II GSK 1047/24

II GSK 1047/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-10-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-05-22
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Andrzej Skoczylas /przewodniczący/
Dorota Dąbek /sprawozdawca/
Marcin Kamiński
Symbol z opisem
652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Ubezpieczenia
Sygn. powiązane
VI SA/Wa 5085/23 - Wyrok WSA w Warszawie z 2023-12-13
Skarżony organ
Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2561
art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c, art. 109 ust. 1, 3, 4 i 6,
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Skoczylas Sędzia NSA Marcin Kamiński Sędzia NSA Dorota Dąbek (spr.) po rozpoznaniu w dniu 10 października 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 grudnia 2023 r. sygn. akt VI SA/Wa 5085/23 w sprawie ze skargi P.Ś. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 18 lipca 2023 r. nr 87/10/2023/Ub w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego od P.Ś. na rzecz Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia.
Uzasadnienie
I.
Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: Prezes NFZ) na wniosek P. Ś. (dalej: skarżący) 30 maja 2023 r. wszczął postępowanie w sprawie ustalenia okresu podlegania przez skarżącego obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w charakterze wspólnika spółek komandytowych. Skarżący wskazał, że jego wniosek dotyczy wydania decyzji o niepodleganiu przez niego obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu oraz zaznaczył, iż przedmiotowe spółki komandytowe nigdy nie prowadziły i nie prowadzą działalności pozarolniczej, tym samym on jako ich wspólnik nie powinien podlegać obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tego tytułu.
Prezes NFZ decyzją z dnia 18 lipca 2023 r., nr 87/20/2023/Ub, wydaną na podstawie art. 109 ust. 1, 3, 4 i 6 w zw. z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2022r., poz. 2561 ze zm., dalej: ustawa o świadczeniach) stwierdził, że skarżący:
1. podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w charakterze wspólnika:
- spółki komandytowej A. Sp. z o.o. Sp. k. od 1 lutego 2020 r. do 30 sierpnia 2020 r. oraz od 25 lutego 2021 r. do 31 grudnia 2021 r.;
- spółki komandytowej B. Sp. z o.o. Sp. k. od 1 lutego 2020 r. do 30 sierpnia 2020 r. oraz od 25 lutego 2021 r. do 31 grudnia 2021 r.;
- spółki komandytowej A. Sp. z o.o. Sp. k. od 1 lutego 2020 r. do 30 sierpnia 2020 r. oraz od 5 marca 2021 r. do 31 grudnia 2021 r.
2. nie podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w charakterze wspólnika:
- spółki komandytowej C. Sp. z o.o. Sp. k. od 1 lutego 2020 r. do 31 grudnia 2021 r.;
-spółki komandytowej A. Sp. z o.o. Sp. k. od 31 sierpnia 2020 r. do 24 lutego 2021 r.;
-spółki komandytowej B. Sp. z o.o. Sp. k. od 31 sierpnia 2020 r. do 24 lutego 2021 r.;
-spółki komandytowej A. Sp. z o.o. Sp.k. od 31 sierpnia 2020 r. do 4 marca 2021 r.
II.
P. Ś. zaskarżył ww. decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 18 lipca 2023 r. w części tj. w punkcie 1, zarzucając jej naruszenie przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania administracyjnego i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w punkcie 1 oraz zasądzenie kosztów według norm przepisanych.
III.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 13 grudnia 2023 r., sygn. akt VI SA/Wa 5085/23, po rozpoznaniu skargi P. Ś. na ww. decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 18 lipca 2023 r., uchylił zaskarżoną decyzję oraz zasądził na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania sądowego.
Sąd pierwszej instancji uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego, polegającym na ich błędnej subsumcji do stanu faktycznego sprawy.
Sąd uznał, że nie jest sporne w sprawie, że z informacji zawartych w Rejestrze Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego z 12.07.2023 r. wynikało, że skarżący pozostaje wspólnikiem następujących spółek komandytowych: C. Sp. z o.o. Sp. k. (wpisanej do Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem KRS: [...]) od 24.04.2012 r. do 30.07.2014 r. (spółka informowała o zawieszeniu działalności od 31.08.2020 r. do 10.12.2020 r.), A. Sp. z o.o. Sp. k. (wpisanej do Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem KRS: [...]) od 24.04.2012 r. (zawieszenie działalności spółki od 31.08.2020 r. do 24.02.2021 r.), B. Sp. z o.o. Sp. k. (wpisanej do Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem KRS: [...]) od 09.05.2013 r. (zawieszenie działalności spółki od 31.08.2020 r. do 24.02.2021 r.) oraz A. Sp. z o.o. Sp. k. (wpisanej do Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem KRS: [...]) od 21.09.2016 r. (zawieszenie działalności spółki od 31.08.2020 r. do 04.03.2021 r.). Sąd pierwszej instancji wskazał, że powyższe informacje zostały zawarte w zaskarżonej decyzji Prezesa NFZ oraz załączonej do skargi decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w Białymstoku z dnia 2 czerwca 2023 r. nr 3450/2023.
Sąd zwrócił uwagę, że nie są kwestionowane przez organ okoliczności podnoszone przez skarżącego, iż nigdy nie rozpoczął prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, albowiem prowadził wyłącznie działalność rolniczą, również spółki komandytowe w których był wspólnikiem nie prowadziły pozarolniczej działalności gospodarczej. Brak było zatem okresu z którym ustawa wiąże początek i ustanie podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Wszystkie spółki komandytowe, których wspólnikiem był skarżący, prowadziły wyłącznie działalność rolniczą i jednocześnie nie prowadziły pozarolniczej działalności gospodarczej. Prezes NFZ mimo to uznał za pozostającą bez znaczenia dla rozpoznawanej sprawy okoliczność, iż skarżący jest wspólnikiem spółki komandytowej prowadzącej działalność rolniczą, oraz przyjął jednocześnie, iż z punktu widzenia obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego nieistotny jest fakt prowadzenia działalności gospodarczej przez dany podmiot, ale wyłącznie status wspólnika spółki komandytowej.
Sąd nie podzielił stanowiska Prezesa NFZ. Odwołując się do treści art. 5 pkt 21, art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. b) i c), art. 69 ust. 1 oraz art. 82 ust. 6 pkt 4 ustawy o świadczeniach, art. 2, art. 22 i 23 ust. 2 p.p., art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1230, dalej: u.s.u.s.) oraz art. 102 i art. 103 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeksu spółek handlowych (Dz. U. z 2022 r., poz. 1467; dalej: k.s.h.) wskazał, że powyższe przepisy wbrew wywodom organu uzależniają powstanie obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego od rodzaju prowadzonej przez spółkę działalności tj. wyłącznie pozarolniczej działalności gospodarczej, z wyłączeniem działalności rolniczej, co wynika wprost z wykładni językowej powołanych przepisów ustawy o świadczeniach. Tezy tej w żaden sposób nie zmienia treść art. 82 ust. 5 pkt 4 ustawy o świadczeniach, który jako jeden z rodzajów pozarolniczej działalności gospodarczej wymienia działalność prowadzoną w formie spółki komandytowej. To, że ustawodawca w tym przepisie wskazał na jedną z form działalności gospodarczej nie oznacza, że wykluczył faktyczne prowadzenie tejże działalności. Nie można bowiem nie zauważyć, iż ustawodawca wprost wskazał w tym samym przepisie, że jednym z rodzajów pozarolniczej działalności gospodarczej jest działalność prowadzona w formie spółki komandytowej. Dokonując prezentowanej w decyzji wykładni organ oparł się na wybiórczo analizowanej treści cytowanych przepisów, pomijając istotne wyrażenia w nim zawarte, tj. "pozarolnicza działalność gospodarcza" oraz "działalność prowadzona w formie spółki komandytowej".
W ocenie WSA, nie ma racji Prezes NFZ utożsamiając fakt występowania danego podmiotu w rejestrze gospodarczym niepołączony z faktycznym prowadzeniem działalności gospodarczej, z podstawą do zaistnienia obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego. Samodzielne występowanie w rejestrze gospodarczym, niepołączone z zaangażowaniem się w działalność gospodarczą, nie może być uznane za prowadzenie rzeczywistej, faktycznej działalności gospodarczej. Pogląd organu, iż prowadzenie czynne pozarolniczej działalności gospodarczej nie jest niezbędnym warunkiem do objęcia danej osoby obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego Sąd uznał za nieznajdujący potwierdzenia w wykładni językowej i systemowej wewnętrznej ustawy o świadczeniach i ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zdaniem WSA jest on sprzeczny chociażby z art. 69 ustawy o świadczeniach, w którym przewidziano wyłączenie z obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego okresowego zawieszenia pozarolniczej działalności gospodarczej.
Zdaniem Sądu, wbrew opinii organu, ustawa o świadczeniach nie zawiera przepisów, które pozwalałaby na uznanie, iż podstawą podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego skarżącego jest sam fakt posiadania statusu wspólnika spółki komandytowej. Wykładnia przepisów prawa materialnego znajdujących zastosowanie w sprawie, jaką prezentuje organ ogranicza się w zasadzie do jednego przepisu tj. art. 8 ust. 6 u.s.u.s., z pominięciem powołanych przez Sąd przepisów ustawy o świadczeniach, w szczególności art. 82 ust. 5 pkt 3, który wymieniając rodzaje działalności stanowiących tytuł objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym danej osoby jednoznacznie wskazuje na: działalność gospodarczą prowadzoną w formie spółki komandytowej, a nie działalność jedynie zarejestrowaną w formie spółki komandytowej.
W związku z powyższym, zdaniem WSA, organ dokonał błędnej wykładni przepisów prawa materialnego, w szczególności art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c, art. 82 ust. 5 pkt 3 w zw. z art. 8 ust. 6 pkt 1 i 4 u.s.u.s., mającej istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem z uchybieniem przepisów postępowania Prezes NFZ pominął istotne okoliczności faktyczne i prawne sprawy, skupiając się jedynie na jednej przesłance tj. rejestracji spółki komandytowej, której Skarżący jest wspólnikiem, pomijając ponadto i przede wszystkim rodzaj działalności przez niego prowadzonej tj. działalności rolniczej, która nie została objęta obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, na podstawie przepisów ustawy o świadczeniach. Stwierdzając brak obowiązku podlegania przez skarżącego obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu działalności rolniczej, prowadzonej przez skarżącego jako wspólnika spółki komandytowej i nieprowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i nakazał organowi rozpoznać sprawę ponownie uwzględniając przedstawioną ocenę prawną sądu.
IV.
Prezes NFZ złożył skargę kasacyjną od wyroku Sądu pierwszej instancji wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi w całości na podstawie art. 188 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, dalej: p.p.s.a.), oraz zasądzenie kosztów postępowania na rzecz organu. Ewentualnie, w razie uznania, że istota sprawy nie została dostatecznie wyjaśniona, organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie i zasądzenie na rzecz organu kosztów postępowania. Organ złożył oświadczenie o zrzeczeniu się rozpoznania sprawy na rozprawie.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. naruszenie:
1. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm., dalej: k.p.a.), poprzez uchylenie w całości zaskarżonej decyzji, ze względu na stwierdzenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie naruszenia przez Organ przepisów postępowania z uwagi na pominięcie przez Organ istotnych okoliczności faktycznych i prawnych sprawy, skupiając się jedynie na jednej przesłance, tj. rejestracji spółki komandytowej, której skarżący jest wspólnikiem, pomijając ponadto rodzaj działalności przez niego prowadzonej, tj. działalności rolniczej, podczas gdy decyzja została wydana w oparciu o należycie przeprowadzone postępowanie dowodowe zmierzające do ustalenia spełnienia przesłanek określonych w przepisach prawa materialnego znajdujących zastosowanie w niniejszej sprawie, w którym zgromadzono wyczerpujący materiał dowodowy, a także w oparciu o prawidłowo ustalone okoliczności faktyczne i prawne sprawy, zaś ocena postępowania przez Sąd została dokonana w sposób błędny, niezgodny ze stanem faktycznym sprawy i zgromadzonym przez Organ materiałem dowodowym,- co skutkowało wydaniem nieprawidłowego wyroku uchylającego zaskarżoną decyzję w całości;
b. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. poprzez uchylenie w całości zaskarżonej decyzji, z uwagi na stwierdzenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie naruszenia przez Organ norm prawa materialnego, podczas gdy Skarżący zaskarżył przedmiotową decyzję jedynie w części, tj. w zakresie pkt 1, nie kwestionując jej w pozostałym zakresie - orzekając tym samym ponad przedmiot zaskarżenia, mimo iż decyzja w niezaskarżonym zakresie była prawidłowa i niekwestionowana przez Skarżącego, co skutkowało wydaniem nieprawidłowego wyroku uchylającego zaskarżoną decyzję w całości;
c. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. poprzez uchylenie w całości zaskarżonej decyzji z uwagi na stwierdzenie przez Sąd naruszenia przez Organ norm prawa materialnego, podczas gdy Organ zastosował w sprawie właściwe normy prawa materialnego, a także dokonał ich prawidłowej wykładni - z uwzględnieniem utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych i powszechnych, a zatem decyzja powinna zostać utrzymana w mocy w całości, a skarga oddalona, co skutkowało wydaniem nieprawidłowego wyroku uchylającego zaskarżoną decyzję w całości;
2. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 82 ust. 5 pkt 3 w zw. z art. 5 pkt 21 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 146, dalej: ustawa o świadczeniach) w zw. z art. 8 ust. 6 pkt 4 i art. 13 pkt 4b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2023 r., poz. 1230; dalej: u.s.u.s.) polegającą na:
a) stwierdzeniu, iż warunkiem koniecznym obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego jest prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej przez spółkę, podczas gdy za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się m.in. wspólnika spółki komandytowej niezależnie od samego faktu prowadzenia działalności gospodarczej przez spółkę, a obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego wynika z mocy prawa z samego statusu osoby jako wspólnika spółki i trwa od dnia uzyskania tego statusu do dnia jego utraty, a także jest niezależny od prowadzenia działalności gospodarczej czy osiągania przychodów,
b) błędne przyjęcie, że posiadanie statusu wspólnika spółki komandytowej, odzwierciedlone poprzez stosowny wpis w Rejestrze Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego, nie stanowi podstawy do stwierdzenia obowiązku podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej organ przedstawił argumentację wniesionych zarzutów.
V.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżący wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej organu oraz o zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
VI.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna została uwzględniona, chociaż nie wszystkie podniesione w niej zarzuty są zasadne.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi - zgodnie z art. 174 p.p.s.a. - może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą i nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich ani w inny sposób korygować.
W skardze kasacyjnej podniesiono zarzuty dotyczące naruszenia zarówno przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak i przepisów prawa materialnego.
W rozpoznawanej sprawie kwestionowana skargą decyzja zawierała dwa osobne punkty rozstrzygnięcia. W punkcie 1 wskazano z jakich tytułów zdaniem organu skarżący podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, natomiast w punkcie 2 organ wskazał z jakich tytułów skarżący temu obowiązkowi nie podlega. Zaskarżenie decyzji jedynie w punkcie 1 spowodowało, że rozstrzygnięcie zawarte w punkcie 2 stało się prawomocne, niedopuszczalne zatem było orzekanie o nim przez Sąd pierwszej instancji. Z tego powodu zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zasadny jest podniesiony w punkcie 1.b. petitum skargi kasacyjnej zarzut procesowy naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez orzeczenie przez Sąd pierwszej instancji ponad przedmiot zaskarżenia. Zasadnie bowiem skarżący kasacyjnie wskazał, że skarżący zaskarżył przedmiotową decyzję jedynie w części tj. w zakresie jej punktu 1. Taki zakres zaskarżenia jednoznacznie wynikał z treści skargi. Wolę objęcia skargą jedynie punktu 1 decyzji potwierdził też sformułowany w skardze wniosek o uwzględnienie skargi i uchylenie punktu 1 zaskarżonej decyzji.
Pomimo jednoznacznie wynikającego ze skargi zakresu zaskarżenia, Sąd pierwszej instancji orzekł ponad ten zakres, w sentencji zaskarżonego wyroku uchylił bowiem całą decyzję, a nie jedynie jej punkt 1. Wynika to z samej sentencji wyroku, i potwierdza to także końcowa część uzasadnienia zaskarżonego wyroku, w której Sąd nakazuje organowi ponowne rozpoznanie sprawy, a więc nie wskazuje na jej ograniczenie spowodowane zaskarżeniem jedynie punktu 1 decyzji i orzeczeniem Sądu jedynie co do punktu 1 decyzji.
Należy zatem uznać, że zasadny jest zarzut kasacyjny, że takie rozstrzygnięcie Sądu stanowi orzeczenie ponad zakres zaskarżenia. Art. 134 § 1 p.p.s.a. przewiduje, że "Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a". W niniejszej sprawie Sąd poza te dopuszczalne granice sprawy wyszedł, orzekając w zakresie niezaskarżonym.
Dysponentem postępowania sądowego jest co do zasady skarżący. Skarga uruchamia postępowanie sądowoadministracyjne, a wskazany w niej zakres zaskarżenia zakreśla granice sprawy sądowoadministracyjnej, w ramach których może orzekać sąd. Orzekając o niezaskarżonej części decyzji, Sąd naruszył wynikający z art. 134 § 2 p.p.s.a. zakaz orzekania na niekorzyść, uchylając bowiem decyzję w całości, uchylił również pkt 2 decyzji, który był dla skarżącego korzystny i którego nie zamierzał kwestionować.
Mając powyższe na uwadze należy zatem podzielić pogląd skarżącego kasacyjnie organu, że przeprowadzona przez Sąd kontrola była nieprawidłowa, naruszając art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Stanowi to podstawę do uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania mu sprawy do ponownego rozpoznania.
Niezasadne są natomiast pozostałe zarzuty kasacyjne podniesione przez organ.
W sprawie nie doszło do zarzucanego w punkcie 2.a i 2.b petitum skargi kasacyjnej naruszenia prawa przez błędną wykładnię art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 82 ust. 5 pkt 3 w zw. z art. 5 pkt 21 ustawy o świadczeniach w zw. z art. 8 ust. 6 pkt 4 i art. 13 pkt 4b u.s.u.s.
Trafnie uznał Sąd, że warunkiem koniecznym obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego jest prowadzenie przez spółkę pozarolniczej działalności gospodarczej. To, że przytoczony przez organ przepis art. 82 ust. 5 pkt 3 ustawy o świadczeniach przewiduje, że za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się m.in. wspólnika spółki komandytowej, nie oznacza, że jest to niezależne od samego faktu prowadzenia działalności gospodarczej przez spółkę. Jeżeli zatem spółka prowadzi działalność pozarolniczą, jej wspólnik jest osobą prowadzącą działalność pozarolniczą, natomiast jeżeli spółka prowadzi działalność rolniczą, jej wspólnik jest uważany za prowadzącego działalność rolniczą.
Ma wprawdzie rację skarżący kasacyjnie organ, że obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego wynika z mocy prawa, z samego statusu osoby jako wspólnika spółki, ale dotyczy to jedynie tych przypadków, gdy spółka prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą. Nie dotyczy to natomiast wspólników spółek prowadzących działalność rolniczą.
Zasadnie też powołuje się organ na dotychczasowe orzecznictwo przyjmujące pogląd, że za prowadzącego działalność gospodarczą uważa się przedsiębiorcę wpisanego do KRS, niezależnie od tego czy faktycznie prowadzi działalność gospodarczą i czy osiąga przychody. Nie podważa to jednak trafności poglądu, że jeśli prowadzona przez spółkę działalność jest pozarolnicza, jej wspólnik podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu, a jeśli jest to działalność rolnicza – takiemu ubezpieczeniu nie podlega.
Wbrew zatem zarzutowi kasacyjnemu, samo posiadanie statusu wspólnika spółki komandytowej, odzwierciedlone poprzez stosowny wpis w Rejestrze Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego, nie stanowi podstawy do stwierdzenia obowiązku podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, jeśli będzie to działalność rolnicza. Nie jest zatem zasadny podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia prawa materialnego.
Niezasadny jest też zarzut procesowy sformułowany w pkt 1.a. petitum skargi kasacyjnej. Z uzasadnienia wyroku wynika wprawdzie, że uchylając zaskarżoną decyzję Sąd kierował się stwierdzonym naruszeniem prawa materialnego, a nie prawa procesowego, gdyż wskazał art. 145 § 1 pkt 1 lit. a jako podstawę prawną wyroku. WSA w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku zawarł jednak także stwierdzenie o "pominięciu przez organ istotnych okoliczności faktycznych i prawnych", należy zatem uznać, że powodem uchylenia decyzji były także stwierdzone przez Sąd naruszenia prawa procesowego, z powodu których Sąd nakazał badanie rodzaju prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej. Ustalenie zaś tej okoliczności ma przesądzające znaczenie w niniejszej sprawie. Zasadnie zatem stwierdził Sąd, że nie ustalając tej okoliczności organ naruszył art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a.
Mając powyższe na uwadze, skoro skarga kasacyjna okazała się częściowo zasadna, gdyż Sąd orzekł także o niezaskarżonej części decyzji, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, działając na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a.
W ponownie prowadzonym postępowaniu Sąd zobowiązany będzie rozpoznać skargę we wskazanym w niej zakresie, uwzględniając wskazaną powyżej ocenę prawną dotyczącą wykładni prawa materialnego i wskazanych kwestii procesowych.
Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 207 § 2 w zw. z art. 203 pkt 2 p.p.s.a., odstąpił od zasądzenia od skarżącego na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego uznając, że zachodzi przewidziany w art. 207 § 2 p.p.s.a. przypadek szczególnie uzasadniony, gdyż skarga kasacyjna organu została uwzględniona jedynie w części.