II GSK 1328/24

II GSK 1328/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-02-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-07-03
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Gabriela Jyż /sprawozdawca/
Marcin Kamiński /przewodniczący/
Marek Krawczak
Symbol z opisem
6209 Inne o symbolu podstawowym 620
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne
Kara administracyjna
Ochrona zdrowia
Sygn. powiązane
III SA/Gd 351/23 - Wyrok WSA w Gdańsku z 2024-01-18
Skarżony organ
Inspektor Sanitarny
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
art. 15, art. 64 par. 2.
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Dz.U. 2022 poz 479
art. 33 par. 2, art. 34 par. 2 pkt 1.
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Dz.U. 2022 poz 1657
art. 17 ust. 4.
Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Marcin Kamiński sędzia NSA Gabriela Jyż (spr.) sędzia del. WSA Marek Krawczak po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej K. Sz. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 18 stycznia 2024 r., sygn. akt III SA/Gd 351/23 w sprawie ze skargi K. Sz. na postanowienie Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Gdańsku z dnia 25 kwietnia 2023 r., nr OPE.906.2.48.2023.MR w przedmiocie zajęcia stanowiska w sprawie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym w związku z niewykonaniem obowiązku szczepień ochronnych 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od K. Sz. na rzecz Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Gdańsku 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, wyrokiem z dnia 18 stycznia 2024 r., oddalił skargę K. Sz. na postanowienie Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 25 kwietnia 2023 r., w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym w związku z niewykonaniem obowiązkowych szczepień ochronnych.
Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy:
w wyniku przeprowadzonej przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Gdańsku kontroli sanitarnej w D. M. "Ś." filia N. C. M. Sp. z o.o. w G. stwierdzono, że u małoletniego J. Sz. nie wykonano obowiązkowych szczepień ochronnych. W związku z tym przesłał do matki dziecka – K. Sz. wezwanie do dobrowolnego wykonania obowiązku zaszczepienia małoletniego przeciwko gruźlicy, WZW typu B, błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis, Haemophilus influenzae, odrze, śwince, różyczce, zgodnie z obowiązującym Programem Szczepień Ochronnych. Wobec uchylania się przez skarżącą od wykonania wymienionego obowiązku, postanowieniem z dnia 9 stycznia 2023 r., Wojewoda Pomorski nałożył na nią grzywnę. Skarżąca wniosła zarzuty domagając się umorzenia postępowania egzekucyjnego.
Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Gdańsku postanowieniem z dnia 8 marca 2023 r. oddalił zarzuty.
Objętym skargą postanowieniem Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Organ odwoławczy stwierdził, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego bezspornie wynikało, że będąc osobą zobowiązaną, skarżąca nie wykonała ciążącego na niej obowiązku zaszczepienia dziecka. Odnosząc się do zarzutów strony organ wskazał, że obowiązek poddania się obowiązkowemu szczepieniu, poprzedzony lekarskim badaniem kwalifikacyjnym, wynikał wprost z przepisów prawa - ustawy z dnia 5 grudnia 2008 roku o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2022 r. poz. 1657 ze zm. dalej: u.z.z.z.ch.). Wskazał również, że poprzedzające szczepienie ochronne lekarskie badanie, na podstawie którego lekarz kwalifikuje dziecko do szczepienia lub stwierdza przeciwskazania do szczepienia, nie jest przesłanką, od której zależy powstanie obowiązku poddania się szczepieniu ochronnemu. Jedynym dokumentem dającym podstawę do odroczenia szczepień ochronnych jest zaświadczenie lekarskie o przeciwskazaniach do wykonania szczepień ochronnych, którego strona nie przedłożyła. Konkludując organ stwierdził, że na dzień wystawienia tytułu wykonawczego brak było w sprawie potwierdzenia szczepienia lub aktualnego zaświadczenia lekarskiego o przeciwskazaniach do szczepień, co jednoznacznie potwierdzało, że strona nie wykonała obowiązku poddania małoletniego dziecka szczepieniom ochronnym.
Sąd I instancji oddalając skargę na to postanowienie w pierwszej kolejności odniósł się do zarzutu niespełnienia przez tytuł wykonawczy wymogów określonych w art. 27 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. 2022 r., poz. 479 ze zm. dalej: u.p.e.a.). Stwierdził, że zarzut ten nie mieścił się w katalogu z art. 33 § 2 ustawy, gdyż skarżąca wprost wskazała w nim, że dotyczył on naruszenia przepisów prawa przez organ egzekucyjny - Wojewodę Pomorskiego, nie zaś przez wierzyciela - organ I instancji.
Sąd podzielił stanowisko organów o niezasadności zarzutów, o których mowa w art. 33 § 2 u.p.e.a. Wskazał, że obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym jest obowiązkiem wynikającym z ustawy i jest on bezpośrednio wykonalny. Uchybienie temu obowiązkowi powoduje konieczność jego wyegzekwowania. Sąd zauważył przy tym, że sam obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu wynika z ustawowych regulacji, a więc z powszechnie obowiązujących przepisów, natomiast jedynie jego realizacja odbywała się według Programu Szczepień Ochronnych, który rokrocznie był modyfikowany stosownie do aktualnej sytuacji epidemiologicznej, a ogłaszany przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu.
Sąd I instancji stwierdził, że w spornym tytule wykonawczym została właściwie powołana podstawa prawna obowiązku, art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) oraz ust. 2 u.z.z.z.ch., które to przepisy stanowią podstawę do nałożenia obowiązku wykonania szczepień ochronnych dziecka. Sąd nie podzielił w tym zakresie poglądu skarżącej, że brak ujęcia w tytule wykonawczym art. 17 ust.1 u.p.e.a. sprawiał, iż obowiązek został określony niezgodnie z przepisem prawa. Wskazał, że regulacje z art. 17 ust. 1 i 2 u.p.e.a. nie określają treści obowiązku, lecz określają sposób jego wykonania. Wykonanie szczepienia jest zaś immanentnie związane z przeprowadzeniem lekarskiego badania kwalifikującego.
Sąd I instancji wskazał, że celem badania kwalifikacyjnego jest ustalenie, czy stan zdrowia danej osoby pozwala na jej zaszczepienie. Badanie takie bezpośrednio poprzedza szczepienie ochronne. Odmowa udziału w takim badaniu, czy też niestawienie się na nie uniemożliwia wykonanie szczepienia. Takie działanie stanowi w swojej istocie odmowę poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu. W tym zakresie Sąd stwierdził, że skarżąca nie wywiązała się z tego obowiązku i jednocześnie nie przedstawiła żadnych dokumentów wskazujących na istnienie lekarskich przeciwwskazań stwierdzających konieczność odroczenia szczepień dziecka ze względu na jego stan zdrowia. Okoliczność ta czyniła, w ocenie Sądu, również niezasadnym zarzut strony o dowolnym ustaleniu przez organy o uchylaniu się przez skarżącą od wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych.
Odnosząc się do twierdzenia skarżącej, że dziecko było poddane lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu, podczas którego lekarz poinformował o braku podstaw do wykluczenia przeciwskazań do szczepienia, co zdaniem strony nie skutkowało wymagalnością obowiązku, Sąd wskazał na dokument z przeprowadzonej konsultacji lekarskiej z dnia 8 września 2022 r., z którego wynikało, że strona zgłosiła się do lekarza w celu rozpoczęcia procedury kwalifikacyjnej jednak odmówiła zaszczepienia dziecka.
Sąd I instancji podzielił stanowisko organu o bezzasadności zarzutu dotyczącego braku wymagalności obowiązku z uwagi na brak ustalenia dla małoletniego dziecka indywidualnego kalendarza szczepień. Wskazał w tym zakresie, że zgodnie z Programem Szczepień powstanie obowiązku szczepień i jego wymagalność następują wraz z ukończeniem przez osobę podlegającą obowiązkowym szczepieniom ochronnym określonego etapu życia, z którym wiąże się najwcześniejszy z możliwych termin szczepień. Sąd podkreślił, że szczepienia powinny odbyć się w określonym terminie, a jeżeli do tego nie doszło - w terminie wskazanym w tytule wykonawczym, co nie stoi w sprzeczności z wykonaniem tych szczepień na podstawie indywidualnie ustalonych terminów szczepień. Stwierdził również, że powoływanie się przez organy na Program Szczepień Ochronnych nie stanowiło podstawy do uznania wadliwości postanowień organów obu instancji.
W podstawie prawnej wyroku podano art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej: p.p.s.a.).
K. Sz., skargą kasacyjną zaskarżyła w całości wyrok Sądu I instancji zarzucając mu:
1. naruszenie prawa materialnego tj.: art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) w zw. z art. 17 ust. 2, 4 i 5 ustawy z dnia z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi poprzez błędne jego zastosowanie skutkujące uznaniem, że obowiązek jest wymagalny, podczas gdy dla małoletniego nie ustalono indywidualnego kalendarza szczepień, nie zostało wystawione zaświadczenie, o którym mowa w art. 1 7 ust. 4 u.z.z.ch.;
2. naruszenie art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi przez Sąd I instancji, w sytuacji gdy rozstrzygnięcia organów obu instancji obarczone są rażącymi naruszeniami, tj.:
A) art. 33 § 2 w zw. z art. 34 § 2 pkt 1 u.p.e.a. poprzez rozpoznanie zarzutów, które zgodnie z ww. przepisem zarzutami nie są, oparcie rozstrzygnięcia na założeniach przyjętych przez organ I i II instancji, brak wezwania skarżącej do poprawnego wskazania zarzutów;
B) art. 33 § 2 pkt 6 c u.p.e.a. z uwagi na brak wymagalności obowiązku, wynikające z uznania przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodne z Konstytucją przepisów, na podstawie których określono wymagalność obowiązku, niewystawienia zaświadczenia o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym, na podstawie którego byłoby możliwe ustalenie czy i do jakich szczepień małoletni został zakwalifikowany, brak indywidualnego kalendarza szczepień;
C) art. 15 k.p.a. poprzez naruszenie zasady dwuinstancyjności wskutek nierozpoznania przez organ II instancji zarzutów skarżącej, ograniczenie postanowienia organu II instancji do przytoczenia chronologii postępowania, podczas gdy istotą zasady dwuinstancyjności jest ponowne merytoryczne rozpoznanie sprawy.
Podnosząc te zarzuty skarżąca kasacyjnie wniosła o zmianę zaskarżonego orzeczenia poprzez uwzględnienie skargi.
Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Gdańsku, w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych prawem.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Wskazać należy na wstępie, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi zgodnie z art. 174 p.p.s.a. może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą i nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich ani w inny sposób korygować.
W skardze kasacyjnej podniesiono zarzuty dotyczące naruszenia zarówno przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak i przepisów prawa materialnego.
Zgodności z prawem zaskarżonego wyroku nie podważa – oparty na podstawie z pkt 2 art. 174 p.p.s.a. – zarzut z pkt 2. lit. c) petitum skargi kasacyjnej, a mianowicie zarzut naruszenia art. 15 k.p.a.
W odniesieniu do tego zarzutu zauważyć trzeba, że powyższy przepis, mający charakter normatywny, wyraża zasadę dwukrotnego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia przez dwa różne organy tej samej sprawy wyznaczonej treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia. Do uznania, że powyższa zasada została naruszona konieczne jest wykazanie, że rozstrzygnięcie organu drugiej instancji nie było działaniem merytorycznym. Nie chodzi bowiem o to, aby organ odwoławczy dokonał wyłącznie kontroli zasadności zarzutów podniesionych w odwołaniu w stosunku do orzeczenia organu pierwszej instancji, lecz o to, aby rozstrzygnięcie organu odwoławczego zapadło w wyniku przeprowadzenia postępowania merytorycznego w taki sposób, aby po raz kolejny (drugi) oceniono dowody i przeanalizowano wszystkie istotne okoliczności sprawy. Rozstrzygnięcie organu drugiej instancji jest bowiem takim samym aktem stosowania prawa, jak rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji, a więc jest działaniem merytorycznym. Zarzut naruszenia ww. przepisu mógłby zatem zasługiwać na uwzględnienie np. w sytuacji gdyby organ odwoławczy pominął istotne dla sprawy okoliczności faktyczne i prawne, nie orzekł o całości rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonej decyzji, bądź też nie uwzględnił zmian w stanie prawnym i faktycznym, jakie zaszły w okresie od wydania decyzji pierwszej instancji.
Tymczasem poza gołosłownym twierdzeniem o naruszeniu art. 15 k.p.a. polegającym na "nierozpoznaniu przez organ II instancji zarzutów skarżącej" autorka skargi kasacyjnej w żaden sposób nie wskazała w uzasadnieniu skargi kasacyjnej na uchybienia, które pozwalałyby na uwzględnienie zarzutu z pkt 2 lit. c) petitum skargi kasacyjnej.
Zaskarżone postanowienie Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego spełnia wszystkie opisane wyżej przesłanki uzasadniające uznanie go za rozstrzygnięcie w pełni merytoryczne, wydane po dwukrotnym przeprowadzeniu postępowania. Dokonana analiza ww. postanowienia wskazuje, że organ w sposób wystarczająco wyraźny i precyzyjny odniósł się do wszystkich zasadniczych twierdzeń strony podniesionych nie tylko w zażaleniu, ale także na wcześniejszym etapie postępowania. Ocena organu odwoławczego zaskarżonego postanowienia nie pozostawia więc wątpliwości, że rozstrzygnięto sprawę w jej całokształcie. Organ II instancji nie ograniczył się do weryfikacji decyzji organu I instancji, lecz ponownie rozpoznał sprawę administracyjną, ustalając stan faktyczny sprawy na podstawie rozważonych wszechstronnie i ocenionych dowodów oraz wskazał i omówił podstawę prawną rozstrzygnięcia.
W świetle tak postawionego i uzasadnionego zarzutu uznać trzeba, że brak jest podstaw, aby uznać, że w postępowaniu przed organem odwoławczym doszło do naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania odwoławczego.
Za chybiony należało również uznać zarzut naruszenia art. 33 § 2 w związku z art. 34 § 2 pkt 1 u.p.e.a. polegający na braku wezwania skarżącej do poprawnego wskazania zarzutów. Sposób sformułowania tego zarzutu i jego uzasadnienie wskazuje na to, że strona skarżącą w istocie zmierza do uznania złożonych przez siebie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym za wadliwie sformułowane, niejasne, nieprecyzyjne, co wymagało – jej zdaniem – zastosowania, na podstawie odesłania z art. 18 u.p.e.a., art. 64 § 2 k.p.a.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, czynienie Sądowi I instancji zarzutu niewłaściwego zrekonstruowania i odczytania sensu żądania strony, a następnie poddania takiego ustalenia ocenie, nie jest zasadne.
Po pierwsze, procedura wyjaśnienia wątpliwości co do stanowiska strony skarżącej wyrażonego w zarzutach miałaby uzasadnienie wyłącznie wówczas, gdyby z przedłożonego pisma procesowego nie można było w sposób dostatecznie precyzyjny wywieść sensu żądania i jego podstawy prawnej. Poza tym procedura wyjaśnienia wątpliwości byłaby uzasadniona, gdyby twierdzenia strony były w sposób oczywisty niejasne. Opisane wyżej sytuacje w rozpoznawanej sprawie nie miały jednak miejsca. Stąd też nie można mówić o zaktualizowaniu się obowiązku organu do wezwania strony do wyjaśnienia wątpliwości w trybie art. 64 § 2 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.
Po drugie, bez znaczenia w sprawie pozostaje powoływana przez stronę skarżącą konieczność wezwania jej do sprecyzowania (poprawienia) zarzutów. Jakkolwiek strona słusznie wskazuje, że katalog zarzutów jest katalogiem zamkniętym, tym niemniej nie dostrzega, że złożyła zarzuty, które mogły być odczytane przez organ jako dotyczące: wykonania obowiązku (poddanie się badaniom kwalifikacyjnym), określenia obowiązku niezgodnie z art. 17 ust. 2 ustawy, czy też wskazała na brak wykonalności obowiązku wynikający z niewykluczenia przez lekarza przeciwwskazań do szczepienia. Strona nie dostrzega jednak różnicy pomiędzy niezasadnością jasno sformułowanego zarzutu (nawet oczywiście błędnego) a niejasnością zarzutu, wymagającego doprecyzowania w trybie art. 64 § 2 k.p.a., a przez to nienadającego się na danym etapie do rozpoznania. Czym innym jest bowiem zarzut niejasny, a czym innym niezasadny (nawet w sposób oczywisty). Z tym drugim mamy do czynienia także wtedy, gdy strona wskazuje jako zarzut stan, który w ogóle nie mieści się w żadnej z podstaw prawnych wskazanych w art. 33 § 2 u.p.e.a.
Podkreślenia również wymaga, że strona skarżąca, podnosząc zarzut naruszenia art. 33 § 2 w związku z art. 34 § 2 pkt 1 u.p.e.a., nie odwołuje się do żadnego normatywnego źródła mającego stanowić podstawę rekonstrukcji obowiązku, który miałby został naruszony przez wierzyciela – a co za tym idzie także przez Sąd I instancji poprzez niezasadne pominięcie, czy też niedostrzeżenie istnienia tego obowiązku. W skardze kasacyjnej w ogóle nie pojawia się zarzut naruszenia art. 64 k.p.a. Strona skarżąca nie wyjaśnia także, z jakich powodów i dlaczego podniesienie zarzutów należałoby traktować jako brak formalny podania, który miałby podlegać usunięciu w trybie § 2 art. 64 k.p.a., co – jak podnosi – miałoby polegać na wezwaniu do sprecyzowania tych zarzutów.
Niezależnie od podniesionych wyżej rozważań związanych z istotą zarzutów naruszenia przepisów postępowania, zauważyć trzeba, że w przypadku zarzucania uchybień przepisom procesowym, obowiązkiem strony skarżącej kasacyjnie jest dodatkowo wykazać, że to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga kasacyjna powinna zatem zawierać argumentację, w której wykazany będzie wpływ tego naruszenia na treść orzeczenia. Poza tym autor skargi kasacyjnej powinien wykazać, że wpływ ten mógł być istotny dla zaskarżonego rozstrzygnięcia Sądu I instancji. Wykazanie wpływu na wynik sprawy powinno sprowadzać się do wykazania związku przyczynowego między naruszeniem prawa a wynikiem sprawy, tj. do wskazania stosowną argumentacją, że gdyby nie doszło w sprawie do zarzucanego naruszenia, to mogłoby zapaść w sprawie inne rozstrzygnięcie niż kwestionowane skargą kasacyjną, że naruszenia prawa były na tyle istotne, że kształtowały lub współkształtowały treść kwestionowanego rozstrzygnięcia (np. wyroki NSA z: 11 marca 2014 r., sygn. akt II GSK 2103/12, 20 lutego 2014 r., sygn. akt II GSK 1933/12). Analiza uzasadnienia skargi kasacyjnej nie udziela odpowiedzi na pytanie, jaki miałby być wpływ zarzucanych naruszeń na wynik sprawy. Przywołanie w petitum skargi kasacyjnej, jako naruszonych, szeregu przepisów postępowania nie może być uznane za skuteczne, jeżeli strona skarżąca nie wyjaśniła, na czym miałby polegać wpływ naruszenia tych przepisów na wynik sprawy. Jeżeli tak, to w świetle zasady dyspozycyjności, obowiązującej w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym (zob. np. wyroki NSA z: 10 marca 2021 r., sygn. akt II OSK 1492/18; 17 grudnia 2020 r., sygn. akt II GSK 832/18) oraz konsekwencji wynikających z art. 174 pkt 2 w związku z art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. (zob. np. wyroki NSA z: 9 czerwca 2021 r., sygn. akt III FSK 3619/21; 21 stycznia 2015 r., sygn. akt II GSK 2162/13; 27 listopada 2014, sygn. akt I FSK 1752/13; 10 października 2014 r., sygn. akt II OSK 793/13) omawiane zarzuty nie mogły odnieść skutku oczekiwanego przez skarżącą.
Wobec powyższego brak jest podstaw, aby zasadnie podważać zgodność z prawem zaskarżonego wyroku z pozycji zarzutów naruszenia przez Sąd I instancji, jako wzorca kontroli legalności zaskarżonego postanowienia, przepisów art. 15 k.p.a. oraz art. 33 § 2 w związku z art. 34 § 2 pkt 1 u.p.e.a
Nie jest również zasadny zarzut naruszenia art. 33 § 2 pkt 6 lit. c) u.p.e.a. (pkt 2. lit. b) petitum skargi kasacyjnej) oraz zarzut naruszenia art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) w związku z art. 17 ust. 2, ust. 4 i ust. 5 u.z.z.ch. (pkt 1. petitum skargi kasacyjnej) w zakresie, w jakim ich wspólny mianownik stanowi teza o niewystawieniu zaświadczenia o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym.
Zarzuty te nie podważają prawidłowości stanowiska Sądu I instancji, który podkreślił, że ze szczegółowych rozwiązań prawnych przyjętych na gruncie art. 5 i art. 17 u.z.z.ch. wynika bezpośrednio wykonalny obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym, co w zakresie odnoszącym się do cech tego obowiązku dotyczy zarówno podmiotu, na którym obowiązek ten ciąży, zakresu tego obowiązku oraz okoliczności, w których dochodzi do jego aktualizacji. Sąd I instancji podkreślił, że jedynie w trybie lekarskiego badania kwalifikacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 2 u.z.z.ch. następuje określenie, czy nie występują przeszkody w stanie zdrowia osoby objętej obowiązkiem szczepienia, które wykluczają jego wykonanie. Odmowa udziału w badaniu, czy też niestawienie się na nie należy traktować jako niewykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego. Z akt sprawy wynika, że skarżąca jako matka małoletniego dziecka nie wywiązał się z tego obowiązku, bowiem podczas konsultacji lekarskiej w celu badania kwalifikacyjnego dziecka zażądał prawidłowego określenia przez lekarza wykonalności obowiązku szczepienia ochronnego. Skarżąca nie wyraziła zgody na zaszczepienie dziecka i nie przedstawił jakiejkolwiek dokumentacji świadczącej o istnieniu przeciwskazań do poddania dziecka szczepieniom. W okolicznościach sprawy brak wydania zaświadczenia, o którym jest mowa w art. 17 ust. 4 u.z.z.ch. nie mógł zatem stanowić uzasadnionej podstawy podważania wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego, a co za tym idzie podstawy podważania wymagalności tego obowiązku. Zaniechanie wydania zaświadczenia, o którym jest mowa w ust. 4 art. 17 przywołanej ustawy było wynikiem postępowania skarżącej. W orzecznictwie przyjmuje się, że niepoddanie się badaniu kwalifikacyjnemu jest równoznaczne z niewykonaniem obowiązku poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu (por. wyroki NSA z 21 listopada 2019 r. sygn. akt II OSK 3322/17 i II OSK 43/18, z 18 stycznia 2022 r. sygn. akt II OSK 459/19).
Powyższe nie jest bez znaczenia dla wniosku o braku zasadności omawianych zarzutów kasacyjnych również w tym zakresie, w jakim podnoszona na ich gruncie kwestia odnosząca się wymagalności obowiązku poddania dziecka szczepieniom ochronnym eksponuje znaczenie konsekwencji wynikających z konstytucyjnych deficytów regulacji zawartej w § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych.
W tej mierze należałoby bowiem w punkcie wyjścia podkreślić – odstępując zarazem od poglądu prawnego wyrażonego, między innymi, wyrokach w sprawach: II GSK 2288/23, II GSK 2134/20, II GSK 2129/23, II GSK 2029/23 – że wyrok sądu konstytucyjnego z dnia 9 maja 2023 r., sygn. akt SK 81/19, w którym orzeczono, że "Art. 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2022 r. poz. 1657, z późn. zm.) w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2172) w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej", zapadł po wydaniu postanowienia przez organ II instancji kontrolowanego przez Sąd I instancji, którego ocenę odnośnie do znaczenia konsekwencji tego judykatu w rozpatrywanej sprawie należałoby podzielić, podzielając tym samym oceny prawne prezentowane w orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego, między innymi, w sprawach II GSK 721/24, II GSK 927/24, II GSK 841/24.
Nie można bowiem tracić z pola widzenia tej istotnej okoliczności, że jakkolwiek w orzeczeniu w sprawie SK 81/19 podkreślono, że komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego nie może stanowić podstawy rekonstrukcji zakresu nakazów wynikających z obowiązku szczepień ochronnych nałożonego na jednostkę na mocy ustawy, a co za tym idzie, że niedopuszczalna jest sytuacja, gdy treść obowiązku jest współkształtowana wymienionym komunikatem, który nie jest aktem prawa powszechnie obowiązującego, to jednak w orzeczeniu tym podkreślono również, że materia dotycząca obowiązkowych szczepień ochronnych może ze swej istoty ulegać potrzebie częstych zmian, co zależy od wielu czynników, w tym aktualnej wiedzy medycznej. Z tego względu – jak w pełni zasadnie należałoby przyjąć – wskazano na potrzebę dostosowanie stanu prawnego w pierwszej kolejności poprzez zmianę rozporządzenia, co w konsekwencji spowodowało określenie innego terminu (6 miesięcy) utraty mocy obowiązującej przepisów prawa, których niezgodność z konstytucją stwierdzono, co motywowane było potrzebą zapewnienia ciągłości realizacji obowiązku szczepień ochronnych.
Powyższe nie jest bez znaczenia, gdy podkreślić, że wydanie przez sąd konstytucyjny wyroku z tzw. klauzulą odroczenia – co zakłada obowiązywanie przez określony czas przepisów prawa niezgodnych z ustawą zasadniczą – stawia wyzwanie i zarazem tworzy możliwości wyboru przez same sądy takiego środka proceduralnego, który najlepiej pozwoli na osiągnięcie efektu najbliższego nakazowi wykładni i stosowania prawa w zgodzie z konstytucją. W tej mierze, w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażono pogląd, zgodnie z którym sądy, dokonując wyboru odpowiedniego środka procesowego, zobowiązane są brać pod uwagę przedmiot regulacji objętej niekonstytucyjnym przepisem, przyczyny naruszenia i znaczenie wartości konstytucyjnych naruszonych takim przepisem jak i powody, dla których Trybunał Konstytucyjny odroczył termin utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnego przepisu, a także okoliczności rozpoznawanej przez sąd sprawy i konsekwencje stosowania lub odmowy zastosowania niekonstytucyjnego przepis. W stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy postanowienie organu odwoławczego zostało podjęte przed wydaniem wyroku w sprawie SK 81/19, ale w okresie biegu 6 miesięcznego terminu wskazanego w klauzuli odroczenia utraty mocy obowiązującej, co pozwala na przyjęcie, że odroczenie utraty mocy obowiązującej zakwestionowanych przepisów prawa tworzy po stronie organów administracji publicznej podstawy do ich tymczasowego stosowania – determinowanego okresem odroczenia utraty mocy obowiązującej – co odnosi się również do sądów administracyjnych, które w procesie kontroli zgodności z prawem zaskarżonych postanowień wydanych w postępowaniu egzekucyjnym rekonstruują model normatywny sprawy administracyjnej istniejący w dacie podejmowania rozstrzygnięć przez organy administracji. Podkreślenia wymaga również, że postanowienie zaskarżone do Sądu I instancji oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji zostały wydane w postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a więc w procesie wykonawczym odnoszącym się do realizacji obowiązku szczepienia wynikającego wprost z przepisów prawa i wymagalnego nie tylko w okresie przed wydaniem wyroku w sprawie SK 81/19, ale także w okresie przed wszczęciem samego postępowania egzekucyjnego.
Podsumowując stwierdzić należy, że zarzuty skargi kasacyjnej nie podważają zgodności z prawem zaskarżonego wyroku, albowiem nie zostały oparte na usprawiedliwionych podstawach.
W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł, jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku.
O kosztach postępowania kasacyjnego, jak w punkcie drugim sentencji wyroku postanowiono na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935).