II GSK 1187/24

II GSK 1187/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-11-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-06-13
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Andrzej Skoczylas
Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz /przewodniczący/
Małgorzata Rysz /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne
Wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego
Transport
Sygn. powiązane
II GSK 745/23 - Wyrok NSA z 2024-01-23
VIII SA/Wa 667/22 - Wyrok WSA w Warszawie z 2023-01-25
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę o wznowienie postępowania
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 271 pkt 1, art. 273 § 2 , art. 276, art. 282 § 2 pkt 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz Sędzia NSA Małgorzata Rysz (spr.) Sędzia NSA Andrzej Skoczylas Protokolant asystent sędziego Barbara Leszczyńska po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi E. [...] Sp. k. w Z. o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 stycznia 2024 r. sygn. akt II GSK 745/23 w sprawie ze skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 stycznia 2023 r. sygn. akt VIII SA/Wa 667/22 w sprawie ze skargi E. [...] Sp. k. w Z. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z dnia [...] czerwca 2022 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za niewykonanie obowiązków określonych w przepisach ustawy o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów oraz obrotu paliwami opałowymi oddala skargę o wznowienie postępowania.
Uzasadnienie
Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: "NSA") wyrokiem z 23 stycznia 2024 r. sygn. akt II GSK 745/23, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 25 stycznia 2023 r. sygn. akt VIII SA/Wa 667/22 w sprawie ze skargi E. [...] Sp. k. w Z. (dalej: "skarżąca", "spółka") na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z [...] czerwca 2022 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za niewykonanie obowiązków określonych w przepisach ustawy o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów oraz obrotu paliwami opałowymi, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądził od skarżącej na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] 2100 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Pismem z [...] czerwca 2024 r. pełnomocnik skarżącej spółki, na podstawie art. 273 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej: "p.p.s.a.") złożył skargę
o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyżej wskazanym prawomocnym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 stycznia 2024 r., wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz ponowne rozpoznanie sprawy. Strona wskazała jako przesłankę wznowieniową nową okoliczność - ujawnione po wydaniu wyroku stronniczość oraz brak niezawisłości sędziego Joanny Sieńczyło-Chlabicz. Skarżąca podkreśliła, że informację o wystąpieniu przesłanki wznowienia postępowania powzięła w dniu [...] marca 2024 r., w związku z czym zachowany został trzymiesięczny termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania, o którym mowa
w art. 277 p.p.s.a.
Podniosła, że nie mogła złożyć wniosku o wyłączenie sędziego od rozpoznania sprawy na wcześniejszym etapie gdyż wiedzę o stronniczości i braku niezawisłości sędziego powzięła dopiero w dniu [...] marca 2024 r., wtedy to doręczono jej pełnomocnikowi - adw. M. C. protokół z posiedzenia Rady Wydziału Prawa Uniwersytetu w [...] z [...] stycznia 2024 r. Uzasadnione obawy co do braku bezstronności i niezawisłości sędzi Joanny Sieńczyło-Chlabicz wynikają z tego, że podczas posiedzenia Rady Wydziału Prawa Uniwersytetu w [...] w dniu [...] stycznia 2024 r. zabrała głos, wypowiadając się negatywnie o adw. M. C.
Następnie, zaledwie kilka dni po zabraniu głosu na forum Rady Wydziału Uniwersytetu w [...] sędzia Joanna Sieńczyło-Chlabicz, jako członek składu orzekającego NSA wzięła udział w rozstrzyganiu spraw, zmieniając korzystne dla klienta adw. M. C. orzeczenie sądu pierwszej instancji. Zachowanie sędziego poprzedzające wydanie wyroków świadczy o poważnych wątpliwościach co do jej niezawisłości i bezstronności podczas wyrokowania, a wręcz wysoce uprawdopodabnia ich brak.
W przedmiocie wątpliwości co do niezawisłości sędziego Joanny Sieńczyło-Chlabicz spółka podkreśliła, że sędzia, będąca jednocześnie pracownikiem Uniwersytetu w [...], może właśnie z uwagi na powiązania pracownicze lub względy osobiste, poczuwać się w obowiązku opowiedzenia się po stronie Dziekana Uniwersytetu w [...], co w tej konkretnej sytuacji uczyniła, a pamiętać należy, że sędzia powinna pozostawać poza wszelkimi wpływami zewnętrznymi w związku
z pełnioną przez siebie funkcją.
Wskazany brak bezstronności sędziego i brak jej niezawisłości niewątpliwie ma wpływ na wynik sprawy. Gdyby strona wcześniej wiedziała o istnieniu pewnego rodzaju osobistego uprzedzenia do jej pełnomocnika, które zostało wprost wyartykułowane przez sędziego lub możliwym wpływie zatrudnienia Pani Sędzi na Wydziale Prawa Uniwersytetu w [...] na jej niezawisłość w orzekaniu, z pewnością złożyłaby wniosek o wyłączenie sędziego, co prawdopodobnie skutkowałoby wyłączeniem tego sędziego od orzekania w tej sprawie. Jednocześnie skład sędziowski, wolny od osobistych uprzedzeń wobec strony lub jej pełnomocnika, w szczególności mając na względzie korzystne dla strony rozstrzygnięcie sądu pierwszej instancji, mógłby utrzymać je w mocy i oddalić skargę kasacyjną oponenta procesowego. Jednakże strona o powyższej okoliczności faktycznej dowiedziała się już po wydaniu wyroku, w związku z czym niniejsza skarga jest w pełni uzasadniona.
Pismem z [...] czerwca 2024 r. skarżąca uzupełniła wniosek o wznowienie postępowania poprzez przytoczenie argumentacji w zakresie art. 165b § 1 Ordynacji podatkowej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarga o wznowienie postępowania nie zawiera uzasadnionych argumentów.
W myśl art. 273 § 2 p.p.s.a. można skutecznie żądać wznowienia postępowania w razie późniejszego wykrycia takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu. Już z treści przytoczonego przepisu wynika, iż muszą to być okoliczności nieznane w toku postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem, mogące mieć wpływ na wynik sprawy oraz takie, z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu.
Wznowienie postępowania, jako nadzwyczajny środek zaskarżenia prawomocnych orzeczeń, może mieć zastosowanie tylko w ściśle określonych
w ustawie przypadkach. Nie jest w takim razie dopuszczalna wykładnia rozszerzająca.
W pierwszym rzędzie rozważenia wymaga zatem czy oparcie skargi na ustawowej podstawie może być utożsamiane z przywołaniem przepisu określającego taką podstawę.
W orzecznictwie NSA wyrażony został pogląd, według którego mimo błędu we wskazaniu przez stronę przepisu prawa (powołanego jako podstawa wznowienia postępowania) konieczne jest dokonanie oceny czy tak wskazana podstawa mieści się w podstawach wymienionych w ustawie - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (m.in. w wyrok NSA z 11 października 2005 r. sygn. akt FSK 2448/04 - w sprawie, w której jako podstawę wznowienia strona wskazała art. 401 pkt 2 k.p.c.).
W konsekwencji przyjąć należy, iż dla oceny czy skarga została oparta na ustawowej podstawie wznowienia nie jest przesądzające powołanie przepisu określającego tę podstawę.
Dla stwierdzenia, że skargę o wznowienie postępowania oparto na ustawowych podstawach nie jest też wystarczające sformułowanie podstawy wznowienia w sposób odpowiadający brzmieniu przepisu określającemu taką ustawową podstawę (tak też:
T. Woś i in. "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - komentarz" Wyd. Prawne LexisNexis; W-wa 2005 str. 677, teza 1; postanowienie NSA z 25 września 2001 r. sygn. akt II SA/Gd 970/01, wyrok NSA z 17 kwietnia 2007 r. sygn. akt
I FSK 607/08; także orzeczenia SN na tle analogicznych uregulowań w k.p.c. - a to postanowienie SN z 28 października 1999 r. sygn. akt II UKN 174/99, postanowienie
SN z 29 stycznia 1968 r. sygn. akt I CZ 122/67).
Za najistotniejsze w tym względzie uznać należy zestawienie wskazanej przez stronę podstawy skargi o wznowienie z treścią jej uzasadnienia i zbadanie czy twierdzenia skargi taką ustawową podstawę stanowią.
Odniesienie powyższych uwag do niniejszej sprawy poprzedzić należy przypomnieniem, że w rozpatrywanym przypadku strona wnioskując o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego przed NSA, zakończonego prawomocnym wyrokiem z 23 stycznia 2024 r. sygn. akt II GSK 745/23, w podstawie skargi powołała art. 273 § 2 p.p.s.a.
Wnioskodawca wskazał, że jego zdaniem "w sprawie nową okolicznością są ujawnione po wydaniu wyroku stronniczość oraz brak niezawisłości sędziego Joanny Sieńczyło-Chlabicz, jak również jej osobisty negatywny stosunek do pełnomocnika strony, co mogło mieć wpływ na rozstrzygnięcie. O okoliczności tej, strona dowiedziała się już po wydaniu wyroku, który zapadał na posiedzeniu niejawnym i został pełnomocnikowi doręczony". Pełnomocnik podkreślił także, że "strona nie mogła złożyć wniosku o wyłączenie sędziego od rozpoznawania sprawy na wcześniejszym etapie, gdyż wiedzę o stronniczości i braku niezawisłości sędziego powzięła dopiero w dniu
[...] marca 2024 r, wtedy to doręczono adw. M. C. protokół z posiedzenia Rady Wydziału Prawa Uniwersytetu w [...] z dnia [...] stycznia 2024 r.". Zdaniem wnioskodawcy "Uzasadnione obawy co do braku bezstronności i niezawisłości sędzi Joanny Sieńczyło-Chlabicz wynikają z tego, że podczas posiedzenia Rady Wydziału Prawa Uniwersytetu w [...] w dniu [...] stycznia 2024 r. zabrała głos w sprawie, wypowiadając się negatywnie o adw. M. C.".
W kontekście wskazanych przez wnioskodawcę podstaw wznowieniowych należy podkreślić, iż zakreślonych ustawowo ram dopuszczalności weryfikacji orzeczeń w trybie wznowienia nie można więc rozszerzać. NSA nie znajduje żadnych podstaw ku temu, aby przypisać tego typu okolicznościom charakter okoliczności faktycznych,
o których mowa w art. 273 § 2 p.p.s.a. - powołanym przez stronę jako ustawowa podstawa wznowienia postępowania. Jak trafnie bowiem podnosi się w nauce prawa "Logiczna wykładnia przepisu art. 273 § 2 p.p.s.a. prowadzi do wniosku, że chodzi
w nim o takie okoliczności faktyczne - względnie dowody, które dotyczą podstawy skargi i uzasadniają przytoczony w niej stan faktyczny" (K. Sobieralski, Sądownictwo administracyjne - skarga o wznowienie postępowania - braki w postępowaniu dowodowym zawinione przez skarżącego. Glosa do postanowienia WSA z 16 maja 2011 r., sygn. akt II SA/Gl 82/11, OSP 2012, nr 10, s. 719).
Za stanowiskiem, że okoliczności związane z oceną podstaw do wyłączenia sędziego ustawodawca wyraźnie odróżnia od okoliczności faktycznych, późniejsze wykrycie których mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu, przemawia i to, że fakt orzekania przez sędziego podlegającego wyłączeniu stanowi odrębną od art. 273 § 2 p.p.s.a. podstawę wznowienia postępowania, przewidzianą art. 271 pkt 1 p.p.s.a. (tak też postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 kwietnia 2009 r., sygn. akt II GSK 264/09 - cytowane orzeczenia publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny biorąc pod uwagę wskazane wyżej wywody (oparte m.in. na poglądach wyrażonych w uzasadnieniu wyroku NSA
z 11 października 2005 r. sygn. akt FSK 2448/04) zbadał, czy zaszła przyczyna wznowienia postępowania z przyczyny nieważności przewidziana w art. 271
pkt 1 p.p.s.a. Stosownie do treści tego przepisu można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności jeżeli w składzie sądu uczestniczyła osoba nieuprawniona albo jeżeli orzekał sędzia wyłączony z mocy ustawy, a strona przed uprawomocnieniem się orzeczenia nie mogła domagać się wyłączenia. Odnosząc się do podstawy skargi sformułowanej w art. 271 pkt 1 p.p.s.a., odnotować trzeba, że ustawodawca w art. 18 p.p.s.a. określił zamknięty katalog okoliczności sprawiających, że sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy.
Zgodnie z art. 18 p.p.s.a. sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy
w sprawach: w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki (art. 18 § 1 pkt 1); swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia (art. 18 § 1 pkt 2); osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli (art. 18 § 1 pkt 3);
w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron (art. 18 § 1 pkt 4);
w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą (art. 18 § 1 pkt 5); w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznawanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator (art. 18 § 1 pkt 6); dotyczących skargi na decyzję lub postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty wydanych w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu sądowoadministracyjnym dotyczącym kontroli legalności decyzji albo postanowienia wydanych w postępowaniu administracyjnym zwyczajnym, brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie (art. 18 § 1 pkt 6a);
w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej
(art. 18 § 1 pkt 7). Również sędzia, który brał udział w wydaniu orzeczenia objętego skargą o wznowienie postępowania, nie może orzekać co do tej skargi (§ 3).
Biorąc pod uwagę wywody zawarte w skardze o wznowienie postępowania nie można także uznać, iż w stosunku do sędziego NSA Joanny Sieńczyło-Chlabicz zachodziły przesłanki wyłączenia sędziego z mocy ustawy, gdyż żaden z przypadków wymienionych wyczerpująco w art. 18 p.p.s.a. w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi.
Podkreślenia wymaga natomiast, że udział w postępowaniu sędziego, który - stosownie do treści art. 19 p.p.s.a. - powinien być wyłączony na własne żądanie lub na wniosek strony, nie uzasadnia wznowienia postępowania (zob. na przykład wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 lutego 2025 r., sygn. akt III OSK 1541/24; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 stycznia 2025 r., sygn. akt
I FSK 1789/2; A. Kabat [w:] B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, A. Kabat, Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. IX, Warszawa 2024, art. 271; R. Mikosz, 16.4. Podstawy skargi o wznowienie postępowania [w:] Pisma stron w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, orzecznictwo, wzory, red. R. Mikosz, Warszawa 2008).
Odnosząc się natomiast do wniosku pełnomocnika skarżącej spółki o odroczenie rozprawy wyznaczonej na dzień [...] listopada 2025 r. wyjaśnić należy, że wniosek ten nie zasługuje na uwzględnienie. Naczelny Sąd Administracyjny na posiedzeniu w dniu
[...] czerwca 2025 r. odroczył rozprawę z uwagi na nagłą chorobę pełnomocnika skarżącej spółki. Natomiast we wniosku o odroczenie rozprawy wyznaczonej na dzień [...] listopada 2025 r. pełnomocnik wskazuje, że w dniach od [...] października 2025 r. do [...] listopada 2025 r. przebywa na leczeniu w sanatorium.
W tym kontekście należy zauważyć, iż zgodnie z art. 109 p.p.s.a., który
w sprawie ma zastosowanie w związku z art. 193 p.p.s.a., nieobecność strony lub jej pełnomocnika powoduje odroczenie rozprawy tylko wtedy, gdy nieobecność wywołana jest nadzwyczajnym wydarzeniem lub inną znaną sądowi przeszkodą, której nie można przezwyciężyć, chyba że strona lub jej pełnomocnik wnieśli o rozpoznanie sprawy w ich nieobecności. Przepis ten z uwagi na zasadę szybkości postępowania sądowoadministracyjnego (art. 7 p.p.s.a.) nie może podlegać wykładni rozszerzającej. Nieobecność pełnomocnika strony wywołana planowanym leczeniem sanatoryjnym nie jest ani nadzwyczajnym wydarzeniem, ani też przeszkodą, o jakich mowa
w art. 109 p.p.s.a. Dołączone do skargi pełnomocnictwo wskazuje, że pełnomocnik skarżącej spółki miał możliwość ustanowienia pełnomocnika substytucyjnego, który mógł przygotować się do rozprawy i reprezentować skarżącą na kolejnej rozprawie
w dniu [...] listopada 2025 r.
W orzecznictwie podkreśla się, że w przypadku pełnomocnika będącego adwokatem lub radcą prawnym, sposobem na przezwyciężenie przeszkody
w osobistym stawieniu się na rozprawie, jest udzielenie dalszego pełnomocnictwa (substytucji) innemu profesjonalnemu pełnomocnikowi (por. uzasadnienie wyroku NSA z 18 maja 2017 r. sygn. akt II OSK 2680/16).
Na gruncie niniejszej sprawy - pomimo potwierdzonego leczenia w sanatorium pełnomocnika skarżącej - mógł on zatem skorzystać z odpowiednich narzędzi prawem przewidzianych, tj. wyznaczyć pełnomocnika substytucyjnego (art. 25 ust. 3 ustawy
z 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze, Dz. U. z 2024 r. poz. 1564, dalej: "p.a."), lub doprowadzić do wszczęcia procedury wyznaczenia zastępcy (art. 26 p.a.). Ponadto
w myśl art. 37a ust. 1 p.a. adwokat wykonujący zawód w kancelarii adwokackiej oraz
w spółkach, o których mowa w art. 4a ust. 1, obowiązany jest zapewnić zastępstwo
w przypadku urlopu lub innej przemijającej przeszkody tak, aby prowadzone przez niego sprawy nie doznały uszczerbku.
Jak wskazano w postanowieniu SN z 17 listopada 1998 r., sygn. akt
III CKN 877/98 (LEX nr 1214484) w przypadku długotrwałej choroby pełnomocnika istnieje "możliwość a nawet obowiązek (art. 37a ust. 1 p.a.) zapewnienia na ten okres zastępstwa. Adwokaci (podobnie jak radcowie prawni) poprzez wprowadzenia obowiązkowego zastępstwa we wnoszeniu kasacji stali się autentycznymi współuczestnikami wymiaru sprawiedliwości w szerszym znaczeniu tego słowa, gdyż od ich działania uzależniona została ochrona praw wolności obywateli w postępowaniu (...). Nakłada to większą odpowiedzialność zarówno co do treści udzielanej pomocy prawnej jak i organizacji pracy kwalifikowanych pełnomocników".
Dodatkowo należy podkreślić, iż wszelkie okoliczności stanowiące przeszkodę do udziału w rozprawie powinny być podane precyzyjnie i wyczerpująco przez pełnomocnika wnoszącego o odroczenie rozprawy, z uwagi na wyjątkowy charakter tej instytucji procesowej (por. wyrok NSA z 11 lipca 2019 r., sygn. akt II OSK 2227/17). Pełnomocnik w związku z tym powinien ewentualnie szczegółowo wyjaśnić, z jakich powodów ustanowienie pełnomocnika substytucyjnego jest niemożliwe. Tymczasem
w niniejszej sprawie wniosek o odroczenie rozprawy zawiera jedynie stwierdzenie, że
z uwagi na fakt, iż reprezentuje stronę od początku (od kontroli), ważkość przedmiotowej sprawy oraz prośbę klienta o osobisty udział w rozprawie, pełnomocnik wnosi o odroczenie rozprawy. Dlatego też kolejny wniosek pełnomocnika strony
o odroczenie rozprawy wyznaczonej na dzień [...] listopada 2025 r. nie mógł zostać uwzględniony.
Biorąc pod uwagę powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie
art. 282 § 2 p.p.s.a. oddalił skargę o wznowienie postępowania sądowego.
O kosztach postępowania sądowego, mimo wniosku organu, nie orzeczono, ponieważ zgodnie z art. 276 p.p.s.a. do skargi o wznowienie postępowania stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, a w świetle stanowiska zajętego w uchwale NSA 17 stycznia 2023 r., przy oddaleniu skargi
o wznowienie postępowania brak jest podstaw do zasądzenia kosztów postępowania wznowieniowego, ponieważ takie orzeczenie nie zostało wymienione w treści
art. 209 p.p.s.a. (zob. in fine uzasadnienia uchwały NSA z 17 stycznia 2023 r., sygn. akt II GPS 1/22, ONSAiWSA 2023, nr 3, poz. 35).