II GSK 1098/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA oddalił skargę kasacyjną spółki farmaceutycznej, uznając kolportowanie ulotek z wizerunkami osób za niedozwoloną reklamę apteki, wykraczającą poza informację o lokalizacji i godzinach pracy.
Spółka A. Sp. z o.o. złożyła skargę kasacyjną od wyroku WSA, który oddalił jej skargę na decyzję GIF nakładającą karę pieniężną za reklamę apteki. Spółka argumentowała, że kolportowane ulotki, zawierające informacje o lokalizacji i godzinach pracy apteki, nie stanowiły reklamy. Naczelny Sąd Administracyjny uznał jednak, że obecność zdjęć uśmiechniętych osób na ulotkach, obok danych informacyjnych, stanowiła zachętę do skorzystania z usług apteki, a tym samym była niedozwoloną reklamą w rozumieniu art. 94a ust. 1 Prawa farmaceutycznego.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną A. Sp. z o.o. od wyroku WSA w Warszawie, który utrzymał w mocy decyzję Głównego Inspektora Farmaceutycznego o nałożeniu kary pieniężnej za reklamę apteki. Spółka zarzuciła naruszenie prawa materialnego, twierdząc, że kolportowanie ulotek zawierających informacje o lokalizacji i godzinach pracy apteki, wraz ze zdjęciami osób, nie stanowiło reklamy w rozumieniu art. 94a ust. 1 Prawa farmaceutycznego. Sąd kasacyjny, opierając się na szerokiej definicji reklamy przyjętej w orzecznictwie krajowym i unijnym, uznał, że obecność zdjęć uśmiechniętych osób na ulotce, obok danych informacyjnych, wykraczała poza dopuszczalny wyjątek i stanowiła zachętę do skorzystania z usług apteki. Sąd podkreślił, że celem przepisu jest ochrona zdrowia publicznego poprzez ograniczenie nadmiernej konsumpcji leków, a reklama apteki, nawet subtelna, może wpływać na decyzje konsumentów. W związku z tym, skarga kasacyjna została oddalona jako niezasadna, a spółka została obciążona kosztami postępowania.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (1)
Odpowiedź sądu
Tak, stanowi niedozwoloną reklamę.
Uzasadnienie
Obecność zdjęć uśmiechniętych osób na ulotce, obok danych informacyjnych, wykracza poza dopuszczalny wyjątek i stanowi zachętę do skorzystania z usług apteki, co jest celem reklamy.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (12)
Główne
P.f. art. 94a § ust. 1
Ustawa z dnia 6 września 2001 r. Prawo farmaceutyczne
Zakaz reklamy aptek i ich działalności, z wyjątkiem informacji o lokalizacji i godzinach pracy. Reklamą jest każde działanie mające na celu zachęcenie potencjalnych klientów do zakupu towarów lub skorzystania z usług, przy czym nad warstwą informacyjną musi przeważać zachęta.
Pomocnicze
p.p.s.a. art. 182 § § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 182 § § 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 193
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 183 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 174
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 204 § pkt 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 205 § § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych art. 14 § ust. 1 pkt 2 lit. b
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych art. 14 § ust. 1 pkt 1 lit. a
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych art. 2 § pkt 3
Argumenty
Odrzucone argumenty
Kolportowanie ulotek zawierających informacje o lokalizacji i godzinach pracy apteki, wraz ze zdjęciami osób, nie stanowi reklamy apteki w rozumieniu art. 94a ust. 1 Prawa farmaceutycznego.
Godne uwagi sformułowania
nad warstwą informacyjną przeważa zachęta do nabycia towaru cele przedsiębiorców prowadzących apteki, w tym dążenie do maksymalizacji zysku, muszą być podporządkowane wymogom wynikającym z konieczności ochrony zdrowia pacjentów Leki nie są zwykłym towarem rynkowym, dlatego obrót lekami musi być i jest reglamentowany przez państwo.
Skład orzekający
Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz
sprawozdawca
Krystyna Anna Stec
przewodniczący
Mirosław Trzecki
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących reklamy aptek, zwłaszcza w kontekście materiałów promocyjnych zawierających elementy informacyjne i wizerunkowe."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji kolportowania ulotek z elementami wizerunkowymi, ale ogólne zasady interpretacji reklamy mogą mieć szersze zastosowanie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnego zagadnienia reklamy aptek i tego, co można uznać za niedozwoloną promocję. Wyrok wyjaśnia granice między informacją a reklamą, co jest istotne dla branży farmaceutycznej i konsumentów.
“Czy ulotka z uśmiechniętym dzieckiem to już reklama apteki? NSA wyjaśnia.”
Sektor
farmacja
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII GSK 1098/22 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2023-01-27 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2022-06-23 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz /sprawozdawca/ Krystyna Anna Stec /przewodniczący/ Mirosław Trzecki Symbol z opisem 6203 Prowadzenie aptek i hurtowni farmaceutycznych Hasła tematyczne Inne Sygn. powiązane V SA/Wa 2147/21 - Wyrok WSA w Warszawie z 2021-10-26 Skarżony organ Inspektor Farmaceutyczny Treść wyniku Oddalono skargę kasacyjną Powołane przepisy Dz.U. 2020 poz 944 art. 94a ust. 1 Ustawa z dnia 6 września 2001 r. Prawo farmaceutyczne. Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Anna Stec Sędzia NSA Mirosław Trzecki Sędzia del. WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 27 stycznia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. Sp. z o.o. z siedzibą w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 października 2021 r. sygn. akt V SA/Wa 2147/21 w sprawie ze skargi A. Sp. z o.o. z siedzibą w K. na decyzję Głównego Inspektora Farmaceutycznego z dnia 7 stycznia 2021 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za prowadzenie reklamy apteki ogólnodostępnej 1.oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od A. Sp. z o.o. z siedzibą w K. na rzecz Głównego Inspektora Farmaceutycznego 675 (sześćset siedemdziesiąt pięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Uzasadnienie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 26 października 2021r., sygn. akt V SA/Wa 2147/21, oddalił skargę A. Sp. z o.o. z siedzibą w K. (dalej: spółka, skarżąca) na decyzję Głównego Inspektora Farmaceutycznego (dalej: GIF) z 7 stycznia 2021r. w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za prowadzenie reklamy apteki ogólnodostępnej. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła spółka, zaskarżając go w całości. Zarzuciła orzeczeniu naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 94a ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r, - Prawo farmaceutyczne (Dz. U. z 2020 r. poz. 944 z późn. zm.; dalej: P.f.) poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że kolportowanie ulotek "[...]" stanowi reklamę apteki i jej działalności w rozumieniu art. 94a ust. 1 P.f., podczas gdy ww. działanie zostało w tym samym przepisie bezpośrednio wyłączone z zakresu niedozwolonej reklamy apteki, jako informowanie o jej godzinach pracy i lokalizacji, a zawarte na ulotce wizerunki uśmiechniętych osób nie sprawiają, że dla przeciętnego konsumenta pod warstwą informacyjną przekazu opisywanej ulotki dominuje przekaz zachęcający do skorzystania z oferty lub usług apteki prowadzonej przez skarżącą. W związku z powyższym spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, rozpoznanie skargi na podstawie art. 188 p.p.s.a. i uchylenie zaskarżonej decyzji Głównego Inspektora Farmaceutycznego i poprzedzającej ją decyzji Wojewódzkiego Inspektora Farmaceutycznego, i umorzenie postępowania administracyjnego, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a także o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W piśmie uzupełniającym skargę kasacyjną oświadczyła, że zrzeka się przeprowadzenia rozprawy. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej spółka przedstawiła argumenty na poparcie zgłoszonego zarzutu. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych oraz oświadczył, że nie żąda przeprowadzenia rozprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 182 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej: p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA) rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Wobec tego, że zarówno spółka w skardze kasacyjnej, jak i organ w odpowiedzi na skargę kasacyjną zrzekli się przeprowadzenia rozprawy, Naczelny Sąd Administracyjny, na mocy art. 182 § 3 p.p.s.a. rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym w składzie trzyosobowym. Zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Wskazać trzeba, że stosownie do art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Regulacja ta, jako mająca szczególny charakter, wyłącza więc odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny odstąpił od szczegółowego przedstawienia stanu sprawy, ograniczając uzasadnienie tylko do rozważań mających znaczenie dla oceny postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów. Przed rozpoznaniem skargi kasacyjnej, wymaga wyjaśnienia, że w myśl art. 183 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. Żadna z przyczyn nieważności postępowania określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiła. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w skardze kasacyjnej podstawami, którymi – zgodnie z art. 174 p.p.s.a. – może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Związanie NSA granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą i nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich ani w inny sposób korygować. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed NSA nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy merytorycznie w jej całokształcie, lecz uzasadnione jest odniesienie się jedynie do zarzutów. Zdaniem Sądu kasacyjnego jedyny zarzut skargi kasacyjnej - naruszenia prawa materialnego jest niezasadny; spółka zarzuciła Sądowi I instancji niewłaściwe zastosowanie art. 94a ust. 1 P.f. Podnieść trzeba, że zarzuty dotyczące niewłaściwego zastosowania prawa materialnego mogą być oceniane przez Naczelny Sąd Administracyjny wówczas, gdy stan faktyczny stanowiący podstawę wyroku został ustalony w sposób prawidłowy. W niniejszej sprawie nie był sporny stan faktyczny sprawy, co także potwierdza zarzut skargi kasacyjnej. Spór prawny w rozpatrywanej sprawie dotyczy natomiast oceny charakteru kolportowanej przez skarżącą ulotki, zawierającej na pierwszej stronie logo apteki, jej nazwę godziny jej otwarcia oraz adres i zdjęcie kobiety trzymającej uśmiechnięte niemowlę, a na drugiej stronie – plan lokalizacji apteki wraz z adresem i napisem o treści "[...]", logo apteki, oraz zdjęcie pary uśmiechniętych seniorów, czy należało potraktować ją jako niedozwoloną reklamę ww. apteki ogólnodostępnej w rozumieniu art. 94a ust. 1 zdanie pierwsze P.f. (jak uczyniły to organy Inspekcji Farmaceutycznej i zaakceptował WSA, oddalając skargę spółki na mocy art. 151 p.p.s.a.), czy też jako dozwoloną przez art. 94a ust. 1 zdanie drugie P.f. informację o lokalizacji i godzinach pracy apteki, która nie jest reklamą, jak podnosiła z kolei spółka. Należy przypomnieć, że art. 94a P.f. został dodany przez art. 1 pkt 79 ustawy z dnia 30 marca 2007 r. o zmianie ustawy – Prawo farmaceutyczne oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. 2007 r. Nr 75, poz. 492) w konsekwencji implementacji m.in. dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady z 31 marca 2004 r. (2004/27/WE), zmieniającej dyrektywę 2001/83/WE w sprawie wspólnotowego kodeksu odnoszącego się do produktów leczniczych stosowanych u ludzi i obowiązywał od 1 maja 2007 r. Sformułowany w nim zakaz dotyczył reklamy działalności aptek lub punktów aptecznych, skierowanej do publicznej wiadomości, która w sposób bezpośredni odnosi się do produktów leczniczych lub wyrobów medycznych umieszczonych na wykazach leków refundowanych, lub produktów leczniczych lub wyrobów medycznych o nazwie identycznej z nazwą produktów leczniczych lub wyrobów medycznych umieszczonych na tych wykazach. Następnie art. 94a P.f. został zmieniony z dniem 1 stycznia 2012 r. przez art. 60 pkt 7 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o refundacji leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych (Dz.U.2011.122.696) i zakaz ten został rozszerzony w kierunku jakiejkolwiek reklamy aptek ogólnodostepnych, punktów aptecznych oraz – co istotne – całej ich działalności (zd. pierwsze ust. 1 ww. art.). Założeniem nowelizacji było wprowadzenie całkowitego zakazu reklamy działalności aptek i punktów aptecznych oraz zakazu reklamy placówek obrotu pozaaptecznego odnoszącej się do produktów leczniczych i wyrobów medycznych. Z zakresu pojęcia reklamy apteki wyłączono jedynie informację o lokalizacji i godzinach pracy apteki (zdanie drugie ust. 1 art. 94a P.f.). Powyższe zmiany uzasadniano koniecznością zwiększenia ochrony pacjentów oraz finansów publicznych przed negatywnymi skutkami reklamy aptek, wskazując, że "cele przedsiębiorców prowadzących apteki, w tym dążenie do maksymalizacji zysku, muszą być podporządkowane wymogom wynikającym z konieczności ochrony zdrowia pacjentów" (uzasadnienie projektu ww. nowelizacji, druk sejmowy VI.3491). Podobnie szeroko reklamę zdefiniowano w art. 2 lit. a) dyrektywy 2006/114/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 12 grudnia 2006 r. dotyczącej reklamy wprowadzającej w błąd i reklamy porównawczej (Dz. U. UE L z 2006 r. Nr 376, s. 21), w którym przyjęto, że reklama oznacza przedstawienie w jakiejkolwiek formie w ramach działalności handlowej, gospodarczej, rzemieślniczej lub wykonywania wolnych zawodów w celu wspierania zbytu towarów lub usług, w tym nieruchomości, praw i zobowiązań. Do koncepcji szerokiego zakresu pojęcia reklamy produktu leczniczego, analogicznie stosowanego w odniesieniu do reklamy apteki, przychylił się Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, analizując uregulowania dyrektywy 2001/83/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 6 listopada 2001 r. w sprawie wspólnotowego kodeksu odnoszącego się do produktów leczniczych stosowanych u ludzi (Dz. Urz. WE L 311 z 28.11.2001, s. 67), zmienionej w szczególności (w zakresie reklamy) dyrektywą 2004/27/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 31 marca 2004 r. (Dz. Urz. UE L 136 z 30 kwietnia 2004, s. 34), w wyroku z 5 maja 2011 r., sygn. C-316/09 (opubl. www.eur-lex.europa.eu). Stwierdził w nim, że szerokie pojmowanie reklamy jest potwierdzone zasadniczym celem dyrektywy 2001/83, który leży w ochronie zdrowia publicznego. W ocenie TSUE podstawową charakterystyczną cechą reklamy jest cel przekazu. Stanowi on decydujące kryterium dla celów odróżnienia reklamy od zwykłej informacji. Zatem nawet przekazy zawierające jedynie obiektywne informacje mogą zostać uznane za reklamę, o ile przekaz jest ukierunkowany na zachęcanie do przepisywania, dostarczania, sprzedaży lub konsumpcji produktów leczniczych. Natomiast wskazanie czysto informacyjne bez zamiaru zachęcania nie jest objęte zakresem przepisów dyrektywy dotyczących reklamy produktów leczniczych. Kwestię, czy rozpowszechnianie informacji jest dokonane w celu reklamowym należy rozpoznać, dokonując konkretnego badania istotnych okoliczności danego przypadku, co należy do sądu krajowego (por. także glosa aprobująca powyższy wyrok M. Świerczyńskiego, opubl. LEX/el. 2011). W tym kontekście (ochrony zdrowia) podnosi się również w orzecznictwie krajowym, że wprowadzenie przez ustawodawcę zakazu reklamy aptek oraz ich działalności motywowane było potrzebą ograniczenia perswazyjnej funkcji reklamy, a to z uwagi na potrzebę zapewnienia ochrony zdrowia ludzkiego. Zwłaszcza, że może ona doznać uszczerbku nie tylko wskutek braku dostatecznego dostępu do leków, ale również wtedy, gdy dostęp do leków jest zbyt łatwy i skutkuje ich nadużywaniem. Do tego prowadzi zaś niewątpliwie nadto obecna i sugestywna reklama zarówno leków – które nie są zwykłym towarem rynkowym, a obrót nimi jest i musi być reglamentowany przez państwo – jak i aptek, to jest miejsc, w których leki są oferowane do sprzedaży (por. wyroki NSA z: 25 sierpnia 2016 r., sygn. akt II GSK 550/15; 22 października 2021 r., sygn. akt II GSK 778/21; 22 września 2022 r., sygn. akt II GSK 693/19; opubl.: orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy zauważyć, że już na tle wcześniejszego, mniej restryktycyjnego, unormowania art. 94a ust. 1 P.f. (Zabroniona jest reklama działalności aptek lub punktów aptecznych skierowana do publicznej wiadomości, która w sposób bezpośredni odnosi się do produktów leczniczych lub wyrobów medycznych umieszczonych na wykazach leków refundowanych, lub produktów leczniczych lub wyrobów medycznych o nazwie identycznej z nazwą produktów leczniczych lub wyrobów medycznych umieszczonych na tych wykazach) w orzecznictwie wyrażano stanowisko, że reklamą jest działanie mające na celu zachęcenie potencjalnych klientów do zakupu konkretnych towarów lub do skorzystania z określonych usług w danej aptece. Reklamą działalności apteki będzie więc zamiar przyciągnięcia potencjalnych klientów do dokonania zakupu towarów sprzedawanych w aptece – niezależnie od form i metod jej prowadzenia oraz użytych do jej realizacji środków jeśli jej celem jest zwiększenie sprzedaży produktów leczniczych lub wyrobów medycznych (por. wyroki WSA w Warszawie z: 17 października 2008 r., sygn. akt VII SA/Wa 698/08; 1 lutego 2008 r., sygn. akt VII SA/Wa 1960/07; 20 września 2010 r., sygn. akt VI SA/Wa 838/10) czy też wyrok Sądu Najwyższego z 2 października 2007r., sygn. akt II CSK 289/07 (LEX nr 341805), w którym wyjaśnił: "reklama oznacza każde przedstawienie (wypowiedź) w jakiejkolwiek formie w ramach działalności handlowej, gospodarczej, rzemieślniczej lub wykonywania wolnych zawodów, dokonane w celu wspierania zbytu towarów lub usług. Powszechnie przyjmuje się, że reklamą są wszelkie formy przekazu, w tym także takie, które nie zawierając w sobie elementów ocennych ani zachęcających do zakupu, mogą jednak zostać przyjęte przez ich odbiorców jako zachęta do kupna. (...)". Stanowiska te tym bardziej pozostają aktualne na gruncie nowej regulacji art. 94a ust. 1 P.f., przewidującej, jak wyżej wskazano, całkowity zakaz reklamy aptek i punktów aptecznych oraz ich działalności. Zatem w świetle art. 94a ust. 1 P.f. pojęcie reklamy aptek, której nie stanowi tylko informacja o lokalizacji i godzinach pracy apteki lub punktu aptecznego, należy wykładać stosunkowo szeroko. Naczelny Sąd Administracyjny przyjmuje w swym orzecznictwie, że reklamą jest każde działanie, które ma na celu zachęcenie potencjalnych klientów do zakupu konkretnych towarów lub do skorzystania z określonych usług (np. wyroki NSA z: 20 lipca 2017 r., sygn. akt II GSK 2583/15; 11 października 2016 r., sygn. akt II GSK 682/15; 25 sierpnia 2016 r., sygn. akt II GSK 97/15 oraz sygn. akt II GSK 550/15; 20 stycznia 2015 r., sygn. akt II GSK 1718/13; 16 grudnia 2014 r., sygn. akt II GSK 1981/13) i to niezależnie od form i metod tego działania oraz użytych środków (por. np. wyroki NSA z: 28 września 2017 r., sygn. akt II GSK 3346/15; 29 czerwca 2017 r., sygn. akt II GSK 2310/15). Wyznacznikiem przekazu reklamowego jest nie tylko mniej lub bardziej wyraźna zachęta do kupna towaru, ale i faktyczne intencje podmiotu dokonującego przekazu oraz odbiór przekazu przez jego adresatów. Jak trafnie wskazuje się w orzecznictwie, wypowiedź jest reklamą, gdy nad warstwą informacyjną przeważa zachęta do nabycia towaru (np. wyrok NSA z 19 maja 2020 r., sygn. akt II GSK 90/20). Taki cel przyświeca nadawcy wypowiedzi i tak odbiera ją przeciętny odbiorca, do którego została skierowana. Przy wykładni treści art. 94a ust. 1 P.f. i ustanowionego w tym przepisie zakazu prowadzenia reklamy, nie może pomijać celu, dla którego przepis ten został wprowadzony, tj. ochrony zdrowia publicznego. Leki nie są zwykłym towarem rynkowym, dlatego obrót lekami musi być i jest reglamentowany przez państwo. Prowadzący taką działalność nie mogą się cieszyć pełną wolnością gospodarczą. Od ich bowiem postaw zależy w znacznej mierze sytuacja na rynku farmaceutyków. Ingerencja w tę wolność jest więc uzasadniona chronionym w ten sposób dobrem prawnym (por. wyroki NSA z: 5 listopada 2020 r., sygn. akt II GSK 1232/18 i II GSK 1850/18; opubl.: orzeczenia.nsa.gov.pl). Od podmiotu prowadzącego aptekę, będącego profesjonalnym uczestnikiem obrotu, wymagana jest wiedza na temat zasad regulujących ten rodzaj działalności, a więc również na temat zakazu prowadzenia reklamy aptek. Zobligowany jest on do przestrzegania prawa i dochowania dbałości, by nie naruszyć swym działaniem zakazu reklamy ustanowionego jako bariera dla zachęcania do nadmiernej konsumpcji leków w art. 94a ust. 1 P.f. Ze wskazanych przyczyn, podmiot ten, realizując przysługujące mu uprawnienia i obowiązki, powinien działać w taki sposób, by nie ucierpiały wartości, dla których ustanowiono zakaz prowadzenia reklamy. Zadaniem organów nadzoru farmaceutycznego jest natomiast identyfikowanie i eliminowanie przypadków naruszenia zakazu reklamy aptek i ich działalności w celu zapewnienia ochrony zdrowia publicznego. Wobec braku możliwości wyznaczenia wyraźnej i uniwersalnej linii demarkacyjnej pozwalającej na odróżnienie działania w granicach prawa od działalności reklamowej objętej zakazem kwalifikacja określonych działań pod kątem naruszenia zakazu reklamy apteki i jej działalności wymaga zindywidualizowanej oceny w odniesieniu do okoliczności konkretnej sprawy (zob. wyroki z 20 lipca 2017 r. o sygn. akt: II GSK 3172/15 i II GSK 2964/15). W świetle powyższych wytycznych co do reklamy apteki w ujęciu art. 94a ust. 1 P.f., zdaniem NSA organ prawidłowo ustalił, a Sąd I instancji zaakceptował, że umieszczenie na ulotce, oprócz informacji: loga apteki, jej nazwy, godzin otwarcia, adresu, grafiki przedstawiającej orientacyjną lokalizację apteki (mieszczących się w wyjątku zd. drugiego ust. 1 art. 94a P.f.) także na obu stronach ulotki fotografii kobiety z uśmiechniętym dzieckiem (na jednej stronie) i uśmiechniętej pary seniorów (na drugiej stronie ulotki) i do tego zajmujących znaczną część każdej ze stron ulotki, wykraczało poza dopuszczalny zakres informacji przewidziany przez wyjątek z art. 94a ust. 1 zd. drugie P.f. (informacji o lokalizacji i godzinach pracy apteki ogólnodostępnej). Jednocześnie elementy fotograficzne spornej ulotki były zachętą do skorzystania z usług tej konkretnej Apteki. Zawierały sugestię, że pacjenci korzystający z usług apteki: ci najmłodsi i ich rodzice, jak i starsi, są i będą zadowoleni z jej usług. Była to więc forma popularyzacji apteki, przy tym gwarantującej klientom zadowolenie w korzystaniu z jej usług. Powyższe wyróżniało ją na tle innych aptek i wpływało potencjalnie na możliwość rozpoznawania apteki spółki na rynku, zachęcało do korzystania z jej usług i prowadziło do zwiększenia tym samym sprzedaży w aptece, co zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem stanowi zabronią przez art. 94a P.f. reklamę apteki. Na temat granicy pomiędzy informacją, a reklamą wypowiedział się Sąd Najwyższy w cyt. wyroku w sprawie II CSK 289/07: "Przy rozróżnieniu informacji od reklamy trzeba mieć na względzie, że podstawowym wyznacznikiem przekazu reklamowego jest nie tylko mniej lub bardziej wyraźna zachęta do kupna towaru, ale i faktyczne intencje podmiotu dokonującego przekazu oraz odbiór przekazu przez podmioty, do których jest kierowany. Wypowiedź jest reklamą, gdy nad warstwą informacyjną przeważa zachęta do nabycia towaru – taki cel przyświeca nadawcy wypowiedzi i tak odbiera ją przeciętny odbiorca, do którego została skierowana." Należy zgodzić się, że wykonywanie obowiązków wynikających z przepisu prawa nie może stanowić naruszenia innych norm prawnych. W szczególności informowanie świadczeniobiorców o ich uprawnieniach nie może stanowić zakazanej reklamy aptek. Jednakże w rozpoznawanej sprawie należy uznać za słuszne stanowisko organu oraz WSA, że w odbiorze konsumenta, do którego adresowana jest sporna ulotka, nie zostaje odczytana ona jako wyłącznie informacja o godzinach pracy i lokalizacji apteki, ale również jest odbierana jako przekaz reklamowy i stanowi wyraźną i bezpośrednią zachętę skierowaną do pacjenta, aby skorzystać z usług tej właśnie apteki, jako przyjaznej dla pacjentów w różnym wieku, a tym samym o różnych potrzebach. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie orzekającym w rozpoznawanej sprawie, podejście Sądu I instancji do rozumienia, a w konsekwencji do zastosowania art. 94a ust. 1 P.f. w stanie faktycznym sprawy było prawidłowe. Dlatego nieusprawiedliwiony okazał się zarzut sformułowany w omawianym środku odwoławczym zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego wadliwe zastosowanie w odniesieniu do bezspornego przecież stanu faktycznego. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną spółki jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw. Orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego oparto na art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 265). Zasądzając zwrot kosztów postępowania kasacyjnego, NSA uwzględnił wynagrodzenie pełnomocnika organu, który nie występował przed WSA, za sporządzenie i wniesienie odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI