II GSK 12/22

II GSK 12/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-09-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-01-04
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Ostrowska /sprawozdawca/
Elżbieta Czarny-Drożdżejko /przewodniczący/
Karolina Kisielewicz-Sierakowska
Symbol z opisem
6460 Znaki towarowe
Hasła tematyczne
Własność przemysłowa
Sygn. powiązane
VI SA/Wa 2/21 - Wyrok WSA w Warszawie z 2021-06-16
Skarżony organ
Urząd Patentowy RP
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2017 poz 776
art. 154  art. 169 art. 170
Ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej.
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 106 § 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko Sędzia NSA Anna Ostrowska (spr.) Sędzia del. WSA Karolina Kisielewicz-Sierakowska Protokolant asystent sędziego Magdalena Czyżewska po rozpoznaniu w dniu 9 września 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. w B., W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 czerwca 2021 r. sygn. akt VI SA/Wa 2/21 w sprawie ze skargi M. w B., W. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 7 lipca 2020 r. nr Sp. 229.2018 w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia ochrony międzynarodowego znaku towarowego 1. uchyla zaskarżony wyrok w całości; 2. uchyla zaskarżoną decyzję; 3. zasądza od Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej na rzecz M. w B., W. 4 000 (cztery tysiące) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
I.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 16 czerwca 2021 r., o sygn. akt VI SA/Wa 2/21, oddalił skargę M. w B., W. (dalej: skarżąca, spółka M., uprawniony) na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 7 lipca 2020 r. w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia ochrony międzynarodowego znaku towarowego.
Sąd I instancji orzekał w następujących okolicznościach sprawy:
W dniu 19 września 2018 r. do Urzędu Patentowego RP (dalej: UP) wpłynął wniosek L. S.A. w G. (dalej: wnioskodawca, spółka L.) o stwierdzenie wygaśnięcia uznania na terytorium Polski ochrony znaku towarowego "MOL DYNAMIC" o numerze [...], udzielonego na M. w B., W. przeznaczonego do oznaczania towarów z klasy 4, tj.: oleje i tłuszcze przemysłowe, smary, mieszaniny pochłaniające kurz, nawilżające i wiążące, paliwa (łącznie z benzynami silnikowymi) i materiały oświetlające, świece i knoty do oświetlenia. Wnioskodawca podniósł, że uprawniony nigdy nie używał spornego znaku towarowego w sposób rzeczywisty w odniesieniu do jakiegokolwiek towaru.
Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (dalej: organ, UP) decyzją z dnia 7 lipca 2020 r., działając na podstawie art. 169 ust. 1 pkt. 1 oraz ust. 2 i 6 w związku z art. 15215 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (Dz.U. z 2017 r., poz. 776; dalej: p.w.p.) w związku z art. 256 ust. 2 p.w.p., stwierdził z dniem 1 marca 2011 r. wygaśnięcie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej ochrony międzynarodowego znaku towarowego "MOL DYNAMIC" o numerze [...].
II.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 16 czerwca 2021 r., o sygn. akt VI SA/Wa 2/21, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) oddalił skargę uprawnionego.
Sąd I instancji wskazał, iż postępowanie w sprawach o stwierdzenie wygaśnięcia prawa ochronnego na znak towarowy, w przypadkach określonych w art. 169 ma charakter kontradyktoryjny z uwagi na co na to stronach postępowania spoczywa ciężar udowodnienia okoliczności, z których każda z nich wywodzi korzystne dla siebie skutki prawne. Sąd zauważył również, że postępowanie sporne prowadzone w niniejszej sprawie wyłączało działanie organu z urzędu, ponad ocenę materiału dowodowego złożonego przez strony, co wprost wynika z art. 169 ust. 6 i art. 256 ust. 4 p.w.p. w związku z art. 256 ust. 1 p.w.p. Wobec tego, w ocenie Sądu I instancji, podniesione przez skarżącą zarzuty naruszenia art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.; dalej: k.p.a.) poprzez niezebranie przez Kolegium Orzekające Urzędu Patentowego, w sprawie rozstrzyganej w trybie postępowania spornego, innych dowodów niż złożone przez wnioskodawcę na okoliczności używania zarejestrowanego znaku towarowego w sposób rzeczywisty, dla towarów objętych prawem ochronnym w ciągu nieprzerwanego okresu pięciu lat, po dniu wydania decyzji o udzieleniu prawa ochronnego, bądź wykazania istnienia ważnych powodów jego nieużywania były niezasadne.
Sąd podzielił również ocenę Urzędu Patentowego, że w postępowaniu administracyjnym uprawniony nie dowiódł rzeczywistego i poważnego używania spornego znaku także dla oleju samochodowego na rynku polskim i brak było podstaw do stwierdzenia przerwania biegu okresu pięciu lat nieużywania znaku. Zdaniem Sądu skoro przedmiotowy znak nie był używany w okresie pięciu lat na rynku polskim od dnia ogłoszenia w "Wiadomościach Urzędu Patentowego" to stwierdzenie wygaśnięcia znaku towarowego MOL DYNAMIC o numerze [...], zgodnie z żądaniem wnioskodawcy - z powodu nieużywania - nie narusza prawa.
Odnosząc się z kolei do wniosku skarżącej o dopuszczenie kilkudziesięciu dowodów załączonych do skargi Sąd stwierdził, że poddanie ich ocenie przez Sąd spowodowałoby, iż to w istocie Sąd prowadziłby postępowanie: ustalał stan faktyczny i go oceniał, zastępując organ administracji. W związku z tym Sąd wskazał, że takie postępowanie jest niedopuszczalne i przeczyłoby zasadzie wskazanej w art. 106 § 3 p.p.s.a.
III.
Uprawniony złożył skargę kasacyjną od powyższego wyroku wnosząc o jego uchylenie w całości i rozpoznanie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie, a w każdym przypadku o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Spółka wniosła również o przeprowadzenie dowodu z dokumentów załączonych do skargi z dnia 16 grudnia 2020 r. oraz o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:
1. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:
a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 i 107 § 3 k.p.a. - poprzez brak uwzględnia skargi, w sytuacji gdy brak było podstaw do stwierdzenia, iż nie doszło do naruszenia przez organ przepisów art. 7, 77 k.p.a. - poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a w szczególności poprzez brak ustalenia okoliczności przemawiających za tym, że przedłożone przez skarżącą dowody wskazują na rzeczywiste i poważne używanie znaku towarowego objętego prawem ochronnym numer [...];
b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie skargi z naruszeniem przepisów art. 80 k.p.a. w wyniku dokonania na podstawie całokształtu materiału dowodowego oceny ustaleń organu, iż nie udowodniono rzeczywistego i poważnego używania znaku towarowego;
c) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 106 § 3 p.p.s.a. poprzez brak przeprowadzenia dowodów załączonych do skargi co doprowadziło do oddalenia skargi, w sytuacji, gdy przeprowadzenie dowodów załączonych do skargi miało na celu wyjaśnienie okoliczności co do których Organ powziął wątpliwości i nie wyjaśnił ich do końca, a to jest co do odbiorców wskazanych na fakturach VAT
d) art. 106 § 3 p.p.s.a., w zw. z art. 15 k.p.a. oraz w zw. z art. 78 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez brak przeprowadzenia dowodów załączonych do skargi co doprowadziło do oddalenia skargi, w sposób ograniczający realizację sprawiedliwości proceduralnej.
2. naruszeniu prawa materialnego przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a mianowicie:
a) art. 169 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 154 pkt 1 i 3 p.w.p. poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że wyprodukowanie i umieszczenie - w okresie objętym badaniem - znaku spornego na towarach objętych prawem ochronnym w celu wprowadzania tych towarów do obrotu nie stanowi rzeczywistego używania znaku w rozumieniu przepisów p.w.p.;
b) art. 169 ust. 1 pkt 1 p.w.p. poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na stwierdzeniu wygaśnięcia prawa ochronnego na znak towarowy, pomimo że znak ten był rzeczywiście używany w obrocie, co zostało wykazane dowodami złożonymi do akt sprawy;
c) art. 170 ust. 1 p.w.p. poprzez błędną wykładnię polegającą na niezastosowaniu tego przepisu i w konsekwencji stwierdzeniu wygaśnięcia prawa ochronnego na znak towarowy, pomimo że rzeczywiste używanie tego znaku zostało wznowione 3 miesiące przed datą złożenia wniosku o stwierdzenie wygaśnięcia prawa ochronnego;
d) art. 171 p.w.p. poprzez błędną wykładnię polegającą na niezastosowaniu tego przepisu i błędnym przyjęciu, że brak rzeczywistego używania spornego znaku towarowego przez skarżącą w stosunku do wszystkich produktów z klasy 4 klasyfikacji nicejskiej, powoduje całkowite wygaśnięcie prawa ochronnego na towary objęte tą klasą.
Argumentację na poparcie powyższych zarzutów przedstawiono w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.
IV.
Spółka L. w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosła o jej oddalenie ze względu na brak usprawiedliwionych podstaw do jej uwzględnienia.
V.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna została oparta na usprawiedliwionych podstawach.
Wstępnie należy wskazać iż zgodnie z treścią art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę sądowoadministracyjną w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu – a więc niezależnie od powyższych granic – nieważność postępowania przed sądem pierwszej instancji. Granice skargi kasacyjnej są wyznaczone przez zakres zaskarżenia orzeczenia sądu pierwszej instancji oraz podniesione i skonkretyzowane w postaci zarzutów podstawy kasacyjnej. Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W przedmiotowej sprawie nie wystąpiły określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. podstawy nieważności postępowania sądowego, jak również nie stwierdzono przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny przystąpił do weryfikacji zasadności zarzutów kasacyjnych.
Wynik weryfikacji podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów okazał się zakresowo pozytywny, co stanowiło konieczną i wystarczającą podstawę do wzruszenia mocy obowiązującej zaskarżonego wyroku.
Zarzuty skargi kasacyjnej skonstruowane zostały na obu podstawach przewidzianych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., tj. zarówno na naruszeniu prawa materialnego, jak i na naruszeniu przepisów postępowania, które - zdaniem strony - miało istotny wpływ na wynik sprawy. W takiej sytuacji, co do zasady, w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, ponieważ dopiero po ustaleniu, że stan faktyczny przyjęty przez Sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został skutecznie podważony, można przejść do skontrolowania wykładni prawa materialnego oraz subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowane w sprawie przepisy prawa materialnego (por. wyrok NSA z 9 marca 2005 r., sygn. akt FSK 618/04 oraz z 3 grudnia 2024 r., sygn. akt II GSK 1000/24, ten i kolejne orzeczenia przywołane w uzasadnieniu dostępne są na stronie internetowej CBOSA).
Wśród zarzutów proceduralnych w pierwszej kolejności należy rozpatrzyć zarzuty sformułowane w pkt 1 lit. c i d petitum skargi kasacyjnej, w ramach których zarzucono Sądowi I instancji naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 106 § 3 p.p.s.a., art. 15 k.p.a. oraz art. 78 Konstytucji RP poprzez brak przeprowadzenia dowodów załączonych do skargi co doprowadziło, zdaniem skarżącej, do oddalenia skargi w sposób ograniczający realizację sprawiedliwości proceduralnej, w sytuacji, gdy przeprowadzenie dowodów załączonych do skargi miało na celu wyjaśnienie okoliczności, co do których organ powziął wątpliwości i nie wyjaśnił ich do końca, a to jest co do odbiorców wskazanych na fakturach VAT.
Należy zauważyć, że przywołany art. 106 § 3 p.p.s.a. jest w orzecznictwie NSA oraz w doktrynie oceniany jako norma mająca w postępowaniu sądowoadministracyjnym (w szczególności kasacyjnym) ograniczone zastosowanie. W orzecznictwie wskazuje się, iż w świetle przepisów p.p.s.a., sąd administracyjny, co do zasady nie prowadzi postępowania dowodowego, gdyż nie ma uprawnień do ustalania stanu faktycznego sprawy. Natomiast sąd kasacyjny, będący sądem prawa, związany jest zarzutami kasacyjnymi i tylko w tym zakresie orzeka, bada bowiem legalność zaskarżonego wyroku i kontrolowanych przez Sąd I instancji aktów administracyjnych. W postępowaniu wywołanym skargą kasacyjną NSA ocenia wyłącznie prawidłowość działania sądu administracyjnego pierwszej instancji w granicach podstaw kasacyjnych. Ponadto wskazuje się, że wprawdzie art. 106 § 3 p.p.s.a. przewiduje możliwość uzupełnienia w postępowaniu sądowoadministracyjnym materiału dowodowego przez dopuszczenie dowodu z dokumentów, lecz ta instytucja ma zastosowanie przed sądem pierwszej instancji. Należy przy tym mieć na uwadze, że zasadniczo w postępowaniu sądowoadministracyjnym sąd nie ustala stanu faktycznego sprawy, nie prowadzi postępowania dowodowego, a jedynie kontroluje ustalenia faktyczne dokonane przez właściwe organy (por. wyroki NSA z: 26 maja 2023 r., sygn. akt II GSK 86/22, 10 maja 2023 r., sygn. akt I OSK 1344/22). W orzecznictwie NSA przyjęło się także, że przeprowadzenie dowodu na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, który jest związany granicami skargi kasacyjnej, jest dopuszczalne jeżeli zostaną uwzględnione zarzuty procesowe dotyczące wadliwego ustalenia stanu faktycznego przez organ administracyjny lub wadliwej oceny ustalenia tego stanu faktycznego przez sąd pierwszej instancji. Tylko w takim przypadku mogą pojawić się istotne wątpliwości, które należy wyjaśnić (por. wyrok NSA z 5 lipca 2023 r., sygn. akt I GSK 338/23). W świetle powyższego, należy zauważyć, iż skarżąca w postępowaniu przed Sądem I instancji wnosiła na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. o przeprowadzenie dowodów uzupełniających z 32 dokumentów (faktur VAT, wydruków listów intencyjnych, wydruków wiadomości e-mail wraz z ofertami na dostawy, potwierdzeń zamówień), jednakże Sąd, nie uwzględnił tego wniosku, mając na względzie powyższą wykładnię art. 106 § 3 p.p.s.a. Tym samym zarzuty procesowe sformułowane w pkt 1 lit. c i d petitum skargi kasacyjnej okazały się być nieuzasadnione.
Jako zasadne natomiast należy uznać zarzuty proceduralne sformułowane w pkt 1 lit. a i b rozpatrywanej skargi kasacyjnej. Zarzuty te sprowadzają się w istocie do twierdzenia, że Sąd I instancji zbadał sprawę w sposób zbyt ogólnikowy i oddalił skargę, pomimo że Urząd Patentowy dopuścił się naruszenia przepisów k.p.a., mających istotny wpływ na wynik sprawy, określających zasady oceny zgromadzonych dowodów oraz uzasadnienia decyzji administracyjnej (art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.). Zdaniem skarżącej powyższe naruszenia organu doprowadziły do bezpodstawnego ustalenia przez Sąd I instancji, iż spółka nie udowodniła rzeczywistego i poważnego używania znaku towarowego MOL Dynamic objętego prawem ochronnym numer [...].
Powyższe zarzuty proceduralne są funkcjonalnie związane z zarzutami naruszenia prawa materialnego tj.: art. 169 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 154 pkt 1 i 3 p.w.p., sformułowanymi w pkt 2 lit a i b petitum rozpatrywanej skargi kasacyjnej, gdyż odwołują się one również do rzeczywistego używania znaku towarowego i z tego względu zostaną rozpoznane łącznie.
Na wstępie należy wskazać, że zakres badania sprawy w postępowaniu prowadzonym przez organ administracji wyznaczał w niniejszej sprawie art. 169 ust. 1 pkt 1 p.w.p., zgodnie z którym prawo ochronne na znak towarowy wygasa również na skutek nieużywania zarejestrowanego znaku towarowego w sposób rzeczywisty dla towarów objętych prawem ochronnym w ciągu nieprzerwanego okresu pięciu lat, po dniu wydania decyzji o udzieleniu prawa ochronnego, chyba że istnieją ważne powody jego nieużywania.
W sytuacji, gdy wnioskodawca wnosi o stwierdzenie wygaśnięcia prawa ochronnego na znak towarowy, w przypadkach określonych w art. 169 p.w.p., Urząd Patentowy prowadzi postępowanie w trybie postępowania spornego. Skutkuje to przerzuceniem ciężaru dowodu, na okoliczność, iż znak towarowy był "rzeczywiście używany" w rozumieniu tego przepisu, na właściciela (uprawnionego) tego znaku. Koncepcja ta jest przyjęta zarówno w prawie krajowym, jak i w prawie unijnym (zob. np. wyrok TSUE z 22 października 2020 r., C‑720/18 i C‑721/18, pkt 82). Przepis art. 169 ust. 6 p.w.p. stanowi więc, że w przypadku wszczęcia postępowania w sprawie o wygaśnięcie prawa ochronnego, obowiązek wykazania używania znaku towarowego lub istnienia ważnych powodów usprawiedliwiających nieużywanie znaku spoczywa na uprawnionym z tytułu prawa ochronnego.
W niniejszej sprawie wnioskodawca zarzuca uprawnionej spółce brak rzeczywistego używania zgłoszonego znaku towarowego. Istotną kwestią jest więc wskazanie, co należy rozumieć pod pojęciem rzeczywistego używania oraz w jaki sposób uprawniony ma udowodnić ten fakt.
W myśl art. 154 p.w.p. używanie znaku towarowego polega w szczególności na: umieszczaniu tego znaku na towarach objętych prawem ochronnym lub ich opakowaniach, oferowaniu i wprowadzaniu tych towarów do obrotu, ich imporcie lub eksporcie oraz składowaniu w celu oferowania i wprowadzania do obrotu, a także oferowaniu lub świadczeniu usług pod tym znakiem, a także na umieszczaniu znaku na dokumentach oraz na posługiwaniu się nim w celu reklamy. Jak wynika z tej regulacji, wprowadzanie towarów do obrotu jest jedną, choć nie jedyną formą używania znaku towarowego. Powyższej definicji używania znaku towarowego nie można pomijać również przy badaniu przesłanek wygaśnięcia udzielonego prawa ochronnego (zob. wyrok NSA z 10 lipca 2019 r., sygn. akt II GSK 2051/17).
Przepis art. 169 ust. 4 p.w.p. dodatkowo przewiduje, że przez używanie znaku towarowego, rozumie się również m.in.: używanie znaku przez umieszczanie go na towarach lub ich opakowaniach wyłącznie dla celów eksportu oraz używanie znaku przez osobę trzecią za zgodą uprawnionego.
W doktrynie prawa własności przemysłowej przyjmuje się, że znak towarowy jest rzeczywiście używany, jeżeli: 1) używanie ma charakter poważny, a nie jedynie symboliczny, 2) używanie ma charakter zewnętrzny, nakierowany na odbiorców towarów (usług), a nie tylko realizowany wewnątrz przedsiębiorstwa lub związku przedsiębiorstw, 3) znak jest używany w funkcji znaku towarowego w celu oznaczania pochodzenia towarów (usług) z określonego przedsiębiorstwa, 4) znak jest używany w odniesieniu do zarejestrowanych towarów (usług), 5) znak jest używany w postaci zarejestrowanej lub nieznacznie zmienionej (jedynie w takim zakresie, by zmiany nie wpływały na charakter odróżniający znaku), 6) znak jest używany na określonym terytorium objętym zakresem prawa wyłącznego do znaku. (J. Sitko, Komentarz do art. 169, w: T. Demendecki, A. Niewęgłowski, J. Szczotka, G. Tylec, J. Sitko, Prawo własności przemysłowej. Komentarz, Warszawa 2015, s. 856-901).
Podobnie w orzecznictwie sądowym przyjęto, że, z "rzeczywistym używaniem" znaku towarowego mamy do czynienia wówczas, gdy jest on używany zgodnie z jego podstawową funkcją, jaką jest zagwarantowanie tożsamości pochodzenia towarów lub usług, których dotyczy rejestracja, w celu stworzenia lub zachowania rynku zbytu dla tych towarów lub usług; rzeczywiste używanie znaku nie obejmuje natomiast używania o charakterze symbolicznym wyłącznie w celu zachowania praw przyznanych przez znak. Przy ocenie, czy używanie znaku towarowego jest rzeczywiste, należy wziąć pod uwagę, po pierwsze, wszystkie fakty i okoliczności istotne dla ustalenia, czy komercyjne wykorzystanie znaku ma realny charakter w obrocie handlowym, a w szczególności, czy takie używanie jest uznawane za uzasadnione w danym sektorze gospodarki dla zachowania lub zdobycia udziału w rynku dla towarów lub usług chronionych przez znak towarowy, dalej - właściwości tych towarów lub usług, cechy rynku oraz skalę i częstotliwość używania znaku towarowego. Podkreśla się także, że jeżeli używanie znaku towarowego służy prawdziwemu celowi komercyjnemu, we wskazanych wyżej przypadkach, nawet minimalne używanie znaku lub używanie tylko przez jednego importera w danym Państwie Członkowskim mogą być wystarczające dla stwierdzenia rzeczywistego używania znaku. Samo używanie znaku musi mieć miejsce w obrocie gospodarczym i być zauważalne dla odbiorców. Uważa się przy tym, że odbiorcą może być w tym przypadku nie tylko klient indywidualny, ale również nabywca towaru pośredniczący w sprzedaży np. przedsiębiorca prowadzący sklep, czy hurtownię. Wymagane jest bowiem, by używanie znaku zmierzało do stworzenia lub zachowania rynku zbytu dla towarów chronionych znakiem (zob. Postanowienie TSUE z 27 stycznia 2004 r., C-259/02; wyrok Sądu Najwyższego z 17 lutego 2005 r. sygn. akt I CK 626/04; wyroki NSA z: 24 maja 2006 r. sygn. akt II GSK 70/06; 10 lipca 2019 r., sygn. akt II GSK 2051/17; 25 czerwca 2025 r., sygn. akt II GSK 71/22).
W orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości UE wskazuje się również, że znak towarowy jest rzeczywiście używany wówczas, gdy jest on używany zgodnie ze swoją podstawową funkcją, jaką jest zapewnienie identyfikacji pochodzenia towarów lub usług, dla których znak ten został zarejestrowany, tak aby stworzyć lub zachować rynek zbytu dla tych towarów i usług, z wyłączeniem wypadków używania o charakterze symbolicznym, mającego na celu wyłącznie utrzymanie praw do znaku towarowego. Używanie znaku towarowego musi dotyczyć towarów i usług, które są już wprowadzone do obrotu lub których wprowadzenie do obrotu, przygotowane przez przedsiębiorstwo w celu zdobycia klientów, w szczególności w ramach kampanii reklamowych, jest bliskie [zob.: wyroki TSUE: z 11 marca 2003 r., C-40/01, pkt 37 i 45, LEX nr 153941; z 8 czerwca 2017 r., C‑689/15, pkt 37, LEX nr 2303462; z 3 lipca 2019 r., C‑668/17 P, pkt 38, LEX nr 2688447).
W rozpatrywanej sprawie skarżąca jako podmiot uprawniony ze spornego znaku towarowego podnosi, że w trakcie postępowania administracyjnego wykazała, że w okresie podlegającym badaniu rzeczywiście ten znak używała, co wynikało z przedstawionych przez skarżącą dowodów, wśród których przedstawiła m.in. przeglądy historii transakcji magazynowych, cennik olejów MOL Dynamic, faktury VAT, ulotki reklamowe, broszurę informacyjną o [...], wydruki z archiwum strony internetowej z katalogiem produktów, karty charakterystyki oleju MOL Dynamic. Wykaz tych dowodów został wymieniony w kontrolowanej przez Sąd I instancji decyzji UP (s. 3-4 uzasadnienia decyzji). W odniesieniu do kwestionowanych faktur VAT z ukrytymi danymi nabywcy, skarżąca informowała organ, iż ze względu na fakt, iż wnioskodawca w niniejszej sprawie jest jej konkurentem uczestniczącym na tym samym rynku, podjęła decyzję o ukryciu danych nabywcy, jednakże jest gotowa do ich podania w przypadku, gdy organ uzna to za niezbędne. Ponadto, spółka wskazywała, że tylko z przedstawionego przez nią "Przeglądu historii transakcji magazynowych w okresie od 16 maja do 20 grudnia 2018 r." wynika, że w okresie tym sprzedała ponad 3300 produktów oznaczonych spornym znakiem.
Spółka nie zgadzała się także ze stanowiskiem organu, że wykonanie strony internetowej, upublicznienie jej i umieszczenie na niej oferty produktów oznakowanych znakiem towarowym jest jedynie przygotowaniem do wprowadzenia olejów smarowych na terenie Polski. Strona internetowa była dostępna publicznie i informowała o rozpoczęciu od 2009 r. dystrybucji przez [...] (podmiotu z grupy kapitałowej skarżącej) na terenie Polski olejów smarownych oraz chemii samochodowej, w tym produktów objętych znakiem towarowym. Spółka wskazywała, że za pomocą podmiotu z grupy kapitałowej [...] oferowała do sprzedaży produkty oznakowanie znakiem towarowym.
Analiza postępowania dowodowego przeprowadzonego przez organ, a także analiza samej decyzji administracyjnej wydanej w tej sprawie wskazuje, iż organ dokonał oceny przedstawionych przez spółkę dowodów w sposób wybiórczy i niewystarczająco wszechstronny. Wszystkie przedstawione przez spółkę dowody miały istotne znaczenie z punktu widzenia oceny, czy w kontrolowanym okresie w sposób rzeczywisty używała ona zarejestrowanego na jej rzecz znaku towarowego. Dowody przedstawione przez stronę w tym zakresie powinny być zatem rzetelnie zbadane i ocenione. Nie kwestionując, że osobna analiza poszczególnych dokumentów może prowadzić do wniosku, że niektóre z nich mają niską wartość dowodową, zauważyć należy, że ocena organu uwzględniać powinna całokształt zgromadzonego materiału dowodowego, na co wskazuje art. 80 k.p.a.
Nie ma przy tym podstaw, by z góry deprecjonować wartość dowodową dokumentów, które nie powstały w okresie objętym badaniem, co dotyczyło dwóch faktur, które, jak wskazywał organ i w ślad za nim Sąd I instancji, "dzielił okres ośmiu lat.". Podobnie też nie zasługiwały na odrzucenie dowody z przeglądów historii transakcji magazynowych tylko z tego powodu, iż, jak wskazywał organ i w ślad za nim Sąd I instancji, były tzw. dokumentami wewnętrznymi stosowanymi w ramach spółek z grupy kapitałowej [...]. W tym zakresie, skarżąca kasacyjnie słusznie podkreśla, że "skoro [...] jako podmiot, przez, którego skarżąca wprowadzała na rynek produkty oznaczone znakiem towarowym wystawił faktury VAT to należy przyjąć, iż dokonał sprzedaży produktów objętych znakiem towarowym".
Odrzucenie zaś dowodów w postaci cenników olejów, ulotek reklamowych czy kart charakterystyki oleju tylko ze względu na to, iż zdaniem organu, jak również Sądu I instancji przemawiały one za tym, że "podjęto czynności przygotowawcze do wprowadzenia olejów oznaczanych spornym znakiem do obrotu" było nieuzasadnione mając na względzie orzecznictwo TSUE w tym zakresie. We wspomnianym wyroku TSUE z 11 marca 2003 r., C-40/01 wskazano bowiem, że "używanie znaku towarowego musi odnosić się do towarów lub usług już wprowadzonych do obrotu lub mających zostać wprowadzonymi do obrotu i w odniesieniu do których przedsiębiorstwo prowadzi przygotowania do pozyskania klientów, w szczególności w formie kampanii reklamowych".
W ocenie NSA, Wojewódzki Sąd Administracyjny błędnie zaaprobował stanowisko organu administracji, że przedstawione przez spółkę dowody przeczyły tezie, że sporny znak towarowy był używany w sposób rzeczywisty. W granicach wyznaczonych prawem, które nakłada na uprawnionego obowiązek używania zarejestrowanego na jego rzecz znaku towarowego, to przedsiębiorca decyduje w jaki sposób i na jaką skalę korzysta ze swych uprawnień (podobnie zob. wyrok NSA z 10 lipca 2019 r., sygn. akt II GSK 2051/17). Ocena rzeczywistego charakteru używania znaku towarowego powinna być oparta na wszystkich faktach i okolicznościach pozwalających na ustalenie, czy znak był faktycznie wykorzystywany handlowo, w szczególności zaś powinna ona uwzględniać sposoby korzystania ze znaku uznawane w danym sektorze gospodarczym za uzasadnione z punktu widzenia zachowania lub wykreowania udziałów w rynku dla towarów lub usług, których dotyczy dany znak towarowy, charakter tych towarów lub usług, cechy danego rynku oraz zasięg i częstotliwość używania znaku (zob. wyrok NSA z 25 czerwca 2025 r., sygn. akt II GSK 71/22).
Należy też wskazać, że zasada, zgodnie z którą właściciel znaku towarowego jest zobowiązany przedstawić dowód rzeczywistego używania tego znaku, ogranicza się w rzeczywistości do wyrażenia tego, co wynika ze zdrowego rozsądku i podstawowego wymogu skuteczności postępowania. W istocie to właściciel kwestionowanego znaku towarowego znajduje się w najlepszym położeniu, aby przedstawić dowód konkretnych działań pozwalających poprzeć twierdzenie, zgodnie z którym znak towarowy był rzeczywiście używany (zob.: wyrok TSUE w sprawie Ferrari z 22 października 2020 r., C‑720/18 i C‑721/18, pkt 78, 81 oraz w sprawie Maxxus z 10 marca 2022 r., C‑183/21, pkt 35). Ma to szczególne znaczenie w sytuacji, gdy wnioskodawca żąda stwierdzenia wygaśnięcia prawa ochronnego na znak towarowy z datą wcześniejszą niż data wystąpienia ze stosownym wnioskiem. W niniejszej sprawie wniosek o stwierdzenie wygaśnięcia ochrony znaku towarowego z dniem 28 lutego 2011 r. wpłynął do UP w dniu 19 września 2018 r.
W doktrynie wymienia się przykładowe typy dowodów, które będą mieć znaczenie dla oceny używania znaku towarowego, tj.: próbki fizyczne towarów, na których umieszczany był znak; faktury i inne dokumenty sprzedaży, wskazujące wielkość sprzedaży w poszczególnych okresach, wysokość obrotu, wielość odbiorców; reklamy, foldery, oferty; badania opinii publicznej; zeznania świadków (M. Kondrat, Komentarz do art. 169, w: H. Fedorowicz, M. Jezierska-Zięba, A. Przytuła, J. Stefańczyk-Kaczmarzyk, M. Kondrat, Prawo własności przemysłowej. Komentarz, Warszawa 2021).
Z omówionych względów, przedstawione przez skarżącą dowody w trakcie postępowania spornego przeprowadzonego przez organ, uzupełnione o dowody, które zostały nie uwzględnione przez Sąd I instancji mogą i powinny stanowić wystarczającą podstawę do oceny, czy podmiot uprawniony z rejestracji spornego znaku towarowego w badanym okresie tylko pozorował, czy też podejmował konsekwentne działania zmierzające do osiągnięcia określonego celu gospodarczego w wyniku używania spornego znaku towarowego, tj. do zapewnienia rynków zbytu, dotarcia oznaczenia do świadomości klienta, sprzedaży towarów/usługi oznaczonych znakiem. Zakres używania, które będzie spełniało przesłanki rzeczywistego, zależy od specyfiki towaru/usługi. W niektórych sytuacjach sprzedaż kilku tysięcy produktów oznaczonych znakiem może zostać uznana za wystarczającą (por. wyrok NSA z 10 lipca 2019 r., sygn. akt II GSK 2051/17).
W odniesieniu do zarzutu naruszenia prawa materialnego tj. art. 170 ust. 1 p.w.p., sformułowanego w pkt 2 lit. c petitum skargi kasacyjnej, podkreślić należy, że przesłanką zastosowania tego przepisu jest stwierdzenie, że doszło do nieużywania zarejestrowanego znaku towarowego w sposób rzeczywisty w ciągu nieprzerwanego okresu pięciu lat po wydaniu decyzji o udzieleniu prawa ochronnego. W takim przypadku organ oddala wniosek o stwierdzenie wygaśnięcia prawa ochronnego – z zastrzeżeniem art. 170 ust. 2 p.w.p., jeżeli przed złożeniem tego wniosku rozpoczęło się lub zostało wznowione rzeczywiste używanie znaku. W świetle tej regulacji późniejsze używanie znaku towarowego konsumuje niejako fakt wcześniejszego jego nieużywania, a wykładnia wskazanego przepisu powinna mieć charakter funkcjonalny w odniesieniu do art. 169 ust. 1 pkt 1 p.w.p. (zob. wyrok NSA z 25 czerwca 2025 r., sygn. akt II GSK 71/22). Na zastosowanie "przywileju wznowienia rzeczywistego używania znaku" z art. 170 ust. 1 p.w.p. można się więc powoływać wyłącznie gdy doszło do nieużywania zarejestrowanego znaku towarowego w sposób rzeczywisty w ciągu nieprzerwanego okresu pięciu lat po wydaniu decyzji o udzieleniu prawa ochronnego, zaś w rozpatrywanej sprawie spółka wykazywała organowi licznymi dowodami, iż w badanym okresie sporny znak używała w sposób rzeczywisty. Wobec skutków niniejszego wyroku, rozważania dotyczące zastosowana art. 170 ust. 1 p.w.p. uznać jednak należy za przedwczesne na obecnym etapie niniejszej sprawy.
W uzasadnieniu kontrolowanej przez Sąd I instancji decyzji UP stwierdzono, że "materiały złożone przez uprawnionego dotyczą tylko olejów (silnikowych) i nie odnoszą się do żadnych innych towarów do oznaczania, których przeznaczony jest sporny znak towarowy." Ochrona spornego znaku towarowego "MOL Dynamic" o numerze [...] dotyczy towarów z klasy 4 klasyfikacji nicejskiej, tj.: oleje i tłuszcze przemysłowe, smary, mieszaniny pochłaniające kurz, nawilżające i wiążące, paliwa (łącznie z benzynami silnikowymi) i materiały oświetlające, świece i knoty do oświetlenia.
Przy jednoznacznym stwierdzeniu przez organ, iż materiały złożone przez spółkę dotyczyły tylko olejów (silnikowych), należy zgodzić się ze skarżącą, iż organ powinien był uwzględnić normę nakazującą art. 171 p.w.p., zgodnie z którą jeżeli przyczyna wygaśnięcia prawa ochronnego na znak towarowy dotyczy jedynie niektórych towarów, wygaśnięcie prawa odnosi się tylko do tych towarów.
W orzecznictwie NSA wskazuje się w tym zakresie, że "jeżeli znak towarowy zarejestrowany jest dla szerokiej kategorii towarów, określonej jednym pojęciem, a faktycznie używany jest tylko dla określonej podkategorii tych towarów, to dopuszczalne i prawidłowe jest stwierdzenie wygaśnięcia prawa ochronnego udzielonego na ten znak towarowy dla wszystkich innych podkategorii towarów, dla których znak ten jest nieużywany" (zob. wyrok NSA z 31 stycznia 2012 r., sygn. akt II GSK 1502/10, oraz z 11 kwietnia 2018 r., sygn. akt II GSK 1996/16).
Sąd I instancji rozpatrując powyższy zarzut sformułowany przez spółkę w skardze na decyzję UP zawarł w uzasadnieniu kontrolowanego wyroku jedno stwierdzenie, że zdaniem Sądu "organ nie naruszył norm prawa materialnego: art. 170 i 171 p.w.p., podniesionych z "ostrożności procesowej", ponieważ ustalenia faktyczne nie umożliwiały ich zastosowania." Należy jednakże w tym zakresie zgodzić się z wnioskiem skarżącej, iż wobec przyjętych ustaleń "organ powinien stwierdzić wygaśnięcie prawa ochronnego w częściach nieodnoszących się do olejów i tłuszczy przemysłowych".
Z omówionych względów, w rozpatrywanej sprawie organ powinien przeprowadzić ponowną ocenę w zakresie przesłanki z art. 169 ust. 1 pkt 1 p.w.p. Ponownie rozpatrując sprawę organ uwzględni przedstawione powyżej stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Mając na względzie całość przedstawionej argumentacji oraz uznając, że skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, Naczelny Sąd Administracyjny – działając na podstawie art. 188 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a.– uchylił zaskarżony wyrok oraz zaskarżoną decyzję.
O kosztach postępowania orzeczono na postawie art. 200, art. 203 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935 ze zm.). Zasądzona kwota 4 000 zł stanowi zwrot wpisu od skargi w wysokości 1000 zł oraz wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 500 zł, zwrot opłaty za uzasadnienie wyroku Sądu I instancji w wysokości 100 zł, a także zwrot wynagrodzenia pełnomocnika skarżącej, w wysokości 1200 zł za pierwszą oraz 1200 zł za drugą instancję.