II GSK 1059/21

Naczelny Sąd Administracyjny2024-10-24
NSAtransportoweWysokansa
kara pieniężnasystem SENTtransport drogowyprzewóz towarówlicencjainteres publicznykontrolauchylenie decyzjiskarga kasacyjna

NSA oddalił skargę kasacyjną organu, uznając, że WSA prawidłowo uchylił decyzję o nałożeniu kary pieniężnej za błąd formalny w zgłoszeniu SENT, gdy przewoźnik posiadał ważną licencję i błąd został naprawiony.

NSA rozpatrzył skargę kasacyjną Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na wyrok WSA, który uchylił decyzję o nałożeniu 5.000 zł kary pieniężnej na P. H. Sp. z o.o. za nieuzupełnienie numeru licencji w zgłoszeniu SENT. WSA uznał, że organy nie rozważyły interesu publicznego i możliwości odstąpienia od kary, zwłaszcza że spółka posiadała licencję i błąd został naprawiony. NSA podzielił stanowisko WSA, uznając skargę kasacyjną za nieuzasadnioną i podkreślając, że kara pieniężna nie ma charakteru obligatoryjnego ani fiskalnego, a jej nałożenie wymaga oceny celowości i proporcjonalności.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim, który uchylił decyzję organu I instancji i Dyrektora IAS o nałożeniu na P. H. Sp. z o.o. kary pieniężnej w wysokości 5.000 zł. Kara została nałożona za niedopełnienie obowiązku uzupełnienia zgłoszenia przewozu towarów (system SENT) o numer licencji. WSA uznał, że organy nie rozważyły należycie przesłanki odstąpienia od nałożenia kary ze względu na ważny interes publiczny lub przewoźnika, szczególnie w kontekście posiadania przez spółkę ważnej licencji i naprawienia błędu formalnego w trakcie kontroli. Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za nieuzasadnioną. Sąd podkreślił, że przepis art. 22 ust. 3 ustawy o SENT, który przewiduje możliwość odstąpienia od nałożenia kary, opiera się na uznaniu administracyjnym i wymaga indywidualnej oceny okoliczności sprawy, w tym interesu publicznego i ważnego interesu przewoźnika. NSA zaznaczył, że kara pieniężna w systemie SENT nie ma charakteru obligatoryjnego ani fiskalnego, a jej nałożenie powinno być poprzedzone oceną celowości i proporcjonalności, uwzględniającą cele ustawy, które nie są wyłącznie represyjne. Sąd zgodził się z WSA, że organy nie dokonały takiej zindywidualizowanej oceny, opierając się na ogólnikowym stanowisku, co czyniło ich decyzje wadliwymi. W konsekwencji NSA oddalił skargę kasacyjną.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, organ może odstąpić od nałożenia kary, ale wymaga to indywidualnej oceny okoliczności sprawy, celów ustawy i zasady proporcjonalności, a nie tylko stwierdzenia naruszenia.

Uzasadnienie

NSA wyjaśnił, że art. 22 ust. 3 ustawy o SENT przyznaje organom uznanie administracyjne w kwestii odstąpienia od kary, ale nie pozwala na dowolność. Ocena przesłanki 'ważnego interesu przewoźnika lub interesu publicznego' musi być zindywidualizowana i uwzględniać cele ustawy (prewencja, nie fiskalizm) oraz zasadę proporcjonalności.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (6)

Główne

ustawa o SENT art. 22 § ust. 2

Ustawa o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów

ustawa o SENT art. 22 § ust. 3

Ustawa o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów

Przewiduje możliwość odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem przewoźnika lub interesem publicznym, co stanowi uznanie administracyjne wymagające indywidualnej oceny.

Pomocnicze

ustawa o SENT art. 26 § ust. 3

Ustawa o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów

Konstytucja RP art. 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Źródło zasady proporcjonalności (przesłanka niezbędności).

Ordynacja podatkowa art. 67a

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Ordynacja podatkowa art. 67b

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Argumenty

Skuteczne argumenty

WSA prawidłowo ocenił, że organy nie rozważyły interesu publicznego i możliwości odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej. Błąd formalny w zgłoszeniu SENT, naprawiony w trakcie kontroli, przy jednoczesnym posiadaniu ważnej licencji, nie musi prowadzić do obligatoryjnego nałożenia kary. Kara pieniężna w systemie SENT ma charakter prewencyjny i motywacyjny, a nie fiskalny czy obligatoryjny.

Odrzucone argumenty

Zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące błędnej wykładni art. 22 ust. 3 ustawy o SENT w zakresie 'interesu publicznego'. Zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania przez uchylenie decyzji mimo braku podstaw do oddalenia skargi.

Godne uwagi sformułowania

organ może odstąpić od nałożenia kary pieniężnej pojęcia niedookreślone i nieostre luz decyzyjny nie uzasadnia wniosku, że działanie podejmowane na podstawie art. 22 ust. 3 ustawy o SENT oznacza jego dowolność nie oznacza jednak, że okoliczność tego rodzaju może być pomijana nie uzasadnia, aby użyte na jego gruncie pojęcie 'interesu publicznego' rekonstruować przez pryzmat podejścia orzecznictwa sądowego do instytucji ustanowionych w art. 67a i art. 67b Ordynacji podatkowej nie zostały oparte na konkurencyjnych, lecz równoważnych podstawach zasada proporcjonalności przesłanka niezbędności nie są celem fiskalne nakładanie kar pieniężnych nie ma również charakteru automatycznego ocena celowości jej nałożenia nie jest celem samym w sobie nie ma w ogóle wątpliwości o zmaterializowaniu się przesłanek do nałożenia kary pieniężnej nie sposób nie zgodzić się z Sądem pierwszej instancji, że tego rodzaju działanie jest wadliwe zindywidualizowanej oceny, dlaczego tak wysoce niezbędne dla odniesienia skutku prewencyjnego przewidzianego ustawą o SENT, jest nałożenie na spółkę kary, a nie odstąpienie od niej w ustalonych okolicznościach sprawy zaskarżona decyzja DIAS prezentuje postawę w istocie profiskalną, od której formalnie abstrahuje.

Skład orzekający

Małgorzata Rysz

sędzia

Mirosław Trzecki

przewodniczący

Wojciech Sawczuk

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja i stosowanie art. 22 ust. 3 ustawy o SENT, ocena przesłanki odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej w sprawach transportowych, znaczenie interesu publicznego i ważnego interesu przewoźnika, proporcjonalność kary administracyjnej."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyfiki ustawy o SENT, ale zasady interpretacji uznania administracyjnego i proporcjonalności mają szersze zastosowanie w prawie administracyjnym.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak sąd administracyjny może interweniować w przypadku zbyt formalistycznego podejścia organów do nakładania kar, podkreślając znaczenie indywidualnej oceny i proporcjonalności w prawie administracyjnym.

Kara za błąd w SENT? Sąd Najwyższy: nie zawsze, gdy liczy się interes publiczny i proporcjonalność.

Sektor

transportowe

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II GSK 1059/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-10-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-06-01
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Małgorzata Rysz
Mirosław Trzecki /przewodniczący/
Wojciech Sawczuk /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne
Kara administracyjna
Sygn. powiązane
II SA/Go 721/20 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z 2021-02-03
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2017 poz 708
art. 22 ust. 2, art. 22 ust. 3, art. 26 ust. 3
Ustawa z dnia 9 marca 2017 r. o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów.
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Dz.U. 2012 poz 749
art. 67a, art. 67b
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jednolity.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosław Trzecki Sędzia NSA Małgorzata Rysz Sędzia del. WSA Wojciech Sawczuk (spr.) Protokolant asystent sędziego Natalia Składanek po rozpoznaniu w dniu 24 października 2024 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 3 lutego 2021 r. sygn. akt II SA/Go 721/20 w sprawie ze skargi P. H. Sp. z o.o. w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze z dnia 25 września 2020 r. nr 0801-IOC.48.15.2019.19.JCR w przedmiocie kary pieniężnej za niedopełnienie obowiązków określonych w przepisach ustawy o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
I.
Decyzją z 31 października 2018 r. znak 418000-COPC.48.12.2018.18 Naczelnik Lubuskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Gorzowie Wielkopolskim, na podstawie art. 22 ust. 2 w zw. z art. 6 ust. 3 pkt 6, art. 26 ust. 1, 2 i 5 ustawy z 9 marca 2017 r. o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 708 ze zm. - dalej jako ustawa o SENT), § 1 rozporządzenia Ministra Rozwoju i Finansów z 13 czerwca 2017 r. w sprawie towarów, których przewóz jest objęty systemem monitorowania drogowego przewozu towarów (Dz.U. z 2017 r. poz. 1178), art. 14 ustawy z 10 maja 2018 r. o zmianie ustawy o systemie monitorowania drogowego przewozu towarów oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r. poz. 1039), nałożył na P. H. sp. z o.o. w W. (dalej jako skarżąca, spółka) karę pieniężną w kwocie 5.000 zł za niewykonanie przez przewoźnika obowiązku uzupełnienia zgłoszenia przewozu towarów nr [...].
Jak wskazano w uzasadnieniu decyzji, 2 października 2017 r. o godz. 13:00 na byłym Drogowym Przejściu Granicznym w Świecku, funkcjonariusze Służby Celno-Skarbowej Lubuskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Gorzowie Wielkopolskim przeprowadzili kontrolę środka przewozowego, tj. ciągnika samochodowego marki Mercedes Benz nr rej. [...] wraz z naczepą MAGYAR nr rej. [...]. Przewoźnikiem towaru, tj. rafinowanego oleju palmowego w ilości 25.000 kg, klasyfikowanego do kodu CN 1511, przewożonego z Wielkiej Brytanii do Polski, była skarżąca spółka, natomiast podmiotem odbierającym towar - Zakłady T. K. W toku kontroli kierujący ww. zestawem pojazdów przedstawił numer referencyjny [...]. Po sprawdzeniu danych i porównaniu ich z danymi zawartymi w dokumentach przewozowych stwierdzono nieprawidłowość polegającą na nie uzupełnieniu w ww. zgłoszeniu numeru licencji, w rozumieniu przepisów ustawy o SENT.
II.
Decyzją z 25 września 2020 r. nr 0801-IOC.48.15.2019.19.JCR Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
Organ podzielił w całości ustalenia i stanowisko NUCS wskazując, że w sprawie nie zachodzą przesłanki do odstąpienia od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej.
III.
Wyrokiem z 3 lutego 2021 r. sygn. akt II SA/Go 721/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.
WSA zakwestionował brak rozważenia podawanych przez skarżącą okoliczności niedochowania obowiązku uzupełnienia zgłoszenia o numer licencji przed rozpoczęciem przewozu, w kontekście możliwości odstąpienia od nałożenia kary z uwagi na interes publiczny. W interesie publicznym jest bowiem budowanie u obywateli, podmiotów gospodarczych zaufania do organów państwa, a ewentualne błędy w funkcjonowaniu programu komputerowego do obsługi systemu SENT nie powinny powodować u skarżącej - zobowiązanej do korzystania z takiego programu - negatywnych konsekwencji prawnych i finansowych. Organy zważą, czy w interesie publicznym jest nakładanie na skarżącą kary pieniężnej tylko z tej przyczyny, że dopuściła się uchybienia formalnego, które usunęła już w trakcie kontroli drogowej. Poza sporem bowiem jest, że skarżąca posiadała ważną licencję na wykonywanie transportu drogowego.
IV.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze zaskarżając go w całości i zarzucając naruszenie:
I. przepisów prawa materialnego tj.:
1. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. nietrafną ocenę ze strony Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego prawidłowości zastosowania przez organ podatkowy uregulowań prawnych art. 22 ust. 3 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów (Dz.U. z 2017 r. poz. 708 ze zm.) poprzez jego błędną wykładnię tj. błędne uznanie, że organy skarbowe orzekające w sprawie odniosły się do przesłanki ważnego interesu publicznego bez uwzględnienia wszystkich okoliczności niniejszej sprawy;
II. przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1. art. 3 § 1, art. 3 § 2, art. 133 § 1, art. 134 § 1 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez uchylenie w całości zaskarżonej decyzji, pomimo istnienia podstaw do oddalenia skargi,
2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 191 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. poprzez uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji z uwagi na błędne dokonanie kontroli działalności organu administracji i błędne uznanie, że w sprawie organy dokonały nieprawidłowej, zawężającej wykładni art. 22 ust. 3 ustawy o SENT w zakresie użytego w tym przepisie pojęcia "interes publiczny",
3. art. 3 § 1 p.p.s.a. i art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 191 Ordynacji podatkowej polegające na tym, że Sąd I instancji, w wyniku niewłaściwej kontroli działalności administracji zawarł we wskazaniach, co do ponownego rozpoznania postępowania nakaz zbadania sprawy "przez wzgląd na interes publiczny", czyli wykonania czynności, które zostały wykonane przez organ podatkowy.
Strona skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Gorzowie Wielkopolskim ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i merytoryczne rozpoznanie sprawy, w razie uznania, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona.
W obu przypadkach organ wniósł o orzeczenie o kosztach postępowania.
V.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną, spółka wniosła o jej oddalenie oraz o orzeczenie o kosztach postępowania. Odpowiedź została podpisana przez prezesa i członka zarządu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
VI.
Skarga kasacyjna jest nieuzasadniona.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego przeprowadzonego przez WSA, które ustawodawca jednoznacznie i enumeratywnie wylicza w art. 183 § 2 ustawy procesowej.
VII.
Chybione są wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej, w istocie kwestionujące zarówno sposób rozumienia przesłanki "interesu publicznego" z art. 22 ust. 3 ustawy o SENT jak i jej zastosowanie w sprawie w ustalonym stanie faktycznym.
Zgodnie ze wskazanym przepisem, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem przewoźnika lub interesem publicznym, na wniosek przewoźnika lub z urzędu, organ może odstąpić od nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w ust. 1 albo 2, z uwzględnieniem art. 26 ust. 3.
Tytułem uwagi ogólnej należy nakreślić schemat, jaki wiąże się z prawidłowym rozumieniem powołanego przepisu. Jak wynika z omawianej regulacji prawnej, kształtowane nią kompetencje organu administracji zostały oparte na konstrukcji uznania administracyjnego, albowiem w warunkach nim określonych "organ może odstąpić od nałożenia kary pieniężnej", zaś same dyrektywy korzystania z tak określonej kompetencji zostały opisane przy wykorzystaniu pojęć niedookreślonych i nieostrych - "przypadek uzasadniony", "ważny interes podmiotu", "interes publiczny" - co prowadzi do konstatacji, że na regulowanym tym przepisem prawa etapie postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej, organowi administracji publicznej pozostawiono "luz decyzyjny" - jak określa się to w opisie wyboru konsekwencji prawnych normy prawa materialnego w decyzyjnym modelu stosowania prawa - a etap postępowania prowadzonego na podstawie wymienionego przepisu prawa w relacji do etapu poprzedzającego, o którym jest mowa w ust. 1, służy sprawdzeniu - bo takie są jego cele oraz funkcje - czy w ustalonym stanie faktycznym i prawnym istnieją szczególne przesłanki, które przemawiałyby za odstąpieniem od nałożenia kary pieniężnej, co jednocześnie nie uzasadnia wniosku, że działanie podejmowane na podstawie art. 22 ust. 3 ustawy o SENT oznacza jego dowolność. Z całą pewnością bowiem o "luzie decyzyjnym" szerszym niż przyznany nie sposób jest wnioskować na tej podstawie, że przesłanki stosowania przywołanego przepisu prawa zostały określone w przedstawiony powyżej sposób, a mianowicie przy wykorzystaniu pojęć niedookreślonych i nieostrych.
Akt stosowania prawa podejmowany w warunkach wyznaczonych przywołanym przepisem prawa, w którego rezultacie nie musi, ale może dojść do odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej, w relacji do niedookreślonych (nieostrych) pojęć "uzasadnionego przypadku", "ważnego interesu przewoźnika", "interesu publicznego" - jako rezultatów działań (racjonalnego) prawodawcy, który świadomie posługując się określonymi środkami techniki prawodawczej zmierza w ten sposób do realizacji zamierzonych celów - wiąże się bowiem z potrzebą zajęcia jednoznacznego i zindywidualizowanego okolicznościami rozpatrywanego przypadku stanowiska wobec tych pojęć. Mianowicie, stanowiska zawierającego uargumentowaną i wiążącą propozycję jego (ich) rozumienia na gruncie rozpatrywanego przypadku, co innymi słowy wiąże się z kwalifikowaniem lub oceną określonych faktów (zdarzeń, zachowań, zjawisk), jako podpadających albo niepodpadających pod daną normę prawną oraz, jako objętych albo nieobjętych zakresem normowania i zastosowania danej normy prawnej.
Przy tym przywołany przepis prawa nie daje, ani też nie tworzy podstaw, aby w odniesieniu do pojęć, którymi na jego gruncie operuje ustawodawca, na przykład ograniczać rozumienie pojęcia "ważnego interesu" do sytuacji nadzwyczajnych, czy też wyłącznie do jego kondycji finansowej (ekonomicznej) - co nie oznacza jednak, że okoliczność tego rodzaju może być pomijana - podobnie, jak i nie uzasadnia, aby użyte na jego gruncie pojęcie "interesu publicznego" rekonstruować przez pryzmat podejścia orzecznictwa sądowego do instytucji ustanowionych w art. 67a i art. 67b Ordynacji podatkowej, albowiem w relacji do przedmiotu, celów i funkcji regulacji podatkowych, zdecydowanie inny jest przedmiot regulacji ustawy o SENT oraz jej cele, a co za tym idzie cele oraz funkcje regulacji wprowadzających sankcje administracyjne, które z całą pewnością nie realizują również celu fiskalnego.
Operowanie przez ustawodawcę spójnikiem "lub" prowadzi również do wniosku, że odstąpienie od nałożenia kary pieniężnej nie zostało oparte na konkurencyjnych, lecz równoważnych podstawach, a co więcej, że zarówno "ważny interes przewoźnika", jak i "interes publiczny" może stanowić samodzielną podstawę stosowania wymienionego przepisu prawa.
Jeżeli z konwencji językowej stosowanej dla potrzeb redakcji wypowiedzi normatywnej zawartej w ust. 3 art. 22 ustawy o SENT wynika, że ważny interes podmiotu, o którym w nim mowa lub interes publiczny ma być rozpatrywany w relacji do danego przypadku, który musi być przy tym uzasadniony, a więc innymi słowy, że odstąpienie od nałożenia sankcji administracyjnej jest motywowane przypadkiem uzasadnionym jego okolicznościami oraz relacją w jakiej pozostaje do ważnego interesu tego podmiotu lub interesu publicznego, to za uprawniony należy uznać wniosek, że ocena odnośnie do zaktualizowania się przesłanki "przypadku uzasadnionego" (ważnym interesem przewoźnika lub interesem publicznym), nie może pomijać tego koniecznego aspektu oceny, który wiąże się z potrzebą rozpoznawania omawianej przesłanki po pierwsze, w relacji do celów ustawy o SENT po drugie zaś, w relacji do okoliczności stanu faktycznego rozpatrywanej sprawy, co w tym też kontekście wiąże się z potrzebą uwzględniania konsekwencji wynikających z zasady proporcjonalności. Zwłaszcza w tym jej aspekcie, który odnosi się do tzw. przesłanki niezbędności, której źródłem - w relacji do istoty oraz przedmiotu rozpatrywanej sprawy - jest art. 2 Konstytucji RP (zob. np. wyroki TK w sprawach K 8/07 oraz P 24/12). Wobec funkcji sankcji administracyjnej w postaci kary pieniężnej w wysokości bezwzględnie określonej, która nie podlega miarkowaniu oraz wobec zobiektywizowanego charakteru odpowiedzialności administracyjnej, ocena odnośnie do celowości nałożenia kary administracyjnej oraz odnośnie do braku interesu publicznego (ważnego interesu przewoźnika) w odstąpieniu od jej nałożenia powinna więc uwzględniać potrzebę rozważenia, czy z punktu widzenia okoliczności stanu faktycznego danej sprawy oraz celów ustawy o SENT, wymierzenie kary pieniężnej będzie przydatne i niezbędne dla zapewnienia realizacji celów tej ustawy.
Uwzględniając powyższe uwagi ogólne trzeba zatem stwierdzić, że przeprowadzona przez Sąd pierwszej instancji ocena spornego w sprawie zagadnienia jest prawidłowa, a proponowane w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku podejście do rozumienia funkcji art. 22 ust. 3 ustawy o SENT oraz jego zastosowania, jako wzorca kontroli legalności zaskarżonej decyzji, w wystarczającym stopniu uwzględnia znaczenie konsekwencji wynikających z celów tej ustawy w relacji do okoliczności ustalonego stanu faktycznego, stanowiska spółki, stwierdzonego zachowania w trakcie kontroli.
Podkreślając z perspektywy przedstawionych argumentów, że przedmiot regulacji ustawy o SENT oraz jej cele - ukierunkowane na zapobieganie i przeciwdziałanie ryzykom, a także niepożądanym zjawiskom, działaniom i zachowaniom, w tym również nadużyciom towarzyszącym przewozowi i obrotowi towarami wrażliwymi - wymagały, wobec oparcia zasad systemu monitorowania drogowego przewozu towarów oraz obrotu paliwami opałowymi na założeniu o samokontroli, znajomości regulacji prawnych i silnej samodyscyplinie podmiotów gospodarczych prowadzących działalność podlegającą tej ustawie (w tym przypadku chodzi o przewoźnika), stworzenia skutecznych mechanizmów i instrumentów zapewniających efektywność tego systemu, a mianowicie mechanizmu prewencji, to jednak ustanowenie na gruncie wymienionej ustawy instytucji sankcji administracyjnej w postaci kar pieniężnych nie zostało zdeterminowane wyłącznie funkcją represyjną i nie ma charakteru obligatoryjnego, a co więcej, nakładanie kar pieniężnych dalekie jest od jakiegokolwiek automatyzmu, czy realizacji celu fiskalnego.
Jakkolwiek faktem jest, że odpowiedzialność administracyjna za naruszenie obowiązków określonych w ustawie o SENT ma charakter zobiektywizowany, zaś sankcja administracyjna ma postać kary pieniężnej bezwzględnie określonej, która nie podlega miarkowaniu, a kary te zostały ukształtowane na stosunkowo wysokim poziomie, to jednak nie można tracić z pola widzenia tego, że sam ustawodawca zróżnicował tę wysokości uwzględniając charakter naruszenia, a co za tym idzie rodzaj i charakter naruszonego obowiązku. Co więcej, wobec treści i funkcji art. 22 ust. 3 ustawy o SENT (a także innych przepisów zawierających postanowienia dotyczące odstąpienia od nakładania kar pieniężnych), nakładanie kar pieniężnych nie ma również charakteru automatycznego, albowiem organ administracji publicznej nie jest pozbawiony uprawnienia odnośnie do oceny celowości jej nałożenia, co nie pozostaje bez wpływu na wniosek, że ustanowienie instytucji kar pieniężnych oraz ich nakładanie na podstawie wymienionej ustawy, nie było i nie jest determinowane wyłącznie funkcją represyjną, o czym była już mowa. Jest bowiem poprzedzane oceną odnośnie do celowości jej nałożenia determinowaną niezbędnością zapewnienia realizacji celów ustawy.
Instytucja kary administracyjnej stanowi zatem nieodłączny element przymusu państwowego, który polega na stosowaniu przymusu typu administracyjnego, zwłaszcza w sytuacjach dotyczących wykonywania nakazów bądź przestrzegania zakazów ustanowionych przez administrację albo wprost wynikających z przepisów powszechnie obowiązującego prawa. Kary pieniężne stanowią więc środki mające na celu mobilizowanie podmiotów do terminowego i prawidłowego wykonywania obowiązków, zaś przez zapowiedź negatywnych konsekwencji motywują do ich wykonywania (zob. wyrok TK z 25 marca 2010 r. sygn. akt P 9/08). Przez zapowiedź negatywnych konsekwencji, sankcja administracyjna (kara pieniężna) zapewnia poszanowanie i efektywne urzeczywistnianie obowiązków wynikających z dyrektyw administracyjnych, zaś jej sens tkwi w przymuszeniu do respektowania nakazów i zakazów, dzięki czemu norma sankcjonująca motywuje adresatów norm sankcjonowanych do poszanowania prawa, zaś sama ustawowa groźba jej nałożenia ma charakter dyscyplinujący, przez co przyczynia się do realizacji celów, którym służy wykonywanie sankcjonowanych obowiązków, a także wzmacnia poczucie praworządności (zob. wyrok TK z 15 października 2013 r. sygn. akt P 26/11).
Skoro zatem - jak już wspomniano - system monitorowania drogowego przewozu towarów oraz obrotu paliwami opałowymi został oparty na założeniu o samokontroli, szerokiej znajomości stawianych przez prawo wymagań i samodyscyplinie podmiotów gospodarczych prowadzących działalność podlegającą ustawie o SENT i pilnujących prawidłowości realizacji spoczywających na nich obowiązków, to za uzasadniony trzeba uznać wniosek, że ustanowienie na gruncie tej ustawy sankcji administracyjnych w postaci kar pieniężnych oraz ich nakładanie przez uprawnione organy zostało zdeterminowane ich funkcją motywacyjną pozostająca w związku z prewencyjnym oddziaływaniem w wymiarze indywidualnym, jak i generalnym, co odnosi się do wpływu na zachowanie podmiotu, wobec którego jest (może być) stosowana i w odniesieniu do którego ma wywoływać motywację do zachowań zgodnych z prawem i przeciwdziałać zachowaniom niepożądanym. Ich wysokość stanowi zaś konsekwencję uwzględnienia znaczenia funkcji ochronnej oraz wagi chronionego dobra mierzonej stopniem dolegliwości w relacji do wagi dobra chronionego.
Wobec więc tego, że ocena odnośnie do zaktualizowania się przesłanki "przypadku uzasadnionego" ważnym interesem przewoźnika lub interesem publicznym, nie może pomijać tego koniecznego aspektu oceny, który wiąże się z potrzebą rozpoznawania omawianej przesłanki w relacji do celów ustawy o SENT -którymi nie są cele fiskalne, zaś nakładanie kar pieniężnych nie jest celem samym w sobie - oraz w relacji do okoliczności stanu faktycznego rozpatrywanej sprawy, a w tym kontekście z potrzebą uwzględniania konsekwencji wynikających z zasady proporcjonalności w aspekcie odnoszącym się do tzw. przesłanki niezbędności, za uzasadniony należy uznać wniosek, że ocena odnośnie do celowości nałożenia kary administracyjnej oraz ocena odnośnie do braku ważnego interesu przewoźnika czy interesu publicznego w odstąpieniu od jej nałożenia musi uwzględniać szerszą perspektywę.
W rozpatrywanej sprawie nie jest sporne, że skarżąca spółka nie uzupełniła, pomimo takiego obowiązku, zgłoszenia SENT o numer licencji przewozowej, którą posiada. Błąd ten został poprawiony w trakcie kontroli, co również nie jest kwestionowane.
W tym kontekście nie ma w ogóle wątpliwości o zmaterializowaniu się przesłanek do nałożenia kary pieniężnej, o których mowa w art. 22 ust. 2 ustawy o SENT, bowiem działanie skarżącej, wypełniło znamiona deliktu administracyjnego.
Niemniej jednak organy, bez wymaganego uzasadnienia przyjęły, że skoro zaistniało naruszenie i nie zachodzi przesłanka do odstąpienia od kary w postaci "interesu publicznego", to sankcja powinna zostać nałożona. Nie sposób nie zgodzić się z Sądem pierwszej instancji, że tego rodzaju działanie jest wadliwe. Organy oceny tej właśnie przesłanki dokonały w sposób ogólnikowy, bez powiązania wynikającej z niej wytycznych przemawiających za odstąpieniem, z okolicznościami sprawy, zwłaszcza zaś z uzupełnieniem zgłoszenia w czasie kontroli na granicy (a więc zaraz po wjeździe na teren Polski) oraz posiadaniem w rzeczywistości odpowiedniej licencji przewozowej. Pomimo szeroko opisywanego znaczenia tej przesłanki oraz tego, że organ stwierdza, że w interesie publicznym leży, by wszyscy zobowiązani wywiązywali się z zapłaty należności stanowiących dochód państwa, co jednak nie oznacza, że przesłanki tej nie należy rozumieć jako widzianej przez pryzmat potrzeby zapewnienia maksymalnych środków po stronie dochodów w budżecie państwa, to jednak w decyzji brak jest zindywidualizowanej oceny, dlaczego tak wysoce niezbędne dla odniesienia skutku prewencyjnego przewidzianego ustawą o SENT, jest nałożenie na spółkę kary, a nie odstąpienie od niej w ustalonych okolicznościach sprawy. W tym przypadku zaskarżona decyzja DIAS prezentuje postawę w istocie profiskalną, od której formalnie abstrahuje. Postawa ta nie jest ani przewidziana ani też chroniona regulacjami ustawy o SENT. Słusznie zatem WSA uchylił obie decyzje.
VIII.
W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.
Sąd nie orzekał o żądaniu zwrotu na rzecz spółki kosztów postępowania, bowiem żadne takie koszty w postępowaniu kasacyjnym nie powstały. Odpowiedź na skargę kasacyjną podpisały osoby nie będące profesjonalnymi pełnomocnikami procesowymi, zaś inne koszty po stronie spółki nie zostały wykazane.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI