II GSK 1353/23

II GSK 1353/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-02-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-07-14
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Gabriela Jyż /przewodniczący/
Małgorzata Bejgerowska
Mirosław Trzecki /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne
Ochrona zdrowia
Sygn. powiązane
III SA/Gd 791/22 - Wyrok WSA w Gdańsku z 2023-04-06
Skarżony organ
Inspektor Sanitarny
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1465
art. 235(1)
Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy ( t. j.)
Dz.U. 2023 poz 775
art. 7, art. 8 par. 1, art. 77 par. 1, art. 80, art. 84 par. 1, art. 86
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Gabriela Jyż Sędzia NSA Mirosław Trzecki (spr.) Sędzia del. WSA Małgorzata Bejgerowska po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. Sp. z o.o. Sp. k. w R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 6 kwietnia 2023 r. sygn. akt III SA/Gd 791/22 w sprawie ze skargi M. Sp. z o.o. Sp. k. w R. na decyzję Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Gdańsku z dnia 29 września 2022 r. nr OHP.906.2.10.2021.MC w przedmiocie choroby zawodowej 1. uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku; 2. zasądza od Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Gdańsku na rzecz M. Sp. z o.o. Sp. k. w R. 340 (trzysta czterdzieści) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 6 kwietnia 2023 r., sygn. akt III SA/Gd 791/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę M. Sp. z o.o. Sp. k. w R. na decyzję Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z 29 września 2022 r. w przedmiocie choroby zawodowej.
Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy:
A.N. (dalej "pracownik") od 7 stycznia do 5 kwietnia 2019 r. zatrudniony był jako pracownik produkcji w zakładzie M. Sp. z o.o. Sp. k. w R. (dalej "skarżąca"), miejscem wykonywania pracy był zakład B. NV W. [...] B. Był w pracy od 7 do 17 stycznia 2019 r., jego nieobecność w pracy w okresie od 18 do 23 stycznia 2019 r. nie została usprawiedliwiona, w okresie od 24 stycznia 2019 r. do 5 kwietnia 2019 r. przebywał na zwolnieniu lekarskim.
Stanowisko pracy pracownika znajdowało się w punktach technologicznych zakładu na hali produkcyjnej w "[...]". Pracownik wykonywał czynności związane z [...]. Podczas pracy i po jej zakończeniu pracownik porządkował swoje stanowisko pracy.
W zakładzie B. NV w odległości około 50 metrów od miejsca pracy A.N. na dachu budynku (około 5-20 metrów nad poziomem gruntu) znajdowały się wieże chłodnicze, zlokalizowane w miejscu publicznie niedostępnym. W wyniku przeprowadzonych badań próbki wody pobranej 5 lutego 2019 r. z wieży chłodniczej 4.1 w raporcie z badań [...] z 19 lutego 2019 r. stwierdzono 400.000 CFU/1000ml Legionella serogrupa 1.
W tym samym okresie pracownik zachorował. Objawy choroby miały przebieg gwałtowny. W dniu 24 stycznia 2019 r. A.N. trafił na Oddział Intensywnej Terapii Szpitala A. w związku z rozpoznanym legionellozowym zapaleniem płuc i ostrym uszkodzeniem nerek, choroba rozpoczęła się dwa dni wcześniej kaszlem oraz wysoką gorączką. Wykluczono inne czynniki etiologiczne ciężkiego zapalenia płuc.
Z orzeczenia lekarskiego nr [...] Uniwersyteckiego Szpitala [...] w B., Poradnia Antropozoonoz i Chorób Zawodowych z 30 sierpnia 2021 r. wynikało, że w związku ze stwierdzeniem poważnego skażenia bakteriami Legionella pneumophila w jednej z wież chłodniczych w zakładzie produkcyjnym B. NV oddalonej od stanowiska pracy o około 50 metrów bakterie w aerozolu powietrznym mogły dotrzeć do miejsca pracy A.N. i spowodować jego zachorowanie na legionellozę. Ponadto, stwierdzenie tego samego szczepu bakterii w wieży chłodniczej co u pracownika, to jest Legionella pneumophila serotyp 1, świadczyło o dużym prawdopodobieństwie tego związku. Ze względu na powyższe uznano, że warunki pracy stwarzały możliwość powstania choroby zawodowej.
Decyzją z 29 września 2022 r. Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Tczewie z 5 sierpnia 2022 r. stwierdzającą u A.N. chorobę zawodową wymienioną w poz. 26 załącznika do rozporządzenia – choroby zakaźne lub pasożytnicze albo ich następstwa, zakażenie Legionella pneumophila – legionelloza (choroba legionistów).
Zdaniem Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego zebrany w sprawie materiał dowodowy potwierdzał fakt narażenia pracownika na kontakt ze skażonym aerozolem wodnym z wież chłodniczych w środowisku pracy. Aerozol emitowany z wież chłodniczych w zakładzie B. NV był skażony bakterią Legionella pneumophila, co potwierdzały sprawozdania z badań próbek wody z wieży chłodniczej nr [...] pobranych w 5 lutego 2019 r. [...] laboratorium L. wykonujące ww. badania oceniło to skażenie (zgodnie z tłumaczeniem) jako "duże zanieczyszczenie". W orzeczeniu lekarskim z 30 sierpnia 2021 r. lekarz orzecznik użył sformułowania "poważne skażenie".
Zdaniem organu, przy ustaleniu narażenia zawodowego ustalono wszystkie wymagane składowe, to jest rodzaj czynnika – Legionella pneumophila, ustalenie kontaktu – skażony aerozol wodny z wież chłodniczych unoszący się w powietrzu środowiska pracy na terenie zakładu, okres utajenia – od 2 do 20 dni (w którym to okresie zawiera się czas zachorowania A.N.), mechanizm działania lub drogi szerzenia – droga inhalacyjna przez przedostanie się skażonego aerozolu wodnego bezpośrednio do pęcherzyków płucnych.
Organ odwoławczy podkreślił, że kluczowe znaczenie dla ustalenia związku przyczynowo-skutkowego warunkującego możliwość stwierdzenia choroby zawodowej miało orzeczenie lekarskie Uniwersyteckiego Szpitala [...] w B. u Poradni Antropozoonoz i Chorób Zawodowych nr [...] z 30 sierpnia 2021 r. o rozpoznaniu u A.N. choroby zawodowej wraz z korektą z 18 lutego 2022 r. oraz uzupełnieniem z 20 czerwca 2022 r. Uprawniony lekarz orzecznik stwierdził wprost, że warunki pracy stwarzały możliwość powstania choroby zawodowej – zakażenia Legionella pneumophila pod postacią legionellozy – choroby legionistów. W ocenie organu odwoławczego orzeczenie lekarskie z dnia 30 sierpnia 2021 r. wraz z uzupełnieniem z 20 czerwca 2022 r. zostały wydane we właściwej formie i przez uprawnionego lekarza, uzasadnienie orzeczenia i jego uzupełnienie w sposób rzeczowy i logiczny wyjaśniały istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności. Orzeczenie przedstawiało klarowny tok rozumowania lekarza z omówieniem i analizą określonych dokumentów. Zawarte w nim uwagi zostały ocenione jako spójne i logiczne, a jego treść nie stała w sprzeczności ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym.
W odniesieniu do zarzutu skarżącej w zakresie braku ustalenia przez organ pierwszej instancji wpływu stosowania środków ochronnych, występowania lub nie podatności na zachorowanie u pracownika, czy też pozapracowniczych czynności podejmowanych przez niego przed hospitalizacją, organ odwoławczy wskazał, że tylko wykazanie, że choroba została spowodowana wyłącznie przyczynami niepozostającymi w związku z pracą, pozwala na obalenie domniemania związku przyczynowego warunków pracy ze stwierdzonymi schorzeniami.
WSA w Gdańsku oddalił skargę na powyższą decyzję.
Zdaniem Sądu pierwszej instancji, kluczowe znaczenie dla stwierdzenia u pracownika choroby zawodowej posiadało orzeczenie Uniwersyteckiego Szpitala [...] w B. (Poradnia Antropozoonoz i Chorób Zawodowych) o rozpoznaniu choroby zawodowej (wraz z jego uzupełnieniem), z którego bezsprzecznie wynikało, że wykonywana przez niego w narażeniu zawodowym praca w zakładzie B. NV z wysokim prawdopodobieństwem wywołała chorobę zawodową oznaczoną w załączniku do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, w punkcie 26, w tym przypadku chorobę zakaźną – "zakażenie Legionella pneumophila – legionelloza – choroba legionistów".
Sąd uznał, że organy obu instancji dokonały prawidłowej oceny orzeczenia lekarskiego, a zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie wymagał dodatkowego uzupełnienia, w tym zwrócenia się do jednostki orzeczniczej drugiego stopnia. Uzupełnione pismem z 20 czerwca 2022 r. orzeczenie lekarza jednostki orzeczniczej pierwszego stopnia było spójne oraz w sposób pełny i niebudzący wątpliwości uzasadniało zawarte w nim stwierdzenie choroby zawodowej.
WSA nie uwzględnił twierdzeń skarżącej, że pracownik bakterią Legionella pneumophila (serotyp 1) mógł zarazić się wszędzie – również poza miejscem pracy. Przesłanka wysokiego prawdopodobieństwa związku przyczynowego pomiędzy rozpoznanym schorzeniem a warunkami wykonywanej pracy zwalniała organy administracji z konieczności badania wszystkich możliwych pozazawodowych czynników, które mogły wywołać schorzenie, tym bardziej, jeżeli warunki pracy wskazywały na zawodową etiologię choroby. Zatem przypuszczenie, że pracownik mógł zarazić się bakterią Legionella pneumophila (serotyp 1) poza miejscem pracy nie obalało domniemania, że do powstania choroby zakaźnej doszło właśnie na skutek przebywania w środowisku pracy, gdzie bakteria ta występowała. Niewątpliwie było bowiem, że A.N. pracował w warunkach narażenia na powstanie choroby zawodowej – choroby zakaźnej, która została wywołana przez bakterię Legionella pneumophila (serotyp 1).
Wobec tego WSA nie stwierdził naruszenia przepisów prawa materialnego i procesowego, których naruszenie miało lub mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja została wydana na skutek dostatecznego wyjaśnienia sprawy, to jest zgromadzenia potrzebnych do jej rozstrzygnięcia dowodów, właściwej ich oceny, prawidłowych rozważań faktycznych i prawnych, jak również została wystarczająco i poprawnie uzasadniona.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła skarżąca, wnosząc o jego uchylenie w całości i rozpoznanie skargi poprzez jej uwzględnienie w całości ewentualnie o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji i zasądzenie kosztów postępowania sądowego. Skarżąca zrzekła się rozprawy.
Zarzuciła:
1) naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy. to jest art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634; dalej "p.p.s.a.") w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775; dalej "k.p.a."), art. 8 § 1 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., art. 84 § 1 k.p.a., art. 86 k.p.a. w związku z art. 136 § 1 k.p.a. w związku z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 136 § 2 k.p.a. i art. 136 § 3 k.p.a. w związku z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., § 8 ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. z 2022 r., poz. 1836; dalej "rozporządzenie") w związku z art. 2351 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 2023 r., poz. 1465, dalej "k.p.") i z art. 5 ust. 1 pkt 4a ustawy z dnia 14 marca 1985 roku o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2023 r., poz. 338; dalej "ustawa o PISP"), polegające na:
błędnym uznaniu, że zebrany w sprawie materiał dowodowy – jako wystarczający – pozwalał organom administracji publicznej na stwierdzenie wystąpienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy narażeniem zawodowym obecnym w środowisku pracy a rozpoznaną u A.N. chorobą, a w konsekwencji uzasadniał wydanie decyzji stwierdzającej istnienie choroby zawodowej u wyżej wymienionego;
błędnym ustaleniu, że praca była wykonywana przez A.N. w warunkach narażających na powstanie choroby zawodowej i że na stanowisku pracy A.N. był eksponowany na działanie czynników szkodliwych dla zdrowia, podczas gdy stanowisko pracy wyżej wymienionego było dalekie od miejsca występowania tych czynników;
braku dokonania oceny orzeczenia lekarskiego doktora nauk medycznych J.D. O. numer [...] o rozpoznaniu choroby zawodowej z 7 września 2021 r., uzupełnionego 18 lutego 2022 r. oraz pismem z 20 czerwca 2022 r. jak opinii oraz bezkrytycznym jego przyjęciu i błędnym uznaniu, że orzeczenie to zawiera spójne i logiczne wnioski, pomimo iż od samego początku nie dawało podstaw do stwierdzenia, że wykonywana przez A.N. praca z wysokim prawdopodobieństwem wywołała chorobę zawodową;
błędnym i nieuargumentowanym uznaniu, że A.N. nie mógł zakazić się bakterią Legionella pneumophila (serotyp 1) w innym miejscu niż miejsce krótko wykonywanej pracy;
błędnym przyjęciu, iż dla stwierdzenia choroby zawodowej wystarczające jest jej domniemanie, podczas gdy nic takiego nie wynika z przepisów k.p.;
nieuwzględnieniu faktu, iż tożsamość serotypów bakterii nie jest wystarczająca dla stwierdzenia choroby zawodowej, albowiem szczep bakterii Legionella o serotypie 1 odpowiada za większość zakażeń tą bakterią w całej Europie;
błędnym uznaniu, że do stwierdzenia choroby zawodowej może dojść, pomimo tego że daty pracy A.N. nie pokrywają się z datami wykrycia bakterii w chłodniach kominowych;
h) błędnym uznaniu, iż stan faktyczny sprawy został przez organy administracji publicznej należycie wyjaśniony, a Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny i Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny podjęli wszelkie niezbędne czynności celem prawidłowego załatwienia sprawy oraz nieuwzględnieniu faktu, że nie przeprowadzono dodatkowego uzupełniającego postępowania dowodowego albo postępowania wyjaśniającego w zakresie niezbędnym dla rozstrzygnięcia sprawy, pomimo istnienia podstaw do uzupełnienia materiału dowodowego w sprawie poprzez:
wystąpienie do jednostki orzeczniczej drugiego stopnia o dodatkową konsultację,
ustalenie wpływu stosowanych środków ochrony na zminimalizowanie ryzyka zachorowania,
ustalenie występowania lub niepodatności na zachorowanie u konkretnego pracownika,
ustalenie pozapracowniczych czynności podejmowanych przez pracownika przed hospitalizacją w sposób inny niż tylko przesłuchanie strony,
co spowodowało bezpodstawne oddalenie skargi, a tym samym nieuzasadnione utrzymanie w mocy zaskarżanych decyzji.
2) naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest art. 2351 k.p. poprzez jego błędną wykładnię i nieprawidłowe przyjęcie, że duże prawdopodobieństwo wystąpienia związku przyczynowo-skutkowego jest tożsame z bezspornym lub wysokim prawdopodobieństwem, o którym mowa w przepisie, co spowodowało bezpodstawne oddalenie skargi, a tym samym utrzymanie w mocy zaskarżanych decyzji.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania. Organ nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, która w rozpatrywanej sprawie nie wystąpiła. Granice skargi są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi – zgodnie z art. 174 p.p.s.a. – może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Sąd ten uprawniony jest bowiem jedynie do zbadania, czy postawione w skardze kasacyjnej zarzuty polegające na naruszeniu przez wojewódzki sąd administracyjny konkretnych przepisów prawa materialnego czy też procesowego w rzeczywistości zaistniały. Nie ma on natomiast prawa badania, czy w sprawie wystąpiły inne niż podniesione w skardze kasacyjnej naruszenia prawa, które mogłyby prowadzić do uchylenia zaskarżonego wyroku. Zakres kontroli wyznacza zatem sam autor skargi kasacyjnej, wskazując, które normy prawa zostały naruszone.
W skardze kasacyjnej podniesiono zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego, jak i zarzut naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W takiej sytuacji, co do zasady, w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania. Jednakże dla oceny kontrolowanego orzeczenia pierwszorzędne znaczenie ma właściwa wykładnia prawa materialnego, poprzez pryzmat której należy dopiero dokonać analizy podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów procesowych. Prawidłowe przeprowadzenie postępowania administracyjnego uzależnione jest bowiem od uwzględnienia treści regulacji prawa materialnego mających zastosowanie w sprawie. To przepisy prawa materialnego determinują przebieg postępowania dowodowego (określają, co i jakimi środkami dowodowymi powinno zostać dowiedzione), które jest przecież prowadzone w celu ustalenia stanu faktycznego sprawy.
W odniesieniu do zarzutu naruszenia prawa materialnego sformułowanego w pkt 2) petitum skargi kasacyjnej w pierwszej kolejności zauważyć trzeba, że autor skargi kasacyjnej nie wskazał, jakie przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zostały naruszone przez Sąd pierwszej instancji. Skarga kasacyjna jest środkiem prawnym służącym zaskarżaniu wyroków wojewódzkich sądów administracyjnych. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że powołanie zarzutów w oderwaniu od będących podstawą zaskarżonego wyroku przepisów postępowania sądowego nie może być uznane za spełniające przesłanki podstaw kasacyjnych, gdyż przedmiotem kontroli w postępowaniu kasacyjnym, stosownie do treści art. 173 § 1 p.p.s.a., jest orzeczenie sądu (por. m.in. wyrok NSA z 31 marca 2013 r., II FSK 925/10). W doktrynie i orzecznictwie jednolicie wskazuje się, że podstawami skargi kasacyjnej w postępowaniu sądowoadministracyjnym są określone ustawowo uchybienia, które mogą być przedmiotem formułowania zarzutów przez skarżącą pod adresem wyroku WSA, prowadzących do uchylenia albo zmiany zaskarżonego wyroku (W. Piątek, Podstawy skargi kasacyjnej w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Wolters Kluwer 2011, s. 45-46). Wzorcami kontroli, które winny być wskazane w zarzutach skargi kasacyjnej są normy odniesienia (wyprowadzane z przepisów nakazujących, zakazujących lub dozwalających, wyznaczających zakres, kryteria i zasady kontroli sprawowanej przez sądy administracyjne – np. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c bądź art. 151 p.p.s.a.) oraz normy dopełnienia (normy wynikające z przepisów normujących postępowanie przed organami administracji publicznej; por. uzasadnienie uchwały I OPS 10/09, cz. III.2, s. 21-23; cz. III.4, s. 38-39).
Tymczasem w rozpoznawanej skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia prawa materialnego nie powiązano z jakimkolwiek przepisem postępowania sądowoadministracyjnego. Nie sprecyzowano zatem wyraźnie, na czym – zdaniem skarżącej – polegało naruszenie prawa przez Sąd pierwszej instancji.
Powyższy błąd konstrukcyjny nie był jednak na tyle istotny, aby uniemożliwić rozpoznanie omawianego zarzutu kasacyjnego.
Przy ocenie zarzutu naruszenia prawa materialnego w zakresie dokonania błędnej wykładni art. 2351 k.p. należy na wstępie poczynić kilka uwag natury ogólnej rzutujących na ocenę poprawności sformułowania tego zarzutu. Błędna wykładnia prawa materialnego, o której mowa w pkt 1 art. 174 p.p.s.a., to wadliwe zrekonstruowanie normy prawnej z konkretnego przepisu (przepisów) prawa, wyrażające się w mylnym zrozumieniu jego (ich) treści (w tym poprzez wadliwą klaryfikację znaczeń), a przez to w wadliwym ustaleniu jego (ich) sensu normatywnego przez sąd pierwszej instancji, co – aby zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię mógł być rozpatrzony – wymaga wykazania, na czym dokładnie polegała błędna wykładnia przepisu prawa, którego zarzut kasacyjny dotyczy oraz jaka powinna być jego wykładnia prawidłowa. Oznacza to jednocześnie potrzebę podjęcia merytorycznej polemiki ze stanowiskiem wyrażonym w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku odnośnie do tego rodzaju kwestii spornej, a więc innymi słowy wymaga przeciwstawienia stanowisku nieprawidłowemu – stanowiska, które zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną jest prawidłowe.
W odwołaniu do przywołanego powyżej rozumienia naruszenia prawa materialnego polegającego na błędnej wykładni autor skargi kasacyjnej podniósł, że Sąd pierwszej instancji wadliwie przyjął, że "duże prawdopodobieństwo wystąpienia związku przyczynowo-skutkowego jest tożsame z bezspornym lub wysokim prawdopodobieństwem, o którym mowa w art. 2351 k.p.". Tymczasem – zdaniem skarżącej kasacyjnie spółki – zarówno wykładnia literalna, jak również celowa i funkcjonalna tego przepisu nie odnosi się do wskazania zwykłego, dużego prawdopodobieństwa. Ustawodawca dobitnie podkreślił wystąpienie choroby zawodowej z bezspornym lub wysokim prawdopodobieństwem działania czynników szkodliwych dla zdrowia. Tylko wystąpienie takiego prawdopodobieństwa uzasadnia wydanie decyzji stwierdzającej chorobę zawodowa.
Odnosząc się do zarzutu błędnej wykładni art. 235¹ k.p., NSA stwierdził, że zgodnie z tym przepisem za chorobę zawodową uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy.
Sąd pierwszej instancji, dokonując wykładni powyższego przepisu, przyjął, że nie jest wymagane bezsporne wykazanie związku między warunkami pracy w warunkach narażenia a stwierdzoną dolegliwością. Sąd stwierdził, że ustawodawca w art. 2351 k.p. wskazał na dopuszczalność stwierdzenia choroby zawodowej nie tylko w przypadku, gdy bezspornie można przyjąć, że chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych spowodowało działanie czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo sposób wykonywania pracy, ale również wtedy, gdy taki związek przyczynowy można stwierdzić z "wysokim prawdopodobieństwem". Uznał również, że przesłanka stwierdzenia z "wysokim prawdopodobieństwem" związku przyczynowego pomiędzy rozpoznanym schorzeniem a warunkami wykonywanej pracy zwalnia organy administracji z konieczności badania wszystkich możliwych pozazawodowych czynników, które mogą wywołać przedmiotowe schorzenia, tym bardziej, jeżeli warunki pracy wskazują na zawodową etiologię choroby.
NSA w całości podziela prezentowany wyżej pogląd, że na gruncie art. 2351 k.p. nie jest wymagane bezsporne wykazanie związku przyczynowego między pracą w warunkach narażenia ("narażeniem zawodowym") a stwierdzonym schorzeniem. Skoro takiej też interpretacji powołanego wyżej przepisu dokonał Sąd pierwszej instancji, to zarzut naruszenia art. 235 1 k.p. przez błędną wykładnię należało uznać za niezasadny.
W odniesieniu do zarzutów procesowych – po ustaleniu poprawności dokonanej przez Sąd pierwszej instancji wykładni art. 2351 k.p.–- nie ulega już kwestii, jakie fakty mają znaczenie w postępowaniu w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej. Chodzi mianowicie o ustalenie, czy w zakładzie pracy, w którym wykonywał pracę uczestnik postępowania, występowało narażenie zawodowe i czy stwierdzona choroba znajduje się w wykazie chorób zawodowych.
W orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, że postępowanie w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej jest specyficznym postępowaniem administracyjnym. W procesie ustalania choroby zawodowej istnieje swoisty podział zadań, prowadzący w istocie do wyodrębnienia dwóch etapów tego postępowania. W pierwszym etapie rozstrzygane są wyłącznie kwestie medyczne, co do których mogą wypowiadać się specjaliści medycyny pracy – lekarze orzecznicy, którzy na podstawie wykonanych badań i dokumentacji zebranej przez organy sanitarne orzekają o rozpoznaniu choroby i również o tym, czy choroba ta mieści się w wykazie chorób zawodowych. Wydane przez nich orzeczenie lekarskie jest warunkiem koniecznym do przejścia do kolejnego etapu postępowania, w którym organ inspekcji sanitarnej w przypadku pozytywnego ustalenia istnienia narażenia z uwagi na warunki występujące w środowisku pracy bądź z uwagi na sposób wykonywania pracy stwierdza chorobę zawodową.
Jak słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji, organ jest związany opinią lekarską w zakresie wiedzy medycznej. Takiej wiedzy nie posiadają organy administracyjne czy sądy, a zatem nie mogą samodzielnie podważać opinii specjalistów. Związanie polega zatem na tym, że jeśli orzeczenie lekarskie nie budzi wątpliwości w świetle pozostałych dowodów, to stanowi jedyny wiarygodny środek dowodowy służący stwierdzeniu choroby zawodowej (por. uzasadnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 19 czerwca 2008 r., sygn. K 23/07, OTK-A 2008, nr 5, poz. 82). W przypadku zatem, gdy orzeczenie lekarskie jest prawidłowe pod względem formalnym, zawiera wyczerpujące uzasadnienie i jest zgodne z prawem, organ administracyjny jest takim orzeczeniem związany.
Na etapie podejmowania decyzji w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej organ inspekcji sanitarnej nie jest jednak pozbawiony możliwości kontroli i oceny orzeczenia lekarskiego. Orzeczenie to dotyczące rozpoznania choroby zawodowej stanowi bowiem opinię w rozumieniu art. 84 § 1 k.p.a., która podlega ocenie w granicach wskazanych w art. 80 k.p.a. (por. wyrok NSA z 5 listopada 1998 r., sygn. I SA 1200/98, LEX nr 45833).
Kontrola i możliwość podważenia opinii lekarskich przez organ jest zatem możliwa, lecz w ograniczonym zakresie (por. m.in. wyrok NSA z 12 maja 2010 r., sygn. akt II OSK 335/10). Nie może ona dotyczyć merytorycznej treści prawidłowo sporządzonego orzeczenia lekarskiego (por. m.in. wyrok NSA z 5 stycznia 2007, sygn. akt II OSK 1078/06). Państwowy inspektor sanitarny wydający decyzję w sprawie choroby zawodowej, podobnie jak sądy administracyjne kontrolujące zgodność z prawem tych decyzji, nie jest uprawniony do kontroli merytorycznej (medycznej) orzeczeń lekarskich wydanych przez jednostki organizacyjne uprawnione do rozpoznawania chorób zawodowych, ani też do dokonywania własnych ustaleń prowadzących do odmiennego rozpoznania jednostki chorobowej. Organy i sądy administracyjne mogą natomiast z uwzględnieniem art. 80 k.p.a., w ramach sprawowanej kontroli formalnej, badać prawidłowość dokonanej przez organ oceny orzeczenia lekarskiego wydanego w trybie § 8 rozporządzenia, np. z tego punktu widzenia, że zostało wydane w niewłaściwej formie, bez należytego uzasadnienia lub przez nieuprawnionego lekarza, czy też wnioski sformułowane w orzeczeniach lekarskich są zgodne z innymi dowodami zgromadzonymi w sprawie.
Ocena zarzutów procesowych z pkt 1 petitum skargi kasacyjnej – naruszenia art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1, art. 80, art. 84 § 1 i art. 86 k.p.a. dotyczących wadliwości stanu faktycznego sprawy – wymaga uwagi, że w myśl powołanych przepisów organy administracji publicznej zobowiązane są do podejmowania – także z urzędu – wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Spoczywa na nich obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego. Obowiązek rozpatrzenia całego materiału dowodowego jest związany ściśle z przyjętą w k.p.a. zasadą swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), która nie wyznacza organowi merytorycznych reguł oceny wyników postępowania dowodowego. Organ nie jest skrępowany regułami dotyczącymi wartości poszczególnych dowodów, a orzeka na podstawie własnego przekonania, popartego zasadami wiedzy i doświadczenia życiowego. Zasada ta w żadnej mierze nie oznacza dowolności oceny mocy i wiarygodności dowodu, lecz obowiązek oceny wszystkich zebranych w sprawie dowodów, każdego z nich z osobna i we wzajemnym ich związku.
W ocenie NSA, Sąd pierwszej instancji w zakresie zarzutów z pkt 1) a i c petitum skargi kasacyjnej na skutek nieodniesienia się do zasadniczej kwestii związanej z oceną zaskarżonej decyzji w części dotyczącej użycia w orzeczeniu lekarskim nienormatywnego pojęcia "z dużym prawdopodobieństwem" doprowadził do naruszenia wskazanych wyżej przepisów procesowych. Stanowi to poważne uchybienie skutkujące koniecznością uchylenia zaskarżonego wyroku. Pominięcie wskazywanych przez skarżącą spółkę zarzutów i argumentów związanych z ocena opinii lekarskiej mogło mieć istotny wpływu na wynik sprawy.
Sąd pierwszej instancji uznał, że z opinii Uniwersyteckiego Szpitala [...] w B. "bezprzecznie wynikało, że wykonywana przez uczestnika postępowania w narażeniu zawodowym praca w zakładzie B. NV z wysokim prawdopodobieństwem wywołała chorobę zawodową". Zauważyć jednak należy, co słusznie podniosła skarżąca kasacyjnie spółka, że ww. opinia nie zawierała takiego stwierdzenia, a posłużyła się nienormatywnym pojęciem "duże prawdopodobieństwo".
W zaskarżonej decyzji organ podjął próbę wyjaśnienia użycia w opinii tego pojęcia. Wskazał, że użycie w opinii Uniwersyteckiego Szpitala [...] w B. sformułowania "duże prawdopodobieństwo" jest w istocie synonimem wyrażenia "wysokie prawdopodobieństwo" i nie wpływa to na rozstrzygnięcie zawarte w opinii. Pomimo tego, że powyższe stanowisko zostało zakwestionowane w skardze WSA w ogóle nie odniósł się do tej fundamentalnej dla rozstrzygnięcia sprawy kwestii. Gdy dodać do tego jeszcze, że Sąd pierwszej instancji przyjął całkowicie sprzecznie z treścią opinii stanowisko odnośnie do użycia pojęcia "wysokiego prawdopodobieństwa" (str. 16 uzasadnienia), to w takiej sytuacji w żadnej mierze nie można uznać, aby Sąd dokonał prawidłowej kontroli opinii, która – co należy zdecydowanie podkreślić – stanowi podstawowy – choć nie jedyny – warunek rozpoznania choroby zawodowej. Bez pozytywnej opinii bądź sprzecznie z tą opinią organ inspekcji sanitarnej nie może bowiem dokonywać we własnym zakresie rozpoznania choroby i ustalić, czy rozpoznane schorzenie mieści się w wykazie chorób zawodowych.
Organy obu instancji wydające decyzję w sprawie stwierdzenia u pracownika choroby zawodowej w ramach dozwolonych kompetencji dokonały kontroli orzeczenia lekarskiego wydanego przez jednostkę uprawnioną do rozpoznawania chorób zawodowych. Ocena organu odwoławczego zmierzała również do wyjaśnienia użycia w opinii nienormatywnego pojęcia "duże prawdopodobieństwo".
Natomiast Sąd pierwszej instancji, kontrolując pod względem zgodności z prawem zaskarżoną decyzję Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego, w ogóle do tego spornego, istotnego zagadnienia nie odniósł się. Co prawda kontrola sądowoadministracyjna sporządzonego orzeczenia lekarskiego, podobnie zresztą jak kontrola organu ma ograniczony zakres, gdyż nie może dotyczyć kwestii merytorycznej, to tym niemniej Sąd może badać pod względem formalnym prawidłowość dokonanej przez organ oceny orzeczenia lekarskiego wydanego w trybie § 8 rozporządzenia, w tym także użycia w nim pojęcia, które nie odpowiada ustawowej nomenklaturze zawartej w art. 2351 k.p.
W rozpoznawanej sprawie rzeczą Sądu pierwszej instancji była ocena stanowiska organu odwoławczego odnośnie do użycia nienormatywnego pojęcia "duże prawdopodobieństwo" w opinii Uniwersyteckiego Szpitala [...] w B. Mianowicie Sąd powinien był poddać analizie, czy użycie takiego sformułowania nie ma wpływu na jej wniosek końcowy, gdyż pojęcie to stanowi w istocie synonim pojęcia "wysokie prawdopodobieństwo". Sąd pierwszej instancji nie mógł pominąć tego zagadnienia, tym bardziej, że skarżąca spółka w skardze kwestionowała poprawność argumentacji organu odwoławczego.
Użycie przez ustawodawcę w art. 235¹ k.p. alternatywy "bezspornie" lub z "wysokim prawdopodobieństwem" wskazuje na pewną dyskrecjonalność organów inspekcji sanitarnej prowadzących postępowanie w przedmiocie ustalenia przyczyn choroby zawodowej, ale nie oznacza jednak dowolności.
Nieodniesienie się do tego stanowiska sprawia, że zarzut skargi kasacyjnej naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w związku z art. 80 k.p.a. należało uznać za uzasadniony.
Zasadność tego zarzutu kasacyjnego powodowała w dalszej konsekwencji wadliwość stanowiska Sądu pierwszej instancji co do uznania, że zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający do stwierdzenia wystąpienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy narażeniem zawodowym a rozpoznaną u pracownika chorobą zawodową.
Tak jak już podniesiono na wstępie, na gruncie art. 2351 k.p. nie jest wymagane bezsporne wykazanie związku przyczynowego między pracą w warunkach narażenia a stwierdzonym schorzeniem. Stwierdzenia choroby zawodowej nie wyłącza wystąpienie szkodliwych czynników dla zdrowia w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy bez zawinienia ze strony pracodawcy. Wystąpienie tych szkodliwych czynników nie musi wynikać też z przekroczenia dopuszczalnych norm. Wystarczy wystąpienie w środowisku pracy czynnika, który jest szkodliwy choćby dla jednego pracownika ze względu na jego osobniczą wrażliwość (por. wyrok NSA z 7 stycznia 1994 r., sygn. akt SA 1640/93, ONSA 1995/1/28).
Możliwe jest uznanie choroby za zawodową także gdy równocześnie obok zatrudnienia w warunkach narażających na powstanie choroby występują inne czynniki chorobotwórcze. Taka sytuacja nie wyłącza możliwości wykazania, że powstanie choroby w konkretnym przypadku nastąpiło z innych przyczyn, niezwiązanych z wykonywaniem zatrudnienia, przy czym niedające się usunąć wątpliwości nie mogą być tłumaczone na niekorzyść pracownika zatrudnionego w warunkach narażających na zachorowanie (por. wyrok NSA z 7 kwietnia 1982 r., sygn. akt III SA 372/82, ONSA/1982/1/33).
Na końcu dodać trzeba, że tylko wykazanie, że choroba została spowodowana (wyłącznie) przyczynami niepozostającymi w związku z pracą pozwala na obalenie domniemania związku przyczynowego warunków pracy ze stwierdzonymi schorzeniami (por. wyrok NSA z 2 marca 2021 r. sygn. akt II OSK 1102/18).
Podzielając powyższe poglądy oraz mając na uwadze zakres związania orzeczeniem lekarskim NSA uznał, że zarzuty wskazane w pkt 1) b i d – h nie mogły odnieść zamierzonego skutku. Podniesione w tych zarzutach okoliczności nie skutkowały obaleniem domniemania wynikającego z treści art. 2351 k.p., w związku z czym nie miały znaczenia dla ustalenia istnienia związku przyczynowego pomiędzy schorzeniem a warunkami pracy.
Z tych powodów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a.