II GSK 1248/23

Naczelny Sąd Administracyjny2025-10-09
NSAAdministracyjneWysokansa
drogi publicznesamorząd terytorialnyhandel rolniczypas drogowykompetencjeuchwałaprawo miejscowezarządca drogizezwolenie

Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok WSA i stwierdził nieważność uchwały rady gminy wyznaczającej miejsce handlu dla rolników w pasie drogowym, uznając to za naruszenie kompetencji zarządcy drogi.

Wojewoda zaskarżył uchwałę Rady Miejskiej w O., która wyznaczyła rynek w O. (będący pasem drogowym) jako miejsce do prowadzenia handlu przez rolników. WSA oddalił skargę, uznając, że rada nie naruszyła prawa. NSA uchylił wyrok WSA, stwierdzając nieważność uchwały. Sąd uznał, że rada gminy nie miała kompetencji do wyznaczenia pasa drogowego na cele handlowe, gdyż wymaga to indywidualnego zezwolenia zarządcy drogi, a taka procedura nie stanowi ułatwienia w handlu.

Sprawa dotyczyła uchwały Rady Miejskiej w O., która na podstawie ustawy o ułatwieniach w prowadzeniu handlu przez rolników, wyznaczyła rynek w O. jako miejsce do prowadzenia handlu przez rolników i ich domowników. Rynek ten stanowił pas drogowy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę Wojewody, uznając, że wyznaczenie miejsca w pasie drogowym nie narusza prawa, a decyzja o zajęciu pasa drogowego nadal należy do zarządcy drogi. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę kasacyjną Wojewody, uchylił wyrok WSA i stwierdził nieważność uchwały. Sąd uznał, że rada gminy nie posiadała kompetencji do wyznaczenia pasa drogowego na cele handlowe, ponieważ wymaga to indywidualnego zezwolenia zarządcy drogi zgodnie z ustawą o drogach publicznych. Procedura ta, związana z koniecznością uzyskania zezwolenia i opłat, nie stanowi ułatwienia w handlu, co było celem ustawy. NSA uznał również, że zamieszczenie w regulaminie informacji o przepisach ustawowych nie jest naruszeniem zasad techniki prawodawczej, jeśli służy zapewnieniu bezpieczeństwa prawnego obywateli.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, rada gminy nie posiada kompetencji do wyznaczenia pasa drogowego na cele handlowe, gdyż wymaga to indywidualnego zezwolenia zarządcy drogi.

Uzasadnienie

Wyznaczenie pasa drogowego na cele handlowe wymaga indywidualnego zezwolenia zarządcy drogi, a procedura ta nie stanowi ułatwienia w handlu. Kompetencje do rozporządzania pasem drogowym posiada zarządca drogi, a nie rada gminy.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (12)

Główne

u.d.p. art. 40 § ust. 1

Ustawa o drogach publicznych

Zajęcie pasa drogowego na cele niezwiązane z budową, przebudową, remontem, utrzymaniem i ochroną dróg wymaga zezwolenia zarządcy drogi wydanego w formie decyzji administracyjnej.

u.u.h.r. art. 1

Ustawa o ułatwieniach w prowadzeniu handlu w piątki i soboty przez rolników i ich domowników

Ustawa ma na celu ułatwienie i usprawnienie prowadzenia handlu przez rolników.

u.u.h.r. art. 3 § ust. 1

Ustawa o ułatwieniach w prowadzeniu handlu w piątki i soboty przez rolników i ich domowników

Miejsce do prowadzenia handlu wyznacza rada gminy w drodze uchwały.

Pomocnicze

u.u.h.r. art. 5

Ustawa o ułatwieniach w prowadzeniu handlu w piątki i soboty przez rolników i ich domowników

Rada gminy jest upoważniona do uchwalenia zasad prowadzenia handlu.

u.s.g. art. 91 § ust. 1 i ust. 4

Ustawa o samorządzie gminnym

Akt prawa miejscowego dotknięty istotnym naruszeniem prawa podlega stwierdzeniu nieważności.

p.p.s.a. art. 147 § § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 183 § § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 188

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 203 § pkt 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 205 § § 2

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów w sprawie zasad techniki prawodawczej § § 135, § 137

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych § § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) i § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c)

Argumenty

Skuteczne argumenty

Rada gminy nie posiada kompetencji do wyznaczenia pasa drogowego na cele handlowe, gdyż wymaga to indywidualnego zezwolenia zarządcy drogi. Wyznaczenie pasa drogowego na cele handlowe nie stanowi ułatwienia w prowadzeniu handlu przez rolników.

Odrzucone argumenty

Uchwała rady gminy nie narusza prawa, a wyznaczone miejsce spełnia warunki ustawy. Przeznaczenie pasa drogowego na cele handlowe nie jest wkroczeniem w kompetencje zarządcy drogi.

Godne uwagi sformułowania

kompetencje do wyznaczenia (przeznaczenia) miejsca na prowadzenie handlu przez rolników i ich domowników wymagają posiadania umocowania do rozporządzania tym miejscem nie jest możliwe wypowiadanie się o zajęciu pasa drogowego na cele niewymienione w art. 40 ust.1 ustawy o drogach publicznych, nie tylko przez inny niż wskazany w tym przepisie organ, ale również w drodze aktu abstrakcyjnego i generalnego prawo powinno być stabilne, spójne, jasne i zrozumiałe, aby jednostka miała poczucie bezpieczeństwa prawnego

Skład orzekający

Małgorzata Rysz

przewodniczący

Elżbieta Czarny-Drożdżejko

sędzia

Karolina Kisielewicz-Sierakowska

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja kompetencji rady gminy w zakresie wyznaczania miejsc handlu w pasie drogowym oraz zasady stosowania przepisów o pasie drogowym w kontekście handlu rolnego."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji wyznaczenia miejsca handlu w pasie drogowym przez radę gminy. Może mieć zastosowanie do innych przypadków, gdzie organy samorządowe próbują regulować kwestie związane z pasem drogowym w sposób wykraczający poza ich kompetencje.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy konfliktu kompetencji między radą gminy a zarządcą drogi w kontekście wspierania rolników, co jest istotne dla samorządów i przedsiębiorców rolnych. Pokazuje, jak ważne jest precyzyjne stosowanie przepisów dotyczących pasów drogowych.

Rada gminy nie może decydować o handlu na drogach – NSA wyjaśnia granice kompetencji.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II GSK 1248/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-10-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-06-29
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Elżbieta Czarny-Drożdżejko
Karolina Kisielewicz-Sierakowska /sprawozdawca/
Małgorzata Rysz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6049 Inne o symbolu podstawowym 604
6401 Skargi organów nadzorczych na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 93 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym)
Hasła tematyczne
Drogi publiczne
Samorząd terytorialny
Sygn. powiązane
III SA/Gl 46/23 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2023-03-07
Skarżony organ
Prezydent Miasta
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i stwierdzono nieważność zaskarżonej uchwały
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 1376
art. 40 ust. 1
Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych - t.j.
Dz.U. 2021 poz 2290
art. 1, art. 3 ust. 1, art. 5
Ustawa z dnia 29 października 2021 r. o ułatwieniach w prowadzeniu handlu w piątki i soboty przez rolników i ich domowników
Dz.U. 2021 poz 1372
art. 91 ust. 1 i ust. 4
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Rysz Sędzia NSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko Sędzia del. WSA Karolina Kisielewicz-Sierakowska (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Jolanta Dominiak po rozpoznaniu w dniu 9 października 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Wojewody Śląskiego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 7 marca 2023 r. sygn. akt III SA/Gl 46/23 w sprawie ze skargi Wojewody Śląskiego na uchwałę Rady Miejskiej w O. z dnia 12 kwietnia 2022 r. nr XXV/307/22 w przedmiocie wyznaczenia miejsc do prowadzenia handlu w piątki i soboty przez rolników i ich domowników 1. uchyla zaskarżony wyrok, 2. stwierdza nieważność zaskarżonej uchwały w całości, 3. zasądza od Miasta O. na rzecz Wojewody Śląskiego 720 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 7 marca 2023 r., sygn. akt III SA/Gl 46/23 oddalił skargę Wojewody [...] na uchwałę Rady Miejskiej w O. z [...] kwietnia 2022 r. (nr [...]), którą ten organ, na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 15 i art. 40 ust. 1 i ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2021 r., poz. 1372 ze zm., dalej jako "u.s.g.") oraz art. 3 i art. 6 ustawy z dnia 29 października 2021 r. o ułatwieniach w prowadzeniu handlu w piątki i soboty przez rolników i ich domowników (Dz.U. z 2021 r., poz. 2290, dalej również jako "ustawa"), w § 1 wyznaczył miejsce prowadzenia handlu w piątki i soboty przez rolników i ich domowników produktami rolnymi lub spożywczymi produktami rolnymi i spożywczymi oraz wyrobami rękodzieła wytworzonymi w gospodarstwie rolnym na terenie Miasta i Gminy O. - na płycie rynku w O., tj. na działce nr ew. [...], stanowiącej pas drogowy.
W § 2 uchwały postanowiono, że zasady prowadzenia handlu przez rolników i ich domowników na wyznaczonym miejscu określa regulamin, który stanowi załącznik do niniejszej uchwały. Zgodnie z § 2 tego regulaminu, umożliwienie handlu przez rolników i ich domowników w piątki i soboty wymaga zgody na zajęcie pasa drogowego i związanej z nią opłaty.
Sąd I instancji nie podzielił stanowiska organu nadzoru, że zaskarżona uchwała (akt prawa miejscowego), jest dotknięta istotnym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 91 ust. 1 u.s.g, powodującym konieczność stwierdzenia jej nieważności na podstawie art. 147 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259, dalej jako: "p.p.s.a.").
Zdaniem WSA w Gliwicach, wbrew stanowisku skarżącego, Rada Miejska wyznaczyła miejsce do prowadzenia handlu uwzględniając warunki wskazane w art. 3 ust. 2 ustawy – dogodną komunikację, bliską lokalizację z centrum gminy jak i bliską lokalizację miejsc atrakcyjnych turystycznie i nie ma podstaw do przyjęcia, że to miejsce nie będzie potencjalnie ułatwiać rolnikom lub ich domownikom sprzedaż towarów, a nabywcom dostęp do nich. Rynek w O., na którym ma odbywać się ten handel, to przestronny plac, na którym w zasadniczej części nie odbywa się ruch pojazdów, położony nie tylko w pobliżu głównej atrakcji turystycznej zamku wchodzącego w skład Szlaku [...], a przede wszystkim w centralnym miejscu Gminy, w pobliżu instytucji i urzędów, punktów usługowych. Ułatwienia w prowadzenia handlu nie przekreśla okoliczność, że teren ten znajduje się w całości w pasie drogowym. Ustawa nie zawiera zakazu lokowania miejsca handlu w pasie drogowym i to do rolnika będzie należała decyzja, czy zdecyduje się z takiego miejsca korzystać ponosząc związane z tym opłaty za zajęcie pasa drogowego.
Sąd I instancji odnosząc się do zarzutu skarżącego, że ponowne uregulowanie przez uchwałę materii ustawowej zawsze będzie prowadzić do sprzeczności z prawem takiego postanowienia, stwierdził, że kwestionowana uchwała nie rozstrzyga o treści obowiązujących przepisów, ich nie modyfikuje ani nie zmienia. Postanowienie § 2 regulaminu, który stanowi, że "umożliwienie handlu przez rolników i ich domowników w piątki i soboty wymaga zgody na zajęcie pasa drogowego i związanej z nią opłaty", należy odczytywać w ten sposób, że prowadzenie handlu w miejscu wyznaczonym w uchwale wymaga uzyskania zgody na zajęcia pasa drogowego i uiszczenia stosownej opłaty. Rolnicy zamierzający prowadzić handel w tym miejscu mogą po prostu nie mieć świadomości, że rynek położony jest w pasie drogowym i że korzystanie z niego wymaga zgody zarządcy drogi i uiszczenia opłaty.
WSA w Gliwicach dodał, że przeznaczenie pasa drogowego na cele handlowe nie oznacza, że j.s.t. wkroczyła w kompetencje innego organu (zarządcy drogi). Decyzja o zajęciu pasa drogowego będzie nadal należeć do zarządcy drogi, a nie do Rady Gminy, dlatego zarzut naruszenia art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz.U. z 2021 r., poz. 1376 ze zm.) o drogach publicznych jest nieuzasadniony.
Wojewoda [...] złożył od wyroku WSA w Gliwicach z 7 marca 2023 r., sygn. akt III SA/Gl 46/23 skargę kasacyjną, zaskarżając wyrok w całości.
Skarżący kasacyjnie zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie:
1) art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz.U. z 2021 r., poz. 1376 ze zm.), poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że rada gminy, tj. organ inny niż zarządca drogi, może stanowić o zajęciu pasa drogowego na cele prowadzenia handlu w piątki i soboty przez rolników i ich domowników, tj. na cele niezwiązane z budową, przebudową, remontem, utrzymaniem i ochroną dróg, podczas gdy kompetencje decyzyjne w zakresie udzielenia zezwolenia na zajęcie pasa drogowego na powyższe cele posiada wyłącznie zarządca drogi, co stanowi również naruszenie art. 7 Konstytucji RP;
2) art. 40 ust. 1 ustawy o drogach publicznych poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że o zajęciu pasa drogowego na cele prowadzenia handlu w piątki i w soboty przez rolników i ich domowników, tj. na cele niezwiązane z budową, przebudową, remontem, utrzymaniem i ochroną dróg, można stanowić w drodze aktu prawa miejscowego, tj. w sposób generalny i abstrakcyjny, podczas gdy zajęcie pasa drogowego na cele niezwiązane z budową, przebudową, remontem, utrzymywaniem i ochroną dróg ma charakter wyjątkowy i indywidualny, wymagający każdorazowego wydania zezwolenia zarządy drogi;
3) art. 3 ust. 1 w zw. z art. 1 ustawy z dnia 29 października 2021 r. o ułatwieniach w prowadzeniu handlu w piątki i soboty przez rolników i ich domowników (Dz.U. z 2021 r., poz. 2290), poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że wyznaczenie miejsca do prowadzenia handlu w piątki i soboty przez rolników i ich domowników w pasie drogowym, tj. miejscu, w którym handel wymaga uzyskania zezwolenia na zajęcie pasa drogowego, stanowi ułatwienie w prowadzeniu handlu, podczas gdy zdaniem skarżącego kasacyjnie powyższe nie stanowi ułatwienia w handlu, z uwagi na bariery formalnoprawne i dodatkowe opłaty;
4) art. 5 ustawy o ułatwieniach w prowadzeniu handlu w piątki i soboty przez rolników i ich domowników, poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na uznaniu, że w pojęciu "zasad prowadzenia handlu", do uchwalenia których upoważniona jest rada gminy, mieści się zawarcie informacji o przepisach rangi ustawy, podczas gdy akt prawa miejscowego, jakim jest regulamin określający te zasady, powinien zawierać wyłącznie regulacje o charakterze prawnym, a nie informacyjnym.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wnoszący tę skargę przedstawił argumentację na poparcie zasadności sformułowanych zarzutów. Zdaniem organu nadzoru, przyjęcie przez Sąd I instancji, że rada gminy stanowiąc w akcie prawa miejscowego o zajęciu drogi na cele prowadzenia handlu, nie wkracza w kompetencje organu wykonawczego gminy (Burmistrza Gminy i Miasta O.), będącego zarządcą drogi, bowiem organ ten nadal uprawniony jest do wydania zezwolenia na zajęcie pasa drogowego, prowadzi do niemożliwej do zaakceptowania w demokratycznym państwie prawa sytuacji, w której dojść może do niewykonalności podjętej uchwały, co nastąpi w sytuacji, gdy organ wykonawczy gminy odmowi wydania zezwolenia na zajecie pasa drogowego, mimo że rada gminy wyznaczyła to miejsce jako miejsce do prowadzenia handlu. Autor skargi kasacyjnej dodał, że nie jest możliwe wypowiadanie się o zajęciu pasa drogowego na cele niewymienione w art. 40 ust.1 ustawy o drogach publicznych, nie tylko przez inny niż wskazany w tym przepisie organ, ale również w drodze aktu abstrakcyjnego i generalnego, jakim jest uchwała rady gminy podejmowana w oparciu o art. 3 ust. 1 ustawy o ułatwieniach w prowadzeniu handlu w piątki i soboty przez rolników i ich domowników.
Wnoszący skargę kasacyjną podkreślił, że powołana ustawa ma przede wszystkim ułatwić i usprawnić prowadzenie tego handlu, m. in. poprzez obniżenie kosztów związanych z tym handlem, na co zwrócono uwagę w uzasadnieniu do projektu tej ustawy. Jednym z elementów tego ułatwienia jest zwolnienie handlujących z opłaty targowej (art. 7 ustawy). W związku z tym, zdaniem autora skargi kasacyjnej, miejsce do prowadzenia handlu musi uwzględniać nie tylko wymagania określone w art. 3 ust. 2 ustawy, ale również cel ustawy, czego w niniejszej sprawie nie uczyniono. Konieczność uzyskania zezwolenia na zajęcie pasa drogowego nie ułatwia rolnikom i ich domownikom prowadzenia handlu na terenie Gminy, a ponadto wymaga ponoszenia dodatkowych kosztów.
W uzasadnieniu ostatniego zarzutu sformułowanego w skardze kasacyjnej, dotyczącego błędnej wykładni art. 5 ustawy o ułatwieniach w prowadzeniu handlu w piątki i soboty przez rolników i ich domowników, wnoszący skargę kasacyjną podniósł, że stosownie do § 11 w zw. z § 143 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie "Zasad techniki prawodawczej" (Dz.U. z 2016 r., poz. 283) w ustawie nie zamieszcza się wypowiedzi, które nie służą wyrażaniu norm prawnych, a w szczególności apeli, postulatów, zaleceń, upomnień oraz uzasadnień formułowanych norm. Naruszenie któregokolwiek z tych wymogów skutkuje, co do zasady, nieważnością wadliwego postanowienia, jako istotnie naruszającego prawo (wyrok WSA w Poznaniu z 25 lutego 2021 r., sygn. akt IV SA/Po 1268/20). Autor skargi kasacyjnej dodał, że nie zmienia tej oceny to, że celem Rady było poinformowanie handlujących że teren znajduje się w pasie drogowym i na tę okoliczność odwołał się do wyroku 20 grudnia 2022 r., sygn. akt III OSK 6962/21, w którym NSA stwierdził, że "możliwość poinformowania podmiotów korzystających z siłowni miejskich o obowiązujących na ich terenie zasadach zachowania (...) wynikających z przepisów ustaw nie jest wykluczona. Organ stanowiący gminy nie może jednak tego uczynić w formie akry prawa miejscowego, lecz co najwyżej w formie stosownej tablicy informacyjnej". W konkluzji wnoszący skargę kasacyjną stwierdził, że zamieszczenie tej informacji w uchwale nie mieści się w delegacji ustawowej z art. 5 ustawy o ułatwieniach w prowadzeniu handlu (...) – nie stanowi zasad prowadzenia handlu, do których uwalenia upoważniona jest rada gminy, lecz zbiór innych powszechnie obowiązujących zasad handlu i zajmowania pasa drogowego.
Rada Miejska w O. w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosła o jej oddalenie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
Ustosunkowując się do zarzutów skargi kasacyjnej podniosła, że wnoszący skargę kasacyjną błędnie utożsamia zajecie pasa drogowego z wyznaczeniem miejsca do prowadzenia handlu, a nadto, że przepisy ustawy nie zawierają szczegółowych wytycznych co do miejsca prowadzenia handlu przez rolników i ich domowników. Jak wnika z pisma Sekretarza Stanu w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] marca 2023 r., miejsca do handlu niekoniecznie muszą być wyznaczone na dotychczasowych targowiskach - może to być pas drogi albo parking np. przy siedzibie gminy. Wbrew zapatrywaniu wnoszącego skargę kasacyjną, Rada Miejska w O. wyznaczając Rynek jako miejsce prowadzenia handlu, uwzględniła okoliczności wymienione w art. 6 ustawy. Rolnicy uzyskali możliwość prowadzenia handlu w samym centrum O., w bezpośrednim sąsiedztwie Urzędu Gminy i innych urzędów i instytucji oraz punktów usługowych, w miejscu dobrze dogodnym komunikacyjnie oraz blisko atrakcji turystycznej (Ruiny [...] w O. wybudowanego w systemie tzw. [...]). Dlatego, mimo ciążącego na zainteresowanych rolnikach obowiązku uzyskania zezwolenia i uiszczenia stosownej opłaty, należy uznać, że Rada Miejska w O. wyznaczając Rynek w O. jako miejsce prowadzenia handlu w piątki i w soboty przez rolników i ich domowników, dokonała znacznego jego ułatwienia. Pełnomocnik dodał, że [...] rynek stanowi od lat miejsce gminnego handlu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna jest uzasadniona. Nie wszystkie jednak jej zarzuty zasługują na uwzględnienie.
W postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym prowadzonym na skutek wniesienia skargi kasacyjnej obowiązuje generalna zasada ograniczonej kognicji tego sądu (art. 183 § 1 p.p.s.a.). Naczelny Sąd Administracyjny jako sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, wyznaczonych przez przyjęte w niej podstawy, określające zarówno rodzaj zarzucanego zaskarżonemu orzeczeniu naruszenia prawa, jak i jego zakres. Z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania. Ta jednak nie miała miejsca w rozpoznawanej sprawie.
Przepis art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 29 października 2021 r. o ułatwieniach w prowadzeniu handlu w piątki i soboty przez rolników i ich domowników stanowi, że miejsce do prowadzenia handlu w piątki i soboty przez rolników i ich domowników wyznacza rada gminy w drodze uchwały. Wyznaczenie miejsca do prowadzenia handlu to przekazanie określonego miejsca na te cele, albo inaczej – zarządzenie czy zadecydowanie o tym, że tego rodzaju działalność będzie prowadzona w tym właśnie miejscu. Kierując się znaczeniem prawnym i językowym tego pojęcia można przyjąć, że kompetencje do wyznaczenia (przeznaczenia) miejsca na prowadzenie handlu przez rolników i ich domowników wymagają posiadania umocowania do rozporządzania tym miejscem, do władania nim np. na podstawie tytułu własności, prawa do zarządu albo nawet umowy cywilnoprawnej.
Z okoliczności rozpatrywanej sprawy wynika, że miejscem wyznaczonym do prowadzenia handlu jest pas drogowy. Przepis art. 22 ust. 1 ustawy o drogach publicznych stanowi, że gruntami w pasie drogowym zarządza w sposób trwały i nieodpłatny zarząd drogi. W § 2 regulaminu określającego zasady prowadzenia handlu w piątki i soboty przez rolników i ich domowników na wyznaczonym miejscu, stanowiącego załącznik do uchwały Rady Miejskiej w O. z [...] kwietnia 2022 r. postanowiono, że umożliwienie handlu przez rolników i ich domowników w piątki i soboty wymaga zgody na zajęcie pasa drogowego i związanej z nią opłaty, a w § 4 tego regulaminu, że handel dozwolony jest na zasadach określonych prawem oraz niniejszym regulaminem. Odesłanie do tych regulacji prawnych świadczy o tym, że uchwała wyznaczając miejsce prowadzenia handlu w pasie drogowym nie ma charakteru regulacji autonomicznej, nie wkracza w ustawowe kompetencje organu sprawującego zarząd pasem drogowym. Prowadzi to do wniosku, że Rada Miejska nie posiadając uprawnień do rozporządzania miejscem usytuowanym w pasie drogowym nie mogła i w istocie nie wyznaczyła tego miejsca (przeznaczyła go) do prowadzenia handlu przez rolników i ich domowników. W świetle obowiązującego prawa wyznaczanie miejsca do prowadzenia takiej działalności należałoby do zarządcy pasa drogowego, w trybie określonym w ustawie o drogach publicznych, w formie indywidualnej decyzji – zezwolenia na zajęcie pasa drogowego (art. 40 ust. 1).
Korzystanie z miejsc w pasie drogowym do prowadzenia handlu przez rolników, nie jest, ze względu na procedurę uzyskania indywidualnego zezwolenia na zajęcia pasa drogowego, żadnym deklarowanym już w tytule ustawy z 29 października 2021r. i w art. 1 tego aktu ułatwieniem w prowadzeniu takiego handlu przez rolników i członków ich rodzin.
Przepis art. 40 ust.1 ustawy o drogach publicznych stanowi, że zajęcie pasa drogowego na cele niezwiązane z budową, przebudową, remontem, utrzymaniem i ochroną dróg, wymaga zezwolenia zarządcy drogi, wydanego w drodze decyzji administracyjnej. Wiąże się więc z koniecznością złożenia podania (wniosku) o wydanie takiej decyzji, w którym wnioskodawca musi z góry, z wyprzedzeniem uwzględniającym przewidziane w k.p.a. terminy do załatwienia sprawy administracyjnej, określić termin (terminy) tego zajęcia oraz zajętą powierzchnię (art. 40 ust. 3 i 4 ustawy). Za zajęcie pasa drogowego przez rolnika bez wymaganego zezwolenia, z przekroczeniem terminu zajęcia określonego w zezwoleniu lub zajęcie powierzchni większej niż określona w zezwoleniu groziłaby mu kara pieniężna w wysokości 10-krotności należnej opłaty (art. 40 ust. 12 ustawy).
Z tych względów należy uznać za uzasadnione zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia art. 3 ust. 1 i art. 1 ustawy dnia 29 października 2021 r. o ułatwieniach w prowadzeniu handlu w piątki i soboty przez rolników i ich domowników.
Nie są natomiast uzasadnione zarzuty naruszenia przez Sąd I instancji art. 40 ust. 1 ustawy o drogach publicznych. Wbrew stwierdzeniom skargi kasacyjnej kwestionowana uchwała Rady Gminy nie stanowi o zajęciu pasa drogowego na cele prowadzenia handlu przez rolników. Sąd I instancji prawidłowo stwierdził, że przeznaczenie pasa drogowego na cele handlowe w sposób określony w tej uchwale nie jest wkroczeniem przez Radę Gminy w kompetencje zarządcy drogi. Decyzja o zajęciu pasa drogowego należałaby bowiem nadal do zarządcy drogi, a nie do Rady Gminy.
Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela również zarzutu skargi kasacyjnej dotyczącego naruszenia art. 5 ustawy o ułatwieniach w prowadzeniu handlu w piątki i soboty przez rolników i ich domowników, przez zamieszczenie w regulaminie określającym zasady prowadzenia handlu przez rolników i ich domowników w wyznaczonym miejscu informacji o ustawowych przepisach prawnych, które mają zastosowanie w kwestiach dotyczących tego handlu.
W rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z 20 czerwca 2002 r. "Zasady techniki prawodawczej" postanowiono, że w akcie normatywnym typu uchwała zamieszcza się przepisy prawne o charakterze regulacyjnym (§ 135), w związku z tym zakazuje się powtarzania przepisów innych aktów normatywnych (§137). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego tych reguł nie należy odnosić w sposób bezwzględny i rygorystyczny do postanowień jedynie informujących o obowiązujących przepisach prawnych wyższego rzędu (np. ustawach), mających zastosowanie w materii uregulowanej w uchwale (por. np. wyrok NSA z 30 października 2024 r., sygn. akt II OSK 1537/24). Przemawia za tym wywiedziona przez Trybunał Konstytucyjny z art. 2 Konstytucji RP zasada budowania zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa (inaczej zasada zaufania obywatela do państwa i prawa), uznawana za jedną z fundamentalnych zasad demokratycznego państwa prawnego w Polsce.
W myśl tej zasady prawo powinno być stabilne, spójne, jasne i zrozumiałe, aby jednostka miała poczucie bezpieczeństwa prawnego, mogła kształtować swoje zachowanie w zaufaniu do działań władzy.
Waga tych wymagań kierowanych do prawodawcy jest szczególnie istotna w kontekście rzymskiej zasady ignorantia iuris nocet. Prawodawca, szczególnie lokalny, mając na uwadze ochronę jednostki przed skutkami nieznajomości prawa powinien jej umożliwić poznanie norm prawnych, odnoszących się do jej sytuacji prawnej, regulowanej danym aktem prawnym, również tych, które pochodzą spoza tego aktu. Przykład kwestionowanej uchwały Rady Gminy wskazuje, że jej adresaci – rolnicy i ich domownicy działając w zaufaniu do treści takiego aktu niezawierającego odesłania do prawa powszechnie obowiązującego, mogliby go uznać za wyczerpującą regulację zasad handlu w wyznaczonym miejscu, narażając się na surowe konsekwencje, o których była wyżej mowa.
Z tych wszystkich względów NSA na podstawie art. 188 p.p.s.a. w związku z art. 147 § 1 p.p.s.a. uwzględnił skargę kasacyjną i uznając, że zaskarżona uchwała w sposób istotny narusza prawo, stwierdził jej nieważność w całości. Za istotne naruszenie prawa (art. 91 ust. 1 i ust. 4 u.s.g.), skutkujące nieważnością uchwały, zalicza się naruszenie: przepisów wyznaczających kompetencję do podejmowania uchwał, podstawy prawnej podejmowania uchwał, przepisów prawa ustrojowego, przepisów prawa materialnego przez wadliwą ich wykładnię, a także przepisów regulujących procedurę podejmowania uchwał. Istotne uchybienie prawa to uchybienie prowadzące do skutków, które nie mogą być tolerowane w demokratycznym państwie prawnym (por. np. wyrok NSA z 13 stycznia 2022 r., sygn. akt III OSK 542/21).
O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 203 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) i § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI