II GSK 107/25

II GSK 107/25 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-09-03
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-01-16
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Dorota Dąbek
Karolina Kisielewicz-Sierakowska /sprawozdawca/
Wojciech Kręcisz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6209 Inne o symbolu podstawowym 620
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne
Ochrona zdrowia
Sygn. powiązane
III SA/Po 329/24 - Wyrok WSA w Poznaniu z 2024-10-15
Skarżony organ
Inspektor Sanitarny
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c)
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 138 § 1 pkt 1 i 2, art. 144
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2023 poz 2505
art. 18 pkt 2, art. 33 § 2 pkt 6 lit. c), art. 34 § 3
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 31 ust. 3, art. 47, art. 68 ust. 1 i 4, art. 87
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Wojciech Kręcisz Sędzia NSA Dorota Dąbek Sędzia del. WSA Karolina Kisielewicz-Sierakowska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 3 września 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Wielkopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Poznaniu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 15 października 2024 r. sygn. akt III SA/Po 329/24 w sprawie ze skargi A.K. na postanowienie Wielkopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Poznaniu z dnia 25 kwietnia 2024 r. nr DN-E.906.27.2024 w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym w związku z niewykonaniem obowiązku szczepień ochronnych 1. uchyla zaskarżony wyrok, 2. oddala skargę, 3. zasądza od A.K. na rzecz Wielkopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Poznaniu 460 (czterysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z 15 października 2024 r., sygn. akt III SA/Po 329/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935, zwanej dalej p.p.s.a.), uwzględnił złożoną przez A. K. skargę na postanowienie Wielkopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z 25 kwietnia 2024 r. (nr DN-E.906.27.2024) i uchylił to postanowienie oraz utrzymane nim w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Lesznie z 20 marca 2024 r. (nr ON-E.9012.26.32.2022) w przedmiocie zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej oraz zasądził od Wielkopolskiego Państwowego Inspektora Sanitarnego na rzecz skarżącej 580 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania
Ze stanu faktycznego sprawy przyjętego przez Sąd I instancji za podstawę rozstrzygnięcia wynika, że Wojewoda Wielkopolski prowadził postępowanie egzekucyjne wobec A. K. na podstawie tytułu wykonawczego z 17 października 2022 r. wystawionego przez PPIS w Lesznie, obejmującego obowiązek poddania jej syna M. A. szczepieniom ochronnym wymienionym w tym tytule i postanowieniem z 14 lutego 2024 r. nałożył na zobowiązaną grzywnę w celu przymuszenia w wysokości 1.060 zł
Wystawienie tytułu wykonawczego zostało poprzedzone pismem z 19 listopada 2019 r., w którym PPIS Lesznie wezwał skarżącą do wykonania szczepień ochronnych u małoletniego syna, a następnie upomnieniem z 22 września 2022 r., w którym organ ponownie wezwał A. K. do wykonania powyższego obowiązku, jednocześnie informując, że w razie niewykonania tego obowiązku we wskazanym terminie zostanie wszczęte postępowanie egzekucyjne (co nastąpiło w dniu 15 grudnia 2023).
W piśmie z 29 lutego 2024 r. zobowiązana złożyła zarzuty w sprawie prowadzonej egzekucji. A. K. podniosła, że: 1) egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z art. 17 ust. 2 i 4 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz.U. z 2022 r. poz. 1657; dalej: ustawa o zwalczaniu chorób zakaźnych lub u.z.z.ch.), 2) obowiązek szczepień nie jest wymagalny, oraz 3) tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów określonych w art. 27 tej ustawy
W związku z wniesieniem zarzutów, organ egzekucyjny, działając na podstawie art. 34 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2023 r., poz. 2505 ze zm., dalej jako: "u.p.e.a."), zwrócił się do wierzyciela - Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Lesznie o zajęcie stanowiska w zakresie złożonych zarzutów.
PPIS w Lesznie, postanowieniem z 20 marca 2024 r., działając na podstawie art. 34 § 2 pkt 1 w zw. z art. 17 i art. 18 u.p.e.a. oraz art. 124 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej jako: "k.p.a."), oddalił zarzuty zobowiązanej.
Organ I instancji za bezzasadny uznał zarzut dotyczący niewłaściwej podstawy prawnej tytułu wykonawczego i podał, że obowiązek szczepień wynika bezpośrednio z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b u.z.z.ch. PPIS w Lesznie wyjaśnił, że terminy obowiązkowych szczepień ochronnych określone zostały w rozporządzeniach Ministra Zdrowia wydanych na podstawie delegacji zawartej w art. 17 ust. 10 tej ustawy, tj. rozporządzeniu z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 753), a obecnie w rozporządzeniu z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 2077). Zarzut zobowiązanej powoływania się przez wierzyciela na rozporządzenie, które utraciło moc jest chybiony, ponieważ biorąc pod uwagę tylko datę wystawienia tytułu wykonawczego (17 października 2022 r ), nie można mieć żadnych wątpliwości, który akt prawny wówczas obowiązywał.
PPIS w Lesznie nie podzielił stanowiska skarżącej odnośnie do braku wymagalności obowiązku i podał, że strona nie przedstawiła żadnego dowodu o stwierdzonych przeciwwskazaniach do wykonania szczepień ochronnych małoletniego syna.
Odnosząc się do zarzutu niespełnienia w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a., organ podał, że jest on nieusprawiedliwiony, ponieważ zobowiązana nie podała, jaki element składowy tytułu wykonawczego został pominięty.
A. K. wniosła zażalenie na to postanowienie.
Wielkopolski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny postanowieniem z 25 kwietnia 2024 r., wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 144 oraz art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 pkt 2 i art. 17 § 1 u.p.e.a.: uchylił zaskarżone postanowienie w części dotyczącej rozpoznania zarzutu 3 (naruszenie przez organ egzekucyjny art. 29 § 2 u.p.e.a. poprzez przystąpienie do egzekucji podczas gdy tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów określonych w art. 27 ww. ustawy) i umorzył postępowanie organu I instancji w tym zakresie oraz utrzymał w mocy postanowienie w pozostałej części tj. w odniesieniu do zarzutu 1 i 2: (określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa oraz brak wymagalności obowiązku).
W uzasadnieniu postanowienia organ II instancji podał, że w stanie prawnym obowiązującym po dniu 30 lipca 2020 r., niespełnienie przez tytuł wykonawczy wymogów z art. 27 u.p.e.a., nie może stanowić zarzutu egzekucyjnego, a niespełnienie przez tytuł wykonawczy wymogów określonych w art. 27, zgodnie z art. 59 § 1 pkt 3 u.p.e.a., może stanowić podstawę do umorzenia postępowania egzekucyjnego przez organ egzekucyjny.
PWIS podzielił natomiast stanowisko PPIS w Lesznie wyrażone w zaskarżonym postanowieniu, odnośnie do bezzasadności zarzutów określenia obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisów prawa (poprzez pominięcie przez wierzyciela obowiązku wykluczenia przeciwskazań do szczepienia) oraz braku wymagalności obowiązku. PWIS podał, że obowiązek szczepień wynika wprost z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) i ust. 2 ustawy, natomiast art. 17 ust. 2 i ust. 4 tej ustawy nie stanowi podstawy obowiązku wykonania szczepień ochronnych (przepis ten jest adresowany do osoby przeprowadzającej szczepienie ochronne i dlatego nie został zamieszczony w podstawie prawnej zawartej w tytule wykonawczym), a nadto podał, że egzekwowany obowiązek jest nadal wymagalny, ponieważ skarżąca nie poddała syna szczepieniom w terminach określonych w załączniku nr 1 do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2003 r., w którym określono dawki, wiek dziecka i termin wykonania szczepienia, a obowiązek szczepień nie został odroczony.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w zaskarżonym wyroku stwierdził, że sentencja zaskarżonego postanowienia została sformułowana nieprawidłowo. Sąd I instancji podał, że możliwe jest co prawda uchylenie postanowienia organu I instancji w części (art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.), ale owa uchylana część powinna stanowić odrębną część sentencji postanowienia organu I instancji. Jeżeli więc, tak jak w rozpatrywanej sprawie, organ I instancji w sentencji postanowienia oddalił zarzuty, organ odwoławczy nie ma możliwości uchylenia postanowienia organu I instancji w części, jako że jego sentencja nie została podzielona na części. To zaś oznacza - zdaniem WSA w Poznaniu - że zaskarżone postanowienie wydane zostało z naruszeniem art. 138 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Zdaniem WSA Poznaniu, organy obu instancji nieprawidłowo uznały, że nie jest uzasadniony zarzut zobowiązanej dotyczący braku wymagalności obowiązku szczepień co do określenia terminu wymagalności szczepień i liczby dawek poszczególnych szczepionek (art. 33 § 2 pkt 6 lit c u.p.e.a.), który strona wywodziła z art. 17 ust. 11 ustawy w zw. § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r., a które wyrokiem TK z 9 maja 2023 r., sygn. akt SK 81/19 uznane zostały za niezgodne art. 47 w zw. z art. 31 ust. 3 w zw. z art. 87 Konstytucji RP. W konsekwencji, zdaniem Sądu, nie mogły stanowić podstawy prawnej wydanych rozstrzygnięć.
WSA w Poznaniu odnotował jednocześnie, że w dacie wystawienia tytułu wykonawczego (17 października 2022 r.) nie obowiązywało rozporządzenie z dnia 27 września 2023 r., niemniej - zdaniem Sądu - organy inspekcji sanitarnej poprzez odwołanie się do treści aktualnie obowiązującego rozporządzenia z 2023 r. (który w załączniku nr 1 reguluje schemat obowiązkowych szczepień ochronnych dzieci i młodzieży), de facto zmierzają, w sposób niezasadny, do konwalidacji "uchybienia", polegającego na odwołaniu się do komunikatu GIS (zakwestionowanego przez TK w powołanym wyroku). Wskazana przez Trybunał Konstytucyjny konieczność zapewnienia ciągłości realizacji obowiązkowych szczepień ochronnych nie może stanowić uzasadnienia dla dalszego stosowania zakwestionowanych przepisów po upływie terminu odroczenia utarty przez nie mocy obowiązującej.
Zdaniem Sądu I instancji, uwzględniając zmianę stanu prawnego jako konieczne jawi się więc uaktualnienie stanowiska wierzyciela w przedmiocie zarzutów strony w aspekcie wymagalności obowiązku poddania dziecka w określonym terminie konkretnym obowiązkowym szczepieniom ochronnym ujętym w schemacie obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży.
Wielkopolski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Poznaniu w skardze kasacyjnej wywiedzionej od powyższego wyroku WSA w Poznaniu, zarzucił naruszenie:
1) przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w postaci:
a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 138 § 1 i 2 w zw. z art. 144 k.p.a. poprzez błędne przyjęcie, że przepis art. 138 § 1 pkt 1 i pkt 2 w zw. z art. 144 k.p.a. uprawnia organ odwoławczy do uchylenia postanowienia w części, jedynie wówczas, gdy sentencja postanowienia organu I instancji została podzielona na części;
b) art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez zawarcie w uzasadnieniu niejednoznacznej oceny prawnej sprawy i niezrozumiałych dla organu wytycznych i wskazań co do dalszego prowadzenia postępowania,
c) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 17 ust. 11 u.z.z. w zw. z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r., poprzez uwzględnienie skargi i uchylenie postanowień organów obu instancji z powodu nieprawidłowego przyjęcia naruszenia przez organy prawa materialnego w postaci art. 17 ust. 11 u.z.z. w zw. z § 5 rozporządzenia;
d) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 p.p.s.a. i art. 138 § 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 144 k.p.a. poprzez uwzględnienie skargi i uchylenie postanowienia organu II instancji pomimo tego, że organ odwoławczy nie naruszył powołanych przepisów;
2) przepisów prawa materialnego, tj.:
a) art. 17 ust. 11 u.z.z. w zw. z § 5 rozporządzenia z 2011 r. oraz w zw. z art. 33 § 2 pkt 6c u.p.e.a., poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że egzekwowany obowiązek szczepień jest niewymagalny;
b) § 3 ust. 1 i ust. 2 oraz załącznika nr 1 do rozporządzenia z 2023 r. poprzez ich niezastosowanie przy ocenie wymagalności obowiązku którego dotyczy niniejszej postępowanie, po utracie mocy obowiązującej rozporządzenia z 2011 r.
Organ wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi, ewentualnie - w przypadku uznania, że istota sprawy nie została dostatecznie wyjaśniona, uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Poznaniu oraz zasądzenie od strony przeciwnej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor podniósł m. in., że z wykładni systemowej art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 144 k.p.a. wynika, że organ II instancji może uchylić zaskarżone postanowienie w części i w tym zakresie umorzyć postępowanie przed organem I instancji (utrzymując postanowienie w pozostałej części) i podkreślił, że organ II Instancji w sposób nie budzący wątpliwości określił, w jakiej części uchyla postanowienie PPIS i umarza postępowanie, a w jakiej części utrzymuje w mocy zaskarżone postanowienie. Organ dodał, że WSA w Poznaniu nie wyjaśnił przy tym, w jaki sposób to rzekome uchybienie w sposób istotny mogło wpłynąć na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a.).
Zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną nie jest również prawidłowe stanowisko, wyrażone przez Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku, zgodnie z którym stwierdzenie przez TK w wyroku z 9 maja 2023 r. sygn. akt SK 81/19, że § 5 rozporządzenia z 2001 r. jest niezgodny z Konstytucją, powoduje niewymagalność obowiązku szczepień, na gruncie art. 33 § 2 pkt 6 lit c p.p.s.a. Autor skargi kasacyjnej podniósł, że obowiązek szczepień był wymagalny w dacie wystawienia tytułu wykonawczego, zgodnie z obowiązującymi wówczas przepisami rozporządzenia z 2011 r., a także w chwili wszczęcia postępowania egzekucyjnego, a więc po wejściu w życie rozporządzenia z 2023 r.
A. K. nie skorzystała z uprawnienia do złożenia odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej.
Wniesiona przez Wielkopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego od powyższego wyroku skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach kasacyjnych z art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. Przedmiot obu zarzutów, jak i kierunek argumentacji pozostają w ścisłym związku, koncentrując się zasadniczo wokół kwestii dopuszczalności wydania rozstrzygnięcia na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 144 k.p.a. oraz zastosowania przez organy inspekcji sanitarnej właściwych podstaw prawnych wymagalności obowiązku szczepień ochronnych, które, zdaniem Sądu I instancji, uległy zmianie na skutek wydania przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 9 maja 2023 r., sygn. akt SK 81/19.
NSA orzekający w niniejszej sprawie nie podziela zapatrywania Sądu I instancji, zgodnie z którym stwierdzenie przez TK w wyroku z 9 maja 2023 r. sygn. akt SK 81/19, że § 5 rozporządzenia z 2001 r. jest niezgodny z Konstytucją, powoduje że objęty tytułem wykonawczym z 28 lutego 2023 r. obowiązek zaszczepienia dziecka skarżącej jest niewymagalny (art. 33 § 2 pkt 6 lit c u.p.e.a.) i konieczne jest "uaktualnienie prowadzonego postępowania w dacie jego wszczęcia." Prawidłowo podniósł organ w skardze kasacyjnej, że obowiązek szczepień był wymagalny w dacie wystawienia tytułu wykonawczego, zgodnie z obowiązującymi wówczas przepisami rozporządzenia z 2011 r. oraz nadal taki pozostaje po wejściu w życie rozporządzenia z 2023 r.
Należy przypomnieć, że w powołanym wyroku TK orzekł, że "Art. 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2022 r. poz. 1657, z późn. zm.) w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2172) w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej" i podkreślił, że komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego nie może stanowić podstawy rekonstrukcji zakresu nakazów wynikających z obowiązku szczepień ochronnych nałożonego na jednostkę na mocy ustawy, a co za tym idzie, niedopuszczalna jest sytuacja, gdy treść obowiązku jest współkształtowana wymienionym komunikatem, który nie jest aktem prawa powszechnie obowiązującego. Niemniej jednak, co wymaga podkreślenia, w orzeczeniu tym wskazano również, że materia dotycząca obowiązkowych szczepień ochronnych może - ze swej istoty - ulegać potrzebie częstych zmian, co zależy od wielu czynników, w tym aktualnej wiedzy medycznej. Z tego względu, jak w pełni zasadnie należałoby przyjąć, wskazano na potrzebę dostosowania stanu prawnego w pierwszej kolejności poprzez zmianę rozporządzenia, co w konsekwencji spowodowało określenie innego terminu (6 miesięcy) utraty mocy obowiązującej przepisów prawa, których niezgodność z konstytucją stwierdzono, co motywowane było potrzebą zapewnienia ciągłości realizacji obowiązku szczepień ochronnych.
Powyższe nie jest bez znaczenia, gdy podkreślić, że kontrolowane przez Sąd I instancji postanowienie oraz utrzymane nim w mocy postanowienie organu I instancji zostały wydane w stanie prawnym, który - w konsekwencji wyroku w sprawie SK 81/19 - został już jednak kształtowany rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, a co więcej – a nie jest to również pozbawione prawnie istotnego znaczenia – że zostały one wydane w postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a więc w procesie wykonawczym odnoszącym się do realizacji obowiązku szczepienia wynikającego wprost z przepisów prawa i wymagalnego nie tylko w okresie przed wydaniem wyroku w sprawie SK 81/19, ale także w okresie przed wszczęciem samego postępowania egzekucyjnego (por. wyrok NSA z 6 sierpnia 2025 r., sygn.. akt II GSK 269/25). Należy mieć na uwadze, że zarówno przed jak i po wydaniu przez TK wyroku z dnia 9 maja 2023 r. SK 81/19 obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynikał i wynika z przepisów ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r., które nie uległy zmianie, a nadto obowiązek ten jest egzekwowany jest bez konieczności wydawania w tym przedmiocie jakiegokolwiek aktu administracyjnego, tj. decyzji czy postanowienia.
W orzecznictwie NSA dotyczącym omawianej problematyki podkreśla się, że wyrok TK z 9 maja 2023 r. o sygn. akt SK 81/19 nie odnosi się do zagadnienia zgodności z Konstytucją obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym czy też do zasad ustalania terminu wymagalności tego obowiązku, lecz jedynie do formy prawnej określania tego terminu oraz liczby dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych – którą to formą powinno być rozporządzenie ministra właściwego do spraw zdrowia, nie zaś komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego. Zwraca się uwagę na to, że TK stwierdził niezgodność art. 17 ust. 11 u.z.z.z.ch. we wskazanym zakresie, jednak w żaden sposób nie zakwestionował wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych.
Uwzględniając powyższe, wbrew zapatrywaniu Sądu I instancji, bez znaczenia dla rozpatrywanej sprawy pozostaje to, że tytuł wykonawczy w postępowaniu egzekucyjnym został wystawiony 12 października 2022 r. (a więc przed wydaniem wyroku TK), zaś postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte w dniu 15 grudnia 2023 r. (a więc po upływie okresu odroczenia skutku derogacyjnego powyższego wyroku TK). Wbrew zapatrywaniu WSA w Poznaniu, organy inspekcji sanitarnej obu instancji prawidłowo rozpoznały zarzut niewymagalności egzekwowanego obowiązku o charakterze niepieniężnym w oparciu o przepisy rozporządzenia Ministra Zdrowia z 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych oraz załącznika nr 1 do tego rozporządzenia. Jak słusznie zauważa organ w odpowiedzi na skargę kasacyjną, jeżeli by przyjąć, że przepisy rozporządzenia z 2023 r. nie mają zastosowania w niniejszej sprawie, to konsekwencją byłoby umorzenie postępowania egzekucyjnego, co wydaje się nie do zaakceptowania biorąc pod uwagę, że obowiązek nadal istnieje i zgodnie z tym rozporządzeniem jest wymagalny.
Ewentualne przyjęcie, że w rozpoznawanej sprawie konieczne było "uaktualnienie stanowiska wierzyciela w przedmiocie zarzutów strony w aspekcie wymagalności obowiązku poddania dziecka w określonym terminie konkretnym obowiązkowym szczepieniom ochronnym (...)" (s. 15 uzasadnienia wyroku), byłoby równoznaczne z akceptacją postaw rodziców niezgłaszających się na szczepienia ochronne dzieci, choć szczepienia te w świetle orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego są obowiązkowe i istnieje konieczność zapewnienia ich ciągłości. Podkreślenia wymaga, że takie stanowisko Trybunału jest wyrazem ochrony nadrzędnych, chronionych konstytucyjnie wartości, jak: ochrona zdrowia publicznego oraz zwalczanie chorób zakaźnych, o których stanowi art. 68 ust. 1 i 4 Konstytucji RP.
Z tego co już powiedziano wynika, że Sąd I instancji, niezasadnie zarzucił organom obu instancji naruszenie art. 17 ust. 11 ustawy w zw. z § 5 rozporządzenia z 2011 r. w zw. z art. 33 § 2 pkt 6 lit c) u.p.e.a. w sposób określony w skardze kasacyjnej, a także naruszenie § 3 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych.
NSA orzekający w niniejszej sprawie nie podziela również zapatrywania Sądu I instancji, zgodnie z którym organ II Instancji dopuścił się naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 144 k.p.a., w stopniu powodującym konieczność uchylenia zaskarżonego postanowienia.
Zaskarżone postanowienie Wielkopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego zostało wydane w trybie przepisów postępowania egzekucyjnego w administracji i rozstrzygało sprawę zarzutów egzekucyjnych określonych w art. 34 § 3 u.p.e.a. Stosownie do art. 18 pkt 2 u.p.e.a., jeżeli przepisy u.p.e.a. nie stanową inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym przepisy k.p.a. stosuje się odpowiednio. Regulacją znajdującą zastosowanie w postępowaniu zażaleniowym są zatem m.in. odpowiednio stosowane przepisy art. 138 § 1 i 2 k.p.a. Przepisy te zawierają zamknięty katalog rozstrzygnięć, jakie może wydać organ II instancji, wskazując, że organ odwoławczy może: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie, uchylić je w całości albo w części i w tym zakresie orzec co do istoty sprawy, uchylić zaskarżone postanowienie i umorzyć postępowanie I instancji w całości albo w części, umorzyć postępowanie zażaleniowe albo uchylić zaskarżone postanowienie w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Nie ulega wątpliwości, że zaskarżone postanowienie Wielkopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego zawierało rozstrzygnięcie, które nie odpowiadało konstrukcji art. 138 k.p.a., bowiem organ odwoławczy uchylił rozstrzygnięcie organu I instancji w części dotyczącej rozpoznania zarzutu nr 3 i umorzył postępowanie w tym zakresie, a w pozostałej części (w odniesieniu do zarzutu nr 1 i nr 2) utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. Niemniej jednak, zdaniem NSA, nie jest to naruszenie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a.). Zatem zarzut naruszenia przez Sąd I instancji przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 138 § 1 i 2 w zw. z art. 144 k.p.a. jest uzasadniony.
Zgodnie z art. 141 § 4 p.p.s.a., którego naruszenie zarzucono Sądowi I Instancji, uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny konsekwentnie przyjmuje w swym orzecznictwie, że naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną w dwóch przypadkach: po pierwsze, jeżeli uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia, po drugie, gdy uzasadnienie zaskarżonego wyroku zostało sporządzone w sposób uniemożliwiający przeprowadzenie jego kontroli przez Naczelny Sąd Administracyjny (por. np. wyroki NSA z: 17 czerwca 2025 r., sygn. akt II GSK 138/25, z 24 czerwca 2025 r., sygn. akt II GSK 2631/21, z 29 lipca 2025 r., sygn. akt III OSK 774/22). W tej sprawie taka nie zachodzi. Zawarte w uzasadnieniu wyroku wskazania co do dalszego postępowania wynikają z przedstawionej przez Sąd pierwszej instancji oceny prawnej, która jednak została skutecznie podważona omówionymi wyżej zarzutami skargi kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny mając na uwadze, że skarga kasacyjna okazała się zasadna, a istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona, na podstawie art. 188 p.p.s.a. w związku z art. 151 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i oddalił skargę, natomiast na podstawie art. 203 pkt 2 powołanej ustawy zasądził od A. K. na rzecz Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Poznaniu 460 zł., tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzyosobowym, na podstawie art. 182 § 3 p.p.s.a., z uwagi na to, że wnoszący skargę kasacyjną oświadczył, że zrzeka się przeprowadzenia rozprawy, a strona przeciwna nie zajęła stanowiska co do tego wniosku.