II GSK 1362/25
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA uchylił wyrok WSA i decyzję Prezesa NFZ, uznając, że skarżący działał w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu o posiadaniu prawa do świadczeń zdrowotnych po wypadku przy pracy.
Skarżący P.R. domagał się zwrotu kosztów świadczeń opieki zdrowotnej, które otrzymał w 2019 r., twierdząc, że były one następstwem wypadku przy pracy. Prezes NFZ ustalił obowiązek poniesienia kosztów, uznając, że skarżący nie posiadał ubezpieczenia zdrowotnego i nie działał w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu. WSA w Łodzi oddalił skargę. NSA uchylił wyrok WSA i decyzję Prezesa NFZ, stwierdzając, że skarżący działał w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu o posiadaniu prawa do świadczeń, co wynikało z wypadku przy pracy i braku rejestracji przez pracodawcę.
Sprawa dotyczyła skarżącego P.R., który domagał się zwolnienia z obowiązku poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych mu w 2019 r. Organ administracji, Prezes NFZ, ustalił ten obowiązek, wskazując, że skarżący nie posiadał ubezpieczenia zdrowotnego w tamtym okresie, a jego ubezpieczenie ustało we wrześniu 2016 r. i zostało wznowione dopiero w styczniu 2020 r. Organ argumentował, że skarżący był świadomy braku ubezpieczenia, ponieważ był informowany o tym przez świadczeniodawców i mimo to czterokrotnie podpisał oświadczenia o posiadaniu prawa do świadczeń. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę, podzielając stanowisko organu, że przekonanie skarżącego o posiadaniu ubezpieczenia nie było usprawiedliwione, a wyrok sądu karnego dotyczący wypadku przy pracy nie dowodził, że świadczenia były udzielone w ramach stosunku pracy. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i decyzję Prezesa NFZ. Sąd uznał, że skarżący działał w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu o posiadaniu prawa do świadczeń, co wynikało z faktu, że świadczenia zostały udzielone w związku z wypadkiem przy pracy, a obowiązek zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego spoczywał na pracodawcy. NSA podkreślił, że brak rejestracji przez pracodawcę i późna reakcja organu mogły utwierdzić skarżącego w przekonaniu o posiadaniu ubezpieczenia. Sąd uznał zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia przepisów postępowania i prawa materialnego za uzasadnione.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Tak, osoba taka działała w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu o posiadaniu prawa do świadczeń opieki zdrowotnej.
Uzasadnienie
NSA uznał, że brak rejestracji przez pracodawcę i późna reakcja organu mogły utwierdzić skarżącego w przekonaniu o posiadaniu ubezpieczenia, zwłaszcza że obowiązek zgłoszenia spoczywał na pracodawcy. Wyrok sądu karnego potwierdzający wypadek przy pracy był istotnym dowodem.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (32)
Główne
u.ś.o.z. art. 50 § ust. 16 i 17
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych
Pomocnicze
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a) i c)
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 11
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 188
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 183 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 176
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 203 § pkt 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 182 § § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
u.ś.o.z. art. 50 § ust. 18 i 19
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych
u.ś.o.z. art. 50 § ust. 18a
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych
u.ś.o.z. art. 52 § ust. 1
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych
u.ś.o.z. art. 50 § ust. 2a
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych
u.ś.o.z. art. 50 § ust. 6
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych
u.ś.o.z. art. 66 § ust. 1 pkt 1e
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych
u.ś.o.z. art. 67 § ust. 1
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych
u.s.u.s. art. 36 § ust. 2
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
u.s.u.s. art. 74 § ust. 1
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
k.k. art. 160 § § 1
Kodeks karny
k.k. art. 157 § § 3
Kodeks karny
k.k. art. 157 § § 1
Kodeks karny
k.k. art. 11 § § 2
Kodeks karny
k.k. art. 219
Kodeks karny
k.k. art. 220
Kodeks karny
k.k. art. 221
Kodeks karny
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 7a
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 8 § § 2
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 10 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 77 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 80
Kodeks postępowania administracyjnego
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie art. 14 § ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z § 2 pkt 4 i § 14 ust. 2 lit. b)
Argumenty
Skuteczne argumenty
Skarżący działał w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu o posiadaniu prawa do świadczeń opieki zdrowotnej, ponieważ świadczenia były następstwem wypadku przy pracy, a obowiązek zgłoszenia do ubezpieczenia spoczywał na pracodawcy. Wyrok sądu karnego potwierdzający wypadek przy pracy jest istotnym dowodem w sprawie. Naruszenie przepisów postępowania przez WSA, w tym błędna ocena materiału dowodowego i nieprawidłowe związanie wyrokiem sądu karnego.
Odrzucone argumenty
Argumentacja WSA, że wyrok sądu karnego nie dowodził świadczenia pracy i nie miał znaczenia dla oceny błędu skarżącego. Stanowisko organu i WSA, że skarżący nie działał w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, mimo braku ubezpieczenia.
Godne uwagi sformułowania
na ulgowe traktowanie powinny zasługiwać te sytuacje, w których brak prawa do świadczeń wynika z działania (zaniechania) innych podmiotów niż osoba składająca przedmiotowe oświadczenie nie można zgodzić się z przedstawioną w uzasadnieniu wyroku oceną zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego jak i tego, że orzeczenie sądu karnego nie ma znaczenia dla oceny błędu, pod wpływem którego działał skarżący Całkowicie bezzasadna jest argumentacja Sądu I instancji, że z tego wyroku karnego nie wynika, aby skarżący uległ wypadkowi świadcząc pracę w ramach stosunku pracy
Skład orzekający
Elżbieta Czarny-Drożdżejko
sędzia
Karolina Kisielewicz-Sierakowska
sprawozdawca
Małgorzata Rysz
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja art. 50 ust. 17 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych w kontekście wypadków przy pracy i odpowiedzialności pracodawcy za zgłoszenie do ubezpieczenia."
Ograniczenia: Każdy przypadek wymaga indywidualnej oceny usprawiedliwionego błędnego przekonania.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak ważne jest prawidłowe zgłoszenie pracownika do ubezpieczenia zdrowotnego przez pracodawcę i jak wypadek przy pracy może wpływać na ocenę usprawiedliwionego błędu co do posiadania ubezpieczenia.
“Wypadek przy pracy a koszty leczenia: czy pracodawca może narazić pracownika na nieznajomość ubezpieczenia?”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII GSK 1362/25 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2025-09-25 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2025-06-16 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Elżbieta Czarny-Drożdżejko Karolina Kisielewicz-Sierakowska /sprawozdawca/ Małgorzata Rysz /przewodniczący/ Symbol z opisem 652 Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych Hasła tematyczne Ochrona zdrowia Sygn. powiązane III SA/Łd 551/24 - Wyrok WSA w Łodzi z 2025-02-05 Skarżony organ Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia Treść wyniku Uchylono zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję Powołane przepisy Dz.U. 2024 poz 935 art. 188, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.) Dz.U. 2025 poz 350 art. 74 ust. 1, art. 36 ust. 2, art. 67 ust. 1 Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych Dz.U. 2024 poz 146 art. 50 ust. 16 i 17 Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t. j.) Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Rysz Sędzia NSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko Sędzia del. WSA Karolina Kisielewicz-Sierakowska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 25 września 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej P. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 5 lutego 2025 r. sygn. akt III SA/Łd 551/24 w sprawie ze skargi P. R. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 27 maja 2024 r. nr 341/05/2024/KL w przedmiocie ustalenia obowiązku poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. uchyla zaskarżoną decyzję; 3. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz P. R. 2700 (dwa tysiące siedemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Uzasadnienie Zaskarżonym wyrokiem z 5 lutego 2025 r., sygn. akt III SA/Łd 551/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t,j. Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., zwanej dalej jako: "p.p.s.a"), oddalił skargę P. R. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z 27 maja 2024 r. (nr 341/05/2024/KL), którą ten organ, na podstawie art. 50 ust. 18 i ust. 19 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 146, zwanej dalej jako: "u.ś.o.z."), ustalił obowiązek poniesienia przez skarżącego kosztów świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (które nie miały charakteru świadczeń gwarantowanych z podstawowej opieki zdrowotnej), udzielonych mu w dniach: 18 - 27 czerwca 2019 r. (leczenie szpitalne), 18 lipca 2019 r. (ambulatoryjna opieka specjalistyczna), 22 sierpnia 2019 r. (ambulatoryjna opieka specjalistyczna), 9 -10 września 2019 r. (leczenie szpitalne) oraz kosztów wystawionych 27 czerwca 2019 r. i 10 września 2019 r. recept podlegających refundacji, w łącznej kwocie 7 250,78 zł. W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji podał, że w toku postępowania zakończonego wymienioną decyzją organ administracji ustalił, że P. R. w wymienionych dniach nie posiadał prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych: nie miał statusu osoby ubezpieczonej ani osoby uprawnionej w rozumieniu przepisów u.ś.o.z. Organ wyjaśnił, że jak wynika z danych zawartych w Centralnym Wykazie Ubezpieczonych, jego ubezpieczenie ustało we wrześniu 2016 r., a kolejne zgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego miało miejsce dopiero 23 stycznia 2020 r. w związku z nabyciem statusu osoby bezrobotnej nieposiadającej zasiłku dla bezrobotnych. Zdaniem Prezesa NFZ, skarżący był świadomy braku swojego ubezpieczenia w dniach korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej w 2019 r., skoro od prawie 3 lat nie posiadał żadnego tytułu do ubezpieczenia zdrowotnego, w związku z tym nie ma podstaw do przyjęcia, że pozostawał w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu co do tego, ze posiada prawo do świadczeń finansowanych ze środków publicznych. Prezes FNZ podkreślił, że w toku postępowania zwrócił się do skarżącego o przedłożenie dokumentów poświadczających jego prawo do udzielonych świadczeń opieki zdrowotnej. W odpowiedzi P. R. stwierdził, że udzielone mu świadczenia opieki zdrowotnej stanowiły następstwo wypadku przy pracy i na tę okoliczność przedłożył kserokopię wyroku z 24 stycznia 2022 r., sygn. akt IV K 23/21, którym Sąd Rejonowy dla [...] uznał H. W. winną popełnienia czynu z art. 160 § 1 k.k. i art. 157 § 3 k.k. w zw. z art. 157 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k., polegającego na zaniechaniu obowiązków kierownika budowy i niezapewnieniu pokrzywdzonym bezpośredniego nadzoru nad BHP na ich stanowiskach pracy przez kierownika robót lub mistrza budowlanego, sprzętu chroniącego ich przed upadkiem z wysokości oraz niezapewnieniu zgodnie z wiedzą techniczną właściwego sprzętu stemplowania stropu, co w konsekwencji doprowadziło do zawalenia się części stropu i spowodowania obrażeń na czas przekraczający 7 dni i orzekł na jego rzecz 3 000 zł tytułem nawiązki. W kolejnym piśmie organ administracji zwrócił się do P. R. o udzielenie informacji, czy złożył pozew o ustalenie istnienia stosunku pracy. Skarżący nie udzielił odpowiedzi na powyższe zapytanie. Skarżący nie dokonał także "wstecznego" zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego zgodnie z art. 50 ust. 18a u.ś.o.z., w ciągu 30 dni od dnia odebrania zawiadomienia organu z 30 października 2023 r. o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia obowiązku poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych na jego rzecz we wskazanych dniach. Prezes NFZ podkreślił, że P. R. korzystając ze świadczeń opieki zdrowotnej w 2019 r. każdorazowo był informowany przez świadczeniodawcę, że figuruje w systemie komputerowym e-WUŚ jako osoba nieubezpieczona, mimo to czterokrotnie podpisał oświadczenia o przysługującym mu prawie do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, nie podejmując działań mających na celu zweryfikowanie tego stanu rzeczy. W ocenie organu administracji, z powyższego wynika, że nie ma podstaw do przyjęcia, że skarżący działał w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu co do posiadanego ubezpieczenia zdrowotnego, a w związku z tym nie znajduje zastosowania art. 50 ust. 17 u.ś.o.z. Nawet gdyby przyjąć, że skarżący był przekonany o posiadaniu ubezpieczenia zdrowotnego, to przekonanie to nie było usprawiedliwione. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi P. R. stanowisko organu, że nie pozostawał w usprawiedliwionym przekonaniu o posiadaniu prawa do świadczeń. Skarżący podał m. in., że o tym, że wykonuje prace na budowie bez rejestracji dowiedział się dopiero po udzieleniu mu świadczeń opieki zdrowotnej. Prezes NFZ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Organ podkreślił, że skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów dotyczących ustalenia istnienia stosunku pracy w rozpatrywanych dniach, pomimo że kilkukrotnie i wyczerpująco informował go o okolicznościach faktycznych oraz prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania o ustalenie kosztów świadczeń. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w zaskarżonym wyroku podniósł m. in., że w piśmiennictwie przyjmuje się, że "na ulgowe traktowanie powinny zasługiwać te sytuacje, w których brak prawa do świadczeń wynika z działania (zaniechania) innych podmiotów niż osoba składająca przedmiotowe oświadczenie, czyli np. z przyczyn zawinionych przez płatnika składki na ubezpieczenie zdrowotne" (por. D. Eryk Lach, Powszechne prawo do świadczeń podstawowej opieki zdrowotnej, PiZS 2017, z. 2, s. 7-13). Sąd I instancji podzielił zapatrywanie Prezesa NFZ wyrażone w zaskarżonej decyzji, że P. R. nie działał w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, że posiada prawo do świadczeń opieki zdrowotnej, a w związku z tym nie ma podstaw do odstąpienia od ustalenia obowiązku poniesienia przez niego kosztów tych świadczeń, w oparciu o art. 50 ust. 17 u.ś.o.z. Wniosku takiego nie można wyprowadzić z wyroku Sądu Rejonowego dla [...] z 24 stycznia 2022 r., którym H. W. została skazana za przestępstwo przeciwko życiu i zdrowiu (rozdział XIX kodeksu karnego), a nie za przestępstwo przeciwko prawom osób wykonujących pracę zarobkową (rozdział XXVIII kodeksu karnego). Świadczy to o tym, że stan faktyczny okoliczności, w jakich skarżący uległ wypadkowi, co do strony podmiotowej i przedmiotowej odpowiadał dyspozycji przestępstw przeciwko życiu i zdrowiu a nie przestępstw przeciwko prawom osób wykonujących pracę zarobkową. Z wyroku tego nie wynika zatem, aby skarżący uległ wypadkowi świadcząc pracę w ramach stosunku pracy i tymi ustaleniami sąd administracyjny jest związany, stosownie do art. 11 p.p.s.a. Sąd I instancji podkreślił, że skarżący pomimo deklarowania wystąpienia z powództwem o ustalenie istnienia stosunku pracy, nie wykazał, aby z takim powództwem wystąpił. Nie powołał się na okoliczność wydania wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa niezgłoszenia osoby wykonującej pracę zarobkową do ubezpieczenia społecznego (art. 219 k.k.), narażenia życia albo zdrowia pracownika przez osobę odpowiedzialną za bezpieczeństwo i higienę pracy (art. 220 k.k.), niezawiadomienia wbrew obowiązkowi w terminie właściwego organu o wypadku przy pracy (art. 221 k.k.), czy wszczęcia postępowania karnego w takiego rodzaju sprawie. P. R. złożył od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 5 lutego 2025 r., sygn. akt III SA/Łd 551/24 skargę kasacyjną, zaskarżając go w całości. Skarżący kasacyjnie wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów postępowania według norm przepisanych. Wnoszący skargę kasacyjną zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie: a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie skargi w wyniku pominięcia przez WSA naruszenia przez organ przepisów prawa materialnego tj. błędną wykładnię art. 50 ust. 17 u.ś.o.z. i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie polegające na nieuprawnionym uznaniu, że osoba, nie mająca świadomości braku rejestracji wynikającej z wykonywanej pracy, nie działała w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, że posiada prawo do świadczeń opieki zdrowotnej; b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie skargi w wyniku pominięcia przez WSA naruszenia przez organ art. 7, art. 7a, art. 8 § 2, art. 10 § 1, art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. poprzez uchylanie się od podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, art. 80 k.p.a., poprzez błędną (dowolną) ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego; c) art. 11 p.p.s.a. polegające na "nieuprawnionym odkodowaniu" zakresu związania wyrokiem sądu karnego. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor podniósł, że z wyroku Sądu Rejonowego dla [...] w [...] IV Wydziału Karnego z 24 stycznia 2022 r. sygn. akt IV K 23/21 wynika, że H. W. została uznana za winną tego, że w dniu 18 czerwca 2019 r. naraziła m.in. P. R na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu poprzez zaniechanie obowiązków kierownika budowy i niezapewnienie bezpośredniego nadzoru nad BHP na jego stanowisku pracy. Z powyższego wynika, że do opisanego w sentencji wyroku zdarzenia doszło w trakcie wykonywania przez skarżącego pracy - na jego stanowisku pracy na budowie. P. R. pracował na budowie, jak się okazało zdecydowanie później, bez rejestracji, o czym nie wiedział w czasie udzielanych mu w trybie pilnym (przynajmniej pierwszych) świadczeń. W tym kontekście nie można zgodzić się z przedstawioną w uzasadnieniu wyroku oceną zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego jak i tego, że orzeczenie sądu karnego nie ma znaczenia dla oceny błędu, pod wpływem którego działał skarżący, że posiada prawo do świadczeń. Prezes NFZ w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie od skarżącego zwrotu kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpatruje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, jest więc związany skargą kasacyjną. Granice skargi kasacyjnej wyznaczają konstrukcyjne elementy tej skargi określone w art. 176 p.p.s.a., w tym przytoczone podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie. Prawidłowe przytoczenie podstaw kasacyjnych wymaga zaś zarówno określenia naruszonych przepisów prawa (materialnego, procesowego), jak i wyjaśnienia, na czym to naruszenie polegało, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia przepisów postępowania - wykazania dodatkowo, że to wytknięte uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nadto, podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię wykazać należy, że sąd mylnie zrozumiał stosowany przepis prawa, natomiast uzasadniając zarzut niewłaściwego zastosowania przepisu prawa materialnego wykazać należy, że sąd stosując przepis popełnił błąd subsumcji, czyli że niewłaściwie uznał, że stan faktyczny przyjęty w sprawie nie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa. Spór prawny w rozpoznawanej sprawie dotyczy oceny prawidłowości stanowiska Sądu I instancji, który kontrolując zgodność z prawem decyzji Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia w przedmiocie zwrotu kosztów leczenia stwierdził, że decyzja ta nie jest niezgodna z prawem, co uzasadniało oddalenie skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a. W skardze kasacyjnej sformułowano zarzuty zarówno naruszenia prawa materialnego, jak też naruszenia przepisów postępowania. Skarżący kasacyjnie zakwestionował stanowisko Sądu I instancji odnośnie stwierdzenia, że w sprawie został dokładnie wyjaśniony stan faktyczny. Ponadto zarzucił, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi nie uwzględnił, że decyzja Prezesa NFZ została wydana z naruszeniem art. 50 ust. 17 u.ś.o.z. poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe niezastosowanie, w sytuacji gdy skarżący podczas korzystania ze świadczeń z ubezpieczenia zdrowotnego działał w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, że posiada prawo do świadczeń z opieki zdrowotnej. Na wstępie należy przypomnieć, że podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach, a w szczególności art. 50 ust. 16 u.ś.o.z., z którego wynika, że w przypadku gdy świadczenie opieki zdrowotnej zostało udzielone pomimo braku prawa do świadczeń opieki zdrowotnej w wyniku posługiwania się kartą ubezpieczenia zdrowotnego albo innym dokumentem potwierdzającym prawo do świadczeń opieki zdrowotnej przez osobę, która utraciła to prawo w okresie ważności karty albo innego dokumentu, albo potwierdzenia prawa do świadczeń w sposób określony w ust. 3 osób, o których mowa w art. 52 ust. 1, albo złożenia oświadczenia, o którym mowa w ust. 2a albo 6 - osoba, której udzielono świadczenia opieki zdrowotnej, jest obowiązana do uiszczenia kosztów tego świadczenia. Z kolei art. 50 ust. 17 u.ś.o.z. stanowi, że obowiązku, o którym mowa w ust. 16 nie stosuje się do osoby, która w chwili przedstawienia innego dokumentu potwierdzającego prawo do świadczeń opieki zdrowotnej albo złożenia oświadczenia o przysługującym jej prawie do świadczeń opieki zdrowotnej działała w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, że posiada prawo do świadczeń opieki zdrowotnej. W orzecznictwie podkreśla się, że w skorzystanie z wyjątku uregulowanego w art. 50 ust. 17 u.ś.o.z. wiąże się z koniecznością ustalenia istnienia po stronie osoby nieuprawnionej "usprawiedliwionego błędnego przekonania", jednakże ustawodawca nie zdefiniował pojęcia "działania w usprawiedliwionym przekonaniu posiadania prawa do świadczeń". Na ulgowe traktowanie powinny zasługiwać te sytuacje, w których brak prawa do świadczeń wynika z działania (zaniechania) innych podmiotów niż osoba składająca oświadczenie, czyli np. z przyczyn zawinionych przez płatnika składki na ubezpieczenie zdrowotne. Skoro bowiem ustawodawca nie zdefiniował pojęcia "działania w usprawiedliwionym przekonaniu posiadania prawa do świadczeń", to każdy taki przypadek należy analizować i oceniać indywidualnie (por. np. wyroki NSA z: 20 lipca 2023 r., sygn. akt II GSK 1575/22 i z 27 czerwca 2024 r., sygn. akt II GSK 431/24). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego okoliczności prawne i faktyczne rozpatrywanej sprawy wskazują, że wnoszący skargę kasacyjną składając oświadczenia o przysługującym mu prawie do świadczeń opieki zdrowotnej działał w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, że posiada prawo do takich świadczeń, jego zachowanie wypełnia więc dyspozycję przepisu art. 50 ust. 17 u.ś.o.z., który zwalnia od obowiązku uiszczenia kosztów udzielonych świadczeń zdrowotnych, osobę, której takich świadczeń udzielono. Nie jest sporne, że świadczenia te zostały udzielone P. R. w związku ze doznanymi obrażeniami w wyniku wypadku, jakiemu uległ podczas pracy na budowie u H. W., co zostało potwierdzone wyrokiem sądu karnego z 24 stycznia 2022 r., którym H. W. została skazana za przestępstwo przeciwko życiu i zdrowiu. Całkowicie bezzasadna jest argumentacja Sądu I instancji, że z tego wyroku karnego nie wynika, aby skarżący uległ wypadkowi świadcząc pracę w ramach stosunku pracy, ponieważ H. W. została skazana za przestępstwo przeciwko zdrowiu i życiu, a nie za przestępstwo przeciwko prawom osób wykonujących pracę zarobkową (rozdział XXVIII kodeksu karnego). Idąc drogą rozumowania Sądu można dodać, że z tego wyroku nie wynika również, że wypadek, któremu uległ P. R. miał miejsce w innych okolicznościach niż wykonywanie pracy na budowie. Powoływanie się przez Sąd I instancji na brak przesłanek do uznania, że zdarzenie miało miejsce podczas świadczenia pracy w ramach stosunku pracy jest również bezzasadne, ponieważ fakt braku stosunku pracy nie ma w tym przypadku żadnego znaczenia. Z przepisów u.s.o.z. jasno wynika, że obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają oprócz pracowników również osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia lub osobami z nimi współpracującymi,(art. 66 ust. 1 pkt 1e). Z przepisów tej ustawy (art. 67 ust. 1) wynika także, że obowiązek zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego osoby, podlegającej obowiązkowi takiego ubezpieczenia spoczywa na płatniku składek, czyli w przypadku zatrudnienia na podstawie jednej z umów cywilnoprawnych, podmiocie zatrudniającym (art. 74 ust. 1 w związku z art. 36 ust. 2 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, t.j. Dz. U. z 2025 r., poz. 350). Należy również dodać, że zawarcie tak umowy o pracę, jak i umowy cywilnoprawnej o świadczenie usług może nastąpić w dowolnej formie, również dorozumianej, czyli np. przez przystąpienie do wykonywania wyznaczonej pracy. Z przedstawionego stanu prawnego wynika, że w przypadku zatrudnienia pracowniczego i niepracowniczego, podlegającego obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu i zdrowotnemu osoba zatrudniona uzyskuje status ubezpieczonego bez swego czynnego w tym udziału, wyłącznie na podstawie obowiązkowych działań podmiotu zatrudniającego. Można zatem założyć, że osoba, która nie po raz pierwszy podejmuje pracę zarobkową ma pewną nawet ogólną wiedzę na temat swojej sytuacji w zakresie ubezpieczenia, której towarzyszy świadomość, że nie musi sama zabiegać o to, aby stać się ubezpieczoną. Wobec tego nie da się wykluczyć, że wnoszący skargę kasacyjną kierując się tymi motywami sądził, że do osoby zatrudniającej go na budowie należało dopełnienie związanych z tym obowiązków w zakresie jego ubezpieczenia zdrowotnego, sankcjonowanych odpowiedzialnością prawną i na tej podstawie składał on oświadczenia, że jest objęty takim ubezpieczeniem. Potwierdza to jego reakcja na otrzymaną od organu informację, że nie ma prawa do udzielonych mu świadczeń opieki zdrowotnej w postaci odpowiedzi, że udzielone mu świadczenia opieki zdrowotnej stanowiły następstwo wypadku przy pracy. W tym przekonaniu mogła go również utwierdzić znacząca, kilkuletnia zwłoka organu w dochodzeniu należności z tytułu zwrotu kosztów leczenia. Zarówno organ, jak i Sąd I instancji tych okoliczności nie rozważały, nie brały pod uwagę i z tego względu zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia przepisów postępowania i naruszenia prawa materialnego należało uznać za uzasadnione. Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona i działając na podstawie art. 188 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i rozpoznał skargę, orzekając o uchyleniu zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) powołanej ustawy procesowej. O kosztach postępowania, obejmujących wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika reprezentującego skarżącego w postępowaniu przed sądami obu instancji, Sąd orzekł na podstawie art.203 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z § 2 pkt 4 i § 14 ust. 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2023 r., poz. 1964). Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzyosobowym, na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a., z uwagi na to, że wnoszący skargę kasacyjną oświadczył, że zrzeka się przeprowadzenia rozprawy, a strona przeciwna, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI