II GSK 1298/19

Naczelny Sąd Administracyjny2023-02-28
NSAubezpieczenia społeczneWysokansa
ubezpieczenie zdrowotneumowa o dziełoumowa zleceniaNSANFZdiagnoza logopedycznaplan terapiiskarga kasacyjnaprawomocność

Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok WSA i decyzje organów, uznając, że umowy o sporządzenie diagnoz logopedycznych i planów terapii powinny być traktowane jako umowy o dzieło, a nie umowy zlecenia, co wpływa na podleganie ubezpieczeniu zdrowotnemu.

Sprawa dotyczyła kwalifikacji umowy o sporządzenie diagnoz logopedycznych i planów terapii jako umowy o dzieło lub umowy zlecenia, co miało wpływ na obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego. Sąd pierwszej instancji uznał umowę za umowę o świadczenie usług (zlecenie), podlegającą ubezpieczeniu. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił ten wyrok, powołując się na orzecznictwo sądów powszechnych, które w analogicznych sprawach uznały takie umowy za umowy o dzieło. NSA wskazał na potrzebę ponownej oceny materiału dowodowego z uwzględnieniem tej wykładni.

Sprawa rozpatrywana przez Naczelny Sąd Administracyjny dotyczyła kwalifikacji umowy zawartej między skarżącą A. K. a uczestniczką E. Z. jako umowy o dzieło lub umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy o zleceniu. Kwestia ta miała kluczowe znaczenie dla ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Organy administracji oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznały, że umowa ta, dotycząca sporządzenia diagnoz logopedycznych i planów terapii, stanowiła umowę o świadczenie usług, a zatem podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę kasacyjną, uznał ją za uzasadnioną. Sąd odwołał się do wyroków Sądu Apelacyjnego w Warszawie, które w podobnych sprawach dotyczących umów zawieranych przez skarżącą uznały je za umowy o dzieło, podkreślając ich rezultatowy charakter, indywidualizację i weryfikowalność. NSA stwierdził, że WSA nieprawidłowo ocenił charakter umowy, nie uwzględniając w pełni specyfiki przedmiotu umowy i pomijając istotne dowody, takie jak przesłuchanie stron. Sąd wskazał na potrzebę ponownego rozpatrzenia sprawy przez organy, uwzględniając wykładnię sądów powszechnych oraz zasady procesowe, co doprowadziło do uchylenia zaskarżonego wyroku WSA oraz decyzji organów obu instancji.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Umowa o sporządzenie diagnozy logopedycznej i planu terapii, ze względu na jej rezultatowy, indywidualny i weryfikowalny charakter, powinna być kwalifikowana jako umowa o dzieło, a nie umowa o świadczenie usług.

Uzasadnienie

Sąd oparł się na orzecznictwie sądów powszechnych, które w analogicznych sprawach uznały, że tego typu umowy mają cechy umowy o dzieło, ponieważ prowadzą do powstania konkretnego, samoistnego i sprawdzalnego rezultatu pracy, a nie jedynie świadczenia starannego działania. Podkreślono, że umowa obejmowała jedynie sporządzenie dokumentów (diagnozy i planu terapii), a nie sam proces terapeutyczny.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (15)

Główne

u.ś.o.z. art. 66 § 1

Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

k.c. art. 627

Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa z dnia 30 listopada 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 188

Ustawa z dnia 30 listopada 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

k.p.a. art. 80

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

u.ś.o.z. art. 102 § 5

Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

u.ś.o.z. art. 109 § 5

Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

u.s.u.s. art. 6 § 1

Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

k.c. art. 734

Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny

k.c. art. 750

Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny

p.p.s.a. art. 183 § 1

Ustawa z dnia 30 listopada 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 200

Ustawa z dnia 30 listopada 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 203 § 1

Ustawa z dnia 30 listopada 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 205 § 2

Ustawa z dnia 30 listopada 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Umowy o sporządzenie diagnoz i planów terapii mają charakter umów o dzieło, a nie umów zlecenia, co potwierdzają analogiczne wyroki sądów powszechnych. WSA nieprawidłowo ocenił materiał dowodowy i nie uwzględnił istotnych dowodów, co stanowi naruszenie przepisów postępowania. Istnieje dualizm ocen prawnych spornych umów przez sądy powszechne i administracyjne, co wymaga ponownej, całościowej analizy.

Godne uwagi sformułowania

umowa o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy dotyczące zlecenia umowa o dzieło rezultat pracy staranne działanie indywidualny, niepowtarzalny i poddający się weryfikacji rezultat dualizm ocen prawnych spornej umowy

Skład orzekający

Gabriela Jyż

przewodniczący

Mirosław Trzecki

członek

Wojciech Sawczuk

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Kwalifikacja umów o dzieło w kontekście obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego, zwłaszcza w przypadku umów o charakterze twórczym lub specjalistycznym."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego rodzaju umów (diagnozy i plany terapii) i może wymagać adaptacji do innych rodzajów umów o podobnym charakterze.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy powszechnego problemu rozróżnienia między umową o dzieło a umową zlecenia, który ma bezpośrednie przełożenie na obowiązki podatkowe i składkowe. Wyrok NSA pokazuje, jak ważne jest uwzględnianie orzecznictwa innych sądów.

Umowa o dzieło czy zlecenie? NSA wyjaśnia, kiedy diagnoza logopedyczna nie podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II GSK 1298/19 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-02-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-10-22
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Gabriela Jyż /przewodniczący/
Mirosław Trzecki
Wojciech Sawczuk /sprawozdawca/
Symbol z opisem
652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne
Ubezpieczenia
Inne
Sygn. powiązane
VI SA/Wa 1968/18 - Wyrok WSA w Warszawie z 2019-02-22
Skarżony organ
Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku
uchylono zaskarżony wyrok i decyzje I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
art. 80, art. 77 par. 1.
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
art. 627.
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Gabriela Jyż Sędzia NSA Mirosław Trzecki Sędzia del. WSA Wojciech Sawczuk (spr.) po rozpoznaniu w dniu 28 lutego 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 lutego 2019 r. sygn. akt VI SA/Wa 1968/18 w sprawie ze skargi A. . na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 16 lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z 31 marca 2016 r. nr [...]; 3. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz A. K. kwotę 720 (siedemset dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
I.
Decyzją z 16 lipca 2018 r. nr [...] Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia, po rozpatrzeniu odwołania A. K. prowadzącej działalność gospodarczą pod nazwą P. (dalej jako skarżąca, płatnik), utrzymał w mocy decyzję Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z 31 marca 2016 r. nr [...], ustalającą, że E. Z. (dalej jako uczestniczka lub zainteresowana), podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, na rzecz płatnika składek, w okresie od 1 marca 2012 r. do 29 marca 2012 r.
Jako podstawę prawną zaskarżonego rozstrzygnięcia wskazano art. 102 ust. 5 pkt 24 w zw. z art. 109 ust. 5 oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. "e" ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1938. ze zm. - dalej jako ustawa o świadczeniach).
Organy wskazały, że zgodnie z treścią umowy, dziełem uczestniczki miało być samodzielne wykonanie 2 diagnoz logopedycznych, a przedmiotem działalności skarżącej są z kolei szeroko rozumiane usługi z zakresu pedagogiki, w związku z którymi zawierała z różnymi osobami umowy o dzieło m.in. na przeprowadzanie diagnoz integracji sensorycznych i logopedycznych oraz opracowywanie planów terapii. Przedmiot zawieranych umów obejmował m.in. pisemne diagnozy dzieci dotyczące np. logopedii i integracji sensorycznej opracowane na materiałach dostarczonych głównie przez rodziców oraz plany terapii opracowywane na podstawie wcześniejszych diagnoz. Kwota wynagrodzenia była uzależniona głównie od ilości dostarczonych dokumentów do opracowania.
W ocenie organów, wyżej opisana umowa nie jest umową o dzieło, lecz umową o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia.
II.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z 22 lutego 2019 r. sygn. akt VI SA/Wa 1968/18 oddalił skargę A. K. na ww. decyzję Prezesa NFZ.
WSA podzielił stanowisko organów, że zainteresowana podlegała w okresie od 1 do 29 marca 2012 r. obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonania spornej umowy, która była umową o świadczenie usług, a nie umowę o dzieło.
W szerokich wywodach dotyczących różnić pomiędzy umową o dzieło i umową zlecenia WSA nawiązał do art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. "e", art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach, a także art. 627 i nast. k.c., art. 734 i art. 750 k.c. oraz art. art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1778 ze zm.). Sąd pierwszej instancji wskazał także na wyrok Sądu Najwyższego z 4 lipca 2013 r. sygn. akt II UK 402/12, zawierający obszerną analizę cech umowy o dzieło i umowy o świadczenie usług, do której stosuje się odpowiednio przepisy umowy zlecenia.
Dokonując oceny charakteru umowy wskazano, że praca zainteresowanej polegała na diagnozie logopedycznej (kilkuetapowej) zwykle na jednym lub dwóch spotkaniach. Pierwszym etapem było przeprowadzenie wywiadu z rodzicami na temat przebiegu ciąży, porodu, kolejnych etapów rozwoju dziecka (ze szczególnym uwzględnieniem rozwoju mowy), przebytych chorób. Następnym etapem była próba oceniająca m.in. budowę i sprawność aparatu artykulacyjnego, sposób połykania, sposób oddychania słuch fonematyczny, kinestezję artykulacyjną, artykulację poszczególnych głosek, rozumienie wypowiedzi oraz tworzenie wypowiedzi słownych. Ostatnim etapem było podsumowanie i omówienie z rodzicami diagnozy oraz programu terapii, które rodzice dziecka otrzymywali na piśmie. Opracowanie ww. diagnozy odbywało się w oparciu o materiały dostarczone przez rodziców, szkołę oraz innych specjalistów, do których kierowane było dziecko. Na podstawie zgromadzonych w trakcie diagnozy danych i informacji wykonujący umowę sporządzał plany terapii (tj. opisany w punktach sposób pracy z dziećmi w celu poprawy bądź wyeliminowania deficytów).
W ocenie WSA, wykonywanie obowiązków wynikających z umowy pomiędzy skarżącą a uczestniczką, wymagało jedynie starannego działania.
W kwestii wykonywania prac terapeutycznych dostosowanych indywidualnie do stanu psychofizycznego podwładnego Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z 8 listopada 2013 r. sygn. akt II UK 157/13 wyjaśnił, że: "Zainteresowana miała określone godziny pracy, dostosowane indywidualnie do każdego pacjenta, zgodnie z harmonogramem terapii dziecka. Zainteresowana w oparciu o zalecenia lekarza, diagnozowała dziecko i sama opracowywała harmonogram jego terapii, dostosowując go do stanu psychofizycznego pacjenta. Tak określony przedmiot umowy nie charakteryzuje się wymaganą cechą indywidualizującą utwór (dzieło) przede wszystkim, dlatego, że nawet w zarysie nie konkretyzuje tematu poszczególnych zajęć terapeutycznych, natomiast z tak określonego celu umowy - rehabilitacja logopedyczna dzieci - nie mógł wynikać obiektywnie osiągalny i pewny rezultat. Chodziło, więc o wykonanie określonych czynności (szeregu powtarzających się czynności) bez względu na to, jaki rezultat czynność ta przyniesie".
W ocenie Sądu, w przypadku tego rodzaju umów jak w przedmiotowej sprawie, nie można określić rezultatu - dzieła w rozumieniu art. 627 k.c. Zdaniem Sądu pierwszej instancji wypełnianie zadań w ramach przedmiotowej umowy nazwanej "umową o dzieło", tj. sporządzenie diagnozy logopedycznej i planu terapii, nie może zostać zakwalifikowane, jako umowa o dzieło, gdyż polegało ono jedynie na wykonywaniu czynności z należytą starannością. Zainteresowana posiada wyuczoną wiedzę, która pozwala jej dopasować zachowania zaobserwowane w czasie spotkań, czy też wynikające z dostarczonych materiałów do konkretnych wzorców zachowań, co umożliwia postawienie diagnozy.
Sporna umowa nie precyzuje, czego ma dokonać wykonawca, jako wynik jej realizacji, który byłby weryfikowalny i mierzalny, jaki rezultat w wyniku wykonania dzieła powstał. Należy ponadto podkreślić, iż zgodnie z orzecznictwem sądów, dziełem jest stworzenie czegoś lub przetworzenie do postaci, w jakiej dotychczas nie istniało. Zdaniem WSA działanie uczestniczki było wyłącznie starannym działaniem wykonawcy umowy, który sprawując swoje obowiązki przy pomocy wydanych materiałów, wykorzystuje posiadane przez siebie umiejętności w wymaganym od niego zakresie. Na prawidłową kwalifikację spornej umowy nie wpływa argumentacja skarżącej, zmierzająca do wykazania, że o charakterze dzieła decyduje sporządzenie odpowiednich dokumentów, czyli indywidualnych diagnoz i planów terapii. Jak podkreśla bowiem skarżąca, do tego właśnie sprowadzał się przedmiot umowy, a nie do ewentualnej terapii dziecka, która to terapia mogła odbywać się w poradni u płatnika, w domu przez rodziców, albo w innej poradni, czy też mogła nie odbywać się wcale, jeżeli taka była wola rodziców. Jednakże wyłączenie z całego procesu logopedycznej terapii dziecka, jednego z jego etapów, czyli zdiagnozowania i przygotowania planu terapii, nie oznacza, że wykonanie tych akurat określonych czynności, składających się w całości na czynności charakteryzujące umowę starannego działania, miałyby decydować, że temu wycinkowi całego procesu można przypisać cechy dzieła.
Organy słusznie zatem uznały, że uczestniczka podlegała, w świetle art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. "e" ustawy o świadczeniach, obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego we wskazanym w decyzji okresie.
Sąd pierwszej instancji nie stwierdził także uchybień w zakresie stosowania przez organ przepisów postępowania. Organ rozstrzygając o kwalifikacji prawnej spornych umów, oparł się na zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, z uwzględnieniem w szczególności treści umów. Na tej podstawie dokonał merytorycznej oceny, a podjęte w tym zakresie rozstrzygniecie zostało w sposób należyty uzasadnione.
Organy obu instancji wyczerpująco zbadały wszystkie istotne okoliczności faktyczne związane z niniejszą sprawą oraz przeprowadziły dowody służące ustaleniu stanu faktycznego zgodnie z zasadami prawdy obiektywnej (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.). Oparły się przy tym na materiale prawidłowo zebranym w toku kontroli, dokonując jego wszechstronnej oceny, a stanowisko uzasadniły.
III.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła A. K. kwestionując go w całości i zarzucając naruszenie:
1. przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynika sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. w zw. z art. 7 i art. 77 k.p.a. poprzez bezkrytyczne przyjęcie w ślad za organem, że nie było konieczne uzupełnienie materiału dowodowego o dowód z przesłuchania skarżącej, ani dokonanie przez organ analizy zawieranych przez skarżącą umów oraz sporządzanych w jej wyniku przez Zainteresowaną diagnoz i że za wystarczające uznać należy oparcie się na treści protokołu z kontroli ZUS,
2. przepisów prawa materialnego, które miało istotne znaczenie na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a. w zw. z art. 627 k.c. poprzez jego niewłaściwą wykładnię i w konsekwencji niezastosowanie co doprowadziło do uznania, iż zawierane przez skarżącą z Zainteresowaną umowy nie były umowami o dzieło.
Strona wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i orzeczenie co do istotny sprawy poprzez ustalenie nieistnienia obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego uczestniczki postępowania z tytułu umowy o działo zawartej ze skarżącą oraz o orzeczenie o kosztach.
Strona przedłożyła także odpisu wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 20 marca 2019 r. sygn. akt III AUa 861/17 wraz z uzasadnieniem, wydanego w sprawie podlegania ubezpieczeniom społecznym w związku z zawarciem z innymi osobami analogicznych umów jak ta będąca przedmiotem niniejszego postępowania. W wyroku tym Sąd Apelacyjny w Warszawie uznał, że łącząca strony umowa była umową o dzieło.
IV.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Prezes NFZ wniósł o jej oddalenie oraz o orzeczenie o kosztach postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
V.
Skarga kasacyjna jest uzasadniona.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny zostały wymienione w § 2 powołanego artykułu. W niniejszej sprawie nie występuje żadna z okoliczności stanowiących o nieważności postępowania prowadzonego przez WSA w Warszawie.
Należy dalej zauważyć, że w rozpatrywanym środku odwoławczym podniesione zostały zarzuty dotyczące obu podstaw kasacyjnych wyliczonych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. W tego rodzaju sytuacji, co do zasady w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania, a następnie zarzuty naruszenia prawa materialnego (por. wyroki NSA z 27 czerwca 2012 r. sygn. akt II GSK 819/11; 26 marca 2010 r. sygn. akt II FSK 1842/08; 4 czerwca 2014 r. sygn. akt II GSK 402/13; 10 czerwca 2022 r. sygn. akt III OSK 4608/21).
Niemniej jednak, w niniejszej sprawie, biorąc pod uwagę uzasadnienie środka odwoławczego i sens sformułowanych zarzutów, należy odnieść się do nich łącznie, albowiem wynika z nich przede wszystkim twierdzenie, że zarówno z punktu widzenia zarzutu materialnego jak i procesowego, oś sporu stanowi ocena prawidłowości zaakceptowanego przez WSA stanowiska organów, zgodnie z którym sporna umowa łącząca skarżącą i uczestniczkę - w kontekście przepisów nakładających obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego - powinna zostać uznana za umowę o świadczenie usług, do której stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu cywilnego o zleceniu, a nie za umowę o dzieło w rozumieniu art. 627 k.c.
Sąd podkreśla w tym miejscu, że dla tak postawionych uchybień istotne znaczenie w sprawie ma przede wszystkim stanowisko wyrażone zarówno w przedłożonym przez skarżącą kasacyjnie do niniejszej sprawy ale również znanym Sądowi z urzędy wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 20 marca 2019 r. sygn. III AUa 861/17, jak również wyroków tego Sądu z 29 marca 2019 r. sygn. akt III AUa 920/17, z 21 maja 2019 r. sygn. akt III AUa 1191/17 i z 21 maja 2019 r. sygn. akt III AUa 1342/17 dotyczących zawartych przez skarżącą umów obejmujących sporządzenie diagnozy integracji sensorycznej i opracowanie planów terapii. Orzeczeniami tymi Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżone wyroki Sądu Okręgowego i poprzedzające je decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stwierdzając, że wykonawcy tych umów nie podlegają obowiązkowym ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu u płatnika składek A. K. Z uzasadnień powołanych wyroków wynika, że sporne umowy (nie różniące się w sposób istotny od umowy będącej przedmiotem oceny w obecnie rozpatrywanej sprawie) nie mogą być zakwalifikowane do umów starannego działania - umów o świadczenie usług, do których stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu, lecz mają cechy umowy rezultatu w rozumieniu art. 627 k.c. W ocenie Sądu Apelacyjnego, świadczy o tym zamiar stron i cel, dla którego umowy te zostały zawarte, jak również ich treść i sposób realizowania w rzeczywistości.
Według ustaleń przyjętych przez Sąd Apelacyjny, na podstawie tych umów skarżąca kasacyjnie podjęła współpracę z osobami dysponującymi uprawnieniami w zakresie opracowywania diagnoz integracji sensorycznej oraz planów terapii. Czynności powierzane przez nią innym osobom polegały na analizie i opisaniu przeprowadzonych badań dziecka na podstawie uzyskanej od skarżącej kasacyjnie dokumentacji (diagnoza integracji sensorycznej, ocena rozwoju procesów integracji sensorycznej) oraz zaplanowaniu ćwiczeń właściwych do wyrównania stwierdzonych u dziecka deficytów i zaburzeń (plan terapii). W każdym indywidualnym przypadku, diagnoza i zaplanowane ćwiczenia były inne lub w innym układzie i wymiarze, gdyż u każdego badanego dziecka, występowały inne deficyty i zaburzenia, a jeżeli nawet stwierdzane deficyty czy zaburzenia miały podobny charakter, to występowały w różnych wymiarach, różnych uwarunkowaniach i przy współistnieniu różnych czynników zależnych.
Sąd Apelacyjny konsekwentnie podkreślał, że powierzane spornymi umowami czynności nie obejmowały prowadzenia terapii. Kończyły się rezultatem w postaci zintegrowanego zespołu dokumentów o charakterze zindywidualizowanym, niepowtarzalnym i poddającym się weryfikacji pod względem formalnym i materialnym. Diagnozy oraz plany terapii były odbierane i weryfikowane przez skarżącą kasacyjnie, która sprawdzała czy zawierają konkretną diagnozę oraz plan terapii, jak i czy nie zostały pominięte dostrzeżone deficyty i zaburzenia. Opracowany dla każdego rozpatrywanego przypadku, w formie pisemnej, zintegrowany zespół dokumentów ma więc, w ocenie Sądu Apelacyjnego, cechy konkretnego, samoistnego, ucieleśnionego i sprawdzalnego rezultatu ludzkiej pracy.
Sąd Apelacyjny stwierdził zatem, że umowy zawierane przez skarżącą kasacyjnie nie miały charakteru umów o świadczenie usług, do których stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu cywilnego o zleceniu, lecz miały - zgodnie z nazwą, charakter umów o dzieło w rozumieniu art. 627 k.c.
Omawiane wyroki, ukształtowały tym samym sytuację prawną skarżącej w zakresie obowiązku ubezpieczenia emerytalnego, rentowego i wypadkowego. I choć należy podkreślić, że nie mogły być znane WSA w Warszawie w trakcie orzekania, to jednak nie mogą pozostać w obecnie rozpatrywanej sprawie obojętne z punktu widzenia oceny w zasadzie identycznych okoliczności faktycznych z perspektywy tych samych kryteriów pozostających w sferze prawa cywilnego, które sąd powszechny prawomocnie ocenił, kształtując sytuację prawną m.in. skarżącej kasacyjnie.
W niniejszej sprawie, nie istnieją żadne wyraźne i zasadnicze różnice, które pozwalałyby przyjąć, że w sprawie dotyczącej obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego umowy zawarte przez skarżącą obejmujące opracowywanie diagnoz integracji sensorycznej oraz planów terapii powinny być inaczej potraktowane, niż na gruncie ubezpieczeń społecznych. Słusznie przy tym skarga kasacyjna wskazuje, że umowa obejmowała tylko powyższe czynności uczestniczki i nie obejmowała etapu poprzedzającego, a więc badań dziecka, wywiadu, itp.
Uwzględniając zatem stanowisko wyrażone w powołanych wyrokach Sądu Apelacyjnego w Warszawie, jak również w wyrokach tutejszego Sądu z 26 lutego 2020 r. sygn. akt II GSK 1211/19 i II GSK 873/19 oraz z 27 maja 2020 r. sygn. akt II GSK 67/20, rozstrzygającego analogiczne sprawy skarżącej kasacyjnie, ustalenia oraz sformułowane na ich podstawie oceny odnośnie do charakteru umowy łączącej uczestniczkę i skarżącą kasacyjnie, w tym również kontrola prawidłowości tych ustaleń przeprowadzona przez WSA, nie mogły zostać zaakceptowane przez Naczelny Sąd Administracyjny.
W niniejszej sprawie, wedle twierdzeń skarżącej kasacyjnie, przedmiotem zawartej umowy o dzieło jest doprowadzenie do powstania samoistnego, jednorazowego oraz weryfikowalnego rezultatu, bez względu na rodzaj oraz intensywność świadczonej w tym celu pracy i staranności którego pewność stanowi filar umowy, o której mowa w art. 627 k.c. (por. wyroki Sądu Najwyższego z 21 czerwca 2017 r. sygn. akt I UK 273/16; z 14 września 2017 r. sygn. akt III UK 201/16).
Przeprowadzone zatem przez WSA i organy ustalenia oraz ocena prawna, nie mogą zostać uznane za przekonująco zaprzeczające tezie, że zawarta umowa odpowiada wyłącznie bądź w znacznej części właściwościom umowy zlecenia. Niezbędne jest w tym względzie uwzględnienie dualizmu ocen prawnych spornej umowy (dokonywanej na gruncie spraw rozpatrywanych przez sądy powszechne oraz sądy administracyjne). Dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszystkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, umożliwią jednoznaczne wskazanie, że oceniana umowa na pewno nie jest umową o dzieło. Istotne znaczenie miało więc w sprawie przeprowadzenie dowodów np. z przesłuchania uczestniczki, co do zakresu współpracy (i jej efektów), jaka realizowana była na podstawie umowy. Kwestie te wyjaśniano natomiast i przesądzono w analogicznych sprawach toczących się w ramach postępowania przed sądami powszechnymi, o czym była mowa powyżej.
Niewątpliwie usprawiedliwiony jest więc zarzut procesowy, tym bardziej, że opis zadań uczestniczki dokonany przez WSA co najmniej sugeruje, że zajmowała się ona całym procesem diagnozowania dziecka i wskazań co do jego terapii, a co nie znajduje potwierdzenia w umowie i sporządzonej przez uczestniczkę opinii i wytycznych.
Nadto, przy uwzględnieniu dokonanej oceny "schematu umów" zawieranych przez skarżącą kasacyjnie i ocenionych przez Sąd Apelacyjny w Warszawie, nie pozostaje bez wpływu na wynik tej sprawy to, że braki w wyjaśnieniu okoliczności wiążących się z zawartą umową i w istocie dowolność jej oceny, mogą, przy szczegółowej analizie orzeczeń Sądu Apelacyjnego powiązanej z odniesieniem do stanu faktycznego tej sprawy, skutkować zasadnością zarzutu materialnego. Wymaga to jednak w pierwszej kolejności wypowiedzi organu.
Kontrolowany wyrok nie odpowiada zatem prawu i podlega uchyleniu, a wobec dostatecznego wyjaśnienia istoty występującego w sprawie zagadnienia, na podstawie art. 188 p.p.s.a. z obrotu wyeliminowano także zaskarżoną decyzję Prezesa NFZ oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Ponownie orzekając we wszczętym z urzędu postępowaniu w sprawie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego organy będą zobowiązane uwzględnić przedstawione argumenty i wynikające z nich konsekwencje, w tym ocenić wpływ wyroków Sądu Apelacyjnego w Warszawie na zawierane przez skarżącą kasacyjnie umowy, zwłaszcza z punktu widzenia zasad procesowych przewidzianych w art. 8 § 1 k.p.a.
W tej sytuacji na podstawie art. 188 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. orzeczono jak w punkcie 1 i 2 sentencji wyroku.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200, art. 203 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. "b" w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI