II GSK 1033/09

II GSK 1033/09 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2010-12-02
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2009-12-07
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Hanna Kamińska
Joanna Kabat-Rembelska /przewodniczący/
Krystyna Józefczyk /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne
Aplikacje prawnicze
Sygn. powiązane
VI SA/Wa 850/09 - Wyrok WSA w Warszawie z 2009-07-29
Skarżony organ
Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 141 § 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Dz.U. 2002 nr 123 poz 1058
art. 75i ust. 1
Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - tekst jednolity.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kabat - Rembelska Sędzia NSA Hanna Kamińska Sędzia del. WSA Krystyna Józefczyk (spr.) Protokolant Kacper Tybuszewski po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2010 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej W. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 29 lipca 2009 r. sygn. akt VI SA/Wa 850/09 w sprawie ze skargi W. B. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W.; 2. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz W. B. kwotę 397 (trzysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 29 lipca 2009 r., sygn. akt VI SA/Wa 850/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę W. B. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2009 r., nr[...], w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką.
Sąd I instancji przyjął za podstawę rozstrzygnięcia następujące ustalenia faktyczne:
W dniu 20 września 2008 r. W. B. (dalej także jako skarżący) przystąpił do egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką, przeprowadzonego przez Komisję Egzaminacyjną do spraw aplikacji adwokackiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Okręgowej Rady Adwokackiej we W.
Uchwałą nr [...] z dnia [...] września 2008 r. Komisja Egzaminacyjna ustaliła, że skarżący uzyskał z testu 184 punkty. Zgodnie z treścią art. 75i ust. 3 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058, ze zm.), pozytywny wynik z egzaminu konkursowego uzyskuje kandydat, który otrzymał z testu co najmniej 190 punktów, a zatem uzyskana przez skarżącego liczba punktów przesądziła o negatywnym wyniku egzaminu.
W odwołaniu od powyższej uchwały skarżący wniósł o zaliczenie jako prawidłowych odpowiedzi na pytania nr 22, 68, 82, 95, 109, 121, 123, 130, 132, 186, 200, 203, 204, 208, 216, 225. Podniósł, że pytania te zostały ułożone w taki sposób, że bądź żadna z odpowiedzi nie jest prawidłowa, bądź prawidłowe są wszystkie lub więcej niż jedna, bądź prawidłową jest inna odpowiedź niż wskazana w kluczu odpowiedzi. Skarżący wskazał na naruszenie art. 75i ust. 1 i art. 75a ust. 3 ustawy Prawo o adwokaturze oraz art. 107 § 1 i § 3 i art. 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, dalej k.p.a.).
Minister Sprawiedliwości rozpoznając odwołanie decyzją z dnia [...] marca 2009 r., nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną uchwałę. W uzasadnieniu wskazał, iż rozpoznając odwołanie poddał analizie zarówno prawidłowość przygotowania egzaminu (w tym także testu egzaminacyjnego), jak i jego przebiegu. Odnosząc się do zarzutów odwołania organ stwierdził, że pytania testowe zostały sformułowane w sposób prawidłowy i jednoznaczny. Nie wprowadzały w błąd kandydatów na aplikację, a wybranie na nie prawidłowej odpowiedzi spośród 3 propozycji, wymagało jedynie dobrej znajomości obowiązujących przepisów prawa. Zdaniem Ministra Sprawiedliwości nie doszło również do przekroczenie zakresu tematycznego egzaminu konkursowego określonego w art. 75a ust. 3 ustawy Prawo o adwokaturze.
W skardze na powyższą decyzję W. B. wniósł o jej uchylenie, zarzucając naruszenie: art. 75a ust. 3 ustawy - Prawo o adwokaturze przez zamieszczenie w teście pytań wykraczających poza ustawowy zakres egzaminu konkursowego oraz art. 75i ustawy Prawo o adwokaturze, przez uznanie, że pytania egzaminacyjne nr 22, 68, 82, 95, 109, 121, 123, 130, 132, 186, 200, 203, 204, 208, 216, 225 testu konkursowego zostały sformułowane prawidłowo, a także naruszenie art. 6, 7, 8, 77 § 1, 80, 107 § 1 i 3 k.p.a. W zakresie dotyczącym ww. pytań podtrzymał argumentację prezentowaną w odwołaniu. Nadmienił również, że w jego ocenie postępowanie odwoławcze prowadzone przez Ministra Sprawiedliwości odbyło się w sposób przewlekły i niedokładny.
Oddalając powyższą skargę WSA w W. wskazał, iż wadliwa jest konstrukcja pytań 186 i 204, w którym nie jedną, ale dwie z przedstawionych propozycji odpowiedzi można uznać za prawidłowe oraz pytań 82, 132, w których żadna z przedstawionych propozycji odpowiedzi nie jest prawidłowa.
Sąd I instancji podał, że pytanie 186 brzmiało: "Zgodnie z kodeksem postępowania administracyjnego i ustawą Prawo dewizowe postępowanie administracyjne prowadzone w sprawie indywidualnego zezwolenia dewizowego jest: A. jednoinstancyjne, B. dwuinstancyjne, C. trójinstancyjne". Według organu prawidłowa odpowiedź na to pytanie to odpowiedź "A", która oparta jest na art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 27 lipca 2002 r. Prawo dewizowe (Dz. U. Nr 114, poz. 1178 ze zm.) w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. Skarżący dowodził natomiast, że prawidłowa na to pytanie jest zakreślona przez niego odpowiedź "B". W ocenie Sądu zarzutom skarżącego odnośnie pytania nr 186 nie można odmówić racji. Przepis art. 8 ust. 3 ustawy Prawo dewizowe stanowi, że do decyzji Prezesa Narodowego Banku Polskiego wydanych w sprawach związanych z udzielaniem indywidualnych zezwoleń dewizowych stosuje się odpowiednio art. 127 § 3 k.p.a. W myśl przepisu art. 127 § 3 k.p.a. od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, ale strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji. W tym stanie rzeczy od decyzji wydanej w I instancji przez Prezesa Narodowego Banku Polskiego w sprawie indywidualnego zezwolenia dewizowego strona może wystąpić do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Skoro więc wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy przysługuje "od decyzji wydanej w I instancji", a "do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań", to analiza literalnego brzmienia powyższych przepisów, w powiązaniu z treścią przepisów § 1 oraz § 2 art. 127 k.p.a. może prowadzić do wniosku, że decyzja wydana przez Prezesa Narodowego Banku Polskiego w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy jest wydaną w II instancji mimo tożsamości podmiotowej organu I i II instancji. Według oceny Sądu, wbrew twierdzeniom organu, analiza powyższych przepisów nie prowadzi do jednoznacznego wniosku, iż w pytaniu nr 186 prawidłowa jest tylko odpowiedź "A", a nie wskazana przez skarżącego odpowiedź "B".
Podobnie Sąd I instancji odniósł się do pytania 204, które miało treść: "Zgodnie z ustawą o podatku akcyzowym, opodatkowaniu akcyzą podlega: A. wyrób akcyzowy, B. produkcja wyrobów akcyzowych zharmonizowanych, C. dostawa towarów, nie będących wyrobami akcyzowymi". Według klucza odpowiedzi jedyną prawidłową jest odpowiedź "B", podczas gdy skarżący udzielił odpowiedzi "A". Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 23 stycznia 2004 r. o podatku akcyzowym (Dz. U. z 2004 r. Nr 29, poz. 257 ze zm.) ustawa ta określa opodatkowanie podatkiem akcyzowym, zwanym dalej "akcyzą", wyrobów akcyzowych oraz samochodów osobowych, organizacje obrotu wyrobami akcyzowymi, a także oznaczenie znakami akcyzy. Ponadto zgodnie z art. 2 ust. 1 użyte w ustawie określenia oznaczają: wyroby akcyzowe - wyroby energetyczne, energię elektryczną, napoje alkoholowe oraz wyroby tytoniowe określone w załączniku nr 1 do ustawy. W myśl natomiast art. 4 ust. 1 ustawy o podatku akcyzowym z dnia 23 stycznia 2004 r. (w brzmieniu na dzień zdawania przedmiotowego egzaminu konkursowego) opodatkowaniu podlega kolejno: produkcja wyrobów akcyzowych zharmonizowanych, wyprowadzenie wyrobów akcyzowych zharmonizowanych ze składu podatkowego, sprzedaż wyrobów akcyzowych na terytorium kraju, eksport i import wyrobów akcyzowych, nabycie wewnątrzwspólnotowe i dostawa wewnątrzwspólnotowa. W ocenie Sądu, z zestawienia powyższych przepisów wynika konieczność drobiazgowego wyjaśnienia na gruncie przywołanej ustawy zakresu pojęcia "wyrób akcyzowy" i wzajemnych relacji pomiędzy przytoczonymi przepisami. Zdaniem Sądu, dopiero zaprzeczenie twierdzeniu "opodatkowaniu akcyzą podlega wyrób akcyzowy", a więc uznanie tego zdania za fałszywe, pozwoli na wyeliminowanie jako prawidłowej również odpowiedzi wskazanej pod lit. "A". W ocenie Sądu wyjaśnienie wzmiankowanej kwestii nie mogło nastąpić jednoznacznie na testowym egzaminie konkursowym, w którym zasadą jest występowanie jednej poprawnej odpowiedzi, niewątpliwie bowiem odpowiedź wskazana w kluczu jako "B" jest prawidłowa. Uwzględniając zakres kontroli decyzji w niniejszej sprawie Sąd uznał, że pytanie 204 nie spełnia wymagań, o jakich mowa w art. 75i ust. 1 Prawa o adwokaturze.
Odnośnie zaś pytania 82 Sąd uznał, że żadna z zaproponowanych w tym pytaniu odpowiedzi nie była prawidłowa, co jest również sprzeczne z ww. przepisem Prawa o adwokaturze. Pytanie to brzmiało: "Według kodeksu cywilnego, umowa najmu nieruchomości lub pomieszczania zawarta na czas dłuższy niż rok: A. musi być zawarta w formie aktu notarialnego pod rygorem nieważności, B. musi być zawarta w formie pisemnej pod rygorem nieważności, C. powinna być zawarta na piśmie dla celów dowodowych". Według Sądu analiza przepisu art. 660 Kodeksu cywilnego dowodzi, że ewidentnie przewidziana w tym przepisie forma pisemna dla umowy najmu na czas dłuższy niż rok jest formą ad eventum, albowiem w przypadku jej niezachowania umowę poczytuje się za umowę zawartą na czas nieoznaczony. Działanie organu naruszyło zatem art. 75i ust. 1 Prawa o adwokaturze, gdyż w przypadku pytania 82 relacja pytania do podanej w kluczu odpowiedzi nie tworzy zdania prawdziwego w świetle obowiązujących przepisów prawa.
Sąd I instancji wskazał również na niepoprawną redakcję pytania nr 132, które brzmiało: "Zgodnie z ustawą o komercjalizacji i prywatyzacji, prywatyzacją bezpośrednią jest: A. sprzedaż majątku przedsiębiorstwa państwowego, B. przekształcenie przedsiębiorstwa państwowego w jednoosobową spółkę prawa handlowego Skarbu Państwa, C. zbycie akcji albo udziałów przez Skarb Państwa na rzecz prywatnego inwestora". W kluczu odpowiedzi jako prawidłową wskazano odpowiedź "A", skarżący udzielił odpowiedzi "B". Według oceny Sądu zasadnie skarżący podnosi, iż w tym pytaniu żadna z odpowiedzi nie jest poprawna, nie można też za taką uznać wskazywaną przez organ odpowiedź "A", gdyż w świetle ustawy z dnia 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji (Dz. U. z 1996 r. Nr 118, poz. 561 ze zm.) prywatyzujemy przedsiębiorstwo jako całość. Użycie przez organ sformułowania "majątek przedsiębiorstwa" sugeruje, jak słusznie skarżący wskazuje, że prywatyzacja może nastąpić poprzez sprzedaż poszczególnych składników przedsiębiorstwa.
Odnosząc się do pytań nr 22, 68, 95, 109, 121, 123, 130, 200, 203, 208, 216 i 225 Sąd I instancji uznał, iż organ prawidłowo, w sposób wszechstronny i przekonywujący odniósł się do zarzutów podniesionych w odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej nr [...] z dnia [...] września 2008 r. Minister w sposób wyczerpujący przedstawił obowiązujący w tej materii stan prawny oraz wyjaśnił stronie skarżącej, dlaczego jej stanowisko nie znajduje uzasadnienia. WSA podzielił w pełni dokonaną przez Ministra Sprawiedliwości materialnoprawną ocenę stawianych zarzutów, uznając, iż w świetle obowiązujących przepisów prawa skarżący udzielił niepoprawnych odpowiedzi na te pytania. Stanowiska Sądu w tym przedmiocie nie zmieniła dodatkowa argumentacja przedstawiona przez skarżącego w toku postępowania sądowoadministracyjnego. Sporne pytania nie przekroczyły bowiem zakresu przedmiotowego egzaminu oraz zostały sformułowane zgodnie z zaleceniem zawartym w przepisie art. 75i ust. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze. Udzielenie przez skarżącego błędnych odpowiedzi na te pytania w wielu przypadkach było wynikiem czynienia przez niego pewnych dodatkowych założeń nie wynikających z treści pytania oraz własnej interpretacji przepisów.
Wobec tego, że uchwałą Komisji Egzaminacyjnej nr [...] z dnia [...] września 2008 r., utrzymaną w mocy decyzją Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2009 r. ustalony został wynik egzaminu konkursowego skarżącego na 184 punkty, a tylko cztery z pytań zostały sformułowane nieprawidłowo, Sąd oddalił skargę w oparciu o art. 151 p.p.s.a., gdyż dla uzyskania pozytywnego wyniku egzaminu należało uzyskać 190 punktów, co w niniejszej sprawie nie zostało spełnione. Odnośnie zarzutów skarżącego dotyczących przewlekłego rozpoznawania jego odwołania, Sąd stwierdził, iż zarzuty te aczkolwiek słuszne, nie mogły mieć żadnego wpływu na wynik sprawy. Opieszałość organu zwalcza się poprzez złożenie do Sądu skargi na bezczynność, zaś z tego środka skarżący w swojej sprawie nie skorzystał.
Skargę kasacyjną od wyroku WSA w W. z dnia 29 lipca 2009 r., sygn. akt VI SA/Wa 850/09, wniósł W. B. Strona wnosząca skargę kasacyjną zaskarżyła powyższy wyrok w całości, żądając jego uchylenia w części dotyczącej pytań nr 22, 68, 95, 109, 200, 208 i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. oraz zasądzenia na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Zaskarżonemu wyrokowi na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., powoływanej dalej jako p.p.s.a.) skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego, to jest:
art. 75a ust. 3 ustawy - Prawo o adwokaturze, przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż egzamin na aplikację adwokacką nie jest egzaminem wyłącznie z wiedzy, ale także egzaminem na intuicję zdającego, w związku z czym zdający ma obowiązek udzielania odpowiedzi zgodnych z intencją autora pytania, nawet jeżeli nie są one zgodne z brzmieniem przepisów ustaw;
art. 75i ust. 1 i 3 oraz art. 75a ust.3 ustawy Prawo o adwokaturze, poprzez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegającą na uznaniu pytań testowych nr 22, 68, 95, 109, 200, 208 za prawidłowo sformułowane i posiadające tylko jedną, wskazaną w kluczu, poprawną odpowiedź, podczas gdy pytania te sformułowane były niezgodnie z niniejszym przepisem, a w szczególności uznania za poprawne:
- pytania nr 22 o treści "Według kodeksu karnego, przestępstwo wypadku drogowego może zostać popełnione: A. tylko umyślnie, B. tylko nieumyślnie, C. zarówno umyślnie jak też nieumyślnie", które posługuje się wyrażeniem potocznym nie występującym w kodeksie karnym, rażąco odbiega od sformułowań zawartych w powołanym przez organ przepisie art. 177 kodeksu karnego, a ponadto pytanie to, w swoim brzmieniu w ogóle nie stanowi przestępstwa określonego w kodeksie karnym,
- pytania nr 68 o treści "Według Kodeksu cywilnego, na nieważność oświadczenia woli ze względu na wadę takiego oświadczenia złożonego dla pozoru za zgodą drugiej strony, może powoływać się: A. tylko ta osoba, która złożyła oświadczenie woli dotknięte wadą; B. tylko strony czynności prawnej, która doszła do skutku na mocy złożenia oświadczenia dotkniętego wadą; C. każdy", które łączy w sobie dwie różne instytucje prawne, których zastosowanie wzajemnie się wyklucza, co powoduje, że jest ono pytaniem wariantowym, którego konstrukcja wprowadziła zdającego w błąd - a zatem niedopuszczalnym w świetle wymagań ww. przepisów prawa o adwokaturze,
- pytania nr 95 o treści "Według kodeksu postępowania cywilnego, jeżeli skarga kasacyjna jest oczywiście bezzasadna, Sąd Najwyższy: A. pozostawia skargę bez rozpoznania; B. odrzuca skargę; C. odmawia przyjęcia skargi do rozpoznania", które zostało ułożone bądź w odniesieniu do nieaktualnego stanu prawnego bądź ułożone zostało przy zastosowaniu przesłanek z omyłkowym wskazaniem innej instytucji prawnej, co skutkowało brakiem możliwości udzielenia odpowiedzi uznanej w kluczu za poprawną,
- pytania nr 109 o treści "Według Kodeksu postępowania cywilnego, jeżeli strona nie złożyła wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku wydanego przez sąd drugiej instancji i nie wniosła o doręczenie jej odpisu tego wyroku z uzasadnieniem, a w sprawie tej skarga kasacyjna jest dopuszczalna: A. strona ta nie może skutecznie wnieść skargi kasacyjnej, B. okoliczność ta nie ma znaczenia dla skutecznego wniesienia skargi kasacyjnej i strona może ją wnieść w terminie przewidzianym przez Kodeks postępowania cywilnego, C. strona może wnieść skargę kasacyjną i termin do jej wniesienia ulega przedłużeniu o termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia", które wymagało odpowiedzi spoza tekstu normatywnego będącego przedmiotem egzaminu, w oparciu o orzecznictwo oraz doktrynę, bowiem powołana przez organ podstawa odpowiedzi w ogóle nie zawiera pozytywnego przepisu regulującego tę kwestię expresis verbis, a ponadto w przypadku którego pytanie nie stanowi - w ujęciu logicznym - zdania prawdziwego wraz z przypisaną mu przez organ odpowiedzią,
- pytania nr 200 o treści "Zgodnie z ustawą o podatku rolnym, ulga z tytułu zagospodarowania nieużytków w celu utworzenia nowego gospodarstwa rolnego (po upływie okresu zwolnienia od podatku rolnego z tego samego tytułu) stosowana jest w podatku rolnym poprzez: A. obniżenie kwoty podatku, B. odliczenie od podstawy opodatkowania, C. zastosowanie obniżonej stawki podatkowej", w którym zadano pytanie o ulgę podatkową, której nie ma wprost wpisanej w ustawie o podatku rolnym, a ponadto w pytaniu tym połączono w jedną instytucję dwie osobne podstawy prawne w brzmieniu niezgodnym z brzmieniem przepisu ustawy oraz wymagano, by zdający wyinterpretował tę ulgę z różnych przepisów ustawy,
- pytania nr 208 o treści "Zgodnie z ustawą Prawo dewizowe, zagraniczne papiery wartościowe to: A. waluta obca B. złoto dewizowe C. dewizy", które posługuje się wyrażeniem potocznym, niewystępującym w ustawie, a ponadto wymaga wysokiej wiedzy specjalistycznej, przez co tak sformułowane pytanie nie odpowiada warunkom, jakie powinno spełniać pytanie w trakcie egzaminu dla kandydatów na aplikację adwokacką.
Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. strona wnosząca skargę kasacyjną zarzuciła naruszenie przepisów prawa procesowego, to jest:
naruszenie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie skargi, mimo że decyzja organu naruszała prawo materialne, tj. art. 75i ust. 1 i 3 ustawy z dnia ustawy Prawo o adwokaturze, co miało wpływ na wynik sprawy;
naruszenie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie skargi, mimo że decyzja organu naruszała przepisy postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy;
naruszenie przepisu art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez ograniczenie uzasadnienia wyroku w zakresie pytań nr 22, 68, 95, 109, 200, 208 do krótkiego stwierdzenia, że Sąd podziela stanowisko organu, zamiast wskazania, które ustalenia zostały przez Sąd przyjęte, a które nie, w konsekwencji przyjęcie przez Sąd stanu faktycznego, który ustalił organ bez odniesienia się do stanowiska skarżącego i bez wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz jego właściwej oceny – co mogło mieć wpływ na wynik sprawy;
naruszenie art. 3 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm., dalej p.u.s.a.) poprzez nienależytą kontrolę pod względem zgodności z prawem działalności organu administracji publicznej - co mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej strona wnosząca skargę kasacyjną szeroko odniosła się do postawionych zarzutów. W szczególności podtrzymała swoje stanowisko co do wadliwości pytań nr 22, 68, 95, 109, 200, 208. Nadto strona podniosła, iż w zaskarżonym postępowaniu organ nie kierował się określonymi w orzecznictwie sądów administracyjnych przesłankami poprawności pytań egzaminacyjnych, nie dążył do wnikliwego i wszechstronnego rozpatrzenia odwołania skarżącego w zakresie zgłoszonych uwag do poszczególnych pytań. Natomiast WSA w W. w odniesieniu do pytań wskazanych w petitum skargi kasacyjnej ograniczył się do ogólnego stwierdzenia, że zgadza się ze stanowiskiem organu, natomiast w ogóle nie odniósł się do stanowiska przedstawionego przez skarżącego i nie wskazał, które argumenty skarżącego zostały przez sąd przyjęte, a które nie. W ocenie strony zaskarżonym wyrokiem Sąd podzielił stanowisko organu, w rzeczywistości nie rozpatrując wnikliwie skargi.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną, pismem z dnia 23 listopada 2009 r., Minister Sprawiedliwości wniósł o jej nieuwzględnienie i utrzymanie w mocy zaskarżonego wyroku.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Wynikające z art. 183 § 1 p.p.s.a. związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej poza braną z urzędu pod rozwagę nieważnością postępowania wyznacza zakres oceny legalności orzeczenia sądu pierwszej instancji.
Granice skargi kasacyjnej wyznaczają podstawy określone w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., tj.: 1) naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym – zdaniem skarżącego – uchybił sąd, uzasadnienia zarzutów ich naruszenia, a w przypadku zarzutu naruszenia przepisów postępowania wykazania dodatkowo, że naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy.
W sprawie objętej kontrolą NSA kasator zarzucił naruszenie prawa materialnego i procesowego.
Jako pierwszy Naczelny Sąd Administracyjny zbadał zarzut naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. oraz art. 141 § 4 p.p.s.a., bowiem ich zasadność obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.
Kasator zarzuca naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez ograniczenie uzasadnienia wyroku w zakresie pytań nr 22, 68, 95, 109, 200, 208 do krótkiego stwierdzenia, że Sąd podziela stanowisko organu, nie wskazując, które z ustaleń zostały przyjęte z uwzględnieniem obszernie uzasadnionego stanowiska skarżącego.
Zasadny jest zarzut kasatora, że Sąd I instancji z naruszeniem art. 141 § 4 p.p.s.a. ustosunkował się do bardzo szeroko uzasadnionych zarzutów skarżącego dotyczących pytań 22, 68, 95, 109, 200 i 208, pominął przytoczoną przez niego argumentację prawną popartą stanowiskiem doktryny, ograniczając się do stwierdzenia, że jest nietrafna, zaś stanowisko Ministra Sprawiedliwości wyrażone w uzasadnieniu decyzji zgodne z przepisami prawa.
Takie uzasadnienie wyroku nie spełnia wymogów z art. 141 § 4 p.p.s.a., zgodnie z jego postanowieniami powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Obowiązek zwięzłego przedstawienia stanu sprawy, o którym mowa w art. 141 § 4 p.p.s.a., obejmuje nie tylko przytoczenie ustaleń dokonanych przez organ administracji publicznej, ale także ich ocenę pod względem zgodności z prawem (art. 3 § 1). Ocena pozytywna oznacza, że ustalony w postępowaniu administracyjnym stan faktyczny stał się stanem faktycznym przyjętym przez sąd.
Obowiązek przyjęcia określonego stanu faktycznego przez sąd pierwszej instancji wynika pośrednio ze zdania drugiego art. 188, a także art. 183 § 1 w zw. z art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a.
Jeżeli bowiem w skardze kasacyjnej nie podniesiono zarzutu naruszenia prawa procesowego lub zarzut ten okazał się bezzasadny, to zgodność wyroku z prawem materialnym sąd kasacyjny bada na podstawie stanu faktycznego, który przyjął sąd pierwszej instancji.
Uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego powinno w związku z tym zawierać ocenę stanu faktycznego ustalonego przez organ administracyjny. Nie wystarczy więc ograniczyć się do stwierdzenia, co ustaliły organy administracyjne, lecz niezbędne jest wskazanie, które ustalenia zostały przyjęte przez sąd, a które nie.
Przyjęcie określonej podstawy faktycznej jest warunkiem sine qua non kontroli legalności decyzji administracyjnej. W przeciwnym razie w procesie subsumcji zabrakłoby podstawowego elementu mogącego się porównać ze wzorcem ustawowym. Zakładając racjonalność ustawodawcy, należy przyjąć, że obowiązek przedstawienia podstawy faktycznej rozstrzygnięcia mieści się w obowiązku przedstawienia stanu sprawy. Z kolei przyjęcie przez sąd pierwszej instancji stanu faktycznego, który organ administracyjny ustalił bez wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego i bez jego właściwej oceny, stanowi naruszenie przez sąd art. 141 § 4 p.p.s.a. W przepisie tym nie chodzi o przedstawienie jakiegokolwiek stanu faktycznego, lecz stanu rzeczywistego, ustalonego i przyjętego zgodnie z obowiązującym prawem (patrz wyrok NSA z 12 maja 2005 r., sygn. akt FSK 2123/04).
Uzasadnienie powinno pozwalać na skontrolowanie przez strony i ewentualnie przez sąd wyższej instancji, czy sąd orzekający nie popełnił w swoim rozumowaniu błędów (patrz wyrok NSA z 27 lipca 2007 r. I OSK 1281/06). Uzasadnienie powinno zawierać interpretację przepisu w odniesieniu do kontrolowanej sprawy. W uzasadnieniu powinna również zostać uwidoczniona operacja logiczna, którą przeprowadził sąd, stosując określone normy prawne w rozstrzyganej sprawie (por. J. Zimmermann, Motywy... str. 118-120).
Uzasadnienie wyroku, które nie spełnia wymogów z art. 141 § 4 p.p.s.a. nie poddaje się kontroli, bowiem w sytuacji braku odniesienia się do zarzutów i argumentów strony nie jest wiadomym dlaczego sąd pierwszej instancji podzielił argumentację organu. Brak odniesienia się do argumentacji strony powoduje, że należy uznać, iż w tym zakresie skarga nie została rozpoznana.
Przedwczesny jest też pogląd sądu, że wynik egzaminu M. B. na aplikację adwokacką jest negatywny.
Pogląd taki może być wyrażony dopiero po rozważeniu zarzutów skarżącego co do wszystkich zakwestionowanych pytań.
Rozpatrując sprawę ponownie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. weźmie pod uwagę, że zakres badania legalności zaskarżonej decyzji powinien obejmować zastosowanie prawa materialnego, tj. art. 75i ust. 1 Prawa o adwokaturze wobec postawienia przez skarżącego zarzutu, że szesnaście pytań na egzaminie na aplikację adwokacką nie spełniało określonych w nim wymogów. Wskazany przepis stanowi "Egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź.".
W ustalonym orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że stosowana w tym przepisie reguła testu jednokrotnego wyboru wyklucza zamieszczenie w pytaniach egzaminacyjnych propozycji odpowiedzi, z których więcej niż jedna jest prawidłowa.
Pytania zawarte w teście muszą być sformułowane w sposób jasny, precyzyjny i jednoznaczny i niebudzący wątpliwości. Nie można w nich zawierać kwestii spornych w orzecznictwie i doktrynie, jeżeli udzielenie jednej prawidłowej odpowiedzi uzależnione jest od przyjęcia lub wskazania dodatkowych założeń.
Mając na uwadze powyższe, Sąd I instancji ponownie przeanalizuje wszystkie zakwestionowane przez W. B. pytania, biorąc pod uwagę orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego dotyczące wadliwości sformułowania niektórych z nich oraz zawartą tam argumentację.
Badając sprawę ponownie, Sąd I instancji rozważy także szczególnie wnikliwie zarzut dotyczący pytania nr 95, biorąc pod uwagę zmianę przepisów ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 ze zm.), jaka nastąpiła w wyniku wejścia w życie w dniu 6 lutego 2005 roku ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 13, poz. 98), która to ustawa w miejsce dotychczasowej "kasacji" wprowadziła "skargę kasacyjną". Nowa ustawa uregulowała pozytywne przesłanki przyjęcia do rozpoznania skargi kasacyjnej przez Sąd Najwyższy w miejsce dotychczasowych przesłanek negatywnych, skutkujących odmową przyjęcia do rozpoznania kasacji. Sąd weźmie pod uwagę, że negatywna przesłanka oczywistej bezzasadności skargi, o jakiej mówiły przepisy dotychczasowe, która uprawniała Sąd Najwyższy do odmowy przyjęcia kasacji, nie stanowi odwrotności wprowadzonej obecnie pozytywnej przesłanki oczywistej zasadności skargi kasacyjnej, której istnienie obliguje Sąd Najwyższy do przyjęcia skargi kasacyjnej (nawet jeżeli nie zachodzi nieważność postępowania, jeżeli nie występują istotne zagadnienia prawne i nie istnieje potrzeba wykładni).
Z uregulowań obecnie obowiązujących nie można wywieść a contrario, jak chce tego Minister Sprawiedliwości, że Sąd Najwyższy może na posiedzeniu niejawnym odmówić przyjęcia do rozpoznania skargi kasacyjnej oczywiście bezzasadnej.
Rozwiązanie "nowe", w którym SN bada istnienie przesłanek pozytywnych, w żadnym razie nie jest tożsame z dotychczasowym.
Po wnikliwym przeanalizowaniu zarzutów skarżącego Sąd ponownie zbada i wyczerpująco uzasadni, czy zgodna z prawem jest decyzja Ministra Sprawiedliwości akceptująca uchwałę Komisji Egzaminacyjnej, że W. B. uzyskał negatywny wynik egzaminu na aplikację adwokacką.
W orzecznictwie przyjmuje się, że wadliwie sformułowane pytania nie mogą powodować ujemnych konsekwencji dla zdającego egzamin.
Zważywszy na powyższe ustalenia, działając na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W.
O kosztach postępowania Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a.