II GSK 1186/12

II GSK 1186/12 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2013-11-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2012-07-05
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Inga Gołowska
Janusz Zajda /sprawozdawca/
Małgorzata Korycińska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne
Transport
Sygn. powiązane
III SA/Wr 538/11 - Wyrok WSA we Wrocławiu z 2012-03-30
Skarżony organ
Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2007 nr 125 poz 874
art. 5 ust. 1, art. 42 ust. 1, art. 93 ust. 7
Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym - tekst jednolity
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
art. 77 par. 1, art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Dz.U. 2012 poz 270
art. 141 par. 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Korycińska Sędziowie NSA Janusz Zajda (spr.) del. WSA Inga Gołowska Protokolant Konrad Piasecki po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2013 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej R. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. z dnia 30 marca 2012 r. sygn. akt III SA/Wr 538/11 w sprawie ze skargi R. B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za wykonywanie transportu drogowego pojazdem niezgłoszonym do licencji 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od R. B. na rzecz Dyrektora Izby Celnej we W. 1.800 (jeden tysiąc osiemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. wyrokiem z 30 marca 2012 r., sygn. akt III SA/Wr 538/11 oddalił skargę R. B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z [...] lipca 2011 r., nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za wykonywanie transportu drogowego pojazdem niezgłoszonym do licencji.
Sąd orzekał w następującym stanie sprawy:
W dniu 2 marca 2011 r. na autostradzie A4 funkcjonariusze celni przeprowadzili kontrolę dokumentów, kierowanego przez M. W. zespołu pojazdów, składającego się z samochodu marki [...] (nr rejestracyjny [...]) oraz przyczepy marki [...] (nr rejestracyjny [...]). Podmiotem wykonującym transport drogowy była firma skarżącego R. R. B. W trakcie kontroli stwierdzono brak karty drogowej za przejazd po drogach krajowych. Kierowca wyjaśnił, że nie miał możliwości jej zakupienia.
Pismem z 24 marca 2011 r. Główny Inspektorat Transportu Drogowego poinformował, że kontrolowany pojazd nie został zgłoszony do udzielonej skarżącemu licencji o nr [...].
Decyzją z [...] maja 2011 r. Naczelnik Urzędu Celnego w L. wymierzył skarżącemu karę 8 000 zł za wykonywanie transportu drogowego pojazdem niezgłoszonym do licencji oraz karę 3 000 zł za wykonywanie transportu drogowego bez uiszczenia wymaganej opłaty za przejazd po drogach krajowych.
Dyrektor Izby Celnej we W. decyzją z [...] lipca 2011 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W jego ocenie jest ono zasadne i znajduje potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym, nadto - wbrew stanowisku skarżącego - nie narusza przepisów prawa materialnego wskazanych w ustawie z 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (j.t. Dz.U. z 2007 r. Nr 125, poz. 874 ze zm., dalej: utd), jak również przepisów proceduralnych, w szczególności art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80, oraz art. 107 § 1 i 3 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; dalej: kpa) w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. uznał, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie i jako taka podlega oddaleniu.
W pierwszej kolejności Sąd wskazał, że art. 42 ust. 1 utd - obowiązujący w dniu zdarzenia - ustanawia obowiązek uiszczenia opłaty za przejazd pojazdu samochodowego po drogach krajowych. Skutkiem prawnym naruszenia powyższego obowiązku jest - stosownie do dyspozycji art. 92 ust. 1 utd - nałożenie kary pieniężnej, przy czym wykaz naruszeń obowiązków lub warunków oraz wysokości kar pieniężnych za poszczególne naruszenia określa załącznik do ustawy. Zgodnie z poz. 4.1 załącznika (w wersji obowiązującej w dacie kontroli), wykonywanie przewozu drogowego bez uiszczenia wymaganej opłaty za przejazd po drogach krajowych obwarowane było karą pieniężną w kwocie 3 000 zł.
Sąd stwierdził, że w trakcie kontroli stwierdzono brak karty drogowej za przejazd po drogach krajowych. Ustalenia te znajdują oparcie zarówno w materiale dowodowym sprawy, jak i nie zostały zakwestionowane przez skarżącego. W ocenie Sądu argumentacja skarżącego, że nie można mu przypisać winy w braku posiadania karty, gdyż w dniu wykonywania transportu drogowego kierowca, pomimo podejmowania prób jej zakupu, nie zdołał jej nabyć, nie może mieć wpływu na wynik rozstrzygnięcia. Obowiązek posiadania karty opłaty drogowej, określony w art. 42 utd, nie uzależnia konieczności jej posiadania od faktycznej możliwości jej nabycia. Skarżący bezpośrednio przed podjęciem się wykonywania transportu drogowego winien nabyć stosowną kartę. Ponadto Sąd stwierdził, że przepisy ustawy o transporcie drogowym nie nakładają na organy administracji publicznej obowiązku ustalenia, czy skarżący miał możliwość nabycia karty opłaty drogowej, czy też takiej możliwości nie miał. Sąd podkreślił, że zadaniem właściwych organów jest jedynie kontrolowanie, czy osoby, na które ustawodawca nakłada obowiązek dokonania stosownej opłaty, w momencie wykonywania transportu drogowego legitymują się stosowną kartą opłaty drogowej. Skarżący wobec niemożności nabycia stosownej karty (awaria samochodu, zmiana trasy) obowiązany był do odstąpienia od wykonywania transportu drogowego lub też do przewidzenia ww. okoliczności i wcześniejszego zabezpieczenia się na ich wypadek np. zakup stosownej karty w innym miejscu, niż przejście graniczne. Tym bardziej, iż przepisy prawa przewidywały możliwość uiszczenia opłaty rocznej, miesięcznej, tygodniowej i dobowej.
Sąd wskazał również, że w dniu kontroli kierowca nie okazał licencji na wykonywanie międzynarodowego transportu drogowego rzeczy. Postępowanie wyjaśniające wykazało, iż pojazd marki [...] o nr. rej. [...] nie został zgłoszony do udzielonej skarżącemu licencji o numerze [...] na wykonywanie międzynarodowego transportu drogowego rzeczy. Tymczasem w przypadku wykonywania międzynarodowego transportu drogowego rzeczy przewoźnik winien posiadać licencję na taki transport i uzyskać wpis na pojazd, na którym taki transport będzie realizowany. Z uregulowań ustawy o transporcie drogowym tj. art. 8 ust. 3 pkt 8, art. 11 ust. 3, art. 14 ust. 1, art. 92 ust. 1 i 4 w zw. z lp. 1.2 załącznika do tej ustawy (w brzmieniu obowiązującym w dniu zdarzenia i w dacie wydania zaskarżonej decyzji) jednoznacznie wynika, że wykonywanie transportu drogowego przez przedsiębiorcę, który posiada licencję jest dopuszczalne tylko przy użyciu pojazdów, które zostały zgłoszone organowi właściwemu do udzielania licencji. Wypisy są wydawane w takiej samej liczbie, jak ilość pojazdów samochodowych określonych we wniosku o licencję. Skoro w sprawie bezsporne jest, że skarżący w dacie kontroli wykonywał międzynarodowy transport drogowy rzeczy pojazdem, który nie został zgłoszony do licencji, to prawidłowo organy przyjęły, iż istniała podstawa prawna do nałożenia na stronę kary pieniężnej stosownie do uregulowań art. 92 ust. 1 i 4 w zw. z lp. 1.2 załącznika do ustawy o transporcie drogowym.
Zdaniem Sądu nie sposób uznać, aby w sprawie mógł znaleźć zastosowanie art. 93 ust. 7 utd, zgodnie z którym przepisów ust. 1-3 nie stosuje się, jeżeli stwierdzone zostanie, że naruszenie przepisów nastąpiło wskutek zdarzenia lub okoliczności, których podmiot wykonujący przewozy nie mógł przewidzieć. W przepisie tym, jak również w art. 92a ust. 4 chodzi bowiem wyłącznie o zdarzenia nieoczekiwane, niedające się przewidzieć. Tymczasem w sprawie trudno uznać, aby takie zdarzenie miało miejsce. W szczególności za nieoczekiwane i nagłe zdarzenie w przypadku przedsiębiorcy zajmującego się transportem drogowym, nie można uznać awarii samochodu. Okoliczność taka była możliwa do przewidzenia jako naturalna konsekwencja eksploatacji samochodu. W tym kontekście, zważywszy na rodzaj prowadzonej działalności gospodarczej, nieusprawiedliwionym - w ocenie Sądu - jest fakt posiadania przez skarżącego tylko jednego środka przewozowego. Ponadto Sąd wskazał, że ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów wynika, iż umowę użyczenia auta zastępczego zwarto 24 lutego 2011 r., dokument dotyczący przewożonego z Niemiec towaru wystawiono 1 marca 2011 r., a kontroli dokonano 2 marca 2011 r. Zatem nie można zgodzić się ze stanowiskiem, iż skarżący został zmuszony do skorzystania z samochodu zastępczego.
Sąd stwierdził ponadto, że okoliczności wynikające z przepisów, na które powołuje się skarżący (art. 92a ust. 4 i 93 ust. 7 utd) powinien - jako podmiot wywodzący z niego skutki prawne w postaci zwolnienia od odpowiedzialności - udowodnić sam przedsiębiorca. W sprawie tak się nie stało. Wbrew twierdzeniom skargi w aktach sprawy brak potwierdzenia, iż już w czasie kontroli kierowca okazał dowody potwierdzające awarię pojazdu. Przedłożono bowiem jedynie umowę użyczenia pojazdu. Również w późniejszym postępowaniu nie przedstawiono żadnych dokumentów potwierdzających awarię pojazdu zgłoszonego do licencji. Dlatego też nie można zarzucić organom niewzięcia pod uwagę okoliczności, iż z powodu awarii samochodu transport dokończony został pojazdem niezgłoszonym do licencji, a tym samym naruszenia art. 14 ust. 1 i 2 w zw. z art. 8 ust. 3 pkt 8 utd.
Odnosząc się natomiast do zarzutu nieadekwatności kary w stosunku do popełnionego wykroczenia, Sąd wskazał, że wysokość kary administracyjnej została ustalona przez ustawodawcę w ustawie, tym samym organ administracji publicznej nie ma żadnej możliwości jej miarkowania. Sąd powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 31 marca 2008 r., sygn. TK-SK 75/06, w którym orzeczono, iż art. 92 ust. 1 pkt 2 utd jest zgodny z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz nie jest niezgodny z art. 42 ust. 1 Konstytucji (Dz.U. 2008/57/349). W uzasadnieniu tego wyroku Trybunał uznał, iż kary określone w przepisach tej ustawy nie mają charakteru represyjnego, lecz mają na celu zapewnienie bezpieczeństwa na drogach, także poprzez ochronę stanu dróg. Taka też jest idea i taki jest prewencyjny cel sankcji ustanowionej w kwestionowanym w rozpatrywanej przez Trybunał sprawie, art. 92 ust. 1 pkt 2 ustawy.
Sąd uznał również za nietrafny zarzut związany ze zmianą przepisów dotyczących wysokości kar za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym. Kontroli sądowej podlega bowiem stan prawny i faktyczny istniejący w momencie powstania naruszenia, a więc w momencie kontroli przeprowadzonej w marcu 2011 r. Bez znaczenia pozostaje zatem - wskazany przez skarżącego - zamiar normodawcy obniżenia kary pieniężnej za naruszenie określone w lp. 1.2 załącznika do utd z kwoty 8 000 zł na kwotę 800 zł. Istotnym jest bowiem, iż w chwili zdarzenia ów wymiar wynosił 8 000 zł i w takiej też wysokości został nałożony na skarżącego, który dopuścił się czynu wskazanego w lp. 1.2 załącznika do utd.
Sąd stwierdził, że niezasadne są zarzuty skarżącego w zakresie naruszenia przepisów postępowania. W ocenie Sądu uzasadnienie decyzji organu odwoławczego jest pełne i przekonywujące, zawiera wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione oraz dowodów, na których się oparł, wydając zaskarżone rozstrzygnięcie.
R. B. złożył skargę kasacyjną, w której zaskarżył wyrok w całości, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we W., a także o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.
Ponadto wystąpił o przedstawienie Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania, co do zgodności z Konstytucją przepisu lp. 1.2 załącznika do utd, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji organu I i II instancji, uzasadniając to tym, że taka sama wysokość kary przy braku licencji, jak i przy wykonywaniu transportu w oparciu o licencję, ale jedynie przy braku pojazdu zgłoszonego do licencji, jest nierównością i niesprawiedliwością.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie:
- przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ustawy 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: ppsa) w zw. z art. 6 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 105 § 1 kpa w zw. z art. 42 ust. 1 w zw. z art. 92 ust. 1 utd w zw. z lp. 4.1 załącznika do utd poprzez oddalenie skargi, w sytuacji gdy organ II instancji nie dysponował podstawą prawną do wydania decyzji o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji o nałożeniu kary pieniężnej;
2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ w zw. z art. 141 § 4 ppsa w zw. z art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 kpa poprzez przyjęcie przez Sąd pierwszej instancji stanu faktycznego, który organy administracji ustaliły bez zgromadzenia i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego i bez jego właściwej oceny, czego następstwem było wadliwe przyjęcie, iż w sprawie nie zachodziły przesłanki do zastosowania art. 93 ust. 7 utd w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji przez organ I i II instancji, czego konsekwencją było niezasadne oddalenie skargi;
3) art. 151 w zw. z art. 141 § 4 ppsa poprzez nieodniesienie się przez Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu wyroku do wszystkich twierdzeń i zarzutów skarżącego, w tym w szczególności do twierdzeń o braku podstawy prawnej do działania przez organ II instancji.
- naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:
1) art. 42 ust. 1 w zw. z art. 92 ust. 1 utd w zw. z lp. 4.1. załącznika do utd w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji przez organ I i II instancji poprzez ich niewłaściwe zastosowanie;
2) naruszenie art. 93 ust. 7 utd w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji przez organy I i II instancji, poprzez jego błędną wykładnię, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że awaria pojazdu skutkująca koniecznością wypożyczenia pojazdu zastępczego nie mieści się w kategorii zdarzeń lub okoliczności określonych w tym przepisie.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Celnej we W. wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
W pierwszej kolejności należy odnieść się do wniosku strony skarżącej o wystąpienie do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym co do zgodności z Konstytucją RP Ip. 1.2 załącznika do utd.
Warunkiem koniecznym wystąpienia przez Sąd orzekający w sprawie z pytaniem prawnym w trybie art. 193 ustawy zasadniczej jest powzięcie przez Sąd wątpliwości, co do zgodności aktu prawnego z Konstytucją w sytuacji, jeżeli od odpowiedzi udzielonej przez TK na to pytanie zależy rozstrzygniecie toczącej się przed sądem sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym, uwzględniając wszystkie aspekty prawne jej towarzyszące nie znalazł podstaw do wystąpienia z pytaniem prawnym do TK. Po pierwsze, dlatego że nie wskazano żadnego przepisu Konstytucji, z którym niezgodny miałby być wskazany punkt załącznika do utd. Po drugie, Naczelny Sąd Administracyjny nie powziął wątpliwości, co do zgodności z Konstytucją Ip. 1.2 załącznika do utd, co w konsekwencji czyniło zbędnym inicjowanie postępowania przed TK w trybie art. 193 ustawy zasadniczej. Ingerencja organów władzy publicznej w prawa majątkowe jednostki stanowi sankcję niezgodnego z prawem działania tej jednostki. Dopuszczalność stosowania administracyjnych kar pieniężnych, jako reakcji na naruszenie ustawowych obowiązków, nie budzi wątpliwości w orzecznictwie. Dla zachowania zasady proporcjonalności w stosowaniu kary podstawowe znaczenie miał cel unormowań związany z bezpieczeństwem w ruchu drogowym.
Przechodząc do rozpoznania zarzutów wskazanych w petitum skargi kasacyjnej wskazać należy, że Sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach środka prawnego (art. 183 § 1 ppsa), a więc w tym zakresie, jaki strona wnosząca skargę kasacyjną sama nakreśli w ramach podstaw, o których mowa w art. 174 pkt 1 i 2 ppsa, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, której przesłanki - określone w art. 183 § 2 ppsa - w sprawie nie występują.
Strona skarżąca w skardze kasacyjnej zarzuciła naruszenie zarówno przepisów postępowania, jak i przepisów prawa materialnego. Z argumentacji przedstawionej na poparcie tych zarzutów wynika, że zarzuty te zostały ściśle ze sobą powiązane, dlatego Naczelny Sąd Administracyjny odniesie się do nich łącznie.
W pierwszej kolejności za niezasadne należy uznać zarzuty wskazane w pkt 1 zarzutów naruszenia przepisów postępowania i w pkt 1 zarzutów dotyczących naruszenia przepisów prawa materialnego, dotyczące braku podstawy prawnej do wydania decyzji o nałożeniu kary pieniężnej, w związku z utratą mocy obowiązującej przepisu art. 42 ust. 1 utd, a przez to jego niewłaściwe zastosowanie.
Strona skarżąca wskazała, że stosownie do art. 8 ustawy z 7 listopada 2008 r. o zmianie ustawy o drogach publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 218, poz. 1391; dalej: ustawa z 7 listopada 2008 r.) art. 42 utd utracił moc obowiązującą z dniem 30 czerwca 2011 r., a zatem nie obowiązywał w dacie wydania decyzji przez organ II instancji (28 lipca 2011 r.)
Wskazać należy, że ustawa z 7 listopada 2008 r. nie zawiera przepisów intertemporalnych. Zatem w sprawie - dla rozpatrzenia skargi kasacyjnej - istotna jest kwestia, które przepisy mają zastosowanie dla oceny prawidłowości nałożenia na skarżącego kary pieniężnej za niewywiązanie się z obowiązku wniesienia opłaty za przejazd po drogach krajowych. Czy miarodajne są tutaj przepisy obowiązujące w dacie wykonywania przewozu (data kontroli drogowej), czy też przepisy ustawy obowiązujące w dacie orzekania przez organ II instancji.
Omawiane zagadnienie stanowi przedmiot prawa międzyczasowego (intertemporalnego). Kwestię, jaki przepis powinien obowiązywać w razie zmiany prawa, powinien unormować prawodawca. Jeżeli tego nie uczyni, co jest mankamentem legislacyjnym, problem musi rozstrzygnąć organ stosujący prawo.
W polskim prawie, a w każdym razie w prawie publicznym, w tym w prawie administracyjnym, brak jest wykształconych reguł dla rozwiązywania wspomnianych problemów intertemporalnych. Temu zagadnieniu poświęca uwagę orzecznictwo i piśmiennictwo. Podstawową zasadą, od której istnieją wyjątki, jest tutaj niedziałanie prawa wstecz (lex retro non agit). Zasadę tę można wyprowadzić z przepisu art. 2 Konstytucji RP, statuującego konstrukcję państwa prawa.
W razie kolizji, czy w sprawie ma zastosowanie przepis dotychczasowy, czy nowy, przyjmuje się, że przepis dotychczasowy ma zastosowanie, jeżeli pod jego rządem powstał (zmienił się albo wygasł) stosunek prawny, którego treść została bezpośrednio wyznaczona przez ten przepis. Na tej podstawie sformułowana została ogólna zasada, w myśl której nowa ustawa nie ma być stosowana przy ocenie tak pozytywnych, jak i negatywnych skutków zdarzeń prawnych, które nastąpiły przed jej wejściem w życie (por. J. Gwiazdomorski, Międzyczasowe prawo prywatne, Nowe Prawo z 1965 r. nr 6). Podobne stanowisko prezentowane jest w nowszym piśmiennictwie. I tak, dalsze działanie ustawy dawnej zachodzi, jeżeli należy oceniać wedle jej przepisów zaszłe po wejściu w życie ustawy nowej skutki zdarzenia prawnego, które: 1) nastąpiło przed wejściem w życie ustawy nowej albo 2) nastąpiło po wejściu w życie ustawy nowej i związane jest z sytuacją prawną powstałą przed wejściem w życie ustawy nowej. Zachodzi ono w szczególności, gdy ustawie dawnej dalej podlega, po jej uchyleniu, treść stosunku prawnego powstałego, czy też szerzej - sytuacja prawna powstała, przed jej uchyleniem. Istnienie takiego stosunku prawnego o określonej treści w danym czasie jest bowiem skutkiem zdarzenia prawnego, które nastąpiło przed uchyleniem ustawy dawnej i ukształtowało tę treść. Dalsze działanie ustawy dawnej zachodzi także, jeżeli ustawie dawnej podlegają skutki zdarzenia prawnego, które wprawdzie nastąpiło już po jej uchyleniu, lecz związane jest z sytuacją prawną powstałą, w szczególności stosunkiem prawnym powstałym, pod jej rządami (por. M. Kłoda, Sposoby działania ustawy w prawie międzyczasowym prywatnym, Przegląd Legislacyjny z 2001 r. nr 1, s. 7). W świetle piśmiennictwa (por. J. Gwiazdomorski, tamże), powyższa zasada odnosi się w szczególności do czynu niedozwolonego, popełnionego pod rządem dawnego prawa.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wspomniana reguła powinna mieć odpowiednie zastosowanie przy ocenie przepisów dotyczących deliktu administracyjnego, a takim jest m.in. wykonywanie przewozu po drogach krajowych bez uiszczenia wymaganej opłaty. Natomiast, od chwili wejścia w życie nowych norm prawnych należy je stosować do stosunków prawnych (zdarzeń, stanów rzeczy) danego rodzaju niezależnie od tego, czy dopiero powstaną, czy też powstały wcześniej przed wejściem w życie nowego prawa, lecz trwają nadal w czasie dokonywania zmiany prawa (G. Wierczyński, § 30 [w:] J. Warylewski (red.), T. Bąkowski, P. Bielski, K. Kaszubowski, M. Kokoszczyński, J. Stelina, G. Wierczyński, Zasady techniki prawodawczej. Komentarz do rozporządzenia, wyd. Dom Wydawniczy ABC, Warszawa 2003 r.). Trwanie danego zdarzenia lub stanu rzeczy, zarówno pod rządem dawnego, jak i nowego prawa, jest więc tym elementem, który pozwala zastosować omawianą wyżej zasadę bezpośredniego działania nowego prawa. Podobnie, ustawa nowa działa na przyszłość, jeżeli należy oceniać według jej przepisów, zaszłe po chwili jej wejścia w życie, skutki zdarzenia prawnego, które nastąpiło po tej chwili i nie jest związane z powstałą przed tą chwilą sytuacją prawną (M. Kłoda, tamże). (por. wyrok NSA z 6 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2385/11; dostępny na http://orzeczenia.nsa.gov.pl/)
W sprawie mamy do czynienia ze zdarzeniem prawnym, które zaistniało jako zdarzenie zamknięte i zakończone pod rządami dawnego prawa. Skutki tego zdarzenia muszą być oceniane zgodnie z prawem obowiązującym w dacie jego zaistnienia (por. E. Łętowska, Wprowadzenie, w: Prawo intertemporalne w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego i Sądu Najwyższego, Warszawa 2008 r.). W dacie zdarzenia podlegało ono karze. Zatem, dla oceny wywiązania się przewoźnika z obowiązku uiszczenia wymaganej opłaty, o której mowa w art. 42 ust. 1 utd, miarodajny jest stan prawny z daty kontroli drogowej, nie zaś decyzji w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej.
Podobne stanowisko zajął Sąd pierwszej instancji wskazując na str. 11-12 uzasadnienia, że "kontroli sądowej podlega bowiem stan prawny i faktyczny istniejący w momencie powstania naruszenia, a więc w momencie kontroli przeprowadzonej w marcu 2011 r." Zatem niewskazanie wyraźnie przez Sąd pierwszej instancji, że odnosi się do kwestii wskazanych w piśmie z 23 marca 2012 r., dotyczących braku podstawy prawnej do wydania decyzji w zakresie art. 42 utd, nie może świadczyć o zasadności zarzutu naruszenia art. 151 w zw. z art. 141 § 4 ppsa, wskazanym w pkt 3 petitum skargi kasacyjnej. Zgodnie z postanowieniami art. 141 § 4 ppsa uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania, co do dalszego postępowania. Przepis ten można zatem naruszyć wtedy, gdy uzasadnienie orzeczenia nie pozwala jednoznacznie ustalić przesłanek, jakimi kierował się wojewódzki sąd administracyjny wydając zaskarżone orzeczenie, a wada ta nie pozwala na kontrolę kasacyjną orzeczenia, gdy brak jest uzasadnienia któregokolwiek z rozstrzygnięć sądu, albo gdy uzasadnienie obejmuje rozstrzygnięcie, którego nie ma w sentencji orzeczenia. Braku takich elementów nie można stwierdzić w uzasadnieniu Sądu pierwszej instancji.
Odnosząc się do ostatniej kwestii podniesionej w skardze kasacyjnej, a mianowicie zarzutu nieprawidłowej wykładni i niewłaściwego zastosowania art. 93 ust. 7 utd (pkt 2 zarzutów naruszenia prawa materialnego) i związanego z nim wadliwego ustalenia stanu faktycznego w tym zakresie, wskazać należy, że stosownie do art. 93 ust. 7 utd nie stosuje się przepisów art. 93 ust. 1-3 utd, jeżeli stwierdzone zostanie, iż naruszenie przepisów nastąpiło wskutek zdarzeń lub okoliczności, których podmiot wykonujący przewozy nie mógł przewidzieć. W takiej sytuacji, właściwy ze względu na miejsce przeprowadzanej kontroli organ wydaje decyzję o umorzeniu postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej. Z powołanego przepisu wynika, że przesłanką umorzenia postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej jest stwierdzenie wystąpienia zdarzeń lub okoliczności niemożliwych do przewidzenia. Organy orzekające w sprawie ustaliły, że skarżący wykonywał transport drogowy rzeczy na podstawie licencji nr [...], pojazdem, który w dacie przeprowadzenie kontroli nie był zgłoszony do tej licencji. Skarżący złożył oświadczenie, że wykonywanie transportu drogowego pojazdem niezgłoszonym do licencji było następstwem awarii samochodu, którym pierwotnie przewóz miał być zrealizowany.
Wskazać należy, że obowiązkiem przewoźnika jest uzyskanie odpowiedniej licencji na podjęcie i wykonywanie transportu drogowego (art. 5 ust. 1 utd). Jako że do wniosku o uzyskanie licencji należy dołączyć wykaz indywidualnie oznaczonych pojazdów, którymi będzie wykonywany transport drogowy w ramach licencji, wykonywanie transportu drogowego pojazdem niezgłoszonym do licencji jest w istocie wykonywaniem transportu bez licencji obejmującej ten pojazd. Należy podkreślić, że ustawa nie przewiduje żadnych wyjątków od tych zasad (obowiązków). W świetle ustawy nie są usprawiedliwione jakiekolwiek przypadki wykonywania licencjonowanego transportu drogowego pojazdem, który nie został zgłoszony do licencji, nawet takie, które mają charakter nadzwyczajny czy nieprzewidziany. Odmienny pogląd prowadziłby do tolerowania wykonywania bez licencji transportu drogowego, podlegającego licencjonowaniu w sposób wyżej przedstawiony, a więc wiążącemu licencję z konkretnym pojazdem (pojazdami) i mógłby być zasadny tylko przy założeniu, że licencja jest ogólnym pozwoleniem na wykonywanie transportu drogowego określonego rodzaju, niepowiązanym z konkretnym, indywidualnie oznaczonym pojazdem (pojazdami). (por. wyrok NSA z 30 października 2013 r., sygn. akt II GSK 909/12; niepubl.)
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym dotyczącym omawianej materii nie budzi wątpliwości stanowisko, że transport drogowy może być wykonywany tylko przy użyciu tych samych pojazdów, które zostały zgłoszone przez przedsiębiorcę do licencji. Dopiero bowiem po otrzymaniu wypisu, bądź wypisów w liczbie odpowiadającej ilości pojazdów samochodowych określonych we wniosku o udzielenie licencji lub jej zmian, a co za tym idzie po uzyskaniu potwierdzenia zgłoszenia pojazdu do licencji, przewoźnik może wykonywać transport drogowy określonym pojazdem (por. wyrok NSA z 16 września 2010 r. sygn. akt II GSK 780/09; dostępny na http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).
Strona skarżąca nie kwestionuje faktu, że w dniu 2 marca 2011 r., tj. w dniu przeprowadzenia kontroli drogowej, wykonywała transport drogowy pojazdem niezgłoszonym do licencji. Jednakże sytuacja ta była jej zdaniem usprawiedliwiona koniecznością użycia pojazdu zastępczego, w związku z awarią samochodu zgłoszonego do licencji. Skarżący poza złożeniem oświadczenia, iż wykonywanie transportu drogowego pojazdem niezgłoszonym do licencji było następstwem awarii samochodu, którym pierwotnie przewóz miał być zrealizowany, nie przejawił w tym zakresie żadnej inicjatywy dowodowej. Stosownie do treści art. 77 § 1 kpa, którego naruszenie zarzuca skarżący, organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a w myśl art. 80 kpa ocenić na podstawie całokształtu materiału dowodowego czy dana okoliczność została udowodniona. Jednak, jak podkreśla się w orzecznictwie, obowiązki te nie są nieograniczone. Oczywistym jest, że nie można uznać, aby przy bierności strony postępowania, cały ciężar dowodzenia faktów mających przemawiać przeciwko ustaleniom poczynionym przez organ spoczywał na tym organie. Zatem wskazane w pkt 2 skargi kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów postępowania należy uznać za nieuzasadnione.
Organy orzekające w sprawie ustaliły, że skarżący wykonywał transport drogowy pojazdem, który w dacie przeprowadzenie kontroli nie był zgłoszony do tej licencji. Z powyższych ustaleń zaakceptowanych przez Sąd pierwszej instancji nie wynika, aby w rozpoznawanej sprawie stwierdzono zaistnienie zdarzeń lub okoliczności, których nie można było przewidzieć. Skarżący nie podważył skutecznie stanu faktycznego przyjętego przez Sąd jako podstawę wyroku, a w związku z tym brak jest uzasadnionych podstaw do przyjęcia, że w sprawie powinien zostać zastosowany art. 93 ust. 7 utd. W konsekwencji zarzut naruszenia powołanego ostatnio przepisu należało uznać za chybiony.
W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ppsa orzekł jak w sentencji wyroku.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 ppsa w zw. z § 14 ust. 2 pkt 2 lit. b/ rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (j.t. Dz.U. z 2013 r., poz. 490).