II GSK 1230/24

Naczelny Sąd Administracyjny2024-11-28
NSAAdministracyjneWysokansa
prawo administracyjneprawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymiprawo o postępowaniu administracyjnymzatrzymanie prawa jazdydłużnik alimentacyjnyniekonstytucyjnośćwtórna niekonstytucyjnośćTrybunał Konstytucyjnykontrola konstytucyjności

NSA uchylił wyrok WSA i decyzję SKO w sprawie zatrzymania prawa jazdy, uznając przepisy ustawy o pomocy alimentacyjnej za wtórnie niekonstytucyjne.

NSA rozpoznał skargę kasacyjną Z.K. od wyroku WSA w Warszawie, który oddalił skargę na decyzję SKO odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta m.st. Warszawy o zatrzymaniu prawa jazdy. NSA uznał, że przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, na podstawie których wydano decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy, są wtórnie niekonstytucyjne, powtarzając rozwiązania uznane wcześniej przez TK za niezgodne z Konstytucją. W związku z tym uchylono zaskarżony wyrok i decyzję.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Z. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który oddalił skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie. Sprawa dotyczyła odmowy stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z 2011 r. o zatrzymaniu prawa jazdy skarżącego, wydanej na podstawie przepisów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Sąd pierwszej instancji podzielił stanowisko organu odwoławczego, że organy administracji nie mogą badać konstytucyjności przepisów prawa, które muszą stosować, dopóki nie utracą mocy obowiązującej. Naczelny Sąd Administracyjny uznał jednak skargę kasacyjną za zasadną, wskazując na zarzuty naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Kluczowe dla rozstrzygnięcia było stwierdzenie, że przepisy art. 5 ust. 3 i 5 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, na podstawie których wydano decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy, zawierają rozwiązania analogiczne do art. 5 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r., który został uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją RP. NSA określił to jako 'wtórną niekonstytucyjność'. W związku z tym, że decyzja została wydana na podstawie przepisów dotkniętych wtórną niekonstytucyjnością, uznał, że doszło do rażącego naruszenia prawa, co uzasadnia stwierdzenie nieważności decyzji. NSA uchylił zaskarżony wyrok WSA oraz zaskarżoną decyzję SKO, nakazując organowi administracji ponowne rozpoznanie sprawy z uwzględnieniem oceny prawnej dotyczącej uprawnienia do odmowy zastosowania przepisów ustawy.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (4)

Odpowiedź sądu

Tak, organ administracji ma obowiązek odmowy zastosowania przepisu dotkniętego wtórną niekonstytucyjnością, gdyż jego zastosowanie prowadzi do rażącego naruszenia prawa i skutków niemożliwych do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności.

Uzasadnienie

NSA uznał, że przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, na podstawie których wydano decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy, są analogiczne do przepisów uznanych przez TK za niezgodne z Konstytucją. Zastosowanie takich przepisów przez organ administracji stanowi rażące naruszenie prawa i skutkuje możliwością stwierdzenia nieważności decyzji.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (14)

Główne

k.p.a. art. 156 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Naruszenie przepisu prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności decyzji, jeśli naruszenie jest rażące.

u.p.o.a. art. 5 § 3

Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów

Przepis uznany za wtórnie niekonstytucyjny.

u.p.o.a. art. 5 § 5

Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów

Przepis uznany za wtórnie niekonstytucyjny.

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia decyzji lub postanowienia w przypadku naruszenia prawa materialnego lub postępowania.

p.p.s.a. art. 134 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres kontroli sądu administracyjnego.

p.p.s.a. art. 188

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia zaskarżonego wyroku i orzeczenia co do istoty sprawy lub uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.

Konstytucja RP art. 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Zasada demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej.

Konstytucja RP art. 31 § 3

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Ograniczenia korzystania z konstytucyjnych wolności i praw.

Pomocnicze

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

u.p.w.d.a. art. 5

Ustawa z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej

Przepis uznany przez TK za niezgodny z Konstytucją RP.

p.p.s.a. art. 183 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej.

p.p.s.a. art. 182 § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię/niewłaściwe zastosowanie art. 5 ust. 3 i 5 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, polegające na przyjęciu, iż w świetle przywołanych przepisów Prezydent m.st. Warszawy miał prawo zastosować ww. artykuł w sytuacji, gdy prowadziło to do wtórnej niekonstytucyjności. Naruszenie przepisów postępowania (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. oraz w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.) poprzez uznanie, iż decyzja nie jest dotknięta wadą w sytuacji, gdy w sprawie zachodziły przesłanki nieważności z powodu wtórnej niekonstytucyjności przepisów.

Odrzucone argumenty

Niewłaściwe zastosowanie art. 44 k.p.a. i przyjęcie, iż doszło do skutecznego doręczenia decyzji organu pierwszej instancji w sytuacji, gdy skarżący nie zamieszkiwał pod adresem ul. [...] w W. w dacie doręczenia decyzji. Naruszenie przepisów postępowania (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. oraz w związku z art. 156 § 2 k.p.a.) poprzez niestwierdzenie nieważności decyzji SKO w sytuacji, gdy SKO wydało decyzję niestwierdzającą nieważność decyzji Prezydenta m.st. Warszawy uznając błędnie, iż od daty doręczenia decyzji Prezydenta m.st. Warszawy upłynęło 10 lat. Naruszenie art. 145 §1 pkt 1 lit c p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie skargi mimo rażącego naruszenia przepisów art. 7, art. 77, art. 80 k.p.a. poprzez niepodjęcie przez organ drugiej instancji wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, poprzez przeprowadzenie dowolnej a nie swobodnej oceny dowodów, nie weryfikowanie adresu pod jakim zamieszkiwał skarżący w dacie wydania i doręczenia decyzji przez organ pierwszej instancji.

Godne uwagi sformułowania

organy administracji nie posiadają zaś kompetencji do badania zgodności przepisów obowiązującego prawa z Konstytucją RP dopóki więc przepis prawa nie utraci mocy obowiązującej to musi być stosowany przez organy administracyjne kwestionowana norma prawna narusza zasadę prawidłowej legislacji poprzez naruszenie wymogu dostatecznej określoności przepisów kwestionowana regulacja narusza w zasadę sprawiedliwej procedury zatrzymanie prawa jazdy przewidziane w ustawie o dłużnikach alimentacyjnych winno służyć realizacji podstawowego celu tej ustawy, jakim jest zapewnienie skuteczności w egzekwowaniu należności alimentacyjnych kwestionowana regulacja nie może również zostać uznana za niezbędną w tym znaczeniu, że przymuszenie do realizacji obowiązków alimentacyjnych nie byłoby możliwe przy zastosowaniu mniej uciążliwych dla zobowiązanego do ich wykonania środków treść wskazanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego rozstrzyga o niekonstytucyjności normy prawnej, nakazującej staroście zatrzymanie prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu wyłącznie po stwierdzeniu, że wpłynął stosowny wniosek od właściwego organu w przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z tzw. wtórną niekonstytucyjnością, polegającą na powtórzeniu przez parlament rozwiązania prawnego, już uznanego przez Trybunał Konstytucyjny za sprzeczny z aktem prawnym wyższego stopnia skutek taki jest wobec tego niemożliwy do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności, bowiem prowadzi do rażącego naruszenia powyższych postanowień konstytucyjnych

Skład orzekający

Cezary Pryca

sprawozdawca

Dorota Dąbek

członek

Wojciech Kręcisz

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia 'wtórnej niekonstytucyjności' przepisów prawa i obowiązków organów administracji w sytuacji powtórzenia przez ustawodawcę rozwiązań uznanych przez TK za niezgodne z Konstytucją."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji, gdy przepisy powtarzają rozwiązania uznane za niekonstytucyjne, a sprawa dotyczy zatrzymania prawa jazdy na podstawie ustawy o pomocy alimentacyjnej.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia prawnego 'wtórnej niekonstytucyjności' i pokazuje, jak sądy mogą kwestionować przepisy powtarzające wadliwe rozwiązania prawne, nawet jeśli organy administracji nie mają kompetencji do badania konstytucyjności.

Sąd Najwyższy: Organy muszą odrzucać przepisy, które powtarzają błędy Konstytucji!

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II GSK 1230/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-11-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-06-17
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Cezary Pryca /sprawozdawca/
Dorota Dąbek
Wojciech Kręcisz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6031 Uprawnienia do kierowania pojazdami
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
VI SA/Wa 94/23 - Wyrok WSA w Warszawie z 2023-11-10
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 156 par. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2009 nr 1 poz 7
art. 5 ust. 3 i ust. 5
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jednolity.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Wojciech Kręcisz Sędzia NSA Dorota Dąbek Sędzia NSA Cezary Pryca (spr.) po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Z. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 listopada 2023 r. sygn. akt VI SA/Wa 94/23 w sprawie ze skargi Z. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 22 listopada 2022 r. nr KOC/6079/Ru/21 w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie zatrzymania prawa jazdy 1. uchyla zaskarżony wyrok w całości; 2. uchyla zaskarżoną decyzję.
Uzasadnienie
I
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 10 listopada 2023 r., sygn. akt VI SA/Wa 94/23, działając na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie: tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej jako: "p.p.s.a.") oddalił skargę Z. K. (dalej jako: "skarżący") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 22 listopada 2022 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji.
Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Prezydent m. st. Warszawy decyzją z dnia 4 lipca 2011 r., działając na podstawie art. 5 ust. 3 i ust. 5 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz.U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.; dalej jako: "ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów"), po rozpatrzeniu sprawy dłużnika alimentacyjnego, tj. skarżącego, orzekł o zatrzymaniu mu prawa jazdy kat. B.
Na skutek wniosku skarżącego o stwierdzenie nieważności ww. decyzji Prezydenta m.st. Warszawy jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa, tj. art. 5 ust. 3 i ust. 5 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w brzmieniu obowiązującym w dacie jej wydania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 4 lipca 2011 r.
Skargę na powyższą decyzje organu odwoławczego złożył skarżący. Sąd pierwszej instancji skargę oddalił. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że podziela stanowisko organu odwoławczego, że ze względu na zasadę praworządności wyrażoną w art. 7 Konstytucji RP oraz w art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 2000, dalej jako: "k.p.a.") Prezydent m.st. Warszawy nie był uprawniony do odmowy stosowania powszechnie obowiązującego przepisu prawa (tj. ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów). Trybunał Konstytucyjny do dnia wydania decyzji przez Prezydenta m.st. Warszawy nie dokonał oceny konstytucyjności przepisów, na podstawie których została ona wydana. Organy administracji nie posiadają zaś kompetencji do badania zgodności przepisów obowiązującego prawa z Konstytucją RP. W ocenie Sądu dopóki więc przepis prawa nie utraci mocy obowiązującej to musi być stosowany przez organy administracyjne. W świetle powyższego Sąd uznał, że Prezydent m.st. Warszawy w stanie prawnym i faktycznym rozpatrywanej sprawy, nie był uprawniony do odmowy zastosowania przepisów ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, będących podstawą decyzji o zatrzymaniu dłużnikowi alimentacyjnemu prawa jazdy
II
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył skarżący, zaskarżając wyrok w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:
1. naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię/niewłaściwe jego zastosowanie:
a) niewłaściwe zastosowanie art. 44 k.p.a. i przyjęcie, iż doszło do skutecznego doręczenia decyzji organu pierwszej instancji w sytuacji, gdy skarżący nie zamieszkiwał pod adresem ul. [...] w W. w dacie doręczenia decyzji;
b) błędną wykładnie art. 5 ust. 3 i ust. 5 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, polegającą na przyjęciu, iż w świetle przywołanych przepisów Prezydent m.st. Warszawy miał prawo zastosować ww. artykuł w sytuacji, gdy prowadziło to do wtórnej niekonstytucyjności;
2. naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy:
a) art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. oraz w związku z art. 156 § 2 k.p.a. poprzez niestwierdzenie nieważności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w sytuacji, gdy Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydało decyzję niestwierdzającą nieważność decyzji Prezydenta m.st. Warszawy uznając błędnie, iż od daty doręczenia decyzji Prezydenta m.st. Warszawy upłynęło 10 lat;
b) art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. oraz w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez uznanie, iż decyzja nie jest dotknięta wadą w sytuacji, gdy w sprawie zachodziły przesłanki nieważności;
c) art. 145 §1 pkt 1 lit c p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie skargi mimo rażącego naruszenia przepisów art. 7, art. 77, art. 80 k.p.a. poprzez niepodjęcie przez organ drugiej instancji wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, poprzez przeprowadzenie dowolnej a nie swobodnej oceny dowodów, nie weryfikowanie adresu pod jakim zamieszkiwał skarżący w dacie wydania i doręczenia decyzji przez organ pierwszej instancji.
Mając na uwadze powyższe wniesiono o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z:
a) zawiadomienia o wszczęciu postępowania z dnia 13 czerwca 2011 r.;
b) protokołu przesłuchania strony powyższych na okoliczność, iż w dacie wydania decyzji przez organ pierwszej instancji i w dacie doręczenia tejże decyzji skarżący posiadał inne miejsce zamieszkania niż wskazane w decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 4 lipca 2011 r. oraz iż ww. czasie została wszczęta sprawa o wymeldowanie skarżącego, a także wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie do ponownego rozpoznania przez Sąd i rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym oraz przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu.
III
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna jest zasadna, choć nie wszystkie zarzuty podlegały uwzględnieniu.
W pierwszej kolejności podkreślić należy, że strona skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony w terminie czternastu dni od dnia doręczenia odpisu skargi kasacyjnej nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny zgodnie z dyspozycją art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a. rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, w składzie trzech sędziów.
W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowo-administracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi - zgodnie z art. 174 p.p.s.a. - może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą i nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich ani w inny sposób korygować.
W rozpoznawanej sprawie istota sporu prawnego dotyczy oceny prawidłowości stanowiska Sądu pierwszej instancji, który kontrolując zgodność z prawem decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta m. st. Warszawy z dnia 4 lipca 2011 r. stwierdził, że poddana kontroli decyzja nie jest niezgodna z prawem, co skutkowało oddaleniem skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarga kasacyjna podlegała uwzględnieniu, choć nie wszystkie zarzuty podlegały uwzględnieniu. Zasadne okazały się zarzuty zawarte w punkcie 1 litera b oraz punkcie 2 litera b petitum skargi kasacyjnej. Zostały one rozpoznane łącznie albowiem ich istota sprowadza się do kwestii uprawnienia organu do odmowy zastosowania przepisów ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, będących podstawą decyzji o zatrzymaniu dłużnikowi alimentacyjnemu prawa jazdy.
Na wstępie przypomnieć należy, że decyzja Prezydenta m. st. Warszawy z dnia 4 lipca 2011 r. została wydana na podstawie, art. 5 ust. 3 i ust. 5 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Przed wejściem w życie ustawy z dnia 7 września 2007 r. w ww. zakresie obowiązywała ustawa z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. Nr 86, poz. 732 ze zm.; dalej jako: "ustawa z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej"), która w przepisie art. 5 przewidywała unormowania analogiczne do regulacji z art. 5 ust. 3 i ust. 5 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.
Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 22 września 2005 r., sygn. akt P 46/07 (wyrok ogłoszony w Dz.U. z 2009 r. Nr 159, poz. 1261, OTK-A 2009/8/126, LEX 533559) stwierdził, że art. 5 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej jest niezgodny z art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Z uwagi na to, że w dacie orzekania przez Trybunał Konstytucyjny obowiązywała już ustawa z dnia 7 września 2007 r. Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że wprawdzie jego orzeczenie dotyczy tylko art. 5 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej to jednak nie sposób nie dostrzec, że nowa ustawa zawiera unormowania analogiczne do zakwestionowanego art. 5 ustawy 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej.
W powołanym orzeczeniu Trybunał Konstytucyjny wskazał, że kontrolowana norma prawna narusza zasadę prawidłowej legislacji poprzez naruszenie wymogu dostatecznej określoności przepisów, a także podstawowy z punktu widzenia procesu prawotwórczego etap formułowania celów, które mają zostać osiągnięte przez ustanowienie określonej normy prawnej, mając przy tym na uwadze niezbędność ograniczeń w korzystaniu z konstytucyjnych praw i wolności jednostki. Pojawia się, bowiem pytanie czy zatrzymanie prawa jazdy w świetle art. 5 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, a więc ograniczenie uprawnień konkretnego dłużnika alimentacyjnego służyć ma uzyskaniu ostatecznego celu tej ustawy, tj. skuteczności w egzekwowaniu świadczeń alimentacyjnych, czy tylko realizacji celów instrumentalnych, takich jak ułatwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, aktywizacja zawodowa dłużników alimentacyjnych czy też nieuchylanie się od wskazanych prac zarobkowych.
Ponadto zdaniem Trybunału Konstytucyjnego kwestionowana regulacja narusza w zasadę sprawiedliwej procedury. Brak stosownego trybu odwoławczego sprawia, że wniosek organu właściwego dłużnika dotyczący zatrzymania prawa jazdy może mieć charakter nie dość zweryfikowany, a nawet - arbitralny. Ewentualna kontrola sądowoadministracyjna decyzji organu pierwszej instancji o zatrzymaniu prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego nie obejmuje zasadności merytorycznej wniosku kierowanego przez organy samorządowe miejsca zamieszkania dłużnika. Wobec związania organu tym wnioskiem sąd administracyjny nie bada też merytorycznej zasadności decyzji starosty w sprawie zatrzymania prawa jazdy. Tymczasem zasada sprawiedliwej procedury wymaga, aby odpowiedni organ mógł przedstawić motywy swego rozstrzygnięcia, a ponadto - by rozstrzygnięcie to było weryfikowalne, a postępowanie prowadzone w sposób jawny i z udziałem stron.
Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego - zatrzymanie prawa jazdy przewidziane w ustawie o dłużnikach alimentacyjnych winno służyć realizacji podstawowego celu tej ustawy, jakim jest zapewnienie skuteczności w egzekwowaniu należności alimentacyjnych. Takiego celu - z zasady - nie można osiągnąć przez zatrzymanie prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu, którego aktywność zawodowa (potencjalna bądź realna) łączy się z posiadaniem prawa jazdy. O ile bezsporne pozostaje stosowanie środków aktywizacji zawodowej wobec dłużników alimentacyjnych (np. poprzez kierowanie dłużnika alimentacyjnego do prac organizowanych na zasadach robót publicznych), o tyle zatrzymanie prawa jazdy w wielu sytuacjach nie służy realizacji podstawowego celu ocenianej regulacji.
Ponadto w ocenie Trybunału Konstytucyjnego, kwestionowana regulacja nie może również zostać uznana za niezbędną w tym znaczeniu, że przymuszenie do realizacji obowiązków alimentacyjnych nie byłoby możliwe przy zastosowaniu mniej uciążliwych dla zobowiązanego do ich wykonania środków.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego treść wskazanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego rozstrzyga o niekonstytucyjności normy prawnej, nakazującej staroście zatrzymanie prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu wyłącznie po stwierdzeniu, że wpłynął stosowny wniosek od właściwego organu. Taka norma prawna może zostać wyintepretowana zarówno z treści zakwestionowanego przez Trybunał Konstytucyjny art. 5 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, jak z treści art. 5 ust. 5 i 6 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie odmawiając stwierdzenia nieważności wskazało natomiast, że Trybunał Konstytucyjny do dnia wydania decyzji przez Prezydenta m.st. Warszawy nie dokonał oceny konstytucyjności przepisów, na podstawie których została ona wydana. Organy administracji nie mają zaś kompetencji do badania zgodności przepisów obowiązującego prawa z Konstytucją RP. Dopóki więc przepis prawa nie utraci mocy obowiązującej, dopóty musi być stosowany przez organy administracyjne.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie nieprawidłowo odmówiło stwierdzenia nieważność decyzji organu pierwszej instancji.
Należy przypomnieć, że stwierdzenie nieważności decyzji jest odstępstwem od zasady trwałości decyzji administracyjnych, w związku z czym, organ stwierdzając nieważność decyzji, zobowiązany jest wykazać nie tylko, że naruszony został przepis prawa, ale również, że naruszenie to ma charakter rażący. Cechą rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. jest to, że treść decyzji pozostaje w oczywistej sprzeczności z określoną normą prawną przez proste ich zestawienie ze sobą w ten sposób, iż powstają skutki niemożliwe do zaaprobowania w praworządnym państwie. Rażące naruszenie to takie, które koliduje z zasadą praworządnego działania organów administracji publicznej w demokratycznym państwie prawnym urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego i Sądu Najwyższego powszechnie przyjmuje się, że rażące naruszenie prawa to takie naruszenie, które z uwagi na wywołane skutki jest jednoznaczne w znaczeniu wadliwości rozstrzygnięcia oraz tylko takie naruszenie, w wyniku, którego powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności. Innymi słowy chodzi o oczywiste naruszenie przepisu prawa. W konsekwencji stwierdzenie nieważności może dotyczyć tylko przypadków ewidentnego bezprawia, którego nigdy nie można usprawiedliwiać ani tolerować (wyrok NSA z dnia 1 czerwca 2022 r., sygn. akt II OSK 1719/19). Taka sytuacja w przedmiotowej sprawie wystąpiła.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego porównanie rozwiązań zawartych w ustawie o z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej i w obowiązującej ustawie prowadzi do wniosku, że kwestionowana regulacja w przepisach art. 5 ust. 3 i ust. 5 mieści rozwiązania analogiczne do zawartych w zakwestionowanym przez Trybunał Konstytucyjny art. 5 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjne. Pogląd taki wyraził sam Trybunał Konstytucyjny. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego oznacza to, że w przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z tzw. wtórną niekonstytucyjnością, polegającą na powtórzeniu przez parlament rozwiązania prawnego, już uznanego przez Trybunał Konstytucyjny za sprzeczny z aktem prawnym wyższego stopnia.
Wobec tego skoro decyzja Prezydenta m. st. Warszawy wydana w postępowaniu pierwszej instancji w podstawie prawnej zawierała wskazanie art. 5 ust. 3 i ust. 5 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, który w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego dotknięty jest wtórną niekonstytucyjnością, to uznać należało, że w sprawie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, a to norm Konstytucji RP art. 2 i art. 31 ust. 3 (zob. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 7 września 2011 r., sygn. akt II SA/Rz 374/11).
Skutek taki jest wobec tego niemożliwy do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności, bowiem prowadzi do rażącego naruszenia powyższych postanowień konstytucyjnych.
W świetle powyższych rozważań uznać należało, że uzasadniony jest zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 134 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 5 ust. 3 i ust. 5 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.
Niezasadne w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego okazały się zarzuty zawarte w punkcie 1 litera a i w punkcie 2 litera a i litera c petitum skargi kasacyjnej. Zostały one rozpoznane łącznie albowiem ich istota sprowadza się do oceny prawidłowości doręczenia decyzji Prezydenta m. st. Warszawy z dnia 4 lipca 2011 r.
Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że Sąd pierwszej instancji zasadnie przyjął za organem odwoławczym, że decyzja Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 4 lipca 2011 r. uznana została za prawidłowo doręczoną. Organ odwoławczy wyjaśnił, że z pisma z dnia 8 listopada 2022 r. "udostępnienie danych jednostkowych z PESEL" wynikało, że skarżący zameldowany był pod adresem ul. [...] W. do dnia 9 września 2011 r. Decyzja Prezydenta m. st. Warszawy z dnia 4 lipca 2011 r. wysłana została zatem pod ww. adres. Ponadto z koperty pozostawionej w aktach sprawy wynikało, że awizacja tej przesyłki została przeprowadzona w sposób prawidłowy. Poza tym organ odwoławczy ustalił, że skierowane w toku postępowania administracyjnego do skarżącego wezwanie z dnia 15 listopada 2010 r., w przedmiocie wywiadu alimentacyjnego oraz złożenia oświadczania majątkowego, zostało prawidłowo doręczone właśnie na adres ul. [...] w W.
Wobec tego organy administracji nie naruszyły przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a.. albowiem w toku postępowania wyjaśniły wszystkie okoliczności dotyczące kwestii doręczenia decyzji z dnia 4 lipca 2011 r. oraz dokonały na tej podstawie pełnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego.
Reasumując wskazać należy, że zasadne okazały się zatem zarzuty skargi kasacyjnej, w których skarżący wykazywał, że w przedmiotowej sprawie zaistniała wtórna niekonstytucyjność przepisu, polegająca na powtórzeniu w ustawie z dnia 1 września 2007 r. w art. 5 ust. 3 b i ust. 5 treści analogicznej do treści art. 5 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r., który został uznany przez Trybunał Konstytucyjny w dniu 22 września 2009 r. za niezgodny z Konstytucją RP, sygn. akt P 46/07, co uprawniało organ pierwszej instancji do odmowy zastosowania przepisu, który w ocenie Trybunału Konstytucyjnego był sprzeczny z Konstytucją RP.
Ponownie rozpoznając sprawę właściwy organ administracji uwzględni powyżej przedstawioną ocenę prawną w zakresie uprawnienia do odmowy zastosowania przepisów ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, będących podstawą decyzji o zatrzymaniu dłużnikowi alimentacyjnemu prawa jazdy.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za mającą usprawiedliwione podstawy i na podstawie art. 188 w zw. z art. 193 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) uchylił zaskarżony wyrok oraz zaskarżoną decyzję organu.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI