II GSK 1137/25

Naczelny Sąd Administracyjny2025-10-22
NSAAdministracyjneWysokansa
nadzór sanitarnyopłatazapobiegawczy nadzóruzgodnienieinwestycja celu publicznegoustawa o Państwowej Inspekcji Sanitarnejkoszty postępowaniaNSAWSA

Podsumowanie

NSA uchylił wyrok WSA i oddalił skargę gminy, uznając, że opłata za analizę dokumentacji w ramach nadzoru sanitarnego jest należna, nawet jeśli nie ma charakteru "ponadstandardowego".

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję Inspektora Sanitarnego nakładającą opłatę za analizę dokumentacji w ramach zapobiegawczego nadzoru sanitarnego, uznając, że opłata powinna dotyczyć tylko czynności "ponadstandardowych". Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok WSA, stwierdzając, że art. 36 ust. 1 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej nie wymaga wykazania "ponadstandardowości" czynności, a opłata obejmuje analizę dokumentacji i przygotowanie uzgodnienia, w tym koszty bezpośrednie i pośrednie.

Sprawa dotyczyła opłaty za czynności wykonywane w ramach zapobiegawczego nadzoru sanitarnego, polegające na analizie dokumentacji projektu decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego (budowa sieci kanalizacji sanitarnej). Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny nałożył opłatę w wysokości 347 zł za analizę dokumentacji i sporządzenie uzgodnienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił tę decyzję, uznając, że opłata może być naliczana tylko za czynności "ponadstandardowe" lub "wyjątkowe", a nie za samo wydanie decyzji czy standardowe czynności analityczne. Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną Inspektora Sanitarnego za zasadną. Sąd kasacyjny podkreślił, że art. 36 ust. 1 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej nie wprowadza rozróżnienia na czynności "standardowe" i "ponadstandardowe". Opłata obejmuje wszelkie czynności wykonywane w związku ze sprawowaniem nadzoru sanitarnego, w tym analizę dokumentacji i przygotowanie uzgodnienia, pod warunkiem prawidłowego wykazania i kalkulacji kosztów (bezpośrednich i pośrednich). NSA odrzucił argumentację WSA o konieczności wykazania "wyjątkowości" kosztów, wskazując, że takie rozróżnienie nie ma podstawy ustawowej. Sąd podkreślił, że czynności analityczno-dokumentacyjne, nawet jeśli nie obejmują badań laboratoryjnych czy wizji lokalnych, stanowią integralną część nadzoru i mogą być objęte opłatą. W konsekwencji NSA uchylił wyrok WSA i oddalił skargę Gminy Limanowa.

Potrzebujesz głębszej analizy? Agent AI przeanalizuje tę sprawę na tle orzecznictwa i odpowiedniego stanu prawnego.

Sprawdź

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, opłata może być naliczana, ponieważ przepis art. 36 ust. 1 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej nie wymaga wykazania "ponadstandardowości" ani "wyjątkowości" czynności. Opłata obejmuje wszelkie czynności wykonywane w związku ze sprawowaniem nadzoru sanitarnego, w tym analizę dokumentacji i przygotowanie uzgodnienia, pod warunkiem prawidłowego wykazania i kalkulacji kosztów.

Uzasadnienie

NSA uznał, że Sąd I instancji błędnie zinterpretował art. 36 ust. 1 u.p.i.s., wprowadzając dodatkowe przesłanki "ponadstandardowości" i "wyjątkowości" kosztów, które nie wynikają z ustawy. Przepis ten ustanawia zasadę odpłatności za czynności wykonywane w związku ze sprawowaniem nadzoru, a czynności analityczno-dokumentacyjne, takie jak analiza dokumentacji i przygotowanie uzgodnienia, mieszczą się w tym zakresie i mogą być objęte opłatą, obejmującą koszty bezpośrednie i pośrednie.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (11)

Główne

u.p.i.s. art. 36 § ust. 1

Ustawa o Państwowej Inspekcji Sanitarnej

Przepis ten ustanawia zasadę odpłatności za badania laboratoryjne oraz inne czynności wykonywane przez organy PIS w związku ze sprawowaniem bieżącego i zapobiegawczego nadzoru sanitarnego. Nie wprowadza rozróżnienia na czynności "standardowe" i "ponadstandardowe" ani nie uzależnia odpłatności od rodzaju czynności technicznych, lecz od faktu wykonania "innej czynności" pozostającej w związku z nadzorem i poniesienia kosztów jej realizacji. Opłata obejmuje koszty bezpośrednie i pośrednie.

Pomocnicze

k.p.a. art. 106

Kodeks postępowania administracyjnego

Przepis dotyczący współdziałania organów w postępowaniu administracyjnym, w tym uzgodnień.

u.p.z.p. art. 53 § ust. 4 pkt 2a

Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym

Przepis dotyczący uzgodnienia projektu decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego.

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a i c

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia decyzji przez WSA.

p.p.s.a. art. 141 § § 4

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Przepis dotyczący uzasadnienia wyroku WSA.

p.p.s.a. art. 174 § pkt 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa skargi kasacyjnej - naruszenie prawa materialnego.

p.p.s.a. art. 174 § pkt 2

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa skargi kasacyjnej - naruszenie przepisów postępowania.

p.p.s.a. art. 188

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Możliwość rozpoznania skargi przez NSA po uchyleniu wyroku WSA.

p.p.s.a. art. 203 § pkt 2

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa orzekania o kosztach.

p.p.s.a. art. 207 § § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa orzekania o kosztach.

p.p.s.a. art. 205 § § 2

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa orzekania o kosztach.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Art. 36 ust. 1 u.p.i.s. nie wymaga wykazania "ponadstandardowości" ani "wyjątkowości" czynności podlegających opłacie. Opłata za czynności nadzoru sanitarnego obejmuje analizę dokumentacji i przygotowanie uzgodnienia, w tym koszty bezpośrednie i pośrednie. Czynności analityczno-dokumentacyjne stanowią integralną część nadzoru sanitarnego i mogą być objęte opłatą.

Odrzucone argumenty

Opłata za czynności nadzoru sanitarnego może być naliczana tylko za czynności "ponadstandardowe" lub "wyjątkowe". Opłata nie może obejmować "samego wydania" aktu ani standardowych czynności analitycznych. Brak przeprowadzenia badań laboratoryjnych, ekspertyz czy wizji lokalnych wyłącza możliwość pobrania opłaty.

Godne uwagi sformułowania

przepis ten nie wprowadził dodatkowej przesłanki "ponadstandardowości" ani "wyjątkowości" kosztów nie można natomiast żądać od strony zwrotu kosztów za samo wydanie decyzji pojęcie "innych czynności" obejmuje również czynności o charakterze analitycznym, opiniodawczym i dokumentacyjnym

Skład orzekający

Dariusz Zalewski

sprawozdawca

Karolina Kisielewicz-Sierakowska

członek

Patrycja Joanna Suwaj

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja art. 36 ust. 1 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej w zakresie opłat za czynności nadzoru sanitarnego, w szczególności za analizę dokumentacji i przygotowanie uzgodnień."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznego zakresu opłat za czynności nadzoru sanitarnego; wymaga prawidłowego wykazania i kalkulacji kosztów zgodnie z rozporządzeniem.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnej kwestii interpretacji przepisów dotyczących opłat za czynności administracyjne, co jest istotne dla wielu podmiotów podlegających nadzorowi. Wyjaśnia, że opłaty nie są uzależnione od "wyjątkowości" czynności.

Czy opłata za nadzór sanitarny musi być "wyjątkowa"? NSA wyjaśnia zasady naliczania.

Agent AI dla prawników

Masz pytanie dotyczące tej sprawy?

Zapytaj AI Research — przeanalizuje to orzeczenie w kontekście ponad 1,4 mln innych spraw i aktualnych przepisów.

Wyszukiwanie w 1,4 mln orzeczeń SN, NSA i sądów powszechnych
Dogłębna analiza z powołaniem na źródła
Zadawaj pytania uzupełniające — jak rozmowa z ekspertem

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

II GSK 1137/25 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-10-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-05-21
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Dariusz Zalewski /sprawozdawca/
Karolina Kisielewicz-Sierakowska
Patrycja Joanna Suwaj /przewodniczący/
Symbol z opisem
6205 Nadzór sanitarny
Sygn. powiązane
III SA/Kr 858/24 - Wyrok WSA w Krakowie z 2024-12-11
Skarżony organ
Inspektor Sanitarny
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Patrycja Joanna Suwaj sędzia NSA Dariusz Zalewski (spr.) sędzia del. WSA Karolina Kisielewicz-Sierakowska po rozpoznaniu w dniu 22 października 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Małopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Krakowie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 11 grudnia 2024 r. sygn. akt III SA/Kr 858/24 w sprawie ze skargi Gminy Limanowa na decyzję Małopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Krakowie z dnia 5 kwietnia 2024 r. nr NS.906.9.2024 w przedmiocie opłaty za czynności wykonywane w ramach zapobiegawczego nadzoru sanitarnego 1. uchyla zaskarżony wyrok, 2. oddala skargę, 3. zasądza od Gminy Limanowa na rzecz Małopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Krakowie 340 (trzysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
I. Wyrokiem z dnia 11 grudnia 2024 r., sygn. akt III SA/Kr 858/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w wyniku rozpoznania skargi Gminy L. na decyzję Małopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 5 kwietnia 2024 r. nr NS.906.9.2024 w przedmiocie opłaty za czynności wykonane w ramach zapobiegawczego nadzoru sanitarnego: uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; zasądził od Małopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego na rzecz Gminy L. 190 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
II. Rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym:
1. Dnia 27 grudnia 2023 r. Wójt Gminy L. wystąpił do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w L. o uzgodnienie na podstawie art. 53 ust. 4 pkt 2a ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym załączonych projektów decyzji o ustaleniu inwestycji celu publicznego zamierzenia inwestycyjnego polegającego na budowie sieci kanalizacji sanitarnej, obejmującego tereny działek ewidencyjnych: (...) obręb (...).
Postanowieniem z dnia 9 stycznia 2024 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w L. uzgodnił pod względem wymagań higienicznych i zdrowotnych przedstawiony przez Wójta Gminy L. projekt decyzji bez zastrzeżeń.
Dnia 9 stycznia 2024 r. zawiadomiono skarżącą o wszczęciu postępowania w sprawie nałożenia opłaty na podstawie art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej za czynności wykonane w ramach zapobiegawczego nadzoru sanitarnego.
2. Decyzją z dnia 31 stycznia 2024 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w L. ustalił opłatę za czynności wykonywane w ramach zapobiegawczego nadzoru sanitarnego polegające na analizie dokumentacji w celu opracowania rozstrzygnięcia w postaci postanowienia z dnia 9 stycznia 2024 r. dotyczącego uzgodnienia pod względem wymagań higienicznych i zdrowotnych projektu decyzji o ustaleniu lokalizacji celu publicznego dla zamierzenia inwestycyjnego polegającego na budowie sieci kanalizacji sanitarnej.
3. Decyzją z dnia 5 kwietnia 2024 r., znak NS.906.9.2024 Małopolski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w L. z dnia 31 stycznia 2024 r.
4. Kontrolując legalność zaskarżonej decyzji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie stwierdził, że nie jest ona zgodna z prawem, co uzasadniało uchylenie jej wraz z decyzją organu I instancji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a.
We wstępie Sąd I instancji odwołał się do orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, z którego wynika, że w zakresie kosztów "innych czynności" wykonywanych przez organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej w związku ze sprawowaniem bieżącego i zapobiegawczego nadzoru sanitarnego mogą mieścić się koszty postępowania administracyjnego, rozumiane jako wydatki poniesione przez organy, związane z wydaniem postanowienia lub decyzji administracyjnej (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 kwietnia 2008 r., sygn. II OSK 366/07 oraz z dnia 18 stycznia 2017 r., sygn. II OSK 1071/15,). Sąd I instancji stwierdził, że nie oznacza to, iż każda czynność podejmowana przez organy nadzoru sanitarnego w ramach prowadzonego postępowania administracyjnego powoduje powstanie kosztów, do których uiszczenia zobowiązana może być strona postępowania, natomiast opłacie takiej podlegać powinny tylko tego typu czynności, które wykraczają ponad standardowe koszty związane z wydaniem konkretnej decyzji. Muszą to być zdaniem Sądu koszty, które powstały wyjątkowo, gdyż nie można natomiast żądać od strony zwrotu kosztów za samo wydanie decyzji (postanowienia). Sąd uznał, że zasadą jest ponoszenie kosztów postępowania administracyjnego przez organ, a odstąpienie od niej może nastąpić tylko na podstawie przepisu szczególnego (por. wyrok NSA z dnia 17 października 2017 r., sygn. I OSK 3458/15).
Następnie Sąd I instancji odniósł się do treści zaskarżonej decyzji, z której wynika, że na nałożoną na skarżącą opłatę składają się: analiza dokumentacji w celu opracowania rozstrzygnięcia w kwocie 280,92 zł (3 godz. x 93,64 zł); narzut liczony jako stosunek procentowy kosztów pośrednich do kosztów bezpośrednich wymienionych w pozycji 1.1.-1.3. w wysokości 63,67 zł. Łączna opłata wyniosła po zaokrągleniu 347 zł.
W ocenie Sądu I instancji z treści zaskarżonej decyzji nie wynika, jakie czynności podjął w ramach merytorycznego opracowania i analizy dokumentacji oraz nie wyjaśnił, w jaki sposób czynności te przekraczały standardowe koszty związane z wydaniem postanowienia w przedmiocie uzgodnienia. Zdaniem Sądu obciążenie strony kosztami wydania rozstrzygnięcia może wyłącznie dotyczyć kosztów, które powstały wyjątkowo - nie można natomiast żądać od strony zwrotu kosztów za samo wydanie decyzji.
5. Ze skargą kasacyjną od powyższego wyroku wystąpił Małopolski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny, zaskarżając powyższy wyrok w całości, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie od skarżącej na jego rzecz kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Ewentualnie Małopolski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Krakowie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi oraz zasądzenie od skarżącej na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:
1. Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 416) przez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że na podstawie wskazanego przepisu prawa opłacie za czynności wykonywane w ramach zapobiegawczego nadzoru sanitarnego podlegać powinny tylko tego typu czynności, które wykraczają ponad standardowe koszty (koszty, które powstały wyjątkowo) związane z wydaniem konkretnej decyzji (postanowienia);
2) art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej przez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że czynności polegające na analizie dokumentacji (w tym jej kompletności) złożonej w postępowaniu wszczętym na podstawie art. 53 ust. 4 pkt 2a ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 1130) oraz art. 106 k.p.a. w sprawie uzgodnienia decyzji o ustaleniu lokalizacji celu publicznego pod względem higienicznym i zdrowotnym, wymagają wykazania, w jaki sposób czynności te przekraczały standardowe koszty związane z wydaniem postanowienia w przedmiocie uzgodnienia, wskazania, czy i jaka część pracy wykracza poza podstawowe czynności, a co za tym idzie generują koszty związane z wydaniem postanowienia.
2. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. oraz w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez uwzględnienie skargi skarżącej gminy i uchylenie decyzji organów Państwowej Inspekcji Sanitarnej szczebla powiatowego i wojewódzkiego:
a) w związku z przyjętą wykładnią art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej, zgodnie z którą naliczenie opłaty wymaga wykazania, w jaki sposób wykonane czynności przekraczają standardowe koszty związane z wydaniem postanowienia w przedmiocie uzgodnienia, oraz wskazania, czy i jaka część pracy wykracza poza podstawowe czynności, pomimo, że wskazany przepis art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej nie uzależnia ustalenia opłaty w nadzorze zapobiegawczym od spełnienia jakichkolwiek dodatkowych warunków przy wykonywaniu "innych czynności",
b) w związku z przyjętą wykładnią art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej, zgodnie z którą obciążenie strony kosztami wydania rozstrzygnięcia może wyłącznie dotyczyć kosztów, które powstały wyjątkowo, nie można natomiast żądać od strony zwrotu kosztów za samo wydanie decyzji, podczas gdy opłata nie została naliczona "za samo wydanie decyzji", a za analizę dokumentów w sprawie uzgodnienia decyzji o ustaleniu lokalizacji celu publicznego pod względem higienicznym i zdrowotnym,
c) w związku z brakiem przeprowadzenia czynności dowodowych, w tym będących źródłem kosztów, tj. takich jak zlecenie i wykonanie ekspertyzy, zlecenie i wykonanie badań laboratoryjnych, kontrola obiektu, czy przejazd pracownika na miejsce inwestycji celem dokonania wizji lokalnej, co oznacza brak wykazania po stronie organu kosztów, którymi należałoby obciążyć gminę,
2) naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 141 § 1 p.p.s.a. in fine poprzez zawarcie w uzasadnieniu wskazań co do dalszego postępowania w sposób odbiegający od uregulowania ustawowego zawartego w art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej, poprzez nakazanie stosowania przy realizacji ustawowych zadań organów Państwowej Inspekcji Sanitarnej pojęć nieostrych, to jest "ponad standardowe koszty", oraz "koszty, które powstały wyjątkowo". Pojęcia te ponadto są nieznane ustawie, co prowadzić będzie do naruszenia art. 6 k.p.a. przez organ ponownie orzekający w sprawie. Nadto Sąd I instancji wskazał w uzasadnieniu, aby przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględnił wskazania zawarte w wydanym wyroku, a takich wskazań w uzasadnieniu nie zawarł, podając jedynie przykładowe rodzaje czynności "ponad standardowych", czy też "kosztów, które powstały wyjątkowo".
6. Odpowiadając na skargę kasacyjną Gmina L. wniosła o jej oddalenie i zasądzenie od Małopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego radcy prawnego, według norm przepisanych.
III. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
1. Na wstępie należy wyjaśnić, że skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a., wobec braku podstaw do wyznaczenia rozprawy i przy uwzględnieniu stanowisk stron ujawnionych w aktach sprawy.
2. Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając sprawę na skutek skargi kasacyjnej, związany jest jej granicami, a z urzędu bada jedynie nieważność postępowania z przyczyn określonych w § 2 tego przepisu. Podstaw nieważnościowych nie stwierdzono. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku wyznaczają zakres kontroli instancyjnej. Związanie podstawami oznacza, że sąd kasacyjny ocenia wyłącznie te przepisy prawa materialnego i procesowego, które skarżący wskazał jako naruszone.
3. Przedmiotem kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego jest wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 11 grudnia 2024 r., sygn. III SA/Kr 858/24, którym uchylono decyzję Małopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z 5 kwietnia 2024 r., utrzymującą w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w L. z 31 stycznia 2024 r. w przedmiocie opłaty 347 zł za "inne czynności" – analizę dokumentacji i sporządzenie uzgodnienia sanitarnego dla projektu decyzji o lokalizacji inwestycji celu publicznego (budowa sieci kanalizacji sanitarnej na działkach (...), obręb (...)).
WSA uznał, że organ nie wykazał "ponadstandardowego" charakteru czynności i nie wyjaśnił, dlaczego koszty przekraczały zwykłe koszty wydania postanowienia; wskazał, że opłaty nie mogą obejmować "samego wydania" rozstrzygnięcia (łącznie czas pracy 3 godz. x 93,64 zł + narzut 63,67 zł, razem po zaokrągleniu 347 zł).
4. Odnosząc się ogólnie do zarzutów skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że skarżący organ trafnie kwestionuje przyjętą przez Sąd I instancji wykładnię art. 36 ust. 1 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (u.p.i.s.). Przepis ten przewiduje zasadę odpłatności "za badania laboratoryjne oraz inne czynności wykonywane przez organy PIS w związku ze sprawowaniem bieżącego i zapobiegawczego nadzoru sanitarnego" w wysokości kosztów ich wykonania. Ustawodawca nie wprowadził dodatkowej przesłanki "ponadstandardowości" ani "wyjątkowości" kosztów. Czynności analityczne, opiniodawcze i uzgodnieniowe, wykonywane w trybie współdziałania z art. 106 k.p.a., pozostają w funkcjonalnym związku z nadzorem, a zatem co do zasady mogą być objęte opłatą – przy prawidłowym wykazaniu i kalkulacji kosztów według § 2–4 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 5 marca 2010 r. w sprawie sposobu ustalania wysokości opłat za badania laboratoryjne oraz inne czynności wykonywane przez organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej (koszty bezpośrednie i pośrednie). W realiach sprawy przedmiotem opłaty była właśnie analiza dokumentacji i przygotowanie uzgodnienia sanitarnego (3 godziny pracy + narzut kosztów pośrednich), co wynika z akt i kalkulacji organu.
5. Odnosząc się szczegółowo do zarzutów skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza ich zasadność. Zasadniczym błędem rozumowania Sądu I instancji było uzależnienie dopuszczalności pobrania opłaty przewidzianej w art. 36 ust. 1 u.p.i.s. od wykazania przez organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej, że wykonane czynności miały charakter "ponadstandardowy" oraz że określona część nakładu pracy "wykracza poza podstawowe czynności". Taki sposób rozumienia przepisu nie znajduje oparcia ani w jego treści, ani w ratio legis regulacji. Art. 36 ust. 1 u.p.i.s. ustanawia bowiem zasadę odpłatności za "badania laboratoryjne oraz inne czynności wykonywane przez organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej w związku ze sprawowaniem bieżącego i zapobiegawczego nadzoru sanitarnego", nie różnicując tych czynności według kryterium ich rzekomej "wyjątkowości". Ustawodawca posługuje się sformułowaniem "w związku ze sprawowaniem nadzoru", a więc wskazuje na funkcjonalny związek pomiędzy czynnością a realizacją ustawowych zadań organu, nie zaś na ich hierarchiczne zróżnicowanie.
W niniejszej sprawie chodziło o uzgodnienie projektu decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego dotyczącej budowy sieci kanalizacji sanitarnej na działkach nr (...), obręb (...), na wniosek Wójta Gminy L. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w L. wydał w tej sprawie postanowienie uzgadniające z dnia 9 stycznia 2024 r. nr 12/2024, a następnie decyzją z dnia 31 stycznia 2024 r. nr 88/NZ/61/2024 ustalił opłatę w wysokości 347 zł, którą utrzymał w mocy Małopolski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Krakowie decyzją z dnia 5 kwietnia 2024 r., znak NS.906.9.2024
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntował się pogląd, że "inne czynności" obejmują również merytoryczną analizę dokumentacji wykonywaną przez organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej w toku postępowania uzgodnieniowego prowadzonego w trybie art. 106 k.p.a., a także sporządzenie i wydanie samego uzgodnienia. Jak wskazano w kolejnych wyrokach, m.in. wyrok NSA z dnia 17 lutego 2025 r., II GSK 303/25, oraz z dnia 3 marca 2025 r., II GSK 375/25, czy też II GSK 2605/24 z dnia 10 lipca 2025 r., czynności te – jako pozostające w bezpośrednim związku z wykonywaniem zapobiegawczego nadzoru sanitarnego – stanowią podstawę naliczenia opłaty odpowiadającej kosztom ich wykonania. Wskazany kierunek interpretacji jednoznacznie odrzuca próbę podziału czynności na "standardowe" i "ponadstandardowe", uznając takie rozróżnienie za pozbawione podstawy ustawowej. Wymaganie przez Sąd I instancji, aby organy PIS wykazywały, która część pracy "wykracza poza podstawowe czynności", stanowiło w konsekwencji niedopuszczalne wprowadzenie dodatkowych przesłanek nieznanych ustawie. Nietrafne okazało się także stanowisko Sądu I instancji, że w przedmiotowej sprawie opłata została naliczona "za samo wydanie aktu". Z materiału sprawy wynika, że opłatą objęto czynność merytorycznej analizy dokumentacji inwestycyjnej, zakończoną wydaniem uzgodnienia w trybie art. 106 k.p.a. Opłata ta została obliczona w oparciu o zestawienie kalkulacyjne obejmujące 3 godziny pracy merytorycznej po 93,64 zł (280,92 zł), koszty materiałowe 2,30 zł oraz narzut kosztów pośrednich 63,67 zł, co po zaokrągleniu dało kwotę 347 zł. Czynność ta stanowiła integralny element realizacji zadań z art. 3 pkt 1a u.p.i.s. i jako taka mieści się w zakresie "innych czynności" w rozumieniu art. 36 ust. 1 tej ustawy.
Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem NSA, przygotowanie, sporządzenie i wydanie rozstrzygnięcia końcowego wchodzi w zakres kosztów wykonania czynności merytorycznej, ponieważ jest jej nieodłącznym elementem funkcjonalnym. Wyłączenie tych nakładów z kalkulacji kosztów byłoby sprzeczne z § 3 i § 4 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 5 marca 2010 r. w sprawie sposobu ustalania wysokości opłat za badania laboratoryjne oraz inne czynności wykonywane przez organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz.U. 2010 nr 36 poz. 203), które wyraźnie przewidują zaliczenie do kosztów zarówno elementów bezpośrednich (m.in. czasu pracy pracowników, kosztów materiałów, podróży służbowych), jak i pośrednich (m.in. kosztów administracji, energii, eksploatacji aparatury czy transportu).
Za nieuzasadniony należało również uznać pogląd Sądu I instancji, jakoby brak wykonania badań laboratoryjnych, ekspertyz, wizji lokalnych czy kontroli terenowych wyłączał możliwość pobrania opłaty. Art. 36 ust. 1 u.p.i.s. nie uzależnia odpłatności od rodzaju czynności technicznych, lecz od faktu wykonania "innej czynności" pozostającej w związku z nadzorem oraz od poniesienia kosztów jej realizacji. Orzecznictwo NSA – por. wskazane wyżej wyroki – podkreśla, że czynności o charakterze analityczno-dokumentacyjnym, potocznie określane jako "biurowe", stanowią pełnoprawny element nadzoru zapobiegawczego i mogą być objęte opłatą, jeżeli ich wykonanie zostało wykazane w sposób zgodny z zasadami rozporządzenia (§ 3–4 rozporządzenia).
6. Dla pełności wywodu należy zauważyć, że stanowisko przyjęte w niniejszej sprawie pozostaje w zgodzie z ujednoliconą obecnie linią orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego dotyczącą stosowania art. 36 ust. 1 u.p.i.s. W dawniejszej praktyce orzeczniczej można było spotkać pogląd, zgodnie z którym odpłatność z tego przepisu odnosi się przede wszystkim do czynności "technicznych i specjalistycznych", takich jak badania laboratoryjne czy kontrole terenowe, natomiast wątpliwości budziło obejmowanie nią czynności analityczno-dokumentacyjnych podejmowanych w toku uzgodnień w trybie art. 106 k.p.a. Kierunek ten znajdował odzwierciedlenie między innymi w starszych rozstrzygnięciach, jak np. wyroku NSA z dnia 20 kwietnia 2023 r., sygn. II OSK 1360/20, w którym Sąd wskazywał na konieczność ścisłej interpretacji pojęcia "innych czynności".
Obecnie jednak, w następstwie utrwalenia poglądów wyrażonych w orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego, m.in. wyrok NSA z dnia 17 lutego 2025 r., II GSK 303/25, wyrok z dnia 3 marca 2025 r., II GSK 375/25, czy też wyrok NSA z dnia 10 lipca 2025 r., II GSK 2605/24 przyjmuje się jednoznacznie, że pojęcie "innych czynności" obejmuje również czynności o charakterze analitycznym, opiniodawczym i dokumentacyjnym, w tym przygotowanie i wydanie uzgodnienia sanitarnego. Opłata, o której mowa w art. 36 ust. 1 u.p.i.s., obejmuje w takim przypadku zarówno koszty bezpośrednie, jak i pośrednie wykonania tych czynności, zgodnie z § 3–4 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 5 marca 2010 r. Sąd w niniejszym składzie w pełni podziela tę aktualną, ugruntowaną linię orzeczniczą i przyjmuje ją za własną przy ocenie zarzutów w rozpoznawanej sprawie.
7. Stwierdzenie zasadności zarzutów poddanych wyżej ocenie było wystarczające do uznania, że istota sprawy sądowoadministracyjnej została dostatecznie wyjaśniona przez Sąd I instancji dla potrzeb uchylenia zaskarżonego wyroku oraz prawomocnego i ostatecznego oddalenia skargi.
Wobec ustalonego w sprawie stanu faktycznego należało przyjąć, że organ prawidłowo wykazał zakres poniesionych kosztów w zestawieniu kalkulacyjnym, obejmującym zarówno koszty osobowe, jak i pośrednie, wynikające z obowiązującego wewnętrznego zarządzenia w sprawie ustalania wysokości opłat. Nie było więc podstaw do przyjęcia, iż kalkulacja organu miała charakter "lakoniczny" lub że obejmowała koszty "nieuzasadnione" czy "ponadstandardowe".
Z uwagi na to, że istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona, a sporna kwestia prawna znalazła pełne rozstrzygnięcie w przytoczonych argumentach, w sprawie zaktualizowały się przesłanki zastosowania art. 188 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny, korzystając z kompetencji wynikającej z tego przepisu, rozpoznał skargę Gminy L. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Krakowie w przedmiocie opłaty za sprawowanie zapobiegawczego nadzoru sanitarnego i stwierdził, że skarga ta nie zasługuje na uwzględnienie.
8. Wobec powyższego, mając na względzie prawidłowe ustalenia faktyczne i materialnoprawne organów inspekcji sanitarnych oraz brak naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie i oddalił skargę Gminy L.
9. W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 188 w związku z art. 151 p.p.s.a., a także art. 203 pkt 2 oraz art. 207 § 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

Nie znalazłeś odpowiedzi?

Zadaj pytanie naszemu agentowi AI — przeszuka orzecznictwo i przepisy za Ciebie.

Rozpocznij analizę