II GSK 1285/19

II GSK 1285/19 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-03-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-10-24
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Gabriela Jyż /przewodniczący/
Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz /sprawozdawca/
Zbigniew Czarnik
Symbol z opisem
6462 Wzory użytkowe
Hasła tematyczne
Własność przemysłowa
Sygn. powiązane
VI SA/Wa 1885/18 - Wyrok WSA w Warszawie z 2019-01-25
Skarżony organ
Urząd Patentowy RP
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 153.
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Dz.U. 2017 poz 776
art. 94 ust. 2, art. 315 ust. 3, art. 255 ust. 1 pkt 9.
Ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Gabriela Jyż Sędzia NSA Zbigniew Czarnik Sędzia del. WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz (spr.) Protokolant Konrad Piasecki po rozpoznaniu w dniu 21 marca 2023 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej B. Sp. z o.o. w M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 stycznia 2019 r. sygn. akt VI SA/Wa 1885/18 w sprawie ze skargi B. Sp. z o.o. w M. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 8 maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie unieważnienia prawa ochronnego na wzór użytkowy oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 25 stycznia 2019r., sygn. akt VI SA/Wa 1885/18 oddalił skargę B. Sp. z o.o. z siedzibą w M. (dalej: Wnoszący sprzeciw, Skarżący) na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej (dalej: Urząd, UP) z 8 maja 2018 r. nr Sp. 46.2018 w przedmiocie oddalenia sprzeciwu w sprawie o unieważnienie prawa ochronnego na wzór użytkowy.
Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy:
B. Sp. z o.o. w dniu 1 września 2016 r. złożył do Urzędu sprzeciw wobec prawomocnej decyzji o udzieleniu na rzecz B.-P. S.A. z siedzibą w B.-B. (dalej: Uprawniony, Uczestnik) prawa ochronnego na wzór użytkowy pt.: "Zacisk transformatorowy" nr [...]. Jako podstawę prawną podał art. 246 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 94 i art. 25 w związku z art. 100 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2017 r. poz. 776; dalej: p.w.p.). Uważał, że sporny wzór nie był nowy w dacie zgłoszenia do ochrony w świetle jego patentu nr [...] na wynalazek pt.: "Zestaw zacisków transformatorowych" z wcześniejszym pierwszeństwem od 30 grudnia 2002 r., a zwłaszcza dołączonych do opisu patentowego figur 8, 9 i 10 rysunku. Ponadto, w stanowisku przedłożonym na rozprawie przed UP w dniu 9 lutego 2016r. (winno być 2017 r.) podniósł, że sporny wzór nie spełnia wymogu nowości w świetle znanego powszechnie przed datą pierwszeństwa spornego wzoru zacisku transformatorowego T. 3/M (z odejściem pionowym) oraz kryterium użyteczności, twierdząc, w oparciu o wskazane piśmiennictwo, że nowość wzoru powinna wpływać na podniesienie użyteczności danego przedmiotu. Zastosowanie w spornym wzorze tylko jednej śruby do mocowania przewodu skutkuje luzowaniem się przewodu w zacisku i wytworzeniem łuku elektrycznego powodującego zniszczenie przewodu i/lub pożar. Z kolei kształt zakończenia śruby w spornym wzorze pogarsza przewodzenie.
W piśmie z 30 września 2016 r. Uprawniony uznał sprzeciw za bezzasadny.
Po przeprowadzeniu postępowania i rozprawy, Urząd decyzją z 14 lutego 2017 r., wydaną na podstawie art. 246 i art. 247 ust. 2 oraz art. 94, art. 89 i art. 25 w zw. z art. 100 p.w.p. oraz art. 98 K.p.c., w zw. z art. 256 ust. 2 p.w.p., oddalił sprzeciw. Przyjął, że sporny wzór jest nowy w świetle przeciwstawionego patentu nr [...], jak i zacisku transformatorowego T. 3/M (z odejściem pionowym), gdyż ani patent, ani powyższy zacisk nie ujawniają żadnych cech znamiennych spornego wzoru użytkowego. Za bezzasadny uznał również zgłoszony na ww. rozprawie nowy zarzut odnośnie braku użyteczności spornego wzoru. Przyjmując, że termin "użyteczność" jest pojęciem szerszym od "stosowalności", to kryterium użyteczności należało odnosić do pewnych walorów użytkowych rozwiązania, na które zgłaszający wskaże, ubiegając się o uzyskanie ochrony. Argumenty Wnoszącego sprzeciw, że zastosowanie w spornym wzorze tylko jednej śruby do mocowania przewodu skutkuje luzowaniem się przewodu w zacisku i wytworzeniem łuku elektrycznego powodującego zniszczenie przewodu i/lub pożar, a kształt zakończenia śruby w tym wzorze pogarsza przewodzenie, Urząd uznał za gołosłowne wobec braku dowodów na te okoliczności. Zauważył też, że ocena zdolności ochronnej dotyczy wyłącznie postaci chronionej przez wzór użytkowy, a nie walorów produktu wytwarzanego według tego wzoru.
Organ stwierdził brak podstaw do uznania, że sporny wzór użytkowy nie spełniał wymogów nowości i użyteczności w dacie jego zgłoszenia do ochrony.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: WSA), po rozpoznaniu skargi Wnoszącego sprzeciw na decyzję UP z 14 lutego 2017 r., wyrokiem z 12 grudnia 2017 r., sygn. akt VI SA/Wa 1043/17 uchylił tę decyzję. WSA podzielił opinię UP, iż sporny wzór użytkowy jest nowy w porównaniu z patentem nr [...] oraz zaciskiem transformatorowym T. 3/M (z odejściem pionowym), gdyż żadne z przeciwstawionych rozwiązań nie ujawnia żadnych cech znamiennych spornego wzoru. Jednakże zarzucił UP, że Skarżący zgłosił zastrzeżenia do kwestii użyteczności rozwiązania technicznego, a organ nie odniósł się w sposób wystarczający do tychże istotnych dla użyteczności spornego wzoru cech.
Urząd rozpatrując ponownie sprawę skupił się na rozpatrzeniu zarzutu Wnoszącego sprzeciw o braku użyteczności spornego wzoru, do czego zobligował organ Sąd. Co do zarzutu, że przelotowość otworów zwiększa skuteczność chłodzenia połączenia, UP zauważył, że do złącza, bez względu na jego charakter (przelotowy czy nieprzelotowy) pewna objętość przewodu, który średnicą przekroju poprzecznego dostosowany jest do gniazda, z którym współpracuje, jest wkładana w gniazdo zacisku i dla każdego rodzaju złącza oba materiały nagrzewają się do tej samej temperatury. Tym samym powierzchnie wymieniające ciepło z otoczeniem w przypadku porównywanych złącz nie różnią się w sposób znaczący (np. o rzędy wielkości). Dostosowanie średnicy przewodu do gniazda rzutuje zaś na ilość zanieczyszczeń przedostających się pomiędzy zacisk a kabel.
Co do zarzutu, że drgania mechaniczne przewodów skutkują topieniem i luzowaniem się przewodów, Urząd podniósł, że Wnoszący sprzeciw nie wskazał danych porównawczych, co do przebiegu procesu wysuwania się kabla, który jednocześnie będzie ulegał topieniu (spajaniu z zaciskiem). Stwierdził też, że urządzenia o mniejszej mocy pracują z mniejszymi prądami, i wtedy stosuje się kable o mniejszej średnicy, a mniejsze natężenie prądu oznacza mniejsze obciążenie materiału przewodu, z którego wykonany został kabel.
Organ dodał, że jednym ze zjawisk charakteryzujących przepływ prądu przemiennego przez przewody i połączenia elektryczne jest zjawisko związane z naskórkowym przepływem prądu przemiennego, czyli że prąd przemienny nie płynie całą objętością przewodu, ale grubością przewodu zależną od częstotliwości. Dlatego (nie zawsze, ale najczęściej) stosowane są jednożyłowe tj. jednodrutowe kable o grubości określonej przez wyżej wymienione zjawiska fizyczne. Dlatego nie zgodził się z Wnoszącym sprzeciw, że stożkowo zakończona śruba może uszkadzać splot przewodu wielodrutowego.
Organ podkreślił, że argumenty Wnoszącego sprzeciw koncentrują się na eksploatacji zacisku, podczas gdy ustawowy wymóg użyteczności określany jest przez dwie cechy składowe dotyczące danego wytworu: wytwarzanie lub korzystanie z wytworu.
Urząd odwołując się do argumentacji Uprawnionego zgodził się, że zacisk jednośrubowy jest prostszy i tańszy w produkcji, chociażby ze względu na zużycie mniejszej ilości śrub. Wnoszący sprzeciw zaś zgłaszał jedynie gorsze walory użytkowe omawianego zacisku dla korzystającego z wyrobu. Zdaniem UP, nawet gdyby podzielić argumentację Wnoszącego sprzeciw, że sporny zacisk posiada gorszą użyteczność dla użytkownika, nie mogłoby to stanowić podstawy do unieważnienia prawa ochronnego, skoro jednocześnie dla wytwarzającego zacisk, konstrukcyjne różnice umożliwiają uproszczenie procesu produkcyjnego, co ma dla niego praktyczne znaczenie. Miarą użyteczności rozwiązania zgłoszonego jako wzór użytkowy są bowiem ułatwienia przejawiające się bądź podczas korzystania z przedmiotu, którego wzór dotyczy, zgodnie z jego podstawowym gospodarczym i praktycznym przeznaczeniem, bądź w procesie jego wytwarzania, przyczyniając się do zmniejszenia kosztów procesu produkcji. Spełnienie jednego z tych dwu warunków wystarcza, aby przesądzić, że rozwiązanie jest użyteczne.
Wobec powyższego, UP stwierdził brak podstaw do uznania, że sporny wzór użytkowy nie spełniał wymogu użyteczności w dacie jego zgłoszenia do ochrony.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: WSA), rozpoznając skargę Wnoszącego sprzeciw wyrokiem w sprawie VI SA/Wa 1885/18, nie dopatrzył się naruszenia przepisów prawa i na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2018 r., poz. 1302; dalej: p.p.s.a.) skargę oddalił.
Wyjaśnił, że w wyroku WSA z12 grudnia 2017 r. sygn. akt VI SA/Wa 1043/17, wiążącym w sprawie zgodnie z art. 153 p.p.s.a., zostało przyjęte stanowisko UP, że sporny wzór użytkowy jest nowy w świetle patentu nr [...], jak i w świetle zacisku transformatorowego T. 3/M (z odejściem pionowym), gdyż żadne z tych rozwiązań nie ujawniało żadnych cech znamiennych spornego wzoru użytkowego.
Natomiast sporna pozostawała kwestia użyteczności spornego wzoru.
Odwołując się do rozumienia użyteczności wzoru użytkowego ujętej w art. 94 ust. 2 p.w.p. i wskazań zawartych w wyroku w sprawie VI SA/Wa 1043/17, Sąd I instancji podzielił stanowisko UP w zaskarżonej decyzji, że przesłanką stwierdzenia użyteczności wzoru użytkowego jest praktyczne znaczenie różnic pomiędzy rozwiązaniem znanym, a przedmiotem prawa ochronnego albo dla korzystającego z wyrobu albo dla wytwarzającego ten wyrób; ustawowy wymóg użyteczności jest bowiem określony jako alternatywa dwóch cech składowych dotyczących danego wytworu: wytwarzania lub korzystania z wytworu.
Sąd podał, że już w sprawie VI SA/Wa 1043/17 wyrażono pogląd, że ograniczenie ilości śrub może ułatwić montaż urządzenia, nieprzelotowość gniazd, zapobiegnie wystawaniu ostrych końcówek kabli. Uznał za UP, że użyteczność spornego wzoru użytkowego może wyrażać się w tym, że zacisk jednośrubowy jest prostszy i tańszy w produkcji ze względu na zużycie mniejszej ilości śrub.
Mając na uwadze wyrok w sprawie VI SA/Wa 1043/17, WSA stwierdził, że rozważanie użyteczności wzoru użytkowego, zarówno w aspekcie wytwarzania, jak i korzystania z wyrobów, ma sens wówczas, gdy taki wzór stanowi rozwiązanie o charakterze technicznym, które nie zaprzecza istocie danego urządzenia, w taki sposób, że nie może ono mieć praktycznego zastosowania.
Według Sądu, argumentacja Skarżącego, zarówno przed UP, jak również w skargach: wcześniej ocenianej i obecnie, zmierzała do zakwestionowania istoty funkcjonowania samego urządzenia, co podawało w wątpliwość praktyczne zastosowanie spornego wzoru użytkowego. Skarżący uważał, że nowe cechy uznane przez Uprawnionego jako walory użytkowe spornego wzoru wpływają w sposób negatywny na istotę funkcjonowania zacisków transformatorowych istotnych z technicznego punktu widzenia i świadczą o braku jego użyteczności technicznej - wręcz wprowadzają zagrożenie stopienia się złącza lub nawet zapalenia się urządzenia, co w konsekwencji generuje olbrzymie milionowe straty w zakresie zniszczenia stacji transformatorowej i nieprzewidywalne straty u odbiorców co stanowi uzasadnioną przesłankę o uznaniu braku użyteczności spornego zacisku.
Kontrolując kwestionowaną decyzję, WSA doszedł do wniosku, że UP uwzględnił wskazania wyrażone w sprawie VI SA/Wa 1043/17 i odniósł się do kwestii technicznych spornego wzoru użytkowego, w tym do problemu nagrzewania się zacisku transformatorowego, wysuwania przewodu z zacisku oraz uszkadzania przewodu stożkowo zakończoną śrubą.
Wnoszący sprzeciw w skardze zakwestionował opinię Urzędu, wskazując na problem nagrzewania się zacisku transformatorowego z gniazdami nieprzelotowymi, w których gromadzą się zanieczyszczenia oraz woda, na zjawisko płynięcia przewodu związane z nagrzewaniem się połączenia i drganiami mechanicznymi przewodów, co w przypadku zastosowania jednej śruby skutkuje poluzowaniem się przewodu w zacisku i wytworzeniem łuku, co ostatecznie prowadzi do upalenia – wypalenia przewodu i często pożaru oraz na problem uszkadzania przewodu wielodrutowego przez stożkowo zakończoną śrubę. Sąd nie zaprzeczył, że opisane przez Skarżącego niepożądane i szkodliwe zdarzenia występują w praktyce i że podejmuje się różne rozwiązania techniczne, mające przeciwdziałać takim zdarzeniom. Argument Skarżącego, że zacisk transformatorowy T. 3/M (z odejściem pionowym) rozwiązuje zgłaszane wątpliwości, nie oznaczał, że sporny wzór posiadał takie wady techniczne, które wykluczały jego praktyczne zastosowanie zgodnie z jego funkcjonalnym przeznaczeniem. Opierając się na zgłoszonym przez Skarżącego artykule dostępnym w Internecie, WSA podał, że zjawisku pełzania przewodu można przeciwdziałać poprzez zastosowanie odpowiedniego rozwiązania technicznego, ale można mu również przeciwdziałać poprzez właściwe używanie urządzeń, a więc poprzez dokonywanie konserwacji, okresowego sprawdzania ich stanu i usuwania luzów na zaciskach. Nie zgodził się, że przy właściwym używaniu spornego zacisku transformatorowego, a więc przy dokonywaniu przeglądów i konserwacji urządzenia, wzór nie mógłby wypełniać prawidłowo swojej funkcji technicznej w praktycznym zastosowaniu.
W konsekwencji WSA zgodził się z UP, że nawet gdyby uznać częściowo za słuszną argumentację Skarżącego, że sporny zacisk transformatorowy posiada gorszą użyteczność dla użytkownika niż zacisk transformatorowy T. 3/M (z odejściem pionowym), nie mogłoby to stanowić podstawy do unieważnienie prawa ochronnego, jeśli jednocześnie dla wytwarzającego sporny zacisk, konstrukcyjne różnice umożliwiają uproszczenie procesu produkcyjnego, co ma dla niego praktyczne znaczenie. Podzielił pogląd UP, że Skarżący koncentrował się na właściwościach spornego zacisku transformatorowego związanych z jego eksploatacją, nie wskazał natomiast żadnych argumentów, które podważałyby argument, że sporny zacisk transformatorowy, jednośrubowy jest prostszy i tańszy w produkcji. Ta okoliczność natomiast, w świetle art. 94 ust. 2 p.w.p., może stanowić przesłankę do stwierdzenia użyteczności spornego wzoru użytkowego.
Sąd I instancji stwierdził, że UP nie naruszył art. 94 ust. 2 p.w.p., poprzez nieprawidłową wykładnię w zakresie oceny przesłanki użyteczności ani przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, zwłaszcza art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Organ dokładnie wyjaśnił stan fatyczny sprawy poprzez wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całości materiału dowodowego, odnosząc się do argumentacji Skarżącego, jak również uwzględniając wskazania WSA w sprawie VI SA/WA 1043/17, co znalazło wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Powyższy wyrok zaskarżył do Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej: NSA) Wnoszący sprzeciw. W skardze kasacyjnej zaskarżył wyrok WSA w całości.
Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie:
I. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 7,8, 75 § 1, 77§1, 80, i 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017r. poz.1257; dalej: k.p.a.) przez:
1. oparcie rozstrzygnięcia na selektywnie dobranym materiale i dowolnych ustaleniach stwierdzających, że zjawisku pełzania przewodu w zacisku według spornego wzoru użytkowego, pozbawionym zabezpieczenia przed luzowaniem - samoodkręcaniem się śruby mocującej, można przeciwdziałać w sposób organizacyjny, tj. poprzez właściwe używanie urządzeń, a więc poprzez dokonywanie konserwacji, okresowego sprawdzania ich stanu i usuwania luzów na zaciskach, przy czym tego rodzaju argumentacja nie była zawarta w treści zaskarżonej decyzji UP;
2. zaniechanie wskazania w wyroku uzasadnienia wyjaśniającego, na jakiej podstawie Sąd przyjął, że poprzez wprowadzenie rozwiązania organizacyjnego polegającego ww. właściwym używaniu urządzeń można przeciwdziałać zjawisku pełzania przewodu w zacisku transformatorowym według spornego wzoru użytkowego, który jest pozbawiony zabezpieczenia przed luzowaniem - samoodkręcaniem się śruby mocującej;
3. równorzędne traktowanie przez Sąd warunków eksploatacji przewodów aluminiowych stosowanych w elektrycznej instalacji domowej, z warunkami eksploatacji przewodów wysokoprądowych mocowanych w zaciskach transformatorowych, co z technicznego punktu widzenia jest zupełnie nieuzasadnione;
4. sprzeczne ustalenia Sądu w kwestii ustaleń dotyczących wad technicznych wykluczających praktyczne zastosowanie spornego wzoru użytkowego zgodnie z jego funkcjonalnym przeznaczeniem:
• z jednej strony - Sąd twierdzi, że Skarżący nie wykazał, że sporny wzór użytkowy posiada takie wady techniczne, które wykluczają jego praktyczne zastosowanie zgodnie z jego funkcjonalnym przeznaczeniem.
• z kolei z drugiej strony wręcz przeciwnie - Sąd uznaje argumenty Skarżącego, że techniczne używanie zacisku transformatorowego według spornego wzoru użytkowego, pozbawionego zabezpieczenia przed luzowaniem - samoodkręcaniem się śruby mocującej, doprowadza nieuchronnie do poluzowania się przewodu w zacisku poprzez zjawisko pełzania i powoduje wytworzenie się łuku, co ostatecznie doprowadza do upalenia się przewodu i często stanowi zarzewie pożaru szczególnie w transformatorach olejowych. Ponadto w uzasadnieniu wyroku Sąd zajął stanowisko, że cyt.: "Problemy wynikające z pełzania aluminium można wyeliminować, stosując styki sprężynujące" - co w sposób oczywisty wykazuje, że zacisk transformatorowy według spornego wzoru użytkowego nie może mieć praktycznego technicznego zastosowania zgodnie z wiążącymi wytycznymi zawartymi w wyroku WSA z 12 grudnia 2017r. i nie ma cechy użyteczności - jest technicznie nieużyteczny, a jego stosowanie jest niebezpieczne i w sytuacji wystąpienia awarii generuje wielomilionowe straty;
5. naruszenie zasady pogłębiania zaufania do organów państwa - poprzez przeprowadzenie postępowania z naruszeniem zasad prawa procesowego oraz błędne stosowanie przepisów prawa materialnego oraz poprzez uwzględnienie wyłącznie interesu Uprawnionego z jednoczesnym pominięciem argumentacji i twierdzeń Skarżącego między innymi, że:
• zacisk według spornego wynalazku w porównaniu z wcześniejszym rozwiązaniem nagrzewa się do znacznie większej temperatury (co najmniej dwukrotnie);
• Urząd powołał się w zaskarżonej decyzji na błędnie pojęte, zjawisko fizyczne "naskórkowości", które rzekomo decyduje o powszechnym stosowaniu kabli jednodrutowych - faktycznie jest całkiem odwrotnie;
• wbrew twierdzeniom Urzędu, powszechnie stosowane są kable energetyczne wielodrutowe o żyłach aluminiowych, są uszkadzane (przecinane) przez stożkowe zakończoną śrubę zastosowaną w zacisku transformatorowym według spornego wzoru użytkowego, niszcząc strukturę końcówki przewodu, co jest niedopuszczalne ze względu na bezpieczeństwo pracy transformatorów.
II. Przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, polegające na naruszeniu art. 94 ust. 2 p.w.p. poprzez nieprawidłową wykładnię w zakresie oceny przesłanki użyteczności spornego wzoru użytkowego.
W oparciu o powyższe zarzuty autor skargi kasacyjnej wnosił o: uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy WSA do ponownego rozpoznania; rozpoznanie sprawy na rozprawie; zasądzenie na rzecz Skarżącego kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Argumentację na poparcie zarzutów sformułowanych w petitum skargi kasacyjnej przedstawiono w jej uzasadnieniu.
W piśmie procesowym z 13 marca 2023 r. kasator wnosił o przeprowadzenie rozprawy bez jego udziału, rozpoznanie sprawy na podstawie zarzutów skargi kasacyjnej, które w całości podtrzymał.
Obecny na rozprawie zdalnej przed NSA pełnomocnik organu wnosił o oddalenie skargi kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Na wstępie należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. (Dz. U. z 2023 r. poz. 259) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej. Stosownie do art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. skarga kasacyjna winna zawierać zarówno przytoczenie podstaw kasacyjnych, jak i ich uzasadnienie. Przytoczenie podstaw kasacyjnych oznacza konieczność konkretnego wskazania tych przepisów, które zostały naruszone w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną, co ma istotne znaczenie ze względu na zasadę związania Sądu II instancji granicami skargi kasacyjnej. Przepis art. 174 p.p.s.a. wskazuję, że skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1); naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2).
Rozpoznana w tych granicach skarga kasacyjna nie podlegała uwzględnieniu.
Prowadzenie kontroli zaskarżonego wyroku wyłącznie w zakresie zgłoszonych zarzutów powoduje, że Naczelny Sąd Administracyjny, odmiennie niż Sąd I instancji, nie rozpoznaje sprawy w jej całokształcie, a w szczególności nie może z urzędu podnosić i uwzględniać okoliczności, które nie zostały objęte zarzutami. Sąd kasacyjny nie może w zastępstwie strony formułować zarzutów, których zgłoszenie ograniczone jest terminem do wniesienia skargi kasacyjnej, a samo jej sporządzenie objęte jest przymusem adwokacko-radcowskim. Skarga kasacyjna jest w efekcie wysoce sformalizowanym środkiem zaskarżenia.
Wniesiona w niniejszej sprawie skarga kasacyjna, zgłaszająca naruszenie przede wszystkim przepisów postępowania, pomija zasadniczą dla sprawy okoliczność, wyraźnie wyartykułowaną w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Sąd I instancji podał, że był związany oceną prawną i wskazaniami zawartymi we wcześniejszym wyroku tego Sądu z 12 grudnia 2017 r., sygn. akt VI SA/Wa 1043/17, uchylającym decyzję Urzędu z 14 lutego 2017 r., wydaną na skutek omawianego sprzeciwu Skarżącego. Sąd I instancji jako podstawę związania ww. orzeczeniem wskazał na art. 153 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Związanie sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 153 p.p.s.a., oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przed organem administracji publicznej (por. wyrok NSA z: 5 lutego 2020 r., sygn. akt I GSK 2107/19; 18 stycznia 2023 r. sygn. akt II OSK 2602/21; opubl. orzeczenia.nsa.gov.pl). Ocena prawna, o której mowa we wspomnianym przepisie, odnosić się może zarówno do podstawy prawnej zaskarżonej decyzji, jak i przyjętego przez organy stanu faktycznego (por. wyrok NSA z 9 września 2022 r., sygn. akt I GSK 2813/18). Ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy zaistniałych po wydaniu wyroku, a także w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego tę ocenę (por. wyrok NSA z 14 września 2022 r., sygn. akt II FSK 893/21). Taka sytuacja nie miała miejsca w sprawie.
Sąd I instancji, kierując się oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania przedstawionymi w sprawie VI SA/Wa 1043/17, zakreślił granice swego rozstrzygania. Podał, że zostało przesądzone, że sporny wzór użytkowy w świetle patentu nr [...] i w świetle zacisku transformatorowego T. 3/M (z odejściem pionowym) jest nowym rozwiązaniem, gdyż przeciwstawione rozwiązania nie ujawniały cech znamiennych spornego rozwiązania. Natomiast sporna pozostawała kwestia użyteczności spornego wzoru użytkowego i w tym zakresie miał wypowiedzieć się najpierw Urząd, zgodnie z wyrokiem w sprawie VI SA/Wa 1043/17.
Zdaniem WSA, Urząd przeprowadził ocenę cechy użyteczności spornego rozwiązania, porównując ten wzór z przeciwstawionymi przez Wnoszącego sprzeciw rozwiązaniami i mając na względzie wykładnię pojęcia "użyteczności" przedstawioną w sprawie VI SA/Wa 1043/17, odwołującą się do treści art. 94 ust. 2 p.w.p. (Dz. U. z 2013 r. poz. 1410, z uwagi na art. 315 ust. 3 p.w.p., stanowiący, że ustawowe warunki wymagane do uzyskania prawa ochronnego, a zatem również przesłanki unieważnienia prawa ochronnego, należy oceniać według przepisów obowiązujących w dniu zgłoszenia wzoru użytkowego do ochrony, w zw. z art. 246 ust. 2 w zw. z art. 100 i art. 89 ust. 1 p.w.p.). Sąd uznał tę ocenę za zgodną z przepisami materialnymi, w tym z art. 94 ust. 2 p.w.p. (Wzór użytkowy uważa się za rozwiązanie użyteczne, jeżeli pozwala ono na osiągnięcie celu mającego praktyczne znaczenie przy wytwarzaniu lub korzystaniu z wyrobów oraz przepisami postępowania).
Mimo takiej argumentacji, przedstawionej w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, w skardze kasacyjnej nie zgłoszono zarzutu naruszenia art. 153 p.p.s.a. przez jego niewłaściwe zastosowanie w sprawie, nakierowanego na podważenie stanowiska Sądu I instancji o wykonaniu wskazań zgodnie z oceną prawną. Bez takiego zarzutu kwestionowanie stanowiska WSA nie jest możliwe.
W konsekwencji nie mógł odnieść skutku zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 94 ust. 2 p.w.p. Urząd oraz WSA zastosowali się do wykładni tego przepisu, przyjmując, że miarą użyteczności rozwiązania zgłoszonego jako wzór użytkowy są ułatwienia przejawiające się bądź podczas korzystania z przedmiotu, którego wzór dotyczy, zgodnie z jego podstawowym gospodarczym i praktycznym przeznaczeniem, bądź te, które ujawniają się w procesie jego wytwarzania, przyczyniając się do zmniejszenia kosztów procesu produkcji, a spełnienie jednego z tych dwu warunków jest wystarczające do przesądzenia o użyteczności rozwiązania.
Zresztą Skarżący stawiając zarzut naruszenia art. 94 ust. 2 p.w.p. i jego błędnej wykładni, powinien był jednocześnie zaproponować swoją interpretację tej regulacji i uzasadnić, dlaczego jest prawidłowa, i dlaczego należało odstąpić od wykładni przyjętej w sprawie VI SA/Wa 1043/17. Tych wszystkich elementów zabrakło w zarzucie II petitum skargi kasacyjnej.
Związanie wykładnią art. 94 ust. 2 p.w.p. miało wpływ na zakres ustaleń, których dokonał Urząd, a WSA następnie ocenił. W przypadku zarzutów naruszenia przepisów postępowania Skarżący także nie zgłosił naruszenia art. 153 p.p.s.a., co powinno oznaczać, że zgodził się z tym, że Urząd wykonał wskazania ze sprawy
VI SA/Wa 1043/17, a WSA je prawidłowo podzielił.
Skarżący, podważając prawidłowość stanowiska WSA co do oceny ustaleń organu i niedostrzeżenia uchybienia przepisom art. 7, art. 8, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. nie powiązał tego uchybienia z art. 256 ust.1 p.w.p., wskazującym, że do postępowania spornego przed Urzędem w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się odpowiednio przepisy k.p.a. Sprawy o unieważnienie patentu, prawa ochronnego albo prawa z rejestracji na skutek złożonego sprzeciwu uznanego przez uprawnionego za bezzasadny, na mocy art. 255 ust. 1 pkt 9 p.w.p. rozpatrywane były w trybie postępowania spornego, w którym inicjatywa dowodowa należy do stron.
Sąd w sprawie VI SA/Wa 1043/17 nakazał organowi wnikliwą analizę sprzeciwu pod kątem zarzutu braku cechy użyteczności przez sporne rozwiązanie, nie nakazywał prowadzenia postępowania dowodowego z urzędu. Obowiązki Urzędu obejmowały wszechstronne i wyczerpujące rozpatrzenie dowodów i zarzutów, które miały przedstawić/zgłosić strony.
Sąd w sprawie VI SA/Wa 1043/17 wskazał też, które kwestie związane z użytecznością spornego wzoru użytkowego powinny były być przeanalizowane, m.in. przelotowości otworów (wpływu na skuteczność chłodzenia połączenia i zmniejszanie możliwości gromadzenia się zanieczyszczeń we wnętrzu otworu, co występuje szczególnie przy montażu przewodów w układzie pionowym); drgań mechanicznych przewodów, możliwości nagrzewania się połączenia i związane z tym zjawisko płynięcia materiału przewodu (czyli trwałego plastycznego odkształcenia materiału przewodu pod wpływem siły docisku), co w przypadku zastosowania pojedynczej śruby (bez jakiegokolwiek zabezpieczenia przed luzowaniem - samoodkręcaniem się śruby) skutkuje nieuchronnie poluzowaniem się przewodu w zacisku i wytworzeniem się łuku, a ostatecznie skutkuje upaleniem się przewodu i/lub pożarem oraz wcinania się stożkowato zakończonej śruby w strukturę przewodu i niszczenia struktury przewodu, co prowadzić miało do uszkadzania splotów przewodu wielodrutowego.
Prawidłowo WSA przyjął, że organ te wszystkie cechy zbadał i uczynił to w ramach przedstawionych przez strony dowodów.
Sam Wnoszący sprzciw w skardze w sprawie VI SA/Wa 1043/17 podnosił, że "przelotowość otworów przy zamocowaniu w nich przewodów o mniejszej średnicy umożliwia bieżącą optyczną kontrolę połączenia przewodu ze śrubami oraz zwiększenie skuteczności chłodzenia połączenia i zmniejsza możliwość gromadzenia się zanieczyszczeń we wnętrzu otworu - co występuje szczególnie przy montażu przewodów w układzie pionowym", a "Jeżeli dojdzie przy montażu do sytuacji, że końcówka kabla wystaje poza korpus zacisku (co praktycznie nie ma żadnego znaczenia technicznego - jedynie estetyczne) elektromonter ucina wystający element przewodu". Nie wykluczył więc gromadzenia się zanieczyszczeń także w przeciwstawionych rozwiązaniach, co również może mieć wpływ na ich wartość użyteczną. Ponadto wskazywał, że dopiero zamontowanie przewodów o mniejszej średnicy niż otwór pozwala na lepsze chłodzenie połączenia. Urząd w kwestionowanej decyzji zaś zauważył, a WSA w zaskarżonym wyroku podzielił, że do otworów i gniazda wkładane są kable o pewnej objętości, dostosowanej do ich przekroju poprzecznego i powstaje podobna ilość ciepła, a powierzchnie wymieniające ciepło z otoczeniem nie różnią się w znaczący sposób. Skarżący nie przedstawił natomiast dowodów co do istotnych różnic w nagrzewaniu się urządzeń zbudowanych według spornego wzoru a przeciwstawionych rozwiązań. W przypadku problemu wystawania kabli poza przelotowe otwory skarżący odwołał się do elementów organizacyjnych – obcinania wystających części kabli.
Natomiast nie uznawał Skarżący za zasadne odwoływanie się do rozwiązań organizacyjnych, w przypadku problemu wysuwania się kabla, że nie straci kabel cech, jeżeli będzie przeprowadzana regularna konserwacja, a co wynikało z materiałów przedłożonych przez Wnoszącego sprzeciw. Ponadto Skarżący nie przedstawił danych co do wysuwania się przewodów i ich topnienia i wpływu na to zjawisko faktu, że w spornym rozwiązaniu jako zacisk służy tylko jedna śruba. Uprawniony zaś w zgłoszeniu, w jego opisie podał, że rozwiązanie według wzoru użytkowego zabezpiecza kable lub przewody elektroenergetyczne przed rozkręceniem się przy wykonywaniu połączeń pomiędzy transformatorem a rozdzielnicą elektryczną, czyli jedna śruba o zakończeniu stożkowym także miała spełniać omawianą cechę. Ponadto sporne rozwiązanie dotyczyło zarówno przewodów oraz kabli elektroenergetycznych. Skarżący tych okoliczności nie podważył, podobnie jak opinii Uczestnika przedstawionej na rozprawie przed UP w dniu 9 lutego 2017r., że żadne z rozwiązań nie ma elementu utrzymującego śrubę w stałej niezmiennej pozycji (protokół rozprawy , k. – 62 akt adm.), także rozwiązania przeciwstawione. Zatem problem wysuwania się kabla nie był związany z wykorzystaniem tylko jednej śruby jako zacisku. Ponadto zakończenie śruby (stożkowate) nie musiało oznaczać, że będzie następowało przecinanie kabli, zwłaszcza, że śruba w przeciwstawionych rozwiązaniach miała kształt elipsowaty, co oznaczało, że tylko wierzchołek działał jako zacisk. Aby przeciwstawiony wzór skutecznie zaciskał, przekrój kabla powinien być dostosowany do przekroju otworu, o czym w innym kontekście zauważał organ. Kształt końcówki śruby w przeciwstawionych rozwiązaniach nie dawał gwarancji, co próbował przedstawić Wnioskodawca, że śruby przez cały działania będą w niezmienionej pozycji względem kabla, a kabel względem śrub.
W oparciu o zgromadzony materiał dowodowy Urząd przeanalizował zgłaszane zastrzeżenia co spornego wzoru użytkowego i nie podzielił opinii skarżącego. Sąd I instancji prawidłowo ocenił decyzje Urzędu.
Organ i WSA zauważyli, że w ramach oceny cechy użyteczności bierze się pod uwagę również, czy występują ułatwienia, które ujawniają się w procesie wytwarzania przedmiotu, którego wzór dotyczy, przyczyniając się do zmniejszania kosztów produkcji, co miało miejsce w przypadku spornego wzoru, który ma mniej śrub niż przeciwstawione oraz jest prostszy w konstrukcji. Skarżący próbował jedynie bagatelizować tę cechę, zwracając uwagę na nieduży koszt jednej śruby w stosunku do całego urządzenia, jakby zapominając, że mowa jest o produkcji przemysłowej.
Niezależnie od wcześniej wykazanych wad skargi kasacyjnej, Wnoszący sprzeciw nie wykazał, że sporny wzór posiadał takie wady techniczne, które wykluczałyby jego praktyczne zastosowanie zgodnie z funkcjonalnym przeznaczeniem.
Dlatego niezasadne okazały się zarzuty sformułowane w pkt I petitum skargi kasacyjnej.
Wobec powyższego skargę kasacyjną jako pobawioną usprawiedliwionych podstaw, na mocy art. 184 p.p.s.a. oddalono.