II GSK 119/13
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA oddalił skargę kasacyjną dotyczącą przedawnienia składek na ubezpieczenie społeczne rolników, potwierdzając stosowanie 10-letniego terminu przedawnienia dla należności nieprzedawnionych przed wejściem w życie nowelizacji ustawy.
Sprawa dotyczyła przedawnienia składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Skarżący kwestionował zastosowanie 10-letniego terminu przedawnienia, argumentując, że powinien obowiązywać 5-letni termin wynikający z przepisów sprzed nowelizacji ustawy. Sąd I instancji i Naczelny Sąd Administracyjny uznały jednak, że do należności nieprzedawnionych przed 2 maja 2004 r. należy stosować nowy, 10-letni termin przedawnienia, zgodnie z zasadą bezpośredniego działania ustawy nowej. NSA oddalił skargę kasacyjną.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w S. w przedmiocie uznania zarzutu w postępowaniu egzekucyjnym za nieuzasadniony. Sprawa dotyczyła egzekucji należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Skarżący podniósł zarzut przedawnienia. Organ egzekucyjny i sąd I instancji uznały, że do należności nieprzedawnionych przed 1 maja 2004 r. stosuje się 10-letni termin przedawnienia wynikający z nowelizacji ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników z dnia 2 kwietnia 2004 r. (która weszła w życie 2 maja 2004 r.), a nie 5-letni termin wynikający z przepisów poprzedzających. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę kasacyjną, podzielił stanowisko Sądu I instancji. Podkreślono, że ustawa nowelizująca nie zawiera przepisów przejściowych, co oznacza bezpośrednie zastosowanie nowych przepisów do należności, które nie uległy przedawnieniu przed dniem wejścia w życie nowelizacji. NSA odwołał się do licznego orzecznictwa Sądu Najwyższego i własnego, potwierdzającego stosowanie nowych przepisów dotyczących przedawnienia, w tym wydłużonych terminów, do stosunków prawnych trwających w czasie zmiany prawa. Sąd uznał, że nie narusza to zasady niedziałania prawa wstecz, gdyż nie dochodzi do reaktywowania przedawnionych już zobowiązań. W konsekwencji, NSA oddalił skargę kasacyjną.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Do należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników, które nie uległy przedawnieniu przed dniem 2 maja 2004 r. (wejście w życie nowelizacji), stosuje się nowy, 10-letni termin przedawnienia określony w art. 41b ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.
Uzasadnienie
Ustawa nowelizująca z 2004 r. nie zawiera przepisów przejściowych, co oznacza bezpośrednie zastosowanie nowych przepisów. Stosowanie nowego, wydłużonego terminu przedawnienia do należności wymagalnych, które nie przedawniły się przed wejściem w życie nowej ustawy, nie narusza zasady niedziałania prawa wstecz, gdyż nie dochodzi do reaktywowania już przedawnionych zobowiązań. Jest to zgodne z zasadą lex posterior derogat legi priori i wolą ustawodawcy.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
odrzucono_skargę
Przepisy (12)
Główne
u.u.s.r. art. 41b § ust. 1
Ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników
Należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 2-7. Przepis ten ma zastosowanie do należności wymagalnych, które jednocześnie nie uległy przedawnieniu przed dniem 2 maja 2004 r.
Ustawa z dnia 2 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz o zmianie niektórych innych ustaw
Nowelizacja wprowadzająca art. 41b do ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, która weszła w życie 2 maja 2004 r.
Pomocnicze
u.u.s.r. art. 52 § ust. 1 pkt 1
Ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników
W sprawach nieuregulowanych w ustawie do składek na ubezpieczenie stosuje się odpowiednio przepisy o zobowiązaniach podatkowych.
Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników art. 41b § ust. 5
Bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.
O.p. art. 70 § § 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa
Zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. (Obowiązywał do 1 maja 2004 r. w kontekście art. 52 u.u.s.r.)
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 o postępowaniu egzekucyjnym w administracji art. 33 § ust. 1
Podstawa prawna zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym.
k.p.a. art. 16 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Dotyczy trwałości decyzji ostatecznych.
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa uwzględnienia skargi przez WSA.
p.p.s.a. art. 170
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Dotyczy powagi rzeczy osądzonej.
p.p.s.a. art. 183 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Związanie NSA podstawami skargi kasacyjnej.
p.p.s.a. art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa oddalenia skargi kasacyjnej.
u.z.p. art. 30 § ust. 1
Ustawa z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych
Zobowiązania podatkowe przedawniały się z upływem 5 lat, licząc od końca roku, w którym upłynął termin płatności (obowiązywał do 1 stycznia 1998 r.).
Argumenty
Skuteczne argumenty
Zastosowanie 10-letniego terminu przedawnienia do należności nieprzedawnionych przed 2 maja 2004 r. jest zgodne z prawem i nie narusza zasady niedziałania prawa wstecz. Brak przepisów przejściowych w ustawie nowelizującej oznacza bezpośrednie zastosowanie nowych przepisów.
Odrzucone argumenty
Zastosowanie 10-letniego terminu przedawnienia narusza zasadę ochrony praw nabytych i zasadę niedziałania prawa wstecz. Powinien obowiązywać 5-letni termin przedawnienia wynikający z przepisów sprzed nowelizacji. Niewłaściwe zastosowanie art. 41b ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.
Godne uwagi sformułowania
ustawa nowelizująca z dnia 2 kwietnia 2004 r. nie zawiera przepisów przejściowych, co oznacza, iż do oceny przedawnienia takich należności należy stosować przepisy w brzmieniu znowelizowanym stosowanie art. 41b ust. 1 znowelizowanej ustawy, do składek na ubezpieczenie społeczne rolników powstałych przed dniem 2 maja 2004 r., nie stanowi naruszenia zasady, iż prawo nie działa wstecz Do naruszenia zasady lex retro non agit doszłoby wówczas, gdyby ustawodawca przewidział wydłużenie terminu przedawnienia należności, które uległy już przedawnieniu pod rządami przepisów dotychczasowych.
Skład orzekający
Joanna Sieńczyło - Chlabicz
przewodniczący sprawozdawca
Krystyna Anna Stec
członek
Małgorzata Korycińska
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów intertemporalnych dotyczących przedawnienia składek na ubezpieczenie społeczne rolników oraz zasady niedziałania prawa wstecz w kontekście zmian legislacyjnych."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznego okresu zmian legislacyjnych w zakresie przedawnienia składek na ubezpieczenie społeczne rolników i stosowania przepisów intertemporalnych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia przedawnienia należności publicznoprawnych, które ma znaczenie praktyczne dla wielu osób i firm. Interpretacja przepisów intertemporalnych jest kluczowa dla zrozumienia stosowania prawa w czasie.
“10 lat na ściągnięcie długu? NSA rozstrzyga o przedawnieniu składek rolniczych po zmianie prawa.”
Sektor
rolnictwo
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII GSK 119/13 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2014-02-25 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2013-01-25 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Joanna Sieńczyło - Chlabicz /przewodniczący sprawozdawca/ Krystyna Anna Stec Małgorzata Korycińska Symbol z opisem 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3 ustawy o f Hasła tematyczne Inne Sygn. powiązane I SA/Sz 350/12 - Wyrok WSA w Szczecinie z 2012-07-04 II GZ 306/12 - Postanowienie NSA z 2012-09-14 Skarżony organ Dyrektor Izby Skarbowej Treść wyniku Oddalono skargę kasacyjną Powołane przepisy Dz.U. 1998 nr 7 poz 25 art 41b Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - tekst jedn. Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Sieńczyło - Chlabicz (spr.) Sędzia NSA Małgorzata Korycińska Sędzia NSA Krystyna Anna Stec Protokolant Kacper Tybuszewski po rozpoznaniu w dniu 25 lutego 2014 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej W. Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 4 lipca 2012 r. sygn. akt I SA/Sz 350/12 w sprawie ze skargi W. Z. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę kasacyjną Uzasadnienie Zaskarżonym skargą kasacyjną wyrokiem z 4 lipca 2012 r., sygn. akt I SA/Sz 350/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę [...] na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w S. z [...] lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie uznania zarzutu w postępowaniu egzekucyjnym za nieuzasadniony. Sąd I instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia. I Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] wszczął wobec [...] (dalej: skarżącego lub zobowiązanego) postępowanie egzekucyjne do majątku zobowiązanego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...] /08 wystawionych przez wierzyciela - Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówka Terenowa w P. z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie oraz emerytalne i rentowe rolników za kwartały: 1/2000, 2/2000, 3/2000, 4/2000, 1/2001, 2/2001, 3/2001, 4/2001, 1/2002, 2/2002, 3/2002, 4/2002, 1/2003, 2/2003, 3/2003, 4/2003, 1/2004, 2/2004. Podstawę wystawienia tytułów wykonawczych stanowiła decyzja Prezesa KRUS z [...] marca 2005 r. Skarżący złożył zarzut w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej wskazując na przedawnienie zobowiązania z tytułu ww. składek. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego postanowieniem z dnia [...] stycznia 2009 r. uznał zarzut za nieuzasadniony. Następnie, Naczelnik Urzędu Skarbowego w Stargardzie S. wydał postanowienie z [...] października 2009 r. w przedmiocie odmowy uznania zarzutu nieistnienia obowiązku. Na to postanowienie zobowiązany wniósł zażalenie. Dyrektor Izby Skarbowej w S. postanowieniem z dnia [...] lutego 2010 r. uchylił postanowienie organu I instancji w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia z powodu niewyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy. Ponownie rozpoznając zarzut zobowiązanego, Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] wydał postanowienie z [...] stycznia 2012 r. o nieuznaniu zarzutu przedawnienia. Orzekając na skutek zażalenia skarżącego Dyrektor Izby Skarbowej w S. postanowieniem z [...] lutego 2012 r., uchylił w całości postanowienie organu z [...] stycznia 2012 r., gdyż w sentencji rozstrzygnięcia organ egzekucyjny nie wskazał: a) wierzyciela, jako strony postępowania, b) tytułów wykonawczych będących podstawą prowadzenia postępowania egzekucyjnego (wniesionych zarzutów), c) nie orzekł jednoznacznie, czy uznał zgłoszony zarzut za uzasadniony czy nieuzasadniony. Ponadto, organ odwoławczy uznał za nieuzasadniony zarzut przedawnienia obowiązku w sprawie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na postawie tytułów wykonawczych wystawionych przez wierzyciela - Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówka Terenowa w P. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm. dalej: ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników) do dnia 1 maja 2004 r. nie zawierała uregulowania dotyczącego okresu przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników. W związku z czym - na podstawie art. 52 ust.1 pkt 1 tej ustawy - okres przedawnienia tych należności regulowały przepisy kolejno do dnia 1 stycznia 1998 r. - art. 30 ust. 1 ustawy z 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych (t.j.: Dz. U. z 1993 r., Nr 108, poz. 486 ze zm.). Według tego przepisu, zobowiązania podatkowe przedawniały się z upływem 5 lat, licząc od końca roku, w którym upłynął termin płatności; od dnia 1 stycznia 1998 r. - art. 70 § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.; dalej: Ordynacja podatkowa lub O.p.). Stosownie do tego przepisu, zobowiązanie podatkowe przedawniało się z upływem 5 lat od końca roku podatkowego, w którym upływał termin płatności. Zatem do dnia 1 maja 2004 r. włącznie, należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu z upływem 5 lat od końca roku kalendarzowego, w którym minął termin płatności. Natomiast, w przypadku, gdy zobowiązanie to przed tą datą nie uległo przedawnieniu, ma do niego zastosowanie zasada bezpośredniego działania ustawy nowej (brak innych reguł intertemporalnych). W związku z tym zobowiązanie z tytułu składek nieprzedawnionych przed dniem 2 maja 2004 r., podlega przedawnieniu 10-letniemu. Organ podniósł, że zgodnie z art. 41b ust. 5 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (od dnia 2 maja 2004 r.), bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Odnosząc się do przywołanego przez skarżącego wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 14 lutego 2008 r. organ ten podniósł, że wyrok został wydany przed uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 8 lipca 2008 r., sygn. akt I UZP 4/08. Rozstrzygała ona o stosowaniu zmieniających się przepisów dotyczących przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalając skargę na powyższe postanowienie stwierdził, że z treści decyzji stanowiącej podstawę prawną do wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego wynika, że objęto nią składki na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od 30 czerwca 1999 r. Sąd I instancji wskazał, że w art. 52 § 1 pkt 1 w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników przewidziano, że w sprawach nieuregulowanych w ustawie do składek na ubezpieczenie stosuje się odpowiednio przepisy o zobowiązaniach podatkowych. Natomiast w art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej przewidziano, że zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Dopiero nowelizacją ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, tj. ustawą z dnia 2 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 91, poz. 873; dalej: ustawa nowelizująca), która weszła w życie dnia 2 maja 2004 r. i nie zawierała przepisów przejściowych - uregulowano termin przedawnienia, zawieszenie i przerwanie biegu terminu przedawnienia należności z tytułu składek (art. 1 pkt 41 ustawy nowelizującej). Sąd I instancji uznał, że należności skarżącego obejmują okresy od I kwartału 2000 r. do II kwartału 2004 r. Decyzję określającą należności wydano 24 marca 2005 r. Okres przedawnienia należności określonych w ww. decyzji wynikał z przepisu art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej i wynosił 5 lat licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Decyzja z dnia 24 marca 2005 wydana została przed jego upływem, bowiem przedawnienie najwcześniejszej należności (za I kwartał 2000 r.) nastąpiłoby z dniem 31 grudnia 2005 r., a najpóźniejszej (za II kwartał 2004 r.) z dniem 31 grudnia 2009 r., jednakże wobec tego, że przepis art. 41b znowelizowanej ustawy wszedł w życie przed ich przedawnieniem, tj. w dniu 2 maja 2004 r., to okres przedawnienia wydłużył się do lat 10 (art. 41b ust.1), tj. najwcześniejszej do 31 stycznia 2010 r., a najpóźniejszej do 30 kwietnia 2014 r. W tej sytuacji do przedawnienia należności określonych w ww. decyzji nie doszło przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego Tym samym w dacie wszczęcia postępowania egzekucyjnego, tj. dnia 20 listopada 2008 r. istniał jeszcze obowiązek określony w ww. decyzji, bowiem przedawnienie nie nastąpiło. WSA w Szczecinie - powołując się na treść uchwały Sądu Najwyższego z dnia 8 lipca 2008 r. - uznał, że chociaż jej treść nie dotyczy przedawnienia należności z tytułu składek KRUS, lecz przedawnienia należności z tytułu składek ZUS, to jednak problem intertemporalności przepisów dotyczących składek ZUS jest analogiczny, jak w przypadku składek KRUS. Tym samym - brak regulacji kwestii przejściowych w ustawie z dnia 2 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz o zmianie niektórych innych ustaw - nie oznacza luki co do przepisów intertemporalnych, lecz oznacza wolę ustawodawcy co do uznania bezpośredniego skutku nowej ustawy. II [...] zaskarżył powyższy wyrok w całości skargą kasacyjną, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) orzeczeniu zarzucił naruszenie przepisów postępowania których uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie skargi i akceptację przez Wojewódzki Sąd Administracyjny naruszenia przez organ podatkowy przepisów art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez nieuznanie pięcioletniego okresu przedawnienia zobowiązania wynikającego z art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej; 2) naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. poprzez akceptację przez Wojewódzki Sąd Administracyjny naruszenia art. 70 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa w związku z prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego, sygn. akt III AUa 911/2007, oraz akceptacji naruszenia dyspozycji art. 16 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w przedmiocie trwałości decyzji ostatecznych oraz art. 170 ppsa w zakresie powagi rzeczy osądzonej; 3) naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. poprzez akceptację przez WSA niewłaściwego zastosowania przez Prezesa KRUS art. 41 b ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników dla stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania prawomocnej decyzji. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej kasator m. in. podtrzymał uprzednio wyrażone stanowisko. Wskazał, że obowiązujący w dniu wydania wyroku przepis art. 41 b ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników zakładał 10 letni okres przedawnienia. Do dnia 1 maja 2004 r. (włącznie) obowiązywał natomiast przepis art. 52 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników odsyłający w tym zakresie do art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej, która przewidywał 5 letni okres przedawnienia. Jednocześnie Sąd Apelacyjny w Szczecinie w swym orzeczeniu zaznaczył, iż z uwagi na konstytucyjną zasadę ochrony praw nabytych, wobec braku przepisów przejściowych w ustawie o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz normy wynikającej z dyspozycji § 30 ust. 2 zasad techniki prawodawczej. Wskazał, że nie można pozbawić obywatela dotychczasowych uprawnień w postaci pięcioletniego okresu przedawnienia. W związku z tym nie znajdzie zastosowania zasada bezpośredniego działania nowej ustawy polegająca na tym, iż od chwili wejścia w życie nowych norm prawnych należy je stosować do stosunków prawnych, zdarzeń, stanów rzeczy niezależnie od tego, czy dopiero powstaną, czy też powstały wcześniej przed wejściem w życie nowego prawa i trwają nadal w czasie dokonywania zmiany prawa. Zasada ta byłaby do przyjęcia, gdyby regulacja była korzystniejsza od dotychczasowej, co w przedmiotowym stanie faktycznym nie znalazło uzasadnienia. III Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie, gdyż zawarte w niej zarzuty okazały się nieusprawiedliwione. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a, rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, która zachodzi w przypadkach przewidzianych w § 2 tego artykułu. W niniejszej sprawie nie występują jednak żadne z wad wymienionych we wspomnianym przepisie, które powodowałyby nieważność postępowania prowadzonego przez Sąd I instancji. Skarga kasacyjna wskazuje jako podstawę art. 174 pkt 2 p.p.s.a., tj. naruszenie przepisów postępowania, przy czym w istocie kasator zarzuca Sądowi I instancji, iż uznał za prawidłowe stanowisko organów o nieuznaniu zarzutu przedawnienia wskutek zastosowania - zamiast pięcioletniego okresu przedawnienia zobowiązania - dziesięcioletni okres przedawnienia. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji i uznaje sformułowane przez kasatora zarzuty w punktach 1-3 skargi kasacyjnej za niezasadne. Na wstępie należy zaznaczyć, że ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników obowiązująca do dnia 1 maja 2004 r. nie zawierała uregulowania dotyczącego okresu przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników, w związku z czym na podstawie art. 52 ust. 1 pkt 1 cyt. ustawy przewidziano, że w sprawach nieuregulowanych w ustawie do składek na ubezpieczenie stosuje się odpowiednio przepisy o zobowiązaniach podatkowych, zaś w art. 70 § 1 O.p. przewidziano, że zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Zatem do dnia 1 maja 2004 r. włącznie, należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu z upływem 5 lat od końca roku kalendarzowego, w którym minął termin płatności. Dopiero od dnia 2 maja 2004 r. nowelizacją ustawy o ubezpieczeniu społecznych rolników (ustawa z dnia 2 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz o zmianie niektórych innych ustaw) - na mocy art. 1 pkt 41 dodano art. 41b, który w ustępie 1 uzyskał brzmienie, zgodnie z którym należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 2-7. Ustawa nowelizująca z dnia 2 kwietnia 2004 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników nie zawiera przepisów przejściowych, co oznacza, iż do oceny przedawnienia takich należności należy stosować przepisy w brzmieniu znowelizowanym, stosowanie przepisów dotychczasowych wymagałoby bowiem wyraźnego ustawowego odesłania. Wbrew twierdzeniu autora skargi kasacyjnej zastosowanie art. 41b ust. 1 znowelizowanej ustawy, do składek na ubezpieczenie społeczne rolników powstałych przed dniem 2 maja 2004 r., nie stanowi naruszenia zasady, iż prawo nie działa wstecz. Nowe przepisy stosuje się bowiem tylko do należności wymagalnych, które jednocześnie nie uległy przedawnieniu przed dniem 2 maja 2004 r. Dotyczy to zatem zdarzeń zaistniałych uprzednio, lecz nie zakończonych przed dniem wejścia w życie nowelizacji. Do naruszenia zasady lex retro non agit doszłoby wówczas, gdyby ustawodawca przewidział wydłużenie terminu przedawnienia należności, które uległy już przedawnieniu pod rządami przepisów dotychczasowych. Powodowałoby to bowiem reaktywowanie zakończonych już stosunków publicznoprawnych. Ponadto podkreślenia wymaga, że zgodnie z ogólną zasadą prawa intertemporalnego w razie wątpliwości, czy należy stosować ustawę dawną czy nową, pierwszeństwo ma ustawa nowa. Jest ona związana z regułą kolizyjną lex posterior derogat legi priori, która ma zastosowanie, gdy lex posterior nie jest hierarchicznie niższa niż lex priori. Stosowanie tej zasady uzasadniane jest domniemaniem, że ustawa nowa powinna być lepszym odbiciem aktualnych stosunków normatywnych, bardziej dostosowanym do aktualnego stanu prawnego. Jest ona wyrazem woli ustawodawcy powziętej później, niż wola ustawodawcy, której wyrazem był wcześniejszy akt normatywny. Oznacza to, że stosowanie wprost przepisów o przedawnieniu, wprowadzonych ustawą z dnia 2 maja 2004 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników do należności z tytułu składek powstałych przed dniem 2 maja 2004 r., nie stanowi naruszenia zasady lex retro non agit, o ile nowy termin przedawnienia nie jest odnoszony do sytuacji, w których termin przedawnienia minął (por. m. in. wyrok NSA z dnia 28 sierpnia 2009 r., sygn. akt 15/09; zob. również wyrok NSA z dnia 24 kwietnia 2013 r., sygn. akt II GSK 106/12). Dopuszczalność wydłużania terminu przedawnienia była wielokrotnie przedmiotem analizy Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego. W wyroku z dnia 12 lipca 2007 r. (sygn. akt I UK 37/07, OSNP 2008, Nr 17-18, poz. 266) Sąd Najwyższy zauważył że "prawo zmiany terminów przedawnienia jest, więc domeną ustawodawcy i skoro ma w ten sposób wpływ na stosunki cywilnoprawne, to obejmuje ono również stosunki publicznoprawne (należności składkowe). Inaczej mówiąc dłużnik musi się poddać terminom przedawnienia wydłużanym przez ustawodawcę w czasie trwania stosunku prawnego". Podobne stanowisko Sąd Najwyższy zajął w wyroku z dnia 12 listopada 2007 r., sygn. akt I UK 147/07 (LEX nr 359577), w którym stwierdził, że "przepis art. 24 ust. 4 w nowym brzmieniu ma zastosowanie do tych tylko należności z tytułu składek wymagalnych przed dniem jego wejścia w życie, które nie były przedawnione". Natomiast w uchwale z dnia 8 lipca 2008 r., sygn. akt I UZP 4/08 (Biuletyn SN 2008, Nr 7, poz. 17) Sąd Najwyższy stwierdził, iż "do składek na ubezpieczenia społeczne należnych i nieprzedawnionych przed dniem 31 grudnia 2002 r. należy stosować przepis art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw". Z kolei w uchwale z dnia 2 lipca 2008 r., sygn. akt II UZP 5/08 (Biuletyn SN 2008, Nr 7, poz. 16), Sąd Najwyższy również uznał, że "dziesięcioletni okres przedawnienia przewidziany w art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw, znajduje zastosowanie do należności z tytułu składek, które stały się wymagalne przed dniem 1 stycznia 2003 r., jeżeli do tej daty nie uległy przedawnieniu według przepisów dotychczasowych". Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach: z dnia 9 grudnia 2008 r., sygn. akt II GSK 547/08, z dnia 20 stycznia 2009 r., sygn. akt II GSK 651/08, z dnia 18 marca 2009 r., sygn. akt II GSK 835/08 z dnia 27 sierpnia 2009 r., sygn. akt II GSK 15/09, z dnia 27 sierpnia 2009 r., sygn. akt II GSK 20/09, z dnia 14 grudnia 2010 r., sygn. akt II GSK 1073/09, z dnia 16 lutego 2011 r., sygn. akt II GSK 247/10, z 21 listopada 2013 r., sygn. akt II GSK 1202/12 zajął jednolite stanowisko, iż do instytucji przedawnienia należy stosować przepisy nowe. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela poglądy wyrażone w powołanych orzeczeniach. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji, który stwierdził że chociaż treść uchwały Sądu Najwyższego z dnia 8 lipca 2008 r. nie dotyczy przedawnienia należności z tytułu składek KRUS, lecz przedawnienia należności z tytułu składek ZUS, to jednak problem intertemporalności przepisów dotyczących składek ZUS jest analogiczny, jak w przypadku składek KRUS. Tym samym brak regulacji kwestii przejściowych w ustawie z dnia 2 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz o zmianie niektórych innych ustaw nie oznacza luki co do przepisów intertemporalnych, lecz oznacza wolę ustawodawcy co do uznania bezpośredniego skutku nowej ustawy. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny – wbrew zarzutom autora skargi kasacyjnej – nie podziela stanowiska wyrażonego przez Sąd Apelacyjny Szczecinie w wyroku z 14 lutego 2008 r. (sygn. akt III AUa 911/07. Ponadto, przedstawione podejście interpretacyjne, odnośnie do konsekwencji zmian wprowadzonych ustawą z dnia 2 maja 2004 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw, tj. odnośnie do konsekwencji zmian regulacji prawnych dotyczących instytucji przedawnienia, znajduje potwierdzenie również w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, z którego wynika, że zakres obowiązywania przepisu należy analizować funkcjonalnie, tj. w ścisłym związku z jego stosowaniem w czasie. Ma to szczególne znaczenie wówczas, gdy brak jest oddzielnych przepisów intertemporalnych. W takim bowiem przypadku - wbrew potocznym intuicjom - nie zachodzi brak regulacji kwestii intertemporalnej (luka co do przepisów intertemporalnych). Sytuacja taka przesądza natomiast o bezpośrednim skutku ustawy nowej. Tak więc i wobec braku regulacji intertemporalnej kwestia międzyczasowa jest rozstrzygnięta, tyle że na korzyść zasady bezpośredniego stosowania ustawy zmieniającej (por. orzeczenie z dnia 11 kwietnia 1994 r., K 10/93, OTK 1994 nr 1, poz. 7; wyrok TK z dnia 1 lipca 2003 r., P 31/02, OTK ZU-A 2003 nr 6, poz. 58). Konsekwencją przyjęcia wskazanego stanowiska jest stwierdzenie, że do nieprzedawnionych do dnia 2 maja 2004 r. należności stosuje się nie tylko nowy, wydłużony, termin przedawnienia, ale również wszystkie nowe przepisy dotyczące okoliczności mających wpływ na bieg tego terminu, to jest jego przerwanie i zawieszenie, o ile wymienione w nowych przepisach podstawy przerwania lub zawieszenia biegu przedawnienia powstały po tej dacie. Skutki wcześniejszych zdarzeń oceniać zaś należy według przepisów obowiązujących w chwili ich zaistnienia. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI