II GSK 1102/22

II GSK 1102/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-05-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-06-24
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Dorota Dąbek /przewodniczący sprawozdawca/
Marek Krawczak
Mirosław Trzecki
Symbol z opisem
6031 Uprawnienia do kierowania pojazdami
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
III SA/Po 1590/21 - Wyrok WSA w Poznaniu z 2022-03-18
Skarżony organ
Minister Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 110
art. 129 ust. 2 pkt 6, art. 135 ust. 1 pkt 2 lit.a, art. 135b ust. 1, art. 136 ust. 1
Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym - t.j.
Dz.U. 2020 poz 1268
art. 102 ust. 1 pkt 4, ust. 1c i 1e,
Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami - t.j.
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 8, art. 9, art. 10 § 1, art. 11, art. 44, art. 77, art. 80, art. 97 ust. 1 pkt 4
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Dorota Dąbek (spr.) Sędzia NSA Mirosław Trzecki Sędzia del. WSA Marek Krawczak po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej R. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 18 marca 2022 r. sygn. akt III SA/Po 1590/21 w sprawie ze skargi R. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koninie z dnia 24 sierpnia 2021 r. nr SKO-PRD-4110/86/2021 w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koninie na rzecz R. B. kwotę 1120 (tysiąc sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 18 marca 2022 r., sygn. akt III SA/Po 1590/21, oddalił skargę R. B. (dalej: skarżący, strona) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koninie z dnia 14 sierpnia 2021 r., nr SKO-PRD-4110/86/2021, w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy.
Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy:
Pismem z dnia 9 kwietnia 2021 r., L. dz. R.201.P.2021 DCK 217641982, Komendant Miejski Policji w Koninie, działając na podstawie art. 129 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2020 r., poz. 110, dalej: "p.r.d.") zawiadomił Prezydenta Miasta Konina, że skarżący w dniu 9 kwietnia 2021 r. popełnił czyn polegający na przekroczeniu dopuszczalnej prędkości na obszarze zbudowanym powyżej 50 km/h, tj. poruszał się z prędkością 109 km/h w miejscu, w którym obowiązuje ograniczenie prędkości do 50 km/h.
Decyzją z 7 czerwca 2021 r., znak WK.5430.2.163.2021.GT, Prezydent Miasta Konina orzekł o zatrzymaniu prawa jazdy skarżącemu. W podstawie prawnej decyzji organ I instancji wskazał art. 102 ust. 1 pkt 4, ust. 1c i 1e ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz.U. z 2020 r., poz. 1268 ze zm., dalej: u.k.p.) w związku z art. 135 ust. 1 pkt 2 lit. "a", art. 135b ust. 1, art. 136 ust. 1 p.r.d.
Odwołanie od tej decyzji złożył skarżący podnosząc, że nie przyjął on mandatu karnego za zarzucane mu wykroczenie drogowe, a jego sprawa została skierowana do sądu karnego. Skarżący powołał się na domniemanie niewinności. Dalej Skarżący wskazał, że w miarę użytkowania sprzęt do pomiaru prędkości traci na dokładności, a użyty w jego sprawie sprzęt "nie należał do najnowszych", a co za tym idzie miał większy możliwy błąd pomiarowy. Wskazał również, że w decyzji brak informacji jaki konkretnie sprzęt pomiarowy został użyty. Ponadto wskazał, że przed organem I instancji Skarżący skorzystał z prawa do zapoznania się aktami sprawy, korzystając w tym celu z pełnomocnika w osobie jego siostry. Jednak U.C. okazano jedynie "przez szybkę" notatkę policyjną oraz kopię świadectwa legalizacji ponownej.
Decyzją z dnia 24 sierpnia 2021 r., nr SKO-PRD-4110/86/2021, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koninie utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Konina z dnia 7 czerwca 2021 r., znak WK.5430.2.163.2021.GT, w przedmiocie zatrzymania Skarżącemu prawa jazdy kat. BCET na okres 3 miesięcy.
Uzasadniając swoje stanowisko Kolegium wskazało, że ustawodawca jasno sprecyzował co stanowi źródło ustalenia stanu faktycznego w zakresie stwierdzenia okoliczności przekroczenia dopuszczalnej prędkości w terenie zabudowanym o 50 km/h. Przepis ten jednoznacznie przesądza, że jedyną i wyłączną okolicznością, która obliguje organ do wydania decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy, jest informacja o zatrzymaniu prawa jazdy na podstawie art. 135 ust. 1 pkt 2a p.r.d..
Organ wyjaśnił, że powołany w podstawie prawnej decyzji art. 102 ust. 1 pkt 4 u.k.p., jak i pozostałe przepisy tej ustawy, nie przewidują prowadzenia przez organy postępowania dowodowego na okoliczność samego faktu i sposobu stwierdzenia przez policję przekroczenia przez kierującego dopuszczalnej prędkości o więcej niż 50 km/h w obszarze zabudowanym. Podkreślono, że decyzja w sprawie zatrzymania prawa jazdy ma charakter związany. Zatrzymanie prawa jazdy za przekroczenie prędkości w terenie zabudowanym dotyczy przekroczenia prędkości o więcej niż 50 km/h, co wynika z art. 135 ust. 1 pkt. 1 a lit. a p.r.d. Organ nie ma luzu decyzyjnego co do wyboru konsekwencji prawnych normy prawa materialnego.
SKO wskazało, że w niniejszej sprawie wszystkie wskazane przesłanki warunkujące zatrzymanie prawa jazdy na okres 3 miesięcy zostały spełnione, co zobowiązywało organ I instancji do wydania decyzji o zatrzymaniu stronie prawa jazdy na okres 3 miesięcy oraz do nadania tej decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności. Skoro w aktach pojawia się informacja, że R. B. przekroczył prędkość o 59 km/h, to organ administracji nie ma innej możliwości jak podjąć decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy.
Odnosząc się do kwestii braku możliwości zapoznania się z aktami sprawy, Kolegium wskazało, że pismem z dnia 6 maja 2021 r. organ I instancji zawiadomił Skarżącego na podstawie art. 10 § 1 k.p.a. o możliwości zapoznania z aktami sprawy. Zawiadomienie to zostało doręczone w trybie art. 44 k.p.a. w dniu 14 maja 2021 r. U. C. (siostra Skarżącego) przedłożyła w organie pełnomocnictwo z dnia 19 lipca 2021 r. do odbioru dokumentów, a zatem pełnomocnictwo to nie upoważniało do zapoznania się z aktami sprawy.
Kolegium powołało się na treść uchwały NSA z dnia 1 lipca 2019 r., sygn. I OPS 3/18, zgodnie z którą podstawę wydania decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy w trybie art. 102 ust. 1 pkt 4 u.k.p. w związku z art. 7 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o zmianie ustawy - Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r., poz. 541 ze zm.; zwanej dalej: "ustawa zmieniająca") może stanowić wyłącznie informacja o ujawnieniu czynu polegającego na kierowaniu pojazdem z przekroczeniem dopuszczalnej prędkości o więcej niż 50 km/h na obszarze zabudowanym.
Skarżący wniósł na tę decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, podnosząc zarzuty naruszenia art. 8, art. 9, art. 10 oraz art. 11 k.p.a. poprzez przeprowadzenie postępowania w sposób rażąco naruszający prawo strony do czynnego udziału w postępowaniu. Skarżący podniósł, że sprawę rozstrzygnięto w oparciu o niepełny i wadliwy materiał dowodowy. Zarzucił naruszenie art. 102 ust. 1 pkt 4 u.k.p. w zw. z art. 135 § 1 pkt 2a p.r.d. poprzez błędne uznanie, że podstawę decyzji może stanowić wyłącznie niezweryfikowana informacja Policji. Zdaniem skarżącego doszło też do naruszenia art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie z uwagi na pojawienie się zagadnienia wstępnego w postaci odpowiedzialności wykroczeniowej kierującego za przekroczenie prędkości o więcej niż 50 km/h. Skarżący wniósł także o przeprowadzenie dowodu z dokumentu pełnomocnictwa udzielonego U.C. do przejrzenia akt postępowania.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznał, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Sąd wskazał, że przepisy art. 102 ust. 1 pkt 4 u.k.p. i art. 7 ust. 1 pkt 2 ustawy zmieniającej, jako normy materialnoprawne, wyznaczają zakres postępowania dowodowego w sprawie zatrzymania prawa jazdy w związku z przekroczeniem dopuszczalnej prędkości o ponad 50 km/h na obszarze zabudowanym. Wskazują one, że podstawą wydania decyzji, o której mowa m.in. w art. 102 ust. 1 pkt 4 u.k.p., jest wyłącznie informacja pochodząca od funkcjonariusza Policji, o której mowa odpowiednio w art. 7 ust. 1 pkt 1 lub 3 ustawy zmieniającej, przekazana staroście jako organowi właściwemu w sprawie zatrzymania prawa jazdy. Powyższa informacja stanowi dokument urzędowy i w tym zakresie podlega weryfikacji w trybie postępowania administracyjnego. Samo rozstrzygnięcie oraz jego zakres nie zostało pozostawione swobodnemu uznaniu organu administracyjnego. Oznacza to, że w razie otrzymania zawiadomienia (informacji) o naruszeniu p.r.d. - starosta zobowiązany jest do wydania decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy. Organ ten nie jest przy tym uprawniony do weryfikowania przypisanego kierowcy wykroczenia pod względem merytorycznym.
Odnosząc się do podniesionej w skardze kwestii wniosku Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego o stwierdzenie, że art. 102 ust. 1 pkt 4 i 5, ust. 1c, 1d i 1da u.k.p. w zw. z art. 7 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw, są niezgodne z art. 2, art. 45 ust. 1 i art. 78 Konstytucji RP, który wpłynął do Trybunału Konstytucyjnego w dniu 26 kwietnia 2021 r. (sygn. akt K 4/21) WSA wskazał, że w analizowanej sprawie względy ekonomii procesowej nie przemawiały za koniecznością zawieszenia postępowania.
Sąd pierwszej instancji wskazał, że okres zatrzymania prawa jazdy Skarżącemu upłynął z dniem 9 lipca 2021 r., do dnia rozpoznawania sprawy przez Sąd nie wyznaczono terminu posiedzenia Trybunału Konstytucyjnego, a w przypadku stwierdzenie przez TK sprzeczności z Konstytucją RP badanych w sprawie o sygn. K 4/21 przepisów, Skarżącemu będzie przysługiwać prawo do wniesienia o wznowienie postępowania.
Odnosząc się do kwestii przeprowadzenia dowodu z pełnomocnictwa udzielonego siostrze Skarżącego, WSA wskazał, że postępowanie dowodowe przed sądem administracyjnym ma jedynie uzupełniający charakter, na co wskazuje w sposób jednoznaczny brzmienie przepisu art. 106 § 3 p.p.s.a. W okolicznościach badanej sprawy, nie ziściły się przesłanki, które uzasadniałyby prowadzenie postępowania dowodowego uzupełniającego przez Sąd, ponieważ wszystkie istotne dla sprawy okoliczności zostały wyjaśnione.
Od przedmiotowego wyroku skarżący złożył do NSA skargę kasacyjną, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, oświadczając, że zrzeka się rozprawy.
W skardze kasacyjnej na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił:
1. naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na treść orzeczenia:
a) art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej: p.p.s.a.) i art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 8 k.p.a., 9 k.p.a., 10 k.p.a., art. 11 k.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i oddalenie skargi, pomimo iż organ dopuścił się prowadzenia postępowania w sposób rażąco naruszający prawo strony do czynnego udziału w postępowaniu poprzez nieudostępnienie jej całości materiału dowodowego, o które ostatecznie oparto rozstrzygnięcie, ponadto prowadzenie postępowania w sposób naruszający zasadę zaufania, informowania i przekonywania strony, a także prawo do obrony strony, a co stanowi podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,
b) art. 151 p.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w związku z 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., 9 k.p.a., 77 k.p.a. i 80 k.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i oddalenie skargi z uwagi na nieuprawnione uznanie, iż organ nie dopuścił się rozstrzygnięcia sprawy w oparciu o niepełny i wadliwy materiał dowodowy oraz błędne założenia, co równocześnie narusza zasadę zaufania obywateli do organu administracji oraz informowania, a co w oczywisty sposób wpływało na treść rozstrzygnięcia,
c) art. 151 p.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a, w związku z art. 97 ust. 1 pkt 4 k.p.a. poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie i oddalenie skargi, z uwagi na nieuprawnione uznanie, iż organ prawidłowo nie zawiesił postępowania, w sytuacji gdy winien był to uczynić wobec pojawienia się zagadnienia wstępnego w postaci odpowiedzialności wykroczeniowej kierującego pojazdem za przekroczenie dopuszczalnej prędkości o więcej niż 50 km/h na obszarze zabudowanym,
d) art. 243² k.p.c. w zw. z art. 106 § 3 i 5 p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. poprzez nieprzeprowadzenie dowodu z dokumentu pełnomocnictwa przez Sąd I Instancji pomimo braku formalnego postanowienia o pominięciu dowodu, w sytuacji gdy przedmiotowy dokument jest niezbędny dla ustalenia stanu faktycznego sprawy, co miało wpływ na treść orzeczenia,
2. naruszenie prawa materialnego:
e) art. 102 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U z 2020 r. poz. 1268 ze zm., dalej : u.k.p. w zw. z art. 135 ust. 1 pkt 2a ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2020 r. poz. 110 ze zm., dalej: p.r.d.) oraz art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka poprzez błędne uznanie, iż podstawę decyzji może stanowić wyłącznie niezweryfikowana informacja od policji o zatrzymaniu prawa jazdy, a wszelkie inne informacje - mimo, że istotne choćby z punktu widzenia zasady informowania, zaufania i przekonywania - są irrelewantne, co w efekcie prowadzi do nieuzasadnionego ograniczenia zakresu ustaleń organu jedynie do faktu otrzymania notatki policyjnej, a nie do rzeczywistego merytorycznego zbadania sprawy, co jednocześnie sprawia, iż prawo do obrony strony jest iluzoryczne. Takie postępowanie z pewnością nie spełnia standardów sprawiedliwego postępowania określonego w Europejskiej Konwencji Praw Człowieka,
f) art. 102 ust. 3 u.k.p. poprzez jego błędną wykładnię prowadzącą do stwierdzenia, iż z przepisu tego wynika brak obowiązku zawieszenia postępowania administracyjnego na czas sprawy wykroczeniowej, w sytuacji gdy takie rozumienie przepisu jest zupełnie nieuprawnione i dotyczy on jedynie czynności materialno-technicznej zwrotu zatrzymanego dokumentu w systemie elektronicznym.
W oparciu o art. 106 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 193 p.p.s.a. ponownie wniesiono o przeprowadzenie dowodu z dokumentu pełnomocnictwa udzielonego przez Skarżącego swojej siostrze pani U.C. do przejrzenia postępowania administracyjnego oraz z wydruków ze skrzynki odbiorczej ePUAP Skarżącego na potwierdzenie faktów wynikających z ich treści, a w szczególności, że takowe pełnomocnictwo zostało udzielone i złożone do akt postępowania, a Skarżący skorzystał z prawa zapoznania się z aktami sprawy za pośrednictwem pełnomocnika.
Wskazując na powyższe uchybienia wniesiono o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu.
Argumenty na poparcie powyższych zarzutów zostały przedstawione w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.
Organ nie wniósł odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, chociaż nie wszystkie podniesione w niej zarzuty są zasadne.
W skardze kasacyjnej podniesiono zarzuty dotyczące naruszenia zarówno przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak i przepisów prawa materialnego. Sposób ich sformułowania oraz argumentacja zawarta w uzasadnieniu skargi kasacyjnej zostały przedstawione w taki sposób, że zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego ściśle powiązano (uzasadniono) z naruszeniem przepisów postępowania i odwrotnie – potencjalne błędy proceduralne skutkowały w ocenie autora skargi kasacyjnej uchybieniami materialnoprawnymi. Z tego powodu Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zasadne jest ich łączne rozpoznanie.
Spór w tej sprawie koncentruje się na trzech zagadnieniach: naruszeniu prawa strony do czynnego udziału w postępowaniu, niezawieszaniu postępowania pomimo istnienia zagadnienia wstępnego i wadliwej wykładni i w konsekwencji wadliwego postępowania z powodu uznania, że wystarczającą przesłanką do wydania decyzji była niezweryfikowana informacja od policji o zatrzymaniu prawa jazdy.
Rozpoczynając od oceny pierwszej z wymienionych kwestii należy wskazać, że skarżący kasacyjnie zarzucił, że naruszono jego prawo jako strony postepowania do czynnego udziału w postępowaniu z powodu nieudostępnienia jego pełnomocniczce całości materiału dowodowego (zarzuty podniesione pkt 1.a i 1.d. petitum skargi kasacyjnej). Zdaniem NSA zarzut ten jest nieusprawiedliwiony, gdyż znajdujące się w aktach sprawy pełnomocnictwo upoważniało pełnomocniczkę skarżącego jedynie do odbioru dokumentów w związku z zatrzymaniem prawa jazdy, a zatem nie stanowiło prawidłowego umocowania do podejmowania innych czynności niż odbiór dokumentów. Zasadne zatem było ograniczenie pełnomocniczce dysponującej takim pełnomocnictwem dostępu do akt sprawy. Nie doszło więc do zarzucanego naruszenia prawa skarżącego do czynnego udziału w sprawie. Dokument zaś, na który powołuje się skarżący tj. załączony do skargi skan pełnomocnictwa, nieopatrzony żadną datą, nie został złożony do akt w toku postępowania administracyjnego. W tej sytuacji zasadnie zatem uznał Sąd pierwszej instancji, że nie zachodziła potrzeba przeprowadzania dowodu z tego dokumentu na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a., nie było to bowiem niezbędne dla wyjaśnienia istotnych wątpliwości. Nie są więc zasadne zarzuty naruszenia art. 151 p.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 8, 9, 10, 11 k.p.a. oraz art. 243 2 k.p.c. w zw. z art. 106 § 3 i 5 w zw. z art. 141 § 4 i w zw. z art. 145 pkt 1 lit. c p.p.s.a.
Nie ma też racji skarżący kasacyjnie, że w niniejszej sprawie była podstawa do zawieszenia postępowania (zarzuty podniesione w pkt 1.c. i 2.f. petitum skargi kasacyjnej). Wbrew twierdzeniu skarżącego trwające postępowanie karne w sprawie wykroczenia nie stanowiło zagadnienia wstępnego w rozumieniu art. 97 ust 1 pkt 4 k.p.a., które powodowałoby konieczność zawieszenia postępowania w sprawie zatrzymania prawa jazdy. Zakończenie postępowania administracyjnego ostateczną decyzją o zatrzymaniu prawa jazdy będzie uprawniało stronę do wznowienia tego postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., jeżeli później zostanie ustalone, że pomiar prędkości został błędnie dokonany, albowiem wyjdzie na jaw istotna dla sprawy nowa okoliczność faktyczna istniejąca w dniu wydania decyzji, nieznana organowi, który wydał decyzję. Z tego powodu prawomocne rozstrzygnięcie w przedmiocie odpowiedzialności wykroczeniowej kierującego pojazdem za przekroczenie dopuszczalnej prędkości o więcej niż 50 km/h na obszarze zabudowanym, nie stanowi zagadnienia wstępnego w rozumieniu art. 97 ust. 1 pkt 4 k.p.a. (por. uchwałę siedmiu sędziów NSA z dnia 1 lipca 2019 r., sygn. akt I OPS 3/18; wyrok NSA z dnia 13 sierpnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2026/20).
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadniony jest natomiast podniesiony w punkcie 2.e. petitum skargi kasacyjnej zarzut naruszenia prawa materialnego tj. art. 102 ust. 1 pkt 4 u.k.p. w zw. z art. 135 ust. 1 pkt 2a p.r.d. oraz art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i powiązany z nim zarzut nieprawidłowego przeprowadzenia postępowania dowodowego sformułowany w punkcie 1.b. petitum skargi kasacyjnej, kwestionujący możliwość oparcia decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy wyłącznie na niezweryfikowanej informacji od policji.
W rozpoznawanej sprawie podstawą prawną decyzji organów administracji obu instancji i w konsekwencji tego przedmiotem wykładni zawartej w zaskarżonym wyroku Sądu I instancji, był art. 102 ust. 1 pkt 4 ustawy o kierujących pojazdami w zw. z art. 7 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o zmianie ustawy - Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r. poz. 541 ze zm.).
W wyroku z 13 grudnia 2022 r., sygn. akt K 4/21, Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 7 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 541 ze zm.), rozumiany w ten sposób, że podstawę wydania decyzji, o której mowa w art. 102 ust. 1 pkt 4 i 5 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. z 2021 r. poz. 1212, ze zm.), stanowi wyłącznie informacja organu kontroli ruchu drogowego o ujawnieniu popełnienia czynu opisanego w art. 135 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2022 r. poz. 988, ze zm.), jest niezgodny z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wyrok ten został ogłoszony w Dzienniku Ustaw z 19 grudnia 2022 r., poz. 2659.
Sąd jest związany orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego w zakresie stwierdzenia przez Trybunał niekonstytucyjności przepisu prawa i nie może się uchylić od tego związania. Z art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP wynika bowiem, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, wchodząc w życie z dniem ogłoszenia, przy czym Trybunał Konstytucyjny może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego, który według ustawy nie może przekroczyć osiemnastu miesięcy. Ponadto z art. 190 ust. 2 i ust. 3 Konstytucji RP wynika zasada, że z dniem opublikowania orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego we właściwym organie urzędowym przepis prawa - uznany w tym orzeczeniu za niezgodny m.in. z Konstytucją RP - traci domniemanie konstytucyjności. Z tym dniem - co do zasady - przepis ten traci również moc obowiązującą, chyba że Trybunał określił inny termin w tym zakresie.
Z kolei art. 190 ust. 4 Konstytucji RP przewiduje, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania. Wskazanie przez ustrojodawcę w powołanym przepisie na wzruszanie m.in. prawomocnego orzeczenia sądowego wydanego na podstawie przepisu uznanego następnie przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją RP powoduje, że po wejściu w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego nie jest dopuszczalne wydanie orzeczenia sądowego na podstawie przepisu w takim jego kształcie normatywnym, który Trybunał uznał za niezgodny z Konstytucją RP.
Oznacza to, że powołany art. 7 ust. 1 pkt 2 ustawy zmieniającej nie może być już stosowany w kształcie normatywnym uznanym przez Trybunał za niezgodny z Konstytucją RP co najmniej od 19 grudnia 2022 r., co w konsekwencji powoduje konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku Sądu pierwszej instancji oraz decyzji organów administracji obu instancji, jako wydanych na podstawie przepisu prawa w kształcie normatywnym uznanym za niekonstytucyjny.
Wprawdzie skarżący kasacyjnie kwestionując zgodność z prawem poglądu o możliwości oparcia decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy wyłącznie na niezweryfikowanej informacji od policji, w samym petitum skargi kasacyjnej nie zarzucił wadliwej wykładni art. 7 ust. 1 pkt 2 ustawy zmieniającej, ale Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 7 grudnia 2009 r., sygn. akt I OPS 9/09, ONSAiWSA 2010/2/16, przesądził obowiązek uwzględnienia skargi kasacyjnej z urzędu, poza granicami jej zarzutów "w sytuacji wydania wyroku Trybunału Konstytucyjnego na etapie rozpoznawania skargi kasacyjnej niezawierającej w podstawach zaskarżenia przepisów, co do których Trybunał usunął domniemanie ich konstytucyjności" i nie będąc ograniczony unormowaniem art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę niniejszą jest tym poglądem związany, na podstawie art. 296 § 1 p.p.s.a.
Uwzględnienie stanowiska zawartego w przytoczonej uchwale NSA oraz we wskazanym powyżej wyroku TK oznacza, że wyrok Sądu pierwszej instancji, aprobujący stanowisko organu o istnieniu w tej sprawie podstawy do nałożenia na skarżącego sankcji w postaci zatrzymania prawa jazdy, nie mógł się ostać. Niezgodne z prawem bowiem było stanowisko przyjęte w tej sprawie przez organy, zaakceptowane następnie przez Sąd pierwszej instancji, że podstawę wydania decyzji, o której mowa w art. 102 ust. 1 pkt 4 i 5 u.k.p. może stanowić wyłącznie informacja organu kontroli ruchu drogowego o ujawnieniu popełnienia czynu opisanego w art. 135 ust. 1 pkt 2 p.r.d.
Z tego powodu, na podstawie art. 188 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. uchylił zaskarżone decyzje organów administracji obu instancji.
Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy właściwy organ administracji zobowiązany będzie uwzględnić treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 13 grudnia 2022 r., sygn. akt K 4/21.
O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c i pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokatów (Dz.U. 2015, poz.1800). Na koszty postępowania poniesione przez skarżącego składają się koszty zastępstwa procesowego w I i II instancji (480 zł + 240 zł), wpis (200 zł) i wpis od skargi kasacyjnej (100 zł) oraz opłata za sporządzenie uzasadnienia wyroku sądu pierwszej instancji (100 zł).