II GSK 1336/24

II GSK 1336/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-02-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-07-03
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Małgorzata Rysz
Mirosław Trzecki /przewodniczący sprawozdawca/
Wojciech Sawczuk
Symbol z opisem
652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
657
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
VI SA/Wa 5813/23 - Wyrok WSA w Warszawie z 2024-02-06
Skarżony organ
Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2561
art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 18
art. 176
Ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 1061
art. 750
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosław Trzecki (spr.) Sędzia NSA Małgorzata Rysz Sędzia del. WSA Wojciech Sawczuk po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej K. Sp. z o.o. w B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 lutego 2024 r. sygn. akt VI SA/Wa 5813/23 w sprawie ze skargi K. Sp. z o.o. w B. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 11 września 2023 r. nr 69/2023/BP w przedmiocie interpretacji indywidualnej w zakresie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od K. Sp. z o.o. w B. na rzecz Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 6 lutego 2024 r., sygn. akt VI SA/Wa 5813/23, oddalił skargę K. Sp. z o.o. w B. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 11 września 2023 r. nr 69/2023/BP w przedmiocie interpretacji indywidualnej w zakresie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego.
Opisaną wyżej decyzją Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia, na podstawie 109a ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2561 ze zm.; dalej: ustawa o świadczeniach), art. 34 ust. 5 ustawy z dnia 6 marca 2018 r - Prawo przedsiębiorców (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 221 ze zm.) po rozpatrzeniu wniosku K. sp. z o.o. w B. o wydanie interpretacji indywidualnej w zakresie podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu uznał, za nieprawidłowe stanowisko strony, dotyczące niepodlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu wspólnika spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z tytułu wynagrodzenia otrzymywanego w zamian za wykonywanie na rzecz spółki świadczeń niepieniężnych o charakterze powtarzającym się, oznaczonych co do zakresu i rodzaju w umowie spółki, do których stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia.
Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła spółka, zaskarżając to orzeczenie w całości.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła:
1. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:
a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 176 § 1 k.s.h. w zw. z art. 151 § 3 w zw. z art. 159 k.s.h., poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że zakres czynności wspólnika spółki z o.o. opisany we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej należy traktować jako świadczenia ciągłe, a nie jako powtarzające się świadczenia niepieniężne, a tym samym, że zaskarżona decyzja nie została wydana z naruszeniem prawa materialnego;
b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 66 ust. 1 lit. a), c), d) oraz e) ustawy o świadczeniach, poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że w okolicznościach stanu faktycznego przedstawionego we wniosku o wydanie indywidualnej interpretacji, zachodzą podstawy do objęcia wspólnika obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego na podstawie ww. przepisu, a tym samym, że zaskarżona decyzja nie została wydana z naruszeniem prawa materialnego;
c) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 2 k.s.h. w zw. z art. 176 § 1 i § 2 k.s.h., poprzez jego niewłaściwą wykładnię przez zastosowanie rozszerzającej interpretacji, zgodnie z którą, do powtarzających się świadczeń niepieniężnych zastosowanie mają przepisy dotyczące umowy zlecenia uregulowane w Kodeksie cywilnym, skutkiem czego wynagrodzenie wypłacane za wykonywanie przez wspólnika czynności określonych przez skarżącą we wniosku z dnia 27 lipca 2023 r., będzie podlegać objęciu obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym, podczas gdy ww. czynności nie są w żadnym stopniu w zakresie sposobu ich wykonywania zbliżone do umowy zlecenia, czy też umowy o świadczenie usług, a tym samym, że zaskarżona decyzja nie została wydana z naruszeniem prawa materialnego;
2. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c), art. 135 oraz art. 151 p.p.s.a. w zw. z:
- art. 176 § 1 i § 2 k.s.h.,
- art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 775 ze zm., dalej: k.p.a.) w zw. z art. 34 ust. 5 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo Przedsiębiorców (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 221 ze zm.) poprzez oddalenie skargi, podczas gdy Sąd powinien uwzględnić skargę i uchylić zaskarżoną decyzję, gdyż wydana ona została z naruszeniem prawa procesowego i materialnego. Organ dokonał błędnej wykładni przepisu z art. 176 § 1 i § 2 k.s.h. oraz nie wyjaśnił, w odniesieniu wskazanych przez skarżącą świadczeń - w jej rozumieniu powtarzających się - dlaczego stanowisko skarżącej jest błędne.
Mając na uwadze powyższe spółka wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi poprzez jej uwzględnienie, ewentualnie o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.
Ponadto na podstawie art. 176 § 2 w związku z art. 182 § 2 p.p.s.a. skarżąca zrzekła się rozprawy.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Prezes NFZ wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie kosztów postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie jest zasadna i nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu. Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie albo na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.
Zaskarżona decyzja została wydana w postępowaniu o wydanie - w trybie art. 34 Prawa przedsiębiorców - interpretacji indywidualnej co do zakresu i sposobu zastosowania przepisów prawa dotyczących podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego wspólnika zobowiązanego na mocy umowy spółki do powtarzających się świadczeń niepieniężnych.
Z zarzutów skargi kasacyjnej wynika, że spór prawny w rozpatrywanej sprawie dotyczy oceny prawidłowości stanowiska Sądu pierwszej instancji, który kontrolując zgodność z prawem decyzji Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia w przedmiocie interpretacji indywidualnej w zakresie podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu stwierdził, że decyzja ta nie jest niezgodna z prawem. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku - najogólniej rzecz ujmując - wynika, że zdaniem Sądu pierwszej instancji, organ administracji publicznej zasadnie uznał przedstawione we wniosku spółki (w kontekście opisu stanu faktycznego) stanowisko za nieprawidłowe, albowiem wskazane we wniosku spółki czynności mają charakter świadczeń stałych, które nie odpowiadają hipotezie normy prawnej rekonstruowanej z art. 176 k.s.h.
W skardze kasacyjnej podniesiono zarzut dotyczący naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego. Konstrukcja oraz uzasadnienie zarzutów środka odwoławczego, które choć prezentują sporne w sprawie zagadnienie z różnych i rozbudowanych perspektyw, dotyczą jednak w istocie kluczowej dla całej sprawy materii związanej z analizą prawną charakteru dodatkowych obowiązków wspólnika wobec spółki z ograniczoną odpowiedzialnością.
Zauważyć należy, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z: 12 września 2024 r., sygn. akt II GSK 794/24, 10 października 2024 r., sygn. akt II GSK 954/24, 27 sierpnia 2024 r., sygn. akt 500/24, 28 września 2023r., sygn. akt II GSK 1810/22 oraz z 18 stycznia 2024r., sygn. akt II GSK 677/23, rozstrzygał zagadnienia związane z oceną wskazanych we wnioskach o interpretację świadczeń niepieniężnych charakteru prawnego dodatkowych obowiązków wspólnika wobec spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, o których mowa w art. 176 § 1 k.s.h. NSA w uzasadnieniach powyższych wyroków stanął na stanowisku, że obowiązek powtarzających się świadczeń niepieniężnych, o którym mowa w art. 176 § 1 k.s.h., stanowi dodatkowy przejaw współdziałania wspólnika w ramach wynikającego z umowy spółki zobowiązania do dążenia do osiągnięcia wspólnego celu, występującego w spółce z o.o., o ile umowa tak stanowi (por. W. Pyzioł, Kodeks spółek handlowych. Komentarz, red. W. Pyzioł, 2008 r., s. 360). Ma on charakter umowny, ponieważ spoczywa na wspólniku tylko wówczas, gdy jest wyraźnie przewidziany w umowie spółki (art. 176 § 1 k.s.h.). Obowiązek ten składa się na treść stosunku łączącego wspólnika ze spółką i ma w związku z tym charakter korporacyjny.
NSA uznał, że wobec konstrukcji i uzasadnienia zarzutów kasacyjnych zachodzi potrzeba, aby zarzuty te rozpoznać łącznie. W punkcie wyjścia przypomnienia wymaga, że możliwość nałożenia na wspólnika dodatkowych obowiązków na rzecz spółki wynika z art. 176 k.s.h. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli wspólnik ma być zobowiązany do powtarzających się świadczeń niepieniężnych, w umowie spółki należy oznaczyć rodzaj i zakres takich świadczeń (§ 1), a ponadto, że wynagrodzenie wspólnika za takie świadczenia na rzecz spółki jest wypłacane przez spółkę także w przypadku, gdy sprawozdanie finansowe nie wykazuje zysku oraz, że nie może przewyższać cen lub stawek przyjętych w obrocie (§ 2), jak również, że w przypadku określonym w § 1 zbycie udziału, jego części lub ułamkowej części udziału, bądź obciążenie udziału, może nastąpić jedynie za zgodą spółki, o której mowa w art. 182, chyba że umowa spółki stanowi inaczej (§ 3).
Podkreślić należy, że przedmiotem obowiązku określonego w art. 176 § 1 k.s.h. mogą być wyłącznie świadczenia spełniające łącznie dwie przesłanki. Po pierwsze, mogą to być tylko świadczenia powtarzające się, czyli mające charakter okresowy, a nie stały lub jednorazowy i po drugie mogą to być wyłącznie świadczenia niepieniężne (por. A. Kidyba red., Kodeks spółek handlowych. Tom II. Komentarz do art. 151-300). Jak podkreśla się w literaturze przedmiotu (zob. A. Kidyba t. 1 do art. 176, w: Dumkiewicz Małgorzata, Kidyba Andrzej, Komentarz aktualizowany do art. 1-300 Kodeksu spółek handlowych, LEX/el. 2024), istotą regulacji prawnej wynikającej z przywołanego przepisu prawa jest umożliwienie tworzenia takich relacji między wspólnikiem a spółką, które pozwolą na wzajemne odnoszenie określonych korzyści, co w odniesieniu do spółki polega na pewności otrzymania w określonym czasie pewnych świadczeń, w odniesieniu zaś do wspólnika na możliwość zbytu świadczeń i otrzymania wynagrodzenia.
Podkreśla się również - co jest nie mniej istotne z punktu widzenia istoty spornej w sprawie kwestii - że obowiązek, o którym stanowi art. 176 § 1 k.s.h., ma sens przy istnieniu więzi kooperacyjnych, produkcyjnych, czy też handlowych między spółką a wspólnikiem, a ponadto - i niezależnie od tego, że świadczenia muszą mieć charakter niepieniężny - że cechą tego obowiązku jest jego powtarzalność, a w tym kontekście, że nie spełniają tego warunku świadczenia jednorazowe, ani też świadczenia mające charakter ciągły, czy też stały (por. A. Kidyba red., Kodeks spółek handlowych. Tom II. Komentarz do art.151-300; wyrok WSA w Gdańsku z dnia 22 listopada 2023 r. sygn. akt I SA/Gd 775/23; wyrok WSA w Gdańsku z dnia 24 października 2023 r., sygn. akt I SA/Gd 803/23). Przyjąć zatem należy, że wszelkie obowiązki świadczeń niepieniężnych o charakterze jednorazowym (np. opracowanie znaku towarowego dla towarów spółki) lub stałym (np. stałe zatrudnienie w spółce w charakterze księgowego, radcy prawnego, stałe udostępnianie spółce powierzchni magazynowych) nie podlegają przepisom art. 176 k.s.h.
Z wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej wynika, że wskazane i opisane w nim świadczenia niepieniężne miałyby polegać, w odniesieniu do wspólnika pełniącego funkcję członka zarządu spółki, na przygotowywaniu i przeprowadzaniu szkoleń dla pracowników oraz współpracowników nie rzadziej niż raz w miesiącu, weryfikacji zabezpieczeń pod udzielone pożyczki nie rzadziej niż raz na dwa tygodnie, tworzeniu procedur, instrukcji i innych materiałów dotyczących obsługi pożyczkobiorców, nie rzadziej niż raz na pół roku.
Zdaniem NSA, w kontekście powyższych unormowań, należy przyjąć, że wskazany przez skarżącą spółkę we wniosku o interpretację stosunek prawny łączący wspólnika ze skarżącą spółką nie mieści się w hipotezie normy prawnej z art. 176 k.s.h.
Zasadnie Sąd pierwszej instancji uznał, że biorąc pod uwagę wskazany we wniosku zakres i ilość świadczeń niepieniężnych, ich ciągły lub stały charakter należy stwierdzić, że planowane działania nie mają nic wspólnego z charakterem prawnym i celem wprowadzenia instytucji świadczeń niepieniężnych na gruncie art. 176 k.s.h. Opisana we wniosku i w skardze "powtarzalność" i "periodyczność" spornych świadczeń jest w istocie jedynie pozorna. Źródłem wskazanych we wniosku czynności ("świadczeń") jest bowiem w istocie zobowiązanie do stałego, ciągłego i bieżącego ich realizowania. Ilość, zakres, czas i sposób wykonywania tych świadczeń wskazują, że stanowią one w istocie czynności obligacyjne bieżącego, ciągłego (stałego) prowadzenia spraw spółki (zarządzania), którym nie sposób przypisać periodyczności w rozumieniu art. 176 § 1 k.s.h. Sąd pierwszej instancji w pełni zasadnie ocenił, że czas wykonywania tych świadczeń: "co najmniej raz w tygodniu", "co najmniej raz w miesiącu", "co najmniej dwa razy w tygodniu" przekonuje o zasadności wniosku, że ich źródłem jest zobowiązanie do stałego, ciągłego i bieżącego ich realizowania (por. wyroki NSA: z 18 stycznia 2024 r., sygn. akt II GSK 677/23; z 12 września 2024 r., sygn. akt II GSK 794/24).
Z treści wniosku wynika jednoznacznie, że wspólnik spółki bez pobierania z tego tytułu wynagrodzenia, zamierza realizować świadczenia polegające na stałym i bieżącym realizowaniu zadań przez okres i w wymiarze wskazującym na pracę stałą. Opisane w sposób wskazany we wniosku czynności nie mają charakteru periodycznego, nadto nie pozwalają na ustalenie stałego rozmiaru świadczenia w jednostce czasu, co jest immanentną cechą świadczeń powtarzalnych. W odniesieniu do powyższego świadczenia należy zgodzić się ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji, że wykonywanie ciągłych czynności wymienionych we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej, za określoną odpłatnością nie podpada pod hipotezę normy zawartej w art. 176 k.s.h. sprowadzają się one bowiem do stałego i bieżącego realizowania ustalonych zadań takich jak w przypadku stałego zatrudnienia w spółce i świadczenia pracy na jej rzecz.
Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej, organ prawidłowo uznał, że opisane we wniosku czynności odpowiadają przedmiotowi umowy o świadczenie usług.
Jak wynika z art. 750 k.c., do umów o świadczenie usług, które nie są uregulowane innymi przepisami, stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. Przepisy dotyczące umowy zlecenia mają zatem zastosowanie w każdym przypadku, gdy przedmiotem czynności prawnej są usługi, które nie są wyczerpująco uregulowane innymi przepisami. W przedstawionym przez skarżącą spółkę stanie faktycznym przedmiotem świadczenia członka zarządu pozostają czynności starannego działania o charakterze powtarzającym się, stałym lub ciągłym. W orzecznictwie podkreśla się, że "z racji na charakter takich czynności (ciągły i stały)" nie składają się one na treść stosunku uczestnictwa łączącego wspólnika ze spółką, zasadnie są zatem kwalifikowane "z zastosowaniem przepisów k.c., do czego organ był uprawniony na podstawie art. 2 k.s.h." (por. wyrok NSA z 28 września 2023 r., sygn. akt II GSK 1810/22).
Podzielić należy zatem przyjęty przez Prezesa NFZ pogląd, że opisany przez spółkę w tej sprawie przyszły stan faktyczny powodowałby powstanie obowiązku opłacania składek zdrowotnych z tytułu wynagrodzenia za tak określone i spełniane przez członka zarządu świadczenia pracy na rzecz spółki. W konsekwencji, wobec ciągłego a nie powtarzającego się charakteru opisanych we wniosku czynności wzajemnych pomiędzy członkiem zarządu spółki a spółką, trafnie organ uznał, że będą do nich miały zastosowanie przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia. W konsekwencji trafnie Sąd pierwszej instancji zaakceptował stanowisko organu, że czynności opisane we wniosku o interpretację nie stanowią powtarzających się świadczeń niepieniężnych w rozumieniu art. 176 § 1 k.s.h. Oznacza to, wbrew stanowisku skarżącej spółki, że członek zarządu spółki może być objęty obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach.
Nie można również tracić z pola widzenia tego, że zobowiązanie wspólnika do spełnienia świadczeń na rzecz spółki nie jest motywowane istnieniem jakichkolwiek więzi kooperacyjnych, produkcyjnych, czy też handlowych między nim a spółką, co wynika z istoty - a co za tym idzie również celu - przywołanego przepisu art. 176 § 1 k.s.h. Przepis ten wymaga, żeby świadczenia członków zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością miały charakter korporacyjny. W rozpoznawanej sprawie nie sposób jest przypisać tym świadczeniom takiego charakteru.
W rekapitulacji należało więc stwierdzić, że skarga kasacyjna nie podważa zgodności z prawem zaskarżonego wyroku, albowiem stawiany w niej zarzut błędnej wykładni art. 176 k.s.h. w związku z art. 66 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych nie został oparty na usprawiedliwionych podstawach.
W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.
O kosztach postępowania kasacyjnego (pkt 2 sentencji) orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 ze zm.). NSA uwzględnił to, że pełnomocnik organu, który występował przed Sądem pierwszej instancji, sporządził w terminie określonym w art. 179 p.p.s.a. odpowiedź na skargę kasacyjną.