II GSK 113/24

II GSK 113/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-07-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-01-17
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Andrzej Skoczylas /przewodniczący/
Izabella Janson /sprawozdawca/
Marcin Kamiński
Symbol z opisem
6032 Inne z zakresu prawa o ruchu drogowym
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
III SA/Łd 414/23 - Wyrok WSA w Łodzi z 2023-10-25
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 1360
art. 365 § 1
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - t.j.
Dz.U. 2023 poz 1047
art. 130a ust. 10 i ust. 10h , art. 130a ust. 10 i ust. 10h
Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 141 § 4 w związku z art. 153
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Skoczylas Sędzia NSA Marcin Kamiński Sędzia del. WSA Izabella Janson (spr.) po rozpoznaniu w dniu 12 lipca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 25 października 2023 r. sygn. akt III SA/Łd 414/23 w sprawie ze skargi R.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 25 kwietnia 2023 r. nr SKO.4141.115.2023 w przedmiocie ustalenia obowiązku zapłaty kosztów związanych z usuwaniem, przechowywaniem i oszacowaniem pojazdu 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi na rzecz R. W. 1800 (jeden tysiąc osiemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z 25 października 2023r., sygn. akt III SA/Łd 414/23 na podstawie art. art. 145 §1 pkt 1 lit a) i c) w zw. z art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023r., poz. 1964 t.j., dalej: "p.p.s.a.") uwzględnił skargę R. W. (dalej też: "strona", "skarżący") i uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z 25 kwietnia 2023r. (dalej też: "organ", "SKO", "Kolegium"), nr SKO.4141.115.2023 oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z 24 marca 2023r., nr ZDiT-IU.40081.354.1.2021 w przedmiocie ustalenia obowiązku zapłaty kosztów związanych z usuwaniem, przechowywaniem i oszacowaniem pojazdu, orzekając o kosztach postępowania.
Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy:
W dniu 13 kwietnia 2017r. funkcjonariusze Policji zatrzymali samochód marki Renault Megane nr rej. [...], kierowany przez K. G. Kierowca był nietrzeźwy, prowadził pojazd pod wpływem alkoholu. W związku z tym policjanci umieścili pojazd na parkingu strzeżonym. Organ ustalił, że właścicielami samochodu są R. W. i M. C. Postanowieniem z [...] kwietnia 2018r. Sąd Rejonowy dla Łodzi-[...] w Łodzi, sygn. akt [...], orzekł przepadek wymienionego pojazdu na rzecz Miasta Łodzi. Uczestnikami postępowania sądowego byli R. W. i M. C. Organy administracji obciążyły solidarnie R. W., M. C. i K. G. kosztami przechowywania pojazdu na parkingu strzeżonym, uznając, że zgodnie z treścią art. 365 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, są związane treścią orzeczenia sądowego z [...] kwietnia 2018r. Skarżący natomiast podnosił, że ani on, ani jego córka nie byli właścicielami pojazdu w chwili jego usunięcia, gdyż 4 sierpnia 2014r. sprzedali go. Na tę okoliczność na etapie postępowania sądowego przedłożył umowę sprzedaży samochodu, zawartą z M. J.
W ocenie WSA organy administracji błędnie uznały, że postanowienie Sądu powszechnego z [...] kwietnia 2018r. przesądziło, iż właścicielami pojazdu 13 kwietnia 2017r. byli R. W. i M. C.
W skardze kasacyjnej organ zaskarżył powyższy wyrok wnosząc o odroczenie rozpoznania sprawy i przedstawienie zagadnienia do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów w trybie art. 187 § 1 p.p.s.a., uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, a w przypadku, gdyby wniosek powyższy nie zasługiwał na uwzględnienie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi do ponownego rozpatrzenia, orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego oraz rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, wobec zrzeczenia się prawa do rozprawy.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:
I. Naruszenie prawa materialnego:
a) art. 1 § 1 i 2 p.p.s.a. przez niewłaściwe zastosowanie, gdyż dokonano oceny dowolnej, która to nie przystaje do stanu prawnego i zebranego materiału dowodowego i wykroczono poza granice określone tą normą, co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia zasady trójpodziału władzy poprzez zastąpienie ustawodawcy swoim orzecznictwem oraz naruszenia norm prawa materialnego w postaci art. 130a ust. 10 i ust. 10h ustawy z 20 czerwca 1997r. Prawo o ruchu drogowym (tekst jednolity Dz.U. z 2023r., poz. 1047 z późniejszymi zmianami, dalej: "p.r.d.") w zw. z art. 1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 365 § 1 ustawy z 17 listopada 1964r. - Kodeks postępowania cywilnego (tekst jednolity Dz.U. z 2023r., poz. 1550 z późniejszymi zmianami, dalej: "k.p.c.");
b) art. 130a ust. 10 i ust. 10h p.r.d. w zw. z art. 1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 365 § 1 k.p.c. przez błędną wykładnię, polegającą na uznaniu, iż w stanie faktycznym ustalonym w przedmiotowej sprawie nie istnieje podstawa do nałożenia na skarżącego, jako współwłaściciela pojazdu w dniu wydania dyspozycji jego usunięcia, obowiązku poniesienia kosztów związanych z usunięciem, przechowywaniem, oszacowaniem i zniszczeniem pojazdu, w sytuacji gdy organy administracji związane były ustaleniami Sądu powszechnego co do osoby właściciela pojazdu jak i kierującego tym pojazdem;
c) art. 130a ust. 10 i ust. 10h p.r.d. w zw. z art. 1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 365 § 1 k.p.c. przez błędną wykładnię, polegającą na pominięciu granic sprawy administracyjnej i zobowiązaniu organów administracyjnych do prowadzenia postępowania wyjaśniającego należącego do kognicji Sądów powszechnych w sytuacji związania organów administracji wyrokiem Sądu powszechnego;
d) art. 130a ust. 10 i ust. 10h p.r.d. w zw. z art. 1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 365 § 1 k.p.c. poprzez błędną wykładnię, polegającą na braku odróżnienia organu administracji występującego w niniejszym postępowaniu od strony sądowego postępowania cywilnego.
II. Naruszenie przepisów postępowania:
a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., bowiem istota niniejszej sprawy sprowadza się do błędnej wykładni prawa materialnego w postaci art. 130a ust. 10 i ust. 10h p.r.d. w zw. z art. 1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 365 § 1 k.p.c., polegającej na wadliwym uznaniu, iż w stanie faktycznym ustalonym w przedmiotowej sprawie organy administracji zobligowane były do ustalania ewentualnych właścicieli pojazdu w sytuacji, gdy organy administracji związane były ustaleniami Sądu powszechnego co do osoby właściciela pojazdu, a ponadto orzeczenie o przepadku jest prawomocne i nie zostało wyeliminowane z obrotu prawnego;
b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. przez błędne przyjęcie, że miało miejsce naruszenie norm procesowych w stopniu uzasadniającym uchylenie decyzji ostatecznej, bowiem materiał dowodowy jest pełny i zebrany w sposób prawidłowy, jak i dokonano jego prawidłowej oceny, co znalazło swój wyraz w uzasadnieniach podjętych decyzji, natomiast istota sprowadza się do wykładni norm prawa materialnego, a ponadto będąc związanym wyrokiem Sądu powszechnego organy administracji nie mogły czynić ustaleń w zakresie ustalenia właścicieli pojazdu w dacie wydania dyspozycji jego usunięcia;
c) art. 141 § 4 w związku z art. 153 p.p.s.a. przez przedstawienie oceny prawnej niespójnej i lakonicznej w zakresie własnych rozważań, oraz brak konkretnych wskazań co do dalszego prowadzenia postępowania, a w szczególności w odniesieniu do stanu prawnego.
Argumentację na poparcie powyższych zarzutów skarżący kasacyjnie organ przedstawił w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną strona wniosła o jej oddalenie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Wobec tego, że z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.
Na wstępie należy zauważyć, że zgodnie z art. 193 p.p.s.a. zdanie drugie, uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Regulacja ta, jako mająca szczególny charakter, wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie 1 p.p.s.a. Oznacza to, że Naczelny Sąd Administracyjny ma swobodę co do zakresu przedstawienia ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji i Sąd I instancji.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w obecnym składzie uznał przytoczony wyżej stan faktyczny i prawny sprawy za wystarczający.
W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi - zgodnie z art. 174 p.p.s.a. - może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą i nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich ani w inny sposób korygować.
Z zarzutów skargi kasacyjnej wynika, że spór prawny w rozpatrywanej sprawie dotyczy oceny prawidłowości stanowiska Sądu I instancji, który kontrolując zgodność z prawem decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z 25 kwietnia 2023r. w przedmiocie ustalenia obowiązku zapłaty kosztów związanych z usuwaniem, przechowywaniem i oszacowaniem pojazdu, stwierdził, że decyzja ta nie jest zgodna z prawem, co uzasadniało jej uchylenie oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta Łodzi z 24 marca 2023r., na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit a) i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a.
Na wstępie zaznaczyć należy, że sprawy dotyczące analogicznego problemu prawnego były już przedmiotem rozpoznania przez Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w wyrokach z: 29 lutego 2024r., sygn. akt II GSK 1429/23, 7 marca 2024r., sygn. akt II GSK 1540/23, 30 grudnia 2020r., sygn. akt I OSK 1768/20, 16 lutego 2023r., sygn. akt I OSK 465/20-dostępne w internecie. Naczelny Sąd Administracyjny w obecnym składzie podziela pogląd prawny w nich wyrażony, co uzasadnia posługiwanie się w niezbędnym zakresie przedstawioną tam argumentacją.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Kwestią sporną w niniejszej sprawie jest to, czy R. W. i M. C. byli właścicielami pojazdu w dacie wydania dyspozycji jego usunięcia, tzn. 14 kwietnia 2017r. oraz czy postanowienie Sądu cywilnego w przedmiocie orzeczenia o przepadku pojazdu ustala w sposób wiążący dla organu administracji prawo własności pojazdu na potrzeby wydania decyzji, o której mowa w art. 130a ust. 10h p.r.d.
Skarga kasacyjna została oparta zarówno na zarzutach naruszenia prawa materialnego, jak i prawa procesowego. W sytuacji, kiedy skarga kasacyjna zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega zarzut naruszenia przepisów postępowania. Do kontroli subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przepis prawa materialnego można przejść dopiero wówczas, gdy okaże się, że stan faktyczny przyjęty w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został skutecznie podważony (por. np. wyrok z 27 czerwca 2012r., sygn. akt II GSK 819/11 oraz wyrok z 26 marca 2010r., sygn. akt II FSK 1842/08). Jednakże z uwagi na specyfikę niniejszej sprawy, w której nie tyle mamy do czynienia z wątpliwościami związanymi z przyjętym stanem faktycznym ale z wykładnią obowiązujących regulacji p.r.d. NSA uznał, iż zasadnym będzie w pierwszej kolejności ustosunkować się do zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego, bowiem to od ich prawidłowej wykładni i zastosowania zależy, czy Sąd I instancji zasadnie zarzucił organom naruszenie wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów postępowania.
W pkt I. lit a) petitum skargi kasacyjnej SKO wskazało na naruszenie art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a. przez jego niewłaściwe zastosowanie, bowiem Sąd I instancji dokonał dowolnej oceny, nieprzystającej do stanu prawnego i zebranego materiału dowodowego, co doprowadziło zadaniem organu do naruszenia zasady trójpodziału władzy przez zastąpienie ustawodawcy swoim orzecznictwem oraz naruszeniem norm prawa materialnego - art. 130a ust. 10 i ust. 10h p.r.d. w zw. z art. 1 pkt 1 p.p.s.a. i art. 365 § 1 k.p.a. W tym zakresie wskazać przede wszystkim należy, że art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a. ma charakter ustrojowy, określający jedynie zakres i kryterium sądowej kontroli działalności organów administracji i jako taki co do zasady nie może stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej. Może być on skutecznie wskazany jako naruszenie w ramach drugiej podstawy kasacyjnej w powiązaniu z konkretnie oznaczonymi przepisami ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (wyroki NSA z: 11 maja 2012r., I OSK 70/12, LEX nr 1166069; 26 lutego 2009r., II FSK 1660/07, 11 marca 2009r., II FSK 103/08, 23 listopada 2010r., I GSK 445/10; 6 lipca 2011r., II GSK 1185/11, LEX nr 1083277). Zatem do naruszenia tego przepisu mogłoby dojść jedynie w sytuacji, gdyby Sąd I instancji nie dokonał kontroli stanowiącego przedmiot skargi aktu, zastosowałby inny rodzaj oceny niż zgodność z prawem odwołując się np. do zasad słuszności czy współżycia społecznego względnie wyszedłby poza zakres przedmiotowy postępowania sądowoadministracyjnego rozpoznając skargę na akt lub czynność niepoddane jego kognicji, ewentualnie zastosował środki ustawie nieznane (por. wyrok NSA z 5 lutego 2020r., sygn. akt I OSK 2014/19, LEX nr 2848053). W niniejszej sprawie żadna z takich sytuacji nie zaistniała. Dodatkowo autor skargi kasacyjnej powiązał naruszenie wskazanych przepisów z pierwszą podstawą kasacyjną – naruszeniem przepisów prawa materialnego, a nie naruszeniem przepisów postępowania, co dodatkowo dyskwalifikuje postawiony zarzut kasacyjny.
Brak było także podstaw do uwzględnienia zasadności zarzutów opisanych w pkt I. lit b)-d) petitum skargi kasacyjnej - naruszenia art. 130a ust. 10 i ust. 10h p.r.d. w powiązaniu m.in. z art. 1 § 1 p.p.s.a., art. 365 § 1 k.p.c. Ich zasadność, zdaniem organu, sprowadza się do związania organów administracyjnych osobą właściciela, ujawnioną w postanowieniu Sądu cywilnego o przepadku pojazdu, a w konsekwencji brakiem konieczności samodzielnego ustalania przez organy administracji osoby właściciela pojazdu z dnia usunięcia pojazdu z drogi, bowiem powyższe należy do kognicji Sądu powszechnego.
Wskazać należy, że zgodnie z art. 130a ust. 10h p.r.d. koszty związane z usuwaniem, przechowywaniem, oszacowaniem, sprzedażą lub zniszczeniem pojazdu powstałe od momentu wydania dyspozycji jego usunięcia do zakończenia postępowania ponosi osoba będąca właścicielem tego pojazdu w dniu wydania dyspozycji usunięcia pojazdu, z zastrzeżeniem ust. 10d i 10i. Decyzję o zapłacie tych kosztów wydaje starosta. Kluczowe znaczenie dla sprawy ma zatem ustalenie, kto był właścicielem pojazdu w dniu wydania dyspozycji usunięcia pojazdu - w niniejszej sprawie w dniu 14 kwietnia 2017r. Jednocześnie w myśl art. 130a ust. 10 p.r.d., starosta w stosunku do pojazdu usuniętego z drogi, w przypadkach określonych w ust. 1 lub 2, występuje do Sądu z wnioskiem o orzeczenie jego przepadku na rzecz powiatu, jeżeli prawidłowo powiadomiony właściciel lub osoba uprawniona nie odebrała pojazdu w terminie 3 miesięcy od dnia jego usunięcia. Powiadomienie zawiera pouczenie o skutkach nieodebrania pojazdu.
Odnosząc się do podniesionych zarzutów skargi kasacyjnej, wskazać przede wszystkim należy, że słusznie Sąd I instancji przyjął, że zasadniczym przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest zakres związania organów administracji postanowieniem Sądu Rejonowego dla Łodzi-[...] VIII Wydział Cywilny z [...] kwietnia 2018r., sygn. akt [...] o przepadku na rzecz Miasta Łodzi samochodu osobowego marki Renault Megane o numerze rejestracyjnym [...].
Przypomnieć zatem należy, że zgodnie z art. 365 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i Sąd, który je wydał, lecz również inne Sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Przedmiotem prawomocności materialnej wynikającej z art. 365 § 1 k.p.c. jest wyłącznie ostateczny rezultat rozstrzygnięcia, a nie przesłanki, które do niego doprowadziły. Wprawdzie według Sądu Najwyższego (wyroki: z 5 października 2012r., sygn. akt IV CSK 67/12 oraz z 4 lutego 2011r., sygn. akt III CSK 161/10), w konkretnym przypadku związanie (w myśl art. 365 § 1 k.p.c.) rozciąga się na motywy wyroku w takich granicach, w jakich stanowią one konieczne uzupełnienie rozstrzygnięcia niezbędne dla wyjaśnienia jego zakresu, w jakim indywidualizują one sentencję - jako rozstrzygnięcie o przedmiocie sporu, czyli związanie dotyczy sentencji wyroku i motywów w tych granicach, jakie stanowią konieczne uzupełnienie rozstrzygnięcia. Pogląd ten nie ma jednak znaczenia w niniejszej sprawie, ponieważ z treści sentencji postanowienia Sądu Rejonowego dla Łodzi-[...] VIII Wydział Cywilny z [...] kwietnia 2018r., sygn. akt [...] o przepadku na rzecz Miasta Łodzi samochodu osobowego marki Renault Megane o numerze rejestracyjnym [...], nie wynika, aby skarżący był właścicielem przedmiotowego pojazdu. Sąd orzekł bowiem jedynie o przepadku pojazdu na rzecz Miasta Łodzi, dlatego motywy uzasadnienia tego postanowienia tylko w takim zakresie są wiążące, w jakim mogą stanowić konieczne uzupełnienie rozstrzygnięcia o przepadku.
Nie bez znaczenia w sprawie jest także okoliczność, że według art. 130a ust. 10d p.r.d. starosta może wystąpić do Sądu z wnioskiem o orzeczenie przepadku pojazdu na rzecz powiatu gdy w terminie 4 miesięcy od dnia usunięcia pojazdu nie został ustalony jego właściciel lub osoba uprawniona do jego odbioru, mimo że w jej poszukiwaniu dołożono należytej staranności. Zgodnie zaś z art. 130a ust. 10e powołanej ustawy, w sprawach o przepadek pojazdu sąd stwierdza, czy zostały spełnione wszystkie przesłanki niezbędne do orzeczenia przepadku, w szczególności, czy usunięcie pojazdu było zasadne i czy w poszukiwaniu osoby uprawnionej do jego odbioru, dołożono należytej staranności oraz czy orzeczenie przepadku nie będzie sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Z zestawienia obu powołanych przepisów wynika, że orzeczenie o przepadku pojazdu może być wydane także wtedy, gdy właściciel tego pojazdu nie zostanie ustalony. Jakkolwiek okoliczność ta nie wystąpiła w niniejszej sprawie, to ma ona jednak istotne znaczenie normatywne, ponieważ potwierdza, że ustalenie właściciela pojazdu dla orzeczenia o jego przepadku nie wpływa na dopuszczalność i skuteczność orzeczenia o przepadku. Ustalenia faktyczne sądu powszechnego dotyczące właściciela pojazdu, z punktu widzenia skuteczności orzeczenia o przepadku pojazdu, nie determinują zatem takiego orzeczenia, stąd nie mogą być uznane za wiążące w ramach art. 365 § 1 k.p.c. W kontekście jurydycznej możliwości orzekania przez Sąd powszechny o przepadku pojazdu także bez ustalenia jego właściciela, ustalenia faktyczne w tym zakresie nie stanowią koniecznego uzupełnienia rozstrzygnięcia o przepadku.
Nie ma więc w niniejszej sprawie żadnych racji jurydycznych przemawiających za uznaniem, że motywy uzasadnienia postanowienia Sądu Rejonowego dla Łodzi-[...] o przepadku na rzecz Miasta Łodzi samochodu osobowego marki Renault Megane dotyczące ustalenia, że skarżący był właścicielem przedmiotowego pojazdu w chwili orzekania o jego przepadku na rzecz Miasta Łodzi, stanowią konieczne uzupełnienie rozstrzygnięcia i przez to są objęte wiążącą mocą prawną w rozumieniu art. 365 § 1 k.p.c. Ustalenie Sądu cywilnego dotyczące kwestii właścicielskich przedmiotowego pojazdu nie było bowiem przedmiotem rozstrzygnięcia, a co najwyżej przedmiotem rozważań zawartych w uzasadnieniu.
Przedmiotem prawomocności materialnej postanowienia o przepadku pojazdu na rzecz powiatu jest jedynie ostateczny rezultat rozstrzygnięcia, a nie przesłanki, które do niego doprowadziły. Walor prawomocnego rozstrzygnięcia zawartego w powoływanym postanowieniu dotyczył przepadku rzeczy - pojazdu samochodowego. Nie miało ono zatem charakteru ustalającego. Postanowienie o orzeczeniu przepadku dotyczy faktu przejścia własności na rzecz powiatu. Celem takiego orzeczenia nie było natomiast wiążące ustalenie pozostałych kwestii właścicielskich, tym bardziej, że zgodnie z art. 130a ust. 10d p.r.d. możliwe jest orzeczenie przepadku także pojazdu, w stosunku do którego nie ustalono właściciela ani osoby uprawnionej. Takie rozwiązanie jest możliwe dlatego, że nabycie prawa własności przez powiat, które następuje na podstawie konstytutywnego orzeczenia sądu o przepadku jest nabyciem pierwotnym, a nie pochodnym (zob. wyrok NSA z 20 kwietnia 2016r., sygn. akt I OSK 544/16).
Wydanie przez Sąd Rejonowy dla Łodzi-[...] VIII Wydział Cywilny z [...] kwietnia 2018r., sygn. akt [...] o przepadku na rzecz Miasta Łodzi samochodu osobowego marki Renault Megane nie zwalniało zatem organów administracji od dokonania własnych ustaleń faktycznych dotyczących właściciela przedmiotowego pojazdu w postępowaniu służącym określeniu wysokości pokrycia kosztów usunięcia, przechowania i oszacowania tego pojazdu.
Dodatkowo podnieść należy, że z treści art. 130a ust. 10h p.r.d. wynika, że kluczowe znaczenia dla sprawy ma ustalenie, kto był właścicielem pojazdu w dniu wydania dyspozycji jego usunięcia (w niniejszej sprawie w dniu 14 kwietnia 2017r.,), a nie w dniu orzeczenia jego przepadku. Nie można bowiem wykluczyć sytuacji, że pomiędzy datą usunięcia pojazdu a orzeczeniem o jego przepadku nastąpiła zmiana jego właściciela. Już z tej przyczyny, wskazanie w postanowieniu Sądu cywilnego o przepadku pojazdu, określonej osoby jako jego właściciela, nie może być wiążące dla organów administracji. Organy administracji miały więc obowiązek - wynikający z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. - przeprowadzenia własnego postępowania dowodowego w zakresie ustalenia właściciela przedmiotowego pojazdu albo innej osoby uprawnionej do dysponowania tym pojazdem, zobowiązanych do pokrycia kosztów jego usunięcia, przechowania i oszacowania, stosownie do art. 130a ust. 10h i 10i p.r.d. Nałożenie obowiązku poniesienia powołanych kosztów może bowiem nastąpić tylko na taką osobę, co do której zostanie bezspornie wyjaśnione i ustalone, że jest osobą zobowiązaną w świetle powołanego wyżej art. 130a ust. 10h i 10i p.r.d.
Ponadto jak trafnie wskazał to WSA w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do skargi skarżący załączył umowę sprzedaży pojazdu z 4 sierpnia 2014r. zawartą pomiędzy uczestniczką postępowania M. C. a M. J., z której wynika, że w tym dniu M. C. sprzedała M. J. samochód marki Renault Megane za kwotę 900 zł. Organy administracji pominęły treść oświadczenia skarżącego z 16 lutego 2023r. i oświadczenia uczestniczki postępowania z 15 lutego 2023r., uznając, że wiążący charakter ma postanowienie Sądu powszechnego z [...] kwietnia 2018r. W sytuacji gdy organy administracji nie przeprowadziły żadnego postępowania wyjaśniającego, czy skarżący wraz z córką byli, czy też nie właścicielami pojazdu w dacie jego usunięcia z drogi, to przedwczesne jest obciążenie ich kosztami przechowywania samochodu. Uwzględniając złożenie umowy sprzedaży dopiero po wydaniu decyzji organ będzie zobowiązany do dokonania analizy jej treści, a następnie wydania rozstrzygnięcia w sprawie.
Podobnie należało ocenić zarzuty naruszenia przepisów postępowania.
W zarzutach naruszenia przepisów postępowania, w pkt 2c) skargi kasacyjnej SKO wskazało na naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. oraz 153 p.p.s.a. poprzez przedstawienie niespójnej i lakonicznej oceny prawnej w zakresie własnych rozważań oraz brak konkretnych wskazań co do dalszego prowadzenia postępowania.
Odnosząc się do powyższego zarzutu przypomnieć należy, że w art. 141 § 4 p.p.s.a. ustawodawca określił niezbędne elementy uzasadnienia wyroku, czyli: zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania, co do dalszego postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny konsekwentnie przyjmuje w swym orzecznictwie, że naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną w dwóch przypadkach: po pierwsze, jeżeli uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia (por. uchwała składu siedmiu sędziów NSA z 15 lutego 2010r., sygn. akt II FPS 8/09, opubl. ONSAiWSA z 2010r. Nr 3, poz. 39), po drugie, gdy uzasadnienie zaskarżonego wyroku zostało sporządzone w sposób uniemożliwiający przeprowadzenie jego kontroli przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Zdaniem NSA, żadna z tych sytuacji nie wystąpiła w rozpatrywanej sprawie. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie elementy konstrukcyjne przewidziane w powołanym przepisie. WSA przedstawił w nim w szczególności stan faktyczny przyjęty za podstawę wyroku, wskazując, z jakich przyczyn - w jego ocenie - skarga skarżącego zasługiwała na uwzględnienie. Okoliczność natomiast, że autor skargi kasacyjnej nie podziela stanowiska Sądu I instancji, czy też jego ocena, że uzasadnienie wyroku jest niepełne i nieprzekonujące, nie stanowi skutecznej przesłanki uwzględnienia zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku spełniło swą funkcję, gdyż pozwoliło na przeprowadzenie kontroli instancyjnej, w szczególności merytoryczne odniesienie się przez Naczelny Sąd Administracyjny do zarzutów skargi kasacyjnej.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można zgodzić się z twierdzeniem organu, jakoby sporządzone uzasadnienie było niespójne i wewnętrznie sprzeczne. Szczegółowe zapoznanie się z treścią uzasadnienia wyroku jednoznacznie wskazuje, że zasadniczą przyczyną uwzględnienia skargi a w konsekwencji uchylenia zaskarżonych do Sądu decyzji było naruszenie przez organy przepisów prawa materialnego - dokonania błędnej wykładni przepisów art. 130a ust. 10h p.r.d. w zw. z art. 365 § 1 k.p.c. a w konsekwencji naruszenia przepisów postępowania - art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w zakresie ustalenia właściciela pojazdu zobowiązanego do pokrycia kosztów jego usunięcia, przechowywania i oszacowania i to w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Na podstawie uzasadnienia zaskarżonego wyroku można również wywieść jakie czynności powinien podjąć organ przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.
Wbrew stanowisku SKO, zgodzić się należało z Sądem I instancji, że organy w niniejszej sprawie dokonały błędnej wykładni przepisów prawa materialnego - art. 130a ust. 10 i ust. 10h p.r.d. co doprowadziło naruszenia przez te organy przepisów postępowania, w szczególności art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy stanowi warunek konieczny do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. Niewyjaśnienie lub niedostateczne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy może prowadzić do wydania wadliwej decyzji. Zakres i przedmiot postępowania wyjaśniającego determinują przepisy prawa materialnego, bowiem to normy prawa materialnego przesądzają o przedmiocie sprawy i okolicznościach prawnie istotnych. Z akt sprawy wynika, że organy nie przeprowadziły postępowania dowodowego, a zatem zarzut postawiony w pkt 2a skargi kasacyjnej należało uznać za niezasadny.
Podobnie należało ocenić pozostały zarzut naruszenia przepisów postępowania wskazany w pkt II. lit b) petitum skargi kasacyjnej. Zgodzić się należało z Sądem I instancji, że organy w przeprowadzonym postępowaniu nie dokonały niezbędnych wyjaśnień i ustaleń w zakresie osoby właściciela pojazdu lub innej osoby zobowiązanej do pokrycia kosztów jego usunięcia, przechowywania i oszacowania. Raz jeszcze podkreślić należy, że z treści art. 130a ust. 10h p.r.d. wynika wprost, że koszty te ponosi osoba będąca właścicielem pojazdu w dniu wydania dyspozycji usunięcia pojazdu, a zatem ustalenie kto był właścicielem pojazdu w dniu wydania dyspozycji o jego usunięciu ma podstawowe znaczenie dla ustalenia osoby zobowiązanej do poniesienia kosztów. Powyższe rzutuje automatycznie na określenie w prawidłowy sposób stron toczącego się postępowania administracyjnego – art. 28 k.p.a., należy bowiem pamiętać, że decyzja skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie dotknięta jest wadą nieważności - art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a.
Tym samym, podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów postępowania, również uznać należało za niezasadne.
Końcowo, odnosząc się do sformułowanego w skardze kasacyjnej wniosku o przedstawienie składowi siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego do rozstrzygnięcia zagadnień prawnych, podkreślić należy, że stosownie do art. 187 § 1 p.p.s.a. przesłanką do przedstawienia składowi siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego do rozstrzygnięcia zagadnienia jest okoliczność polegająca na pojawieniu się w konkretnej sprawie zagadnienia prawnego budzącego poważne wątpliwości. W orzecznictwie sądowym dominuje pogląd, że zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości obejmuje taką kwestię prawną, której wyjaśnienie nastręcza znaczne trudności głównie z powodu możliwości różnego rozumienia przepisów prawnych. Podstawą do przyjęcia, że wystąpiła przesłanka określona w art. 187 § 1 p.p.s.a. będzie przede wszystkim pojawienie się w danej kwestii prawnej rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych (zob. wyroki NSA z: 5 lipca 2017r., sygn. akt II OSK 2670/16, 2 marca 2016r., sygn. akt II FSK 412/15). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w tej sprawie nie występują w orzecznictwie wskazane przez skarżącą kasacyjnie rozbieżności interpretacyjne. Podkreślić należy, że skarżący kasacyjnie organ w tym zakresie powołał się na rozbieżne orzecznictwo WSA w Łodzi oraz interes publiczny związany z faktem, że podobne do niniejszej sprawy dotyczą wielu osób, jednakże czego nie dostrzega SKO, część z wyroków WSA w Łodzi została uchylona w wyniku rozpoznania skarg kasacyjnych przez Naczelny Sąd Administracyjny (m.in. wyrok NSA z 30 grudnia 2020r., I OSK 1768/20).Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu znane są też wyroki, NSA m.inn. z: 30 stycznia 2024r., sygn. akt II GSK 873/23, II GSK 463/23 i II GSK 1056/23 w których uchylony został wyrok uchylający decyzje obydwu organów, a skarga oddalona. Należy jednakże mieć na względzie, że każda sprawa rozstrzygana jest przez Sąd indywidualnie, przez pryzmat zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej i jej stanu faktycznego.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, uznając że podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty nie zasługują na uwzględnienie, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.
O kosztach postępowania kasacyjnego w wysokości 1800 zł obejmujących wynagrodzenie radcy prawnego reprezentującego skarżącego orzeczono na podstawie 204 pkt 2 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) i § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2023r. poz. 1935) z tytułu sporządzenia i wniesienia przez profesjonalnego pełnomocnika skarżącego, który występował przed Sądem I instancji, odpowiedzi na skargę kasacyjną z zachowaniem terminu przewidzianego w art. 179 p.p.s.a. (por. uchwała składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 listopada 2012r., sygn. akt II FPS 4/12, ONSAiWSA z 2013r., nr 3, poz. 38).