II GSK 122/07

Naczelny Sąd Administracyjny2007-08-29
NSArolnictwoWysokansa
płatności bezpośrednierolnictwośrodki unijneARiMRprzejęcie gospodarstwaposiadanieużytkowanie gruntówwspólna polityka rolna

NSA oddalił skargę kasacyjną organu, uznając, że przyznanie płatności bezpośrednich wymaga faktycznego użytkowania gruntów rolnych, a nie tylko formalnego udokumentowania posiadania wszystkich działek.

Sprawa dotyczyła odmowy przyznania płatności bezpośrednich dla P. G., który przejął gospodarstwo rolne od ojca. Organy administracji odmówiły płatności, twierdząc, że P. G. nie udokumentował przejęcia wszystkich 65 działek rolnych. WSA uchylił decyzje organów, uznając, że należy badać faktyczne użytkowanie gruntów. NSA oddalił skargę kasacyjną organu, podkreślając, że kluczowe jest faktyczne władztwo nad gruntami i ich użytkowanie w celach rolniczych, a nie tylko formalne dokumenty.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opolu od wyroku WSA w Opolu, który uchylił decyzje organów administracji odmawiające P. G. przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych za rok 2005. Organy argumentowały, że P. G. nie udokumentował przejęcia wszystkich 65 działek rolnych od swojego ojca, F. G., co było warunkiem przyznania płatności zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o płatnościach bezpośrednich i § 2 rozporządzenia. WSA uznał, że kluczowe jest faktyczne użytkowanie gruntów rolnych, a nie tylko formalne dokumenty, i że organy nie zbadały wyczerpująco materiału dowodowego. NSA oddalił skargę kasacyjną organu, potwierdzając, że dla przyznania płatności bezpośrednich istotne jest faktyczne władztwo nad gruntami i ich użytkowanie w sensie gospodarczym, zgodnie z definicją posiadania w kodeksie cywilnym i celem dopłat. Sąd podkreślił, że odmowa przyznania płatności z powodu braku formalnych dokumentów dotyczących wszystkich działek, podczas gdy istnieje umowa dożywocia i inne dowody faktycznego użytkowania, prowadziłaby do nierównego traktowania rolników. NSA zwrócił uwagę, że organ odwoławczy nie zbadał wystarczająco umowy dożywocia i innych dowodów, ograniczając się do formalnych wymogów dokumentacyjnych, co naruszało zasady postępowania administracyjnego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, nie wystarcza samo formalne udokumentowanie przejęcia całości gospodarstwa. Kluczowe jest faktyczne władztwo nad gruntami i ich użytkowanie w sensie gospodarczym, zgodnie z celem dopłat.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że ustawa o płatnościach bezpośrednich nie definiuje posiadania, dlatego należy stosować przepisy kodeksu cywilnego, które obejmują faktyczne władztwo nad rzeczą. Celem dopłat jest wsparcie rolników faktycznie użytkujących grunty. Odmowa płatności z powodu braku formalnych dokumentów dla wszystkich działek, przy istnieniu umowy dożywocia i innych dowodów faktycznego użytkowania, prowadziłaby do nierównego traktowania.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (13)

Główne

p.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

ustawa o płatnościach art. 4 § ust. 1

Ustawa z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru

Przeniesienie posiadania gospodarstwa rolnego na inną osobę wymaga od następcy złożenia wniosku o przyznanie płatności oraz dołączenia umowy sprzedaży, dzierżawy lub innej umowy potwierdzającej przeniesienie posiadania. Jednakże kluczowe jest faktyczne władztwo i użytkowanie gruntów.

ustawa o płatnościach art. 2 § ust. 2

Ustawa z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru

Warunkiem uzyskania płatności jest posiadanie przez producenta rolnego działek rolnych o łącznej powierzchni nie mniejszej niż 1 ha, które kwalifikują się do objęcia płatnościami. Posiadanie rozumiane jest jako faktyczne władztwo i użytkowanie gruntów w sensie gospodarczym.

Pomocnicze

rozporządzenie § § 2

Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 30 marca 2004 r. w sprawie wzorów wniosków o przyznanie płatności oraz szczegółowych warunków przyznawania płatności

k.c. art. 553

Kodeks cywilny

Definicja gospodarstwa rolnego jako zorganizowanej całości.

k.c. art. 336

Kodeks cywilny

Definicja posiadacza samoistnego i zależnego.

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada prawdy obiektywnej.

k.p.a. art. 77 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada swobodnej oceny dowodów.

Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej

Ustawa z dnia 26 kwietnia 2001 r. o rentach strukturalnych w rolnictwie art. 2 § pkt 4 i 5

TWE art. 33

Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską

Argumenty

Skuteczne argumenty

Kluczowe jest faktyczne użytkowanie gruntów rolnych, a nie tylko formalne udokumentowanie posiadania wszystkich działek. Organy administracji nie zbadały wyczerpująco materiału dowodowego, ograniczając się do analizy formalnych dokumentów. Odmowa przyznania płatności z powodu braku formalnych dokumentów dla wszystkich działek, przy istnieniu umowy dożywocia i innych dowodów faktycznego użytkowania, prowadziłaby do nierównego traktowania rolników.

Odrzucone argumenty

Organ argumentował, że P. G. nie udokumentował przejęcia wszystkich 65 działek rolnych, co było warunkiem przyznania płatności. Organ powołał się na definicję gospodarstwa rolnego wg art. 553 kc i brak przeniesienia całości gospodarstwa. Organ twierdził, że przyznanie płatności P. G. na podstawie wniosku złożonego przez F. G. prowadziłoby do nierównego traktowania producentów rolnych i byłoby sprzeczne z zasadą konkurencyjności UE.

Godne uwagi sformułowania

posiadanie ściśle wiąże się z produkcją rolną, zatem konieczne jest faktyczne użytkowanie gruntów rolnych stan faktyczny, o którym mowa w tym przepisie, polega na faktycznym władztwie, przez które rozumie się samą możność władania rzeczą, a efektywne korzystanie z rzeczy (nieruchomości) w sensie gospodarczym nie jest konieczną przesłanką posiadania nie można było pominąć okoliczności, w jakich doszło do przeniesienia gospodarstwa rolnego nie udokumentował przejęcia wszystkich 65 działek rolnych

Skład orzekający

Andrzej Kisielewicz

przewodniczący

Edward Kierejczyk

sprawozdawca

Małgorzata Korycińska

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia 'posiadanie' i 'faktyczne użytkowanie' gruntów rolnych w kontekście przyznawania płatności bezpośrednich, a także zasady postępowania dowodowego w sprawach administracyjnych."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji przejęcia gospodarstwa rolnego w trakcie procedury wnioskowania o płatności oraz przepisów ustawy o płatnościach bezpośrednich obowiązujących w tamtym okresie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje, jak ważne jest faktyczne użytkowanie gruntów w rolnictwie, a nie tylko formalne dokumenty, co może być interesujące dla szerszego grona odbiorców niż tylko prawnicy specjalizujący się w prawie rolnym.

Rolnik musi faktycznie uprawiać ziemię, by dostać unijne dopłaty – NSA wyjaśnia kluczowe zasady.

Sektor

rolnictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II GSK 122/07 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2007-08-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2007-03-13
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Andrzej Kisielewicz /przewodniczący/
Edward Kierejczyk /sprawozdawca/
Małgorzata Korycińska
Symbol z opisem
6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne
Środki unijne
Sygn. powiązane
II SA/Op 537/06 - Wyrok WSA w Opolu z 2006-12-19
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Kisielewicz Sędziowie NSA Edward Kierejczyk (spr.) Małgorzata Korycińska Protokolant Magdalena Sagan po rozpoznaniu w dniu 29 sierpnia 2007 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Opolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opolu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 19 grudnia 2006 r. sygn. akt II SA/Op 537/06 w sprawie ze skargi P. G. na decyzję Dyrektora Opolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opolu z dnia 10 lipca 2006 r. nr [...] w przedmiocie środków z budżetu Unii Europejskiej 1. Oddala skargę kasacyjną; 2. Zasądza od Dyrektora Opolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opolu na rzecz P. G. kwotę 300 (trzysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 19 grudnia 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, na skutek skargi P. G., uchylił decyzję Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opolu z dnia 10 lipca 2006 r., Nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w O. z dnia 16 maja 2006 r., Nr [...] w przedmiocie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych. Sąd orzekł również, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości.
Ze stanu faktycznego sprawy wynika, że organ I instancji, działając na podstawie art. 3 w związku z art. 4 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru (Dz.U. z 2004 r. Nr 6, poz. 40 ze zm.), zwanej dalej ustawą o płatnościach bezpośrednich, odmówił przyznania P. G. płatności bezpośrednich naliczonych na podstawie wniosku złożonego w dniu 12 maja 2005 r. przez jego ojca, F. G. Postępowanie administracyjne w tej sprawie toczyło się z wniosku F. G., a następnie było kontynuowane z wniosku P. G. z dnia 20 kwietnia 2006 r. w związku z przeniesieniem na jego rzecz posiadania gospodarstwa rolnego. Organ stwierdził, że nabywca nie udokumentował przejęcia wszystkich działek ewidencyjnych, wyszczególnionych w pierwotnym wniosku i nie można było uznać, że przejął on całe gospodarstwo. Tym samym nie został spełniony warunek wynikający z art. 4 ustawy o płatnościach bezpośrednich.
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opolu utrzymał w mocy decyzję organu I instancji podkreślając, że jeżeli w trakcie ubiegania się o przyznanie płatności nastąpi przeniesienie posiadania gospodarstwa na rzecz innego producenta rolnego, to jest on również obowiązany do złożenia wniosku o przyznanie płatności, oraz do dołączenia do takiego wniosku umowy sprzedaży, dzierżawy lub innej umowy potwierdzającej przeniesienie posiadania gospodarstwa rolnego, co wynika z art. 4 ust. 1 ustawy o płatnościach bezpośrednich oraz § 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 30 marca 2004 r. w sprawie wzorów wniosków o przyznanie płatności oraz szczegółowych warunków przyznania płatności (Dz. U. Nr 52, poz. 523 ze zm.), zwanego dalej rozporządzeniem. Organ powołał się na definicję "gospodarstwa rolnego", określoną w art. 553 kc, uznającą gospodarstwo rolne jako zorganizowaną całość. Z akt sprawy wynikało, że w pierwotnym wniosku o przyznanie płatności za 2005 r. F. G. zadeklarował 65 działek ewidencyjnych wchodzących w skład jego gospodarstwa, stanowiących jego własność, oraz użytkowanych na podstawie innych tytułów prawnych. Natomiast przedstawione przez przejmującego gospodarstwo P. G. dokumenty nie potwierdziły przeniesienia posiadania wszystkich działek wskazanych w "pierwotnym" wniosku F. G. Do kilku z nich następca nie dostarczył umów dzierżawy, poświadczających przeniesienie ich posiadania. Nawiązując do oświadczenia P. G. z dnia 15 maja 2006 r., z którego wynika, że właściciele działek nr [...] nie wyrazili zgody na wydzierżawienie ich na rok 2006-2007, organ uznał, że istnieje prawdopodobieństwo braku kontynuacji przez następcę działalności rolniczej na tych działkach. Tym samym okoliczność ta wyklucza możliwość przyznania płatności osobie, która przejęła tylko część gruntów rolnych a nie gospodarstwo rolne traktowane jako całość.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego P. G. podkreślił, że przekazano mu gospodarstwo rolne w całości. Kilka działek objętych wnioskiem uprawianych było przez jego rodzinę ponad 30 lat, ale należało do osób, które zmarły a dotarcie do ich rodzin jest niemożliwe. Właściciele trzech innych działek nie wyrazili zgody na zwarcie pisemnej umowy dzierżawy. Ponadto skarżący podkreślił, że F. G. otrzymał dopłatę do tego gospodarstwa za 2004 r. zatem ARiMR dopuszcza możliwości zgłoszenia takich działek bez okazywania jakiejkolwiek umowy, wymaganej jednak przy ich przekazywaniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu uznał skargę za zasadną, ponieważ obie decyzje zostały podjęte z naruszeniem prawa. Poza sporem jest fakt złożenia przez P. G. wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich w terminie 14 dni od dnia przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego (zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o płatnościach bezpośrednich). Przekazanie gospodarstwa nastąpiło przez rodziców skarżącego w trybie przewidzianym w ustawie z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r., Nr 7, poz. 25 ze zm.) oraz w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (Dz. U. z 2003 r., Nr 229, poz. 2273 ze zm.), w związku z ubieganiem się przez nich o rentę strukturalną i świadczenie emerytalne. Ponadto przekazujący złożyli również oświadczenie, że zaprzestali prowadzenia działalności rolniczej. Tym samym, zdaniem Sądu I instancji, oceny przeniesienia gospodarstwa rolnego na podstawie art. 4 ust. 1 ustawy o płatnościach bezpośrednich należało dokonać w oparciu o umowę pomiędzy przekazującym i przejmującym. Sąd podkreślił też, że powołany wyżej przepis ustawy nie przesądza o przeniesieniu działek wskazanych pierwotnym wnioskiem, nie zawęża również rodzaju umowy, na podstawie której następuje przekazanie gospodarstwa. Przepis ten zawiera jedynie obwarowania do podmiotu, czyli producenta rolnego, który przejął gospodarstwo. Skarżący do wniosku załączył umowę dożywocia oraz umowy dzierżawy z osobami trzecimi, natomiast organy orzekające w rozpoznawanej sprawie nie wypowiedziały się, które z załączonych przez skarżącego dokumentów były przedmiotem oceny i podstawą do odmowy przyznania płatności, czym naruszył zasadę wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. W przypadku przeprowadzenie dowodu z dokumentów należało odnieść się do jego treści, a nie tylko do tytułu. Zdaniem Sądu, w tej sprawie nie można było pominąć okoliczności, w jakich doszło do przeniesienia gospodarstwa rolnego. W umowie o dożywocie, na podstawie której gospodarstwo przekazano, powołano się na przepisy ustaw, stanowiące podstawę przekazania spornego gospodarstwa. Skoro doszło do skutecznego przekazania posiadania, na podstawie powołanych w umowie dożywocia ustaw, organ powinien był wziąć to pod rozwagę przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie płatności. Organ odwoławczy nie wyjaśnił również, czym kierował się korzystając z ogólnej definicji gospodarstwa rolnego wg art. 553 kc, twierdząc, że "nie nastąpiło przeniesienie gospodarstwa w całości" nie negując jednak, że wskutek przejęcia działki skarżącego "stanowią zorganizowaną całość", co też odpowiada definicji z art. 553 kc. Sąd dodał też, że ustawa o płatnościach bezpośrednich nie zawiera definicji legalnej "przeniesienia gospodarstwa rolnego". Zawierają je przepisy art. 2 pkt 4 i 5 ustawy z dnia 26 kwietnia 2001 r. o rentach strukturalnych w rolnictwie (Dz. U. Nr 52, poz. 539 ze zm.) oraz art. 6 pkt 4 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, a na podstawie przepisów tych ustaw nastąpiło zawarcie umowy dożywocia. Pominięcie tych okoliczności należało, zdaniem Sądu I instancji, uznać za nieprawidłowości w ocenie innych dowodów, czyli za naruszenie art. 77 § 1 i 80 oraz art. 7 kpa (niezachowanie zasady prawdy obiektywnej). Ponadto organy nie rozważyły warunków otrzymania płatności przez producenta rolnego na podstawie art. 2 ustawy o płatnościach bezpośrednich, a uzupełnienie tego braku poprzez podanie przyczyny pominięcia oceny warunków przyznania płatności przez organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę strony do sądu administracyjnego, nie jest prawne skuteczne.
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opolu zaskarżył powyższy wyrok i wniósł o jego uchylenie oraz rozpoznanie skargi przez Naczelny Sąd Administracyjny lub uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Opolu. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie:
1. przepisów prawa materialnego, tj. art. 4 ust. 1 ustawy o płatnościach bezpośrednich poprzez błędną wykładnię,
2. przepisów prawa procesowego, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. przez uwzględnienie skargi w oparciu o przesłanki niemające istotnego wpływu na wynik sprawy, tj. art. 7 i 77 kpa uznając, że organy administracyjne nie rozpatrzyły całego materiału dowodowego, w szczególności umów związanych z przeniesieniem posiadania gospodarstwa rolnego, złożonych przez stronę do wniosku o przyznanie płatności; oraz art. 80 kpa przez nieuwzględnienie określonego w tym artykule prawa organów administracji do swobodnej oceny dowodów.
Zdaniem organu, Sąd I instancji dokonał błędnej wykładni art. 4 ust. 1 ustawy o płatnościach bezpośrednich, pomijając fakt, że wniosek przejmującego dotyczy przyznania płatności, której dotyczył pierwszy wniosek. Przepis ten stanowi o przeniesieniu posiadania gospodarstwa rolnego i nie przewiduje przeniesienia posiadania takiego gospodarstwa rolnego w części, natomiast płatność przechodzi na nabywcę w takim zakresie, w jakim wnioskował o to zbywca gospodarstwa, czyli dla wszystkich działek objętych pierwotnym wnioskiem. Art. 2 ust. 2 ustawy o płatnościach bezpośrednich przewiduje każde posiadanie danego gospodarstwa, wymagając również, aby grunty rolne utrzymywane były w dobrej kulturze rolnej. W przypadku przeniesienia gospodarstwa w myśl art. 4 ust. 1 tej ustawy kwestią wtórną jest przeprowadzania postępowania dowodowego pod kątem kontynuowania działalności rolniczej zgodnie wymogami dobrej kultury rolnej. W pierwszej kolejności badany jest fakt dołączenia do wniosku umowy sprzedaży, dzierżawy lub innej umowy potwierdzającej przeniesienie posiadania gospodarstwa rolnego, co wynika z § 2 rozporządzenia w sprawie wzorów wniosków o przyznanie płatności. W tej sprawie nie zostały spełnione wszystkie przesłanki, ponieważ przejmujący nie dostarczył umów dzierżawy poświadczających przeniesienie posiadania w stosunku do kilku działek, w stosunku do czterech innych działek skarżący nie załączył umów dzierżawy a jedynie wypis z rejestru gruntów, z którego wynika, że jest on ich dzierżawcą, a właścicielem jest inna osoba. Natomiast z pisemnego oświadczenia skarżącego wynika, że właściciele pozostałych trzech działek nie wyrazili zgody na ich wydzierżawienie wnioskodawcy. Tym samym nie zostały spełnione przesłanki § 2 rozporządzenia, ze względu na brak umów dokumentujących przeniesienie posiadania wszystkich działek rolnych, objętych "pierwotnym wnioskiem" o przyznanie płatności. Niezależnie od przyczyn niezawarcia umów dzierżawy przez przejmującego, przyznanie płatności P. G. na podstawie wniosku złożonego przez F. G. w myśl art. 4 ust. 1 ustawy o płatnościach bezpośrednich i § 2 rozporządzenia prowadziłoby do nierównego traktowania producentów rolnych, którzy winni spełniać takie same warunki, byłoby też sprzeczne z bezwzględnie obowiązującymi przepisami prawa oraz z zasadą konkurencyjności – jedną z naczelnych zasad Unii Europejskiej.
Skoro nie zostały spełnione przesłanki powyższych przepisów, brak było podstaw do wnikliwej oceny przesłanek do przyznania płatności w myśl art. 2 ustawy o płatnościach bezpośrednich, a w szczególności badania charakteru umów w odniesieniu do definicji "gospodarstwa rolnego", przyjętej w odrębnych przepisach, nie mających zastosowania w sprawie. Sąd nie wyjaśnił również, dlaczego przeprowadzenie dodatkowego podstępowania dowodowego miałoby istotny wpływ na wynik sprawy, tj. w jaki sposób wpłynęłoby na wydanie przez organy administracyjne innego rozstrzygnięcia. Niezrozumiały dla organu jest zarzut niezbadania załączonych do wniosku umów, skoro ich weryfikacja była podstawą do wydania decyzji o odmowie przyznania płatności bezpośrednich na rzecz P. G. Tym samym bezpodstawny był zarzut naruszenia przepisów procedury administracyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
W dniu 1 maja 2004 r. Polska przystąpiła do Unii Europejskiej i jako jej członek zobowiązała się do wprowadzenia na swoje terytorium zasad obowiązujących w pozostałych państwach członkowskich. Jednym z celów Unii jest prowadzenie tzw. Wspólnej Polityki Rolnej, określonej w art. 33 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską (TWE). Ustawa z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru (Dz. U. z 2004 r., Nr 6, poz. 40), zwana dalej ustawą o płatnościach, ustala miedzy innymi warunki i tryb udzielania producentom rolnym płatności bezpośrednich do gruntów rolnych (art. 1 pkt 1 ustawy). Przyznanie płatności bezpośrednich jest jedną z form wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej, mającej na celu zapewnienie wspólnej organizacji rynków rolnych i rozwoju wsi.
W rozpoznawanej sprawie organy administracji odmówiły przyznania P. G. płatności bezpośrednich do gruntów rolnych za rok 2005 uznając, ze nie udokumentował on przejęcia w posiadanie całości gospodarstwa rolnego od swojego ojca, F. G., a zatem że nie spełniał on warunków przewidzianych w art. 4 ust. 1 ustawy o płatnościach w związku z § 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 30 marca 2004 r. w sprawie wzorów wniosków o przyznanie płatności oraz szczegółowych warunków przyznawania płatności (Dz. U. z 2004 r., Nr 52, poz. 523).
W myśl art. 2 ust. 2 ustawy, warunkiem uzyskania płatności jest posiadanie przez producenta rolnego działek rolnych o łącznej powierzchni nie mniejszej niż 1 ha, które kwalifikują się do objęcia płatnościami. Ustawa ta nie zawiera definicji posiadania, zatem pojecie to regulują przepisy kodeksu cywilnego, Księga Druga, Tytuł IV. Zgodnie z art. 336 kc posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Stan faktyczny, o którym mowa w tym przepisie, polega na faktycznym władztwie, przez które rozumie się samą możność władania rzeczą, a efektywne korzystanie z rzeczy (nieruchomości) w sensie gospodarczym nie jest konieczną przesłanką posiadania (tak: Stanisław Rudnicki: Komentarz do kodeksu cywilnego, Księga druga Własność i inne prawa rzeczowe, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504). Zatem dla istnienia posiadania w rozumieniu przepisów kodeksu cywilnego nie jest konieczne rzeczywiste korzystanie z rzeczy, ale sama możliwość władania nią. Niemniej, na gruncie ustawy o płatnościach bezpośrednich należałoby przyjąć, że posiadanie ściśle wiąże się z produkcją rolną, zatem konieczne jest faktyczne użytkowanie gruntów rolnych (tak: wyrok WSA w Warszawie z dnia 8 listopada 2005 r., sygn. akt IV SA/Wa 1524/05, LEX nr 203727). Ustawodawca ustalając dopłaty bezpośrednie do gruntów miał na względzie wprowadzenie dodatkowych środków pieniężnych, które wyrównywałyby stopniowo szanse gospodarstw wiejskich. Takie rozumienie posiadania, jako faktycznego użytkowania gruntów rolnych wiąże się z celem tych dopłat, czyli dofinansowaniem do produkcji rolnej i pomocy rolnikom rzeczywiście użytkującym posiadane grunty rolne.
Jak wynika z przedstawionego stanu sprawy, P. G. odmówiono przyznania dofinansowania za 2005 r., ponieważ nie udokumentował przejęcia wszystkich 65 działek rolnych, zgłoszonych pierwotnie przez jego ojca – F. G. Organy założyły jednocześnie, że skoro brak jest stosownych dokumentów, to tym samym nie spełnia on wymogów art. 4 ustawy o płatnościach, czyli że następca faktycznie nie użytkował całości gospodarstwa rolnego. Umowa dożywocia, sporządzona w formie aktu notarialnego, zawarta miedzy stronami (F. i M. G a P. G.) potwierdza fakt przeniesienia działek, stanowiących poprzednio własność zbywcy. Z akt sprawy wynika, że poprzedni producent rolny nie przedstawił tytułu prawnego do wszystkich działek, które zgłosił we wniosku o przyznanie pomocy finansowej, lecz zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy nie miał on takiego obowiązku, ponieważ w celu otrzymania takiego wsparcia pieniężnego, konieczne jest sprawowanie faktycznego władztwa nad rzeczą. Zwrócić należy uwagę, że zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy, producentowi rolnemu, który objął w posiadanie gospodarstwo rolne, płatność przysługuje, jeśli spełnia on warunki jej przyznania, a te warunku określa właśnie wspomniany wyżej art. 2 ust. 2 ustawy. Obowiązkiem organów administracji było zbadanie, czy następca prawny faktycznie prowadzi gospodarstwo rolne w stosunku do wszystkich działek objętych pierwotnym wnioskiem, a nie ograniczenie się tylko do przeprowadzenia dowodów z dokumentów. Skarżący zaznaczył, że w skład całego gospodarstwa rolnego wchodziły również działki, które były uprawiane przez poprzednika przez wiele lat, ich właściciele zmarli, a dotarcie do spadkobierców nie było możliwe. Tymczasem za dowód faktycznego użytkowanie tych gruntów można było uznać płacenie zarówno przez ojca jak i syna podatku rolnego. Również odmowa sporządzenia pisemnej umowy dzierżawy przez właścicieli kilku innych działek nie może obciążać wnioskodawcy. Ponadto bezzasadne jest powoływanie się przez organy na fakt, że niektórzy właściciele odmówili wydzierżawienia swoich gruntów nowemu wnioskodawcy na lata 2006 – 2007, skoro wniosek dotyczył przyznania płatności za rok 2005 r.
W omawianej sprawie niewłaściwe było przeprowadzenie postępowania dowodowego ograniczającego się jedynie do zbadania umowy dożywocia i potraktowania jej jako jedynej formy przeniesienia posiadania gospodarstwa nie badając jednocześnie, czy następca prawny spełnia warunki przyznania płatności, określonych w art. 2 ustawy o płatnościach. Na marginesie można dodać, że P. G. spełnił też inny wymóg art. 4 ust. 1 ustawy, tj. w terminie 14 dni od dnia przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego złożył wniosek o przyznanie płatności, której dotyczył pierwotny wniosek.
W doktrynie przeważa pogląd, że przeniesienie posiadania, uregulowane w art. 348 – 351 kc, jest czynnością faktyczną. Również do przeniesienia posiadania nieruchomości zasady ogólne kodeksu cywilnego nie przewidują żadnej umowy, wystarczy samo jej wydanie, które może być dokonane na podstawie nieważnej z powodu braku formy aktu notarialnego umowy przeniesienia własności. W takiej sytuacji nabywca nie nabywa własności tej nieruchomości z powodu braku wymaganej formy umowy, ale zgodnie z wolą stron obejmuje on w posiadanie w takich granicach, w jakich przysługiwało ono zbywcy. W wykonaniu tej woli przeniesienie posiadania jest wystarczającym tytułem, legitymującym nabywcę do wykonania posiadania w granicach, w jakich przeniesienie nastąpiło (tak: Stanisław Rudnicki: Komentarz..., s. 530). Tym samym skuteczności przeniesienia całości gospodarstwa rolnego przez F. G. nie można było ograniczyć jedynie do umowy dożywocia, ponieważ na jej podstawie przeniesiono własność części gospodarstwa, do której zbywca miał tytuł prawny. Nie oznacza to jednak, że nie przekazał on posiadania pozostałych działek, które wcześniej użytkował jedynie jako posiadacz, a nie właściciel.
Odmowa przyznania płatności bezpośrednich P. G., jako przedsiębiorcy rolnemu, który nabył w posiadanie gospodarstwo w trakcie trwania procedury ubiegania się o pomoc finansową, wszczętej jeszcze przez swojego poprzednika, prowadziłoby do nierównego traktowania producentów rolnych, ponieważ tylko takie podmioty zobowiązane byłyby do przedłożenia dowodów na faktyczne użytkowanie zgłoszonych działek.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.s.a. orzekł jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI