez stronę w skardze kasacyjnej lub w odpowiedzi na taką skargę stanowiska co do ewentualnej potrzeby zastosowania wobec niej zasady słuszności, gdyby w postępowaniu kasacyjnym uzyskała niekorzystny dla siebie wynik. W przedmiotowej sprawie skarżąca K.S. taki wniosek złożyła, argumentując, że sprawa sądowa wszczęta z jej inicjatywy nie miałby miejsca, gdyby nie rażąco niewłaściwe zachowanie funkcjonariuszy Policji.
Naczelny Sąd Administracyjny nie skorzystał z możliwości odstąpienia, na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a., od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania od skarżącej na rzecz organu, bowiem uznał, że okoliczność dotycząca niewłaściwego zachowania funkcjonariuszy Policji nie wymagała inicjowania postępowania sądowoadministracyjnego. Sprawa ta mogła być wyjaśniona w innym trybie. Skarżąca, składając wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, złożyła jednocześnie skargę na działania funkcjonariuszy Policji i w tym zakresie prowadzone było odrębne postępowanie. Ponadto, w ocenie Sądu, okoliczności, w jakich doszło do zatrzymania dowodu rejestracyjnego (poruszanie się przez skarżącą pojazdem zagrażającym bezpieczeństwu), zachowanie się skarżącej po tym fakcie (dopuszczenie się kolejnych wykroczeń w ruch drogowym), nie uzasadniają, aby jej postępowanie premiować odstąpieniem od zasądzania kosztów.