VI SA/Wa 763/04

VI SA/Wa 763/04 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2005-02-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2004-05-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Jolanta Królikowska-Przewłoka /przewodniczący/
Magdalena Bosakirska
Piotr Borowiecki /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6460 Znaki towarowe
Sygn. powiązane
II GSK 121/05 - Wyrok NSA z 2005-10-12
Skarżony organ
Urząd Patentowy RP
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Sygn. akt VI SA/Wa 763/04       W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 lutego 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia Sędziowie : Sędzia WSA Protokolant: po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 lutego 2005r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] marca 2004 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia prawa ochronnego na znak towarowy Herbatniki Tradycyjne oddala skargę
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] marca 2004 r., nr [...], Urząd Patentowy RP – działając na podstawie art. 245 ust. 1 i art. 318 ust. 3 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. – Prawo własności przemysłowej (t.j. Dz.U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1117 ze zm., dalej także p.w.p.), po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Urzędu Patentowego RP z dnia [...] czerwca 2003 r. w przedmiocie odmowy udzielenia prawa ochronnego na znak towarowy Herbatniki Tradycyjne zgłoszony za numerem Z – 199925 przez skarżącego M. M. - utrzymał w mocy w/w decyzję z dnia [...] czerwca 2003 r.
Z akt sprawy wynika, iż w dniu [...] marca 1999 r. skarżący M. M., prowadzący działalność gospodarczą pod firmą Zakład Przemysłu Cukierniczego "I." z siedzibą w M. zgłosił w Urzędzie Patentowym RP wniosek o zarejestrowanie słownego znaku towarowego Herbatniki Tradycyjne, przeznaczonego do oznaczania towarów w klasie 30 (wyrób cukierniczy trwały).
Pismem z dnia [...] czerwca 2002 r. Urząd Patentowy RP powiadomił stronę skarżącą, iż stwierdził, że na zgłoszony znak towarowy Herbatniki Tradycyjne, zgodnie z art. 4 i art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 31 stycznia 1985 r. o znakach towarowych (Dz.U. z 1985 r. Nr 5, poz. 17 ze zm.; dalej także u.z.t.) w zw. z art. 315 ust. 3 ustawy – Prawo własności przemysłowej, nie może być udzielone prawo ochronne. Urząd Patentowy RP wskazał, iż w zgłoszonym znaku towarowym oznaczenie "Herbatniki" stanowi nazwę rodzajową towaru, natomiast oznaczenie "Tradycyjne" informuje o sposobie wytworzenia towaru, a mianowicie o tym, że jest on wytwarzany według tradycyjnych receptur. Z tej przyczyny zgłoszony znak nie posiada – w ocenie organu – dostatecznych znamion odróżniających towary określonego przedsiębiorstwa od towarów tego samego rodzaju innych przedsiębiorstw w zwykłych warunkach obrotu gospodarczego. Zgłoszony znak towarowy stanowi – jak stwierdził Urząd – oznaczenie o charakterze informacyjnym, które nie posiada znamion indywidualizujących. Organ poinformował jednocześnie stronę wnioskującą, że oczekuje na zajęcie stanowiska w terminie jednego miesiąca od dnia otrzymania pisma, po którym to terminie rozstrzygnie sprawę na podstawie posiadanych materiałów.
Strona skarżąca nie ustosunkowała się do stanowiska Urzędu Patentowego RP wyrażonego we wskazanym powyżej piśmie.
W konsekwencji decyzją z dnia [...] czerwca 2003 r., nr [...], Urząd Patentowy RP - działając na podstawie art. 4 i art. 7 ust. 2 ustawy o znakach towarowych w zw. z art. 315 ust. 3 p.w.p. oraz art. 145 ust. 1 p.w.p. - odmówił udzielenia prawa ochronnego na znak towarowy Herbatniki Tradycyjne zgłoszony przez skarżącego M. M.. W uzasadnieniu decyzji organ podniósł, iż zgodnie z art. 4 i art. 7 ust. 2 u.z.t. istotą znaku towarowego jest zdolność odróżniania towarów określonego przedsiębiorstwa od towarów tego samego rodzaju innych przedsiębiorstw w zwykłych warunkach obrotu gospodarczego. Oznacza to – zdaniem organu – że jako znak towarowy może być zarejestrowany znak, który ma dostateczne znamiona odróżniające w zwykłych warunkach obrotu gospodarczego, pozwalające jednoznacznie zindywidualizować dany towar na rynku pod względem pochodzenia. Wynika z tego, że znakiem towarowym może być jedynie znak, do używania którego można przyznać wyłączność tylko jednemu podmiotowi gospodarczemu bez naruszania swobodnego dostępu do oznaczeń ogólnych wszystkich uczestników obrotu towarowego. W konsekwencji Urząd uznał, iż niedopuszczalne jest rejestrowanie znaków informujących np. o sposobie wytworzenia towaru, o jego składzie, czy też stanowiących jego nazwę rodzajową. Urząd Patentowy RP stwierdził, że zgłoszony znak towarowy Herbatniki Tradycyjne nie posiada żadnej wyróżniającej grafiki w postaci np. fantazyjnej czcionki, czy rysunku graficznego. Składa się z wyrazów, z których pierwszy – Herbatniki – stanowi nazwę rodzajową towaru, a drugi – Tradycyjne – informuje o sposobie wytworzenia towaru, a mianowicie o tym, że jest on wytwarzany w sposób tradycyjny, według tradycyjnych receptur. W konsekwencji organ uznał, iż każdy z tych wyrazów ma charakter ściśle informacyjny, a ich zestawienie nie stanowi fantazyjnej kompozycji słownej, lecz posiada jedynie swoje opisowe, dosłowne znaczenie i tylko tak może być postrzegane. Zdaniem organu taki znak nie spełnia prawidłowo funkcji odróżniającej, ponieważ nie ma żadnych cech (znamion), które utkwiłyby w pamięci odbiorcy i pozwoliły zindywidualizować dany towar na rynku wśród towarów tego samego rodzaju, ale pochodzących z różnych przedsiębiorstw. Urząd uznał, iż przedmiotowe oznaczenie może występować obok znaku towarowego, ale samo w sobie znakiem towarowym sensu stricto nie jest. Według organu do używania oznaczenia herbatniki tradycyjne ma prawo każdy podmiot gospodarczy zajmujący się podobną działalnością.
W dniu [...] sierpnia 2003 r. pełnomocnik skarżącego M. M. złożył do Urzędu Patentowego RP wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik strony skarżącej wniósł o uwzględnienie nowych faktów i dowodów nie ujawnionych w dotychczasowym postępowaniu mających świadczyć o nabyciu przez znak towarowy Herbatniki Tradycyjne, nr Z-199925, wtórnej zdolności odróżniającej. W uzasadnieniu środka zaskarżenia pełnomocnik strony stwierdził, iż należący do skarżącego Zakład Przemysłu Cukierniczego "I." przez wiele lat, co najmniej od 1994 r., używał dla jednego z asortymentów produkowanych ciastek nazwy "herbatniki tradycyjne". Równolegle strona skarżąca stosowała nazwę "herbatniki tradycyjne dekorowane" dla odmiany tego wyrobu w polewie czekoladowej. Pełnomocnik skarżącego stwierdził, iż używanie w obrocie gospodarczym przez Zakład Przemysłu Cukierniczego "I." znaku "herbatniki tradycyjne" miało i nadal ma charakter ciągły, o czym świadczyć mają przedłożone przez stronę faktury z lat 1994-1999 (czyli sprzed daty zgłoszenia) i z okresu po zgłoszeniu znaku. Według strony zasięg terytorialny odbiorców "herbatników tradycyjnych" w przedstawionych fakturach obejmuje szeroki obszar Polski. Ponadto zdaniem skarżącego przeciętny udział "herbatników tradycyjnych" (łącznie z "dekorowanymi") w ogólnej wartości sprzedawanych przez Zakład Przemysłu Cukierniczego "I." ciastek wynosił 34%, co świadczyć ma o popularności herbatników tradycyjnych, a co za tym idzie – także o kojarzeniu tej nazwy przez odbiorców wyrobu z jego producentem. Zdaniem pełnomocnika strony skarżącej fakt stosowania tego znaku od dawna potwierdza ponadto to, iż od połowy 1994 r. w Przedsiębiorstwie Zagranicznym "H." drukowano etykiety dla wyrobu o nazwie "herbatniki tradycyjne", na dowód czego strona załączyła oświadczenie w/w przedsiębiorstwa. Dowodem tego jest ponadto – w ocenie strony - rachunek wystawiony skarżącemu w dniu [...] lipca 1994 r. przez p. L. S. za opracowanie projektów graficznych etykiet. Ponadto pełnomocnik strony załączył datowany na [...] marca 1994 r. zestaw odcisków pieczątek, który ma również świadczyć o wtórnej zdolności zgłoszonego oznaczenia. Zdaniem strony o wieloletnim używaniu przez Zakład Przemysłu Cukierniczego "I." dla swych herbatników nazwy "tradycyjne" świadczą ponadto zgłoszenia znaków towarowych "Tradycyjne-Herbatniki" nr Z-137687 oraz "Tradycyjne-Herbatniki Dekorowane" nr Z-137684, dokonane w 1994 r. Pełnomocnik skarżącego podkreślił również, że herbatnik oznaczone słowem "tradycyjne" występują także w reklamach wyrobów Zakładu Przemysłu Cukierniczego "I.". Pełnomocnik strony skarżącej wskazał, że Urząd Patentowy RP w decyzji z dnia [...] czerwca 2003 r. nie wskazał innych producentów używających przed datą zgłoszenia Z-199925 oznaczenia "herbatniki tradycyjne" lub samego słowa "tradycyjne" dla pieczywa cukierniczego. Tacy producenci nie są znani również stronie skarżącej, co zdaniem jej pełnomocnika wskazuje na to, iż Zakłady Przemysłu Cukierniczego "I." były przed datą zgłoszenia spornego znaku jedynym w Polsce użytkownikiem oznaczenia "herbatniki tradycyjne", który wskutek tego uzyskał wtórną zdolność odróżniającą. Pełnomocnik strony skarżącej przedstawił ponadto kilka przykładów znaków towarowych, które w świetle art. 7 ust. 2 u.z.t. nie mają dostatecznych znamion odróżniających, a które zarejestrowane są w Polsce, co powinno spowodować, że oznaczenie "Herbatniki Tradycyjne" również należy zarejestrować. W ocenie strony skarżącej udzielenie ochrony dla zgłoszenia Z-199925 nie blokuje innym producentom możliwości określania swych wyrobów jako wytworzonych według tradycyjnych metod, starych domowych receptur, "przepisów babuni", przy użyciu tradycyjnych surowców itp., gdyż bogactwo języka polskiego pozwala w tym przypadku na wielką swobodę wypowiedzi, bez konieczności użycia dwóch słów "herbatniki tradycyjne", czego przykładem może być informacja w lewym górnym rogu na ciastkach "Coctailowych" firmy S. S.A. (dowód nr [...]).
W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Urząd Patentowy RP decyzją z dnia [...] marca 2004 r., nr [...] – działając na podstawie art. 245 ust. 1 i art. 318 ust. 3 p.w.p. - utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] czerwca 2003 r. w przedmiocie odmowy udzielenia prawa ochronnego na znak towarowy Herbatniki Tradycyjne. W uzasadnieniu decyzji organ podniósł, iż podstawą wydania decyzji o odmowie dzielenia prawa ochronnego na słowny znak towarowy Herbatniki Tradycyjne był przepis art. 4 i art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 31 stycznia 1985 r. o znakach towarowych. Organ stwierdził, że oznaczenie Herbatniki Tradycyjne stanowi nazwę rodzajową towaru (art. 7 u.z.t.). Zdaniem Urzędu Patentowego RP materiał dowodowy załączony przez pełnomocnika strony skarżącej do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, z którego wynikać ma wieloletnie używanie nazwy "herbatniki tradycyjne", nie może być wzięty pod uwagę, ponieważ dokonane zgłoszenie dotyczy słownego znaku towarowego, a nie jak przedstawiono w dołączonych materiałach – formy słowno-graficznej znaku. W ocenie organu, gdyby skarżący dokonał zgłoszenia znaku towarowego w formie, w jakiej go używa, Urząd Patentowy RP nie kwestionowałby znaku ze względu na nazwę rodzajową. Zdaniem organu wieloletnie używanie przez zgłaszającego nazwy "herbatniki tradycyjne" nie może spowodować, że oznaczenie to można uznać, iż nabyło wtórną zdolność rejestrową i by mogło pełnić funkcje znaku towarowego. Urząd podkreślił ponadto, iż nabywanie praw wyłącznych do oznaczeń ogólnoinformacyjnych jest z mocy ustawy o znakach towarowych wykluczone, bowiem uzyskanie prawa ochronnego na takie oznaczenie na rzecz jednego podmiotu gospodarczego byłoby sprzeczne z zasadą swobodnego dostępu do tego typu oznaczeń.
Od powyższej decyzji Urzędu Patentowego RP pełnomocnik skarżącego M. M. wniósł w dniu [...] kwietnia 2004 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący zarzucił decyzji organu z dnia [...] marca 2004 r.: a) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 7 ust. 2 u.z.t. – poprzez błędną wykładnię przyjmującą, że oznaczenie dwuwyrazowe "herbatniki tradycyjne" jest nazwą rodzajową towaru, oraz b) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 130 p.w.p., a także rozdziału III pkt 4 "Metodyki badania zdolności rejestracyjnej znaków towarowych" ("Wiadomości Urzędu Patentowego" nr 5/1994) – poprzez nieuwzględnienie wszystkich okoliczności związanych z używaniem znaku towarowego w obrocie, a w szczególności wieloletniego używania go przez ZPC "I." w M., a ponadto - c) naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 252 p.w.p. – poprzez brak wyczerpującego rozpatrzenia dowodów, które były załączone do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a w szczególności poprzez pominięcie dowodów używania znaku towarowego w formie słownej i bezpodstawne ustalenie, że znak "herbatniki tradycyjne" był używany jedynie jako słowno-graficzny. Pełnomocnik strony skarżącej zarzucił ponadto decyzji Urzędu Patentowego RP z dnia [...] czerwca 2003 r. naruszenie art. 7 ust. 2 ustawy o znakach towarowych – poprzez błędną wykładnię przyjmującą, że słowo "tradycyjne" jest oznaczeniem mówiącym jedynie o sposobie wytworzenia towaru, jakimi są herbatniki. W uzasadnieniu skargi pełnomocnik strony wskazał, iż Izba Odwoławcza Urzędu Patentowego RP nie uzasadniła twierdzenia, iż określenie "herbatniki tradycyjne" jest nazwą rodzajową towaru – wyrobów cukierniczych trwałych, zwłaszcza w odniesieniu do słowa "tradycyjne", które – zdaniem skarżącego – nadaje znakowi Z-199925 wystarczającą zdolność odróżniania. W ocenie pełnomocnika strony skarżącej do uznania znaku dwuwyrazowego za nazwę rodzajową nie wystarczy, że jest nią jeden z tych wyrazów, o czym świadczą choćby trzy znaki towarowe skarżącego, na które mimo, iż zawierają słowo "herbatniki", uzyskał on prawa ochronne (strona wskazała rejestracje znaków: "herbatniki słoneczne" R-138636, "herbatniki rajskie" R-138637 oraz "herbatniki kometki" R-138638), gdyż Urząd uznał je za odróżnialne z uwagi na drugie słowo zawarte w każdym z nich. Zdaniem strony skarżącej Urząd Patentowy RP nie przytoczył żadnego argumentu na poparcie tezy, iż słowo "tradycyjne" funkcjonuje jako nazwa rodzajowa, a w szczególności nie wykazał, aby na polskim rynku, w grupie asortymentowej ciastek zwanych herbatnikami, istniał rodzaj, odmiana bądź typ ciastek, określany jednoznacznie jako "tradycyjne" i ewentualnie, czym różniłby się ów rodzaj ciastek od herbatników "nowoczesnych", "nietradycyjnych" itp. W ocenie pełnomocnika strony skarżącej na polskim rynku, w powszechnym użytku klientów nie wykształcił się podział herbatników na tradycyjne i inne. Skarżący podtrzymał swoje stanowisko i uznał, iż udzielenie prawa ochronnego na znak Z-199925 nikomu nie ograniczy możliwości używania oznaczeń ze słowem "tradycyjne", lub nawet uzyskania ochrony znaków towarowych na wyroby tego samego rodzaju, np. na "wafle tradycyjne" (zgłoszenie nr Z-206660 i Z-206661), czy też "grzanki tradycyjne" (Z-258925). Pełnomocnik strony - powołując się na przepisy art. 316 ust. 4 p.w.p., art. 130 p.w.p., art. 129 ust. 1 pkt 2 p.w.p. oraz na art. 7 u.z.t. w zw. z art. 315 ust. 3 p.w.p., a także na "Metodykę badania zdolności rejestrowej znaków towarowych" z 1994 r. – stwierdził, iż gdyby nawet założyć, że spornemu znakowi Z-199925, rozpatrywanemu jako całe dwuwyrazowe oznaczenie – brak jest pierwotnej zdolności odróżniania, to nie można było odstąpić od oceny wtórnej zdolności odróżniającej tego znaku towarowego. Pełnomocnik strony skarżącej zauważył ponadto, iż Izba Odwoławcza Urzędu Patentowego RP przy ocenie sprawy całkowicie pominęła dowody zgłoszone przez stronę, koncentrując się jedynie na dowodach dotyczących – zdaniem organu – formy używania znaku jako słowno-graficznego. Tym samym organ w sposób rażący naruszył – zdaniem strony – przepisy art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Odnosząc się z kolei do decyzji Urzędu z dnia [...] czerwca 2003 r. strona skarżąca podniosła m.in., iż oceniając w tej decyzji odmiennie, niż w późniejszej, przesłanki braku zdolności rejestrowej znaku towarowego "herbatniki tradycyjne" - organ również w sposób nieprawidłowy uznał, że słowo "tradycyjne" jest określeniem sposobu wytwarzania herbatników według "tradycyjnej receptury", albowiem nie ma jednolicie sprecyzowanego "tradycyjnego" sposobu wytwarzania herbatników. W ocenie strony skarżącej słowo "tradycyjne" nie jest określeniem informującym o konkretnej właściwości towaru lub o jego sposobie wytwarzania. Z tego względu nie można – zdaniem strony - uznać, iż słowo "tradycyjne" jest oznaczeniem ogólnoinformacyjnym, a więc nie odbiera innym producentom możliwości opisowego przedstawienia walorów ich wyrobu. Według strony skarżącej Urząd Patentowy RP postąpił ponadto niekonsekwentnie, albowiem już wcześniej udzielał ochrony na słowo "tradycyjne", rejestrując słowne znaki towarowe "tradycyjne" (R-106355, dla cygar, papierosów i artykułów dla palaczy) oraz "tradycja" (R-85968, dla wyrobów alkoholowych). Ponadto skarżący podniósł, iż wyrazami bliskoznacznymi ze słowem "tradycyjny" są w Polsce takie określenia, jak "domowy" (odnoszony do żywności), bądź "staropolski", a Urząd Patentowy RP udzielał już praw ochronnych na znaki towarowe zawierające te słowa.
W odpowiedzi na skargę Urząd Patentowy RP – podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w przedmiocie braku znamion odróżniających oznaczenia Herbatniki Tradycyjne - wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu organ podniósł, że sporny słowny znak towarowy należy do grupy oznaczeń ogólnoinformacyjnych. Zdaniem organu informuje on jedynie o rodzaju towaru (herbatniki), dla których jest przeznaczony, zaś drugi człon (tradycyjne- przymiotnik określający rzeczownik) wskazuje na recepturę stosowaną przy produkcji herbatników. Urząd Patentowy RP zwrócił uwagę, iż oznaczenia ogólnoinformacyjne nie spełniają podstawowej funkcji znaków towarowych (funkcji oznaczania), nie mogą bowiem indywidualizować danego towaru (usługi) co do pochodzenia od konkretnego przedsiębiorstwa, dlatego nie mogą podlegać ochronie w rozumieniu ustawy o znakach towarowych. Urząd Patentowy RP stwierdził, że przy ustaleniu, czy sformułowanie "tradycyjne" ma charakter fantazyjny, czy też jest tylko nośnikiem informacji - nie bada się, czy istnieje konkretna receptura wytwarzania herbatników, lecz skojarzenia jakie wiążą się z nim w świadomości przeciętnego odbiorcy. W potocznym zaś odbiorze przymiotnik "tradycyjne" oznacza – zdaniem Urzędu – że coś jest przekazywane z pokolenia na pokolenie, oparte na doświadczeniu, tradycji. W powiązaniu ze słowem "herbatniki" określenie "tradycyjne" kojarzy się więc ze sprawdzoną, klasyczną recepturą stosowaną od wielu lat, która gwarantuje, że produkt zawiera odpowiedni smak, kruchość i inne cechy właściwe dla herbatników. Urząd wskazał, że istotnym argumentem przemawiającym za powyższym wnioskiem jest dowód oznaczony nr [...] (k-17), stanowiący informację reklamową, zgodnie z którą herbatniki produkowane przez firmę ZPC "I." to: "Wyśmienite ciasteczka o smaku maślanym, pieczone według tradycyjnego domowego przepisu. Dla całej rodziny". W ocenie organu z powyższej informacji skierowanej do przeciętnego odbiorcy jasno wynika, że w świadomości konsumentów funkcjonuje stereotyp dotyczący wyrabiania w tradycyjny sposób herbatników i do takich skojarzeń odwołano się w reklamie. Urząd Patentowy RP stwierdził, iż przynależność do grupy oznaczeń ogólnoinformacyjnych skutkuje niemożnością uzyskania przez oznaczenie "herbatniki tradycyjne" wtórnej zdolności odróżniającej. Pogląd ten – zdaniem organu – znajduje potwierdzenie w praktyce orzeczniczej Urzędu Patentowego RP, jak i doktrynie (organ przywołał tu przykłady orzeczeń Komisji Odwoławczej Urzędu Patentowego RP wydane w sprawach Odw.[...] i Odw.[...], oraz stanowisko wyrażone w publikacjach prof. R. Skubisza oraz prof. T. Szymanka). W ocenie organu brak zdolności odróżniającej oznaczeń ogólnoinformacyjnych wynika z obowiązującej w obrocie handlowym zasady "informowania o istotnych właściwościach produktów (usług)". Zawłaszczenie takiego oznaczenia przez jednego przedsiębiorcę utrudniałoby prawidłowe funkcjonowanie rynku, mogąc do jego monopolizacji. Dlatego oznaczenia takie nigdy nie mogą – zdaniem Urzędu Patentowego RP – nabyć wtórnej zdolności odróżniającej, nawet w wyniku długotrwałego używania. Zdaniem organu z faktu uznania słowa "tradycyjny" za nadający się do odróżniania w obrocie dla jednych towarów nie można automatycznie wywodzić po stronie Urzędu obowiązku rejestracji takiego samego oznaczenia, ale przeznaczonego dla innych towarów. Względem jednych towarów (usług) to samo oznaczenie może być bowiem uznane za fantazyjne, w stosunku do innych zaś nie. Urząd Patentowy RP uznał ponadto, iż nie można zgodzić się z zarzutem strony skarżącej, iż organ w ogóle nie odniósł się do dowodów przedstawionych przez stronę na okoliczność wieloletniego używania oznaczenia "herbatniki tradycyjne" na rynku. Organ uznał również, iż chybiony są zarzuty dotyczące naruszenia przepisu art. 130 p.w.p, - gdyż przepis ten nie ma zastosowania w niniejszej sprawie, oraz naruszenia "Metodyki badania zdolności rejestrowej znaków towarowych" – gdyż nie jest to akt prawny powszechnie obowiązujący.
W piśmie procesowym wniesionym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w dniu [...] lutego 2005 r. pełnomocnik strony skarżącej ustosunkowując się do odpowiedzi Urzędu na skargę, podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko.
Na rozprawie przed Sądem w dniu [...] lutego 2005 r. pełnomocnik skarżącego przedłożył dodatkowo do akt sprawy m.in. wydruki z Internetu na okoliczność dotychczasowej praktyki Urzędu Patentowego RP polegającej na udzielaniu ochrony na oznaczenia odwołujące się do tradycji oraz na oznaczenia wyrobów ciastkarskich zawierających słowo "herbatniki".
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji.
Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).
W ocenie Sądu analizowana pod tym kątem skarga Pana M. M., prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą Zakład Przemysłu Cukierniczego "I." z siedzibą w M. nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja Urzędu Patentowego RP z dnia [...] marca 2004 r., nr [...], oraz utrzymana nią w mocy decyzja tego organu z dnia [...] czerwca 2003 r. – nie naruszają prawa.
Zdaniem Sądu odmawiając udzielenia prawa ochronnego na zgłoszony przez skarżącego słowny znak towarowy Herbatniki Tradycyjne, Urząd Patentowy RP nie dopuścił się zarówno naruszenia przepisów ustawy z dnia 31 stycznia 1985 r. o znakach towarowych, w tym w szczególności art. 4 i art. 7 ust. 2 u.z.t. w zw. z art. 315 ust. 3 p.w.p., jak również nie uchybił przepisom postępowania, a w szczególności art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. – Prawo własności przemysłowej w art. 315 ust. 3 stanowi, iż ustawowe warunki wymagane do uzyskania prawa ochronnego na znak towarowy ocenia się według przepisów obowiązujących w dniu zgłoszenia znaku towarowego w Urzędzie Patentowym. Przepis ten wyraża więc zasadę, w myśl której zdolność ochronną znaków towarowych zarejestrowanych lub zgłoszonych do rejestracji przed dniem 22 sierpnia 2001 r. ocenia się na podstawie dotychczasowych przepisów. W związku z tym organ zasadnie przyjął, iż przepisami, stanowiącymi podstawę do oceny zdolności rejestracyjnej znaku towarowego, będącego przedmiotem niniejszego postępowania, są przepisy ustawy z dnia 31 stycznia 1985 r. o znakach towarowych, skoro zgłoszenie spornego znaku nastąpiło w dniu [...] marca 1999r.
Zgodnie z przepisem art. 4 ust. 1 u.z.t. znakiem towarowym może być znak nadający się do odróżniania towarów lub usług określonego przedsiębiorstwa od towarów lub usług tego samego rodzaju innych przedsiębiorstw.
Powyższy przepis jest wyrazem funkcji znaku towarowego jako właściwego gospodarce instrumentu komunikacji między przedsiębiorcą a konsumentem towarów lub usług. Znak towarowy, pozostając w fizycznym lub jedynie pojęciowym związku z konkretnym egzemplarzem towaru, przekazuje bowiem nabywcom informację, że wszystkie towary tak oznaczone pochodzą z jednego i tego samego źródła podporządkowanego przedsiębiorcy, który jest uprawniony do używania znaku towarowego. Z przepisu art. 4 ust. 1 ustawy o znakach towarowych wynika także, że wskazaną funkcję wyróżniania towarów i usług na podstawie ich pochodzenia może realizować tylko taki znak, który ma zdolność odróżniającą w odniesieniu do konkretnych towarów lub usług. Wyróżniający charakter znaku polega na wyposażeniu znaku w takie cechy, które w świadomości uczestników obrotu gospodarczego w sposób niebudzący wątpliwości wskazując, że towar w ten sposób oznaczony pochodzi od określonego, tego samego przedsiębiorstwa (tak np. /w:/ wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 marca 2002 r., sygn. akt II SA 3847/01, Monitor Prawniczy z 2002, nr 10, poz. 436).
Z kolei, przepis art. 7 ust. 1 u.z.t. przewiduje, że powyższą zdolnością odróżniania (dostatecznymi znamionami odróżniającymi) znak towarowy powinien legitymować się w zwykłych warunkach obrotu gospodarczego. Należy przyjąć, że zdolnością odróżniania w rozumieniu cytowanych przepisów jest zdolność danego oznaczenia do przekazywania informacji o pochodzeniu towaru z określonego przedsiębiorstwa. Zdolność odróżniania może być zdolnością pierwotną, wynikającą z natury oznaczenia, względnie zdolnością wtórną, nabytą poprzez używanie danego oznaczenia jako znaku towarowego w obrocie gospodarczym. Oznaczenie uzyskuje wtórną zdolność odróżniania, jeżeli znak pozbawiony pierwotnie takiej zdolności stał się w wyniku używania nośnikiem informacji o pochodzeniu towaru. Wprawdzie ustawa o znakach towarowych nie zawierała przepisu, który przewidywałby możliwość uzyskania przez oznaczenie wtórnej zdolności odróżniania (jak to ma miejsce w obecnie obowiązującym stanie prawnym, co wyraźnie wynika z art. 130 ustawy - Prawo własności przemysłowej), to jednak zarówno doktryna, jak i praktyka Urzędu Patentowego RP, dopuszczały rejestrację znaku towarowego, który uzyskał taką (wtórną) zdolność w drodze używania danego oznaczenia w obrocie gospodarczym.
Przepis art. 7 ust. 2 ustawy o znakach towarowych przewidywał, że nie ma dostatecznych znamion odróżniających znak, który stanowi tylko nazwę rodzajową towarów lub informuje jedynie o właściwości, jakości, liczbie, ilości, masie, cenie, przeznaczeniu, sposobie, czasie lub miejscu wytworzenia, składzie, funkcji, przydatności towaru, bądź inne podobne oznaczenie nie dające wystarczających podstaw odróżniających pochodzenie towaru. Wymienione oznaczenia mogą jednak być zarejestrowane jako znaki towarowe, jeżeli nie będą stanowić jedynie nazwy rodzajowej towaru lub informacji o jego właściwościach. W wyroku z dnia 10 grudnia 1996 r., III RN 50/96 (OSNAPiUS 1997 nr 15, poz. 263), Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że przepis art. 7 ust. 2 nie przesądza, czy wszystkie lub tylko niektóre z wymienionych w tym przepisie oznaczeń mogą nabyć zdolność odróżniania wskutek używania w obrocie gospodarczym. Przy ocenie, czy oznaczenie posiada zdolność odróżniania należy jednak uwzględniać interes uczestników obrotu gospodarczego, który wyraża się w swobodnym dostępie do wszystkich oznaczeń informujących o nazwie lub cechach towarów lub usług. Taki interes można potwierdzić tak długo, jak długo dany znak jest odbierany jako nazwa produktu lub informacja o właściwościach towaru lub usługi. W przypadku wielu takich oznaczeń, nawet długotrwałe używanie w charakterze znaku towarowego w celu wskazania na pochodzenie towaru z przedsiębiorstwa, nie może doprowadzić do zmiany pierwotnej informacji odnoszącej się do produktu jako takiego w nośnik informacji właściwej znakowi towarowemu. Dlatego też takie oznaczenia nie mogą być rejestrowane jako znaki towarowe. Interes uczestników obrotu gospodarczego nakazuje wyłączenie od rejestracji takich oznaczeń, ponieważ ich rejestracja prowadziłaby do monopolizacji używania tych oznaczeń przez poszczególnych przedsiębiorców, co w rezultacie stanowiłoby bardzo poważne i nieuzasadnione ograniczenie działalności innych przedsiębiorców (tak również /w:/ wyroku Sądu Najwyższego z dnia 4 grudnia 2002 r., III RN 218/01, OSNP z 2004 nr 2, poz. 23). Pogląd ten jest aktualny również w rozpoznawanej sprawie.
Przedstawiona wyżej stanowisko wyraźnie wskazuje, iż podstawową przesłanką udzielenia praw ochronnych jest zdolność odróżniająca danego oznaczenia.
Zdaniem Sądu należy uznać, iż Urząd Patentowy RP zasadnie przyjął, iż zgłoszone przez stronę skarżącą oznaczenie Herbatniki Tradycyjne, nr Z-199925, nie posiada zdolności odróżniającej, albowiem jest to oznaczenie słowne, pozbawione jakichkolwiek elementów fantazyjnych, składające się z dwóch wyrazów, z których pierwszy – Herbatniki – stanowi nazwę rodzajową towaru, a drugi – Tradycyjne – informuje o sposobie wytworzenia towaru, a mianowicie o tym, że jest on wytwarzany w sposób tradycyjny, według tradycyjnych receptur, czy też metod. W konsekwencji według Sądu przyjąć należy, iż każdy z tych wyrazów ma charakter ściśle informacyjny, a ich zestawienie nie stanowi fantazyjnej kompozycji słownej, lecz posiada jedynie swoje opisowe, dosłowne znaczenie i tylko tak może być postrzegane. Zdaniem Sądu taki znak nie spełnia prawidłowo funkcji odróżniającej, ponieważ nie ma żadnych cech (znamion), które utkwiłyby w pamięci odbiorcy i pozwoliły zindywidualizować dany towar na rynku wśród towarów tego samego rodzaju, ale pochodzących z różnych przedsiębiorstw.
Według Sądu sporne oznaczenie Herbatniki Tradycyjne jest typowym znakiem towarowym opisowym, a więc znakiem składającym się z oznaczeń (elementów) mogących służyć w obrocie do wskazywania cech towarów lub usług (tak np. W. Włodarczyk "Zdolność odróżniająca znaku towarowego", Oficyna Wydawnicza VERBA, Lublin 2001, s. 152). Składa się on z oznaczenia typowo rodzajowego (Herbatniki), a więc oznaczenia, które można zdefiniować, jako aktualnie i bezpośrednio służące lub mogące służyć w obrocie do wskazania rodzaju zgłoszonych towarów lub usług. Oznaczenie to stanowi określenie rodzaju towaru (rodzaju ciastka, wyrobu cukierniczego trwałego). Z kolei wyraz Tradycyjne stanowi typowy przykład oznaczenia sposobu wytwarzania towaru (wyrobu cukierniczego w postaci herbatnika), służącego w obrocie do określenia metody (sposobu), według której wyprodukowano towar.
W ocenie Sądu należy zgodzić się z Urzędem Patentowym RP i uznać, iż przy ustaleniu, czy sformułowanie "tradycyjne" ma w niniejszej sprawie charakter czysto fantazyjny (jak uważa strona skarżąca), czy też jest tylko nośnikiem informacji - nie należy badać, czy rzeczywiście istnieje konkretna receptura wytwarzania herbatników, lecz wystarczające jest wskazanie na skojarzenia, jakie wiążą się z nim w świadomości przeciętnego odbiorcy. Urząd Patentowy RP prawidłowo – zdaniem Sądu – przyjął, iż w potocznym odbiorze przymiotnik "tradycyjne" oznacza, że coś jest przekazywane z pokolenia na pokolenie, oparte na doświadczeniu, pewnej tradycji. W powiązaniu ze słowem "herbatniki" określenie "tradycyjne" kojarzy się więc ze sprawdzoną, klasyczną recepturą stosowaną od wielu lat, która gwarantuje, że produkt zawiera odpowiedni smak, kruchość i inne cechy właściwe dla herbatników. Zdaniem Sądu organ słusznie wskazał, że istotnym argumentem przemawiającym za powyższym wnioskiem jest m.in. dowód oznaczony nr [...] (k-17 akt administracyjnych), stanowiący informację reklamową herbatników produkowanych przez firmę S. S.A. z siedzibą w J. (należy zauważyć, iż organ mylnie stwierdził w uzasadnieniu odpowiedzi na skargę, iż to ZPC "I." produkuje wyroby wskazane w tym materialne reklamowym). Wbrew twierdzeniom strony skarżącej o rzekomym braku istnienia na rynku odwołań do tradycyjnych metod wytwarzania herbatników, w reklamie swoich wyrobów firma S. S.A. odwołuje się właśnie do "tradycyjnego domowego przepisu pieczenia wyśmienitych ciasteczek o smaku maślanym", czyli po prostu do tradycyjnej metody wypiekania herbatników. W ocenie Sądu z powyższej informacji (reklamy) skierowanej do przeciętnego odbiorcy jasno wynika, że w świadomości konsumentów funkcjonuje jednak pewien stereotyp dotyczący wyrabiania w tradycyjny sposób herbatników. Z tej przyczyny nie można przyjąć tezy strony skarżącej, iż oznaczenie "tradycyjne" ma charakter fantazyjny, a nie ogólnoinformacyjny (opisowy – oznaczający sposób wytworzenia danego towaru).
Zgodnie z przyjętym w doktrynie i orzecznictwie stanowiskiem oznaczenia ogólnoinformacyjne nie mają pierwotnej zdolności odróżniania. Przynależność do grupy oznaczeń ogólnoinformacyjnych skutkuje z kolei niemożnością uzyskania przez oznaczenie Herbatniki Tradycyjne wtórnej zdolności odróżniającej (vide: np. R. Skubisz /w:/ "Prawo znaków towarowych. Komentarz.", Wydawnictwo Prawnicze, Warszawa 1997 r., s. 57, patrz także m.in.: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 grudnia 2002 r., III RN 218/01). W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie brak zdolności odróżniającej oznaczeń ogólnoinformacyjnych wynika z obowiązującej w obrocie handlowym zasady informowania o istotnych właściwościach produktów (usług). Zawłaszczenie takiego oznaczenia przez jednego przedsiębiorcę utrudniałoby prawidłowe funkcjonowanie rynku, mogąc doprowadzić w konsekwencji do jego monopolizacji. Dlatego oznaczenia takie nigdy nie mogą – zdaniem Sądu – nabyć wtórnej zdolności odróżniającej, nawet w wyniku długotrwałego używania.
Odnosząc się do zarzutów strony skarżącej dotyczących dotychczasowej praktyki rejestracyjnej Urzędu Patentowego RP, należy - zdaniem Sądu – zauważyć, iż wyłączenie od rejestracji oznaczeń ogólnoinformacyjnych nie ma charakteru zasady bezwzględnie obowiązującej, albowiem oznaczenia takie mogą być rejestrowane jako składniki znaków kombinowanych (składających się z kilku innych składników). Ponadto należy stanowczo podkreślić, iż z faktu uznania słowa tradycyjny (tradycja, w tradycji itp.) za nadający się do odróżniania w obrocie dla jednych towarów (vide: przykłady rejestracji powołane przez stronę skarżącą), nie można automatycznie wywodzić po stronie Urzędu Patentowego RP obowiązku rejestracji takiego samego oznaczenia, ale przeznaczonego dla innych towarów. Względem jednych towarów (usług) to samo oznaczenie może być bowiem uznane za fantazyjne, w stosunku do innych zaś nie. W tym miejscu wypada wyraźnie zauważyć, iż dla oceny zdolności odróżniającej nie ma przesądzającego znaczenia, że podobny znak towarowy jest już zarejestrowany, bowiem wymagania dostatecznych znamion odróżniających nie można utożsamiać z podobieństwem znaku towarowego (tak: np. R. Skubisz /w:/ "Prawo znaków towarowych. Komentarz.", s. 57). Nawet, jeśli przyjęlibyśmy tezę, iż dotychczasowa praktyka Urzędu ma rozstrzygające znaczenie dla niniejszej sprawy (z czym Sąd się nie może zgodzić), to należy zauważyć, iż w przedstawionych przez pełnomocnika strony skarżącej przykładach rejestracji znaków towarowych, określenie tradycja (tradycyjne itp.) w zestawieniu bądź z innym wyrazem występującym w tych znakach, bądź też w zestawieniu z towarem (usługą), którą znaki te mają wyróżniać – nie zostało najwyraźniej uznane za element opisowy, charakteryzujący sposób (metodę) wytworzenia towaru, lecz za element czysto fantazyjny.
Ustosunkowując się do zarzutów dotyczących obrazy przepisów postępowania, należy - zdaniem Sądu - na wstępie stanowczo podkreślić, iż Urząd Patentowy RP wydając obie zaskarżone decyzje administracyjne w sprawie udzielenia prawa ochronnego na znak towarowy Herbatniki Tradycyjne co do zasady uwzględnił wszelkie rygory procedury administracyjnej, określające jego obowiązki w zakresie sposobu przeprowadzenia postępowania, a następnie końcowego rozstrzygnięcia sprawy (vide: art. 256 ust. 1 p.w.p.). Związanie rygorami procedury administracyjnej oznacza, że Urząd Patentowy RP jest obowiązany m.in. do przestrzegania zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa (art.8 k.p.a.). Zdaniem Sądu organ uwzględniając powyższą zasadę zobowiązany jest dokładnie wyjaśnić okoliczności sprawy, konkretnie ustosunkować się do żądań i twierdzeń strony oraz uwzględnić w decyzji zarówno interes społeczny, jak i słuszny interes strony. Organ administracji jest ponadto obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i ocenić cały materiał dowodowy (art. 7, art.77 § 1 i art. 80 k.p.a.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w przepisie art. 107 § 3 k.p.a.
Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie nawet przy założeniu, iż organ rozstrzygając w niniejszej sprawie nie ustosunkował się w pełni w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji z dnia [...] marca 2004 r. do argumentacji skarżącego (do dowodów załączonych do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy) - należy uznać, iż nie miało to istotnego wpływu na wynik sprawy. Skoro sporne oznaczenie nigdy nie mogło nabyć wtórnej zdolności odróżniającej, również w wyniku długotrwałego używania, to nawet całkowite pominięcie w rozważaniach organu dowodów przedstawionych na okoliczność wtórnej zdolności odróżniającej spornego oznaczenia (z czym nie mieliśmy – według Sądu - do czynienia w niniejszej sprawie) – nie miałoby istotnego wpływu na ostateczny wynik rozstrzygnięcia Urzędu Patentowego RP.
Zdaniem Sądu całkowitym nieporozumieniem jest również zarzut naruszenia przez organ przepisu art. 130 p.w.p. oraz postanowień "Metodyki badania zdolności rejestracyjnej znaków towarowych" z 1994 r., albowiem w/w przepis p.w.p. nie miał zastosowania w niniejszej sprawie, zaś jeśli chodzi o wspomnianą metodykę, to wypada podnieść – jak słusznie zauważył organ – że nie jest ona aktem normatywnym o charakterze powszechnie obowiązującym, a więc trudno uznać ją za jakiekolwiek źródło prawa obowiązujące erga omnes.
Z tej przyczyny należy stwierdzić, iż w obu zaskarżonych decyzjach brak jest jakichkolwiek istotnych uchybień formalnych, które organ poczyniłby w toku postępowania administracyjnego, a które uniemożliwiłyby Sądowi dokonania prawidłowej oceny zarzutów skargi i wypowiedzenia się co do zasadności podjętego rozstrzygnięcia pod względem materialnoprawnym.
Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie uznał, że uzasadnienie obu zaskarżonych decyzji spełnia wymogi stawiane przez art. 107 § 3 k.p.a., gdyż w swych decyzjach Urząd Patentowy RP w dostatecznym stopniu, wyraźnie wskazał, dlaczego odmówił udzielenia prawa ochronnego na znak towarowy Herbatniki Tradycyjne.
Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym