II FZ 727/19

II FZ 727/19 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2019-11-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-10-14
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jolanta Sokołowska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6115 Podatki od nieruchomości
Hasła tematyczne
Odrzucenie skargi kasacyjnej
Sygn. powiązane
III FSK 1826/21 - Wyrok NSA z 2022-09-15
I SA/Lu 658/18 - Wyrok WSA w Lublinie z 2019-01-16
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w...
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 1302
art. 47 par. 1, art. 49 par. 1, art. 175 par. 1, art. 176, art. 176 par. 2, art. 178, art. 182 par. 1, art. 182 par. 2, art. 185 par. 1, art. 193, art. 197 par. 1, art. 197 par. 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Jolanta Sokołowska po rozpoznaniu w dniu 15 listopada 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. A. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 11 lipca 2019 r., sygn. akt I SA/Lu 658/18 którym odrzucono skargę kasacyjną J. A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 16 stycznia 2019 r., sygn. akt I SA/Lu 658/18 w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 27 czerwca 2018 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej w sprawie podatku od nieruchomości za 2007 r. postanawia uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie do ponownego rozpoznania.
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 11 lipca 2019 r., sygn. akt I SA/Lu 658/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odrzucił skargę kasacyjną J. A. (dalej: skarżący) od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 16 stycznia 2019 r.
W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, w skardze kasacyjnej od ww. wyroku skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika przyznanego w ramach prawa pomocy, nie zawarł wniosku o rozpoznanie sprawy na rozprawie ani oświadczenia o zrzeczeniu się rozprawy, nie złożył też odpisu skargi kasacyjnej. W związku z powyższym zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 3 czerwca 2019 r. wezwano pełnomocnika skarżącego do usunięcia braków formalnych skargi kasacyjnej poprzez: a) złożenie (w 2 egzemplarzach) wniosku o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie lub oświadczenia o zrzeczeniu się rozprawy, b) złożenie odpisu skargi kasacyjnej lub poświadczonej za zgodność z oryginałem jej kserokopii (celem doręczenia organowi) - w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi kasacyjnej. Przesyłkę zawierającą wezwanie do usunięcia braków formalnych skargi kasacyjnej pełnomocnik skarżącego otrzymał w dniu 25 czerwca 2019 r. W wyznaczonym terminie pełnomocnik skarżącego złożył do akt sprawy potwierdzoną za zgodność z oryginałem kserokopię skargi kasacyjnej i pismo (w jednym egzemplarzu), w którym zawnioskował o rozpoznanie sprawy na rozprawie.
Jako że w wyznaczonym terminie pełnomocnik skarżącego nie złożył do akt sprawy odpisu pisma, w którym wniósł o rozpoznanie skargi na rozprawie, to Sąd pierwszej instancji uznał, że nie uzupełnił należycie braków formalnych skargi kasacyjnej, mimo jednoznacznej treści wystosowanego do niego wezwania. Zgodnie zaś z treścią art. 178 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302; dalej: P.p.s.a.) wojewódzki sąd administracyjny odrzuci na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną wniesioną po upływie terminu lub z innych przyczyn niedopuszczalną, jak również skargę kasacyjną, której braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie. Wobec powyższego uchybienia Sąd pierwszej instancji orzekł o odrzuceniu skargi kasacyjnej.
Na powyższe postanowienie, w ustawowym terminie, pełnomocnik skarżącego złożył zażalenie, wnosząc o jego uchylenie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie prawa procesowego mające wpływ na treść postanowienia, a mianowicie:
- art. 178 P.p.s.a. poprzez błędne przyjęcie przez sąd, że istnieje podstawa do odrzucenia skargi kasacyjnej, podczas gdy oświadczenie o rozpoznaniu skargi zostało złożone w terminie;
- art. 178 P.p.s.a. poprzez uznanie, że skarga kasacyjna jest niedopuszczalna ze względu na niezłożenie oświadczenia w dwóch egzemplarzach, podczas gdy oświadczenie o rozpoznaniu skargi na rozprawie zostało złożone skutecznie i wywołało zamierzony skutek. Ponadto brak drugiego egzemplarza oświadczenia o rozpoznaniu skargi na rozprawie nie stanowiło przeszkody w rozpoznaniu skargi;
- art. 176 § 2 w zw. art. 178 P.p.s.a poprzez błędne uznanie przez sąd, że złożenie oświadczenia o rozpoznaniu skargi na rozprawie w jednym egzemplarzu jest tożsama z nieprawidłowym wykonanie zobowiązania sądu, a tym samym stanowi podstawę do odrzucenia skargi kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Konieczność złożenia odpisu pisma, w którym skarżący kasacyjnie zawiera wniosek o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie albo oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy budzi rozbieżności w orzecznictwie. Z jednej strony wskazuje się na słuszny skądinąd rygoryzm procesowy wynikający z konieczności spełnienia licznych warunków formalnych skargi kasacyjnej (art. 176 P.p.s.a.) oraz z faktu, że musi być ona sporządzona przez profesjonalnego pełnomocnika (art. 175 § 1 P.p.s.a.). Wskazuje się również, że w przypadku tym znajduje zastosowanie art. 47 § 1 i art. 49 § 1 w zw. z art. 176 § 2 oraz art. 193 P.p.s.a. Argumentację tę ma wzmacniać: uchwała NSA z 18 grudnia 2013 r. I OPS 13/13 (dostępna, podobnie jak pozostałe orzeczenia powołane w ramach niniejszego uzasadnienia w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http:// orzeczenia.nsa.gov.pl/), a także postanowienia NSA z 11 lipca 2017 r., I OZ 1110/17 oraz 20 marca 2019 r., II OZ 202/19. Nie brak jednak poglądów przeciwnych podkreślających, że omawiany brak nie stoi na przeszkodzie, by nadać skardze kasacyjnej prawidłowy bieg. Pozostali uczestnicy postępowania mogą wypowiedzieć się w przedmiocie trybu procedowania skargi kasacyjnej w odpowiedzi na skargę kasacyjną, poza tym ich wola nie wpłynie na rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie, jeśli wniósł o to skarżący kasacyjnie (taka sytuacja występuje w niniejszej sprawie). Pogląd ten nie pozostaje w sprzeczności do uchwały I OPS 13/13, gdyż brak odpisu przedmiotowego pisma, inaczej niż w przypadku braku odpisu skargi, z którą organ się nie zapoznał (przypadek objęty uchwałą), nie miał jakiegokolwiek wpływu na sytuację procesową pozostałych uczestników postępowania. W tej sytuacji stanowisko wyrażone w uchwale, ani wprost, ani pośrednio, nie mogło mieć zastosowania do rozpatrywanego w niniejszej sprawie przypadku. Odrzucenie skargi kasacyjnej byłoby zatem przejawem nadmiernego formalizmu (zob. postanowienia NSA z 14 października 2016 r. I FZ 314/16 oraz 23 marca 2017 r. I FZ 42/17).
Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszym składzie podziela drugie z przedstawionych stanowisk. Jak bowiem słusznie zauważył tut. Sąd w postanowieniu z dnia 29 maja 2019 r., sygn. akt I OZ 448/19 (zob. również postanowienia z dnia z dnia 16 kwietnia 2019 r., sygn. akt I OZ 339/19 i z 10 maja 2019 r., sygn. akt I OZ 400/19), nie można tracić z pola widzenia konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP), które - w powiązaniu z nakazem wykładni prokonstytucyjnej - prowadzi do odrzucenia wyników wykładni zbyt rygorystycznej, zamykającej stronie drogę do rozpoznania jej sprawy przez sąd przez nadmierny formalizm (wyrok NSA z 10 stycznia 2013 r. II OSK 1656/11). Koresponduje z tym także dorobek orzeczniczy Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, w świetle którego sądy muszą, stosując przepisy proceduralne, unikać zarówno nadmiaru formalizmu, który mógłby podważyć rzetelność postępowania, jak i nadmiernej elastyczności, która prowadziłaby do zniesienia wymogów proceduralnych ustanowionych przez prawo (wyrok ETPC z 11 października 2018 r. w sprawie P. przeciwko Polsce, pkt 38 i przytoczone tam orzecznictwo). W rozpatrywanym przypadku odrzucenie skargi kasacyjnej, a zatem uniemożliwienie jej merytorycznego rozpoznania, jest zbyt daleko idącą konsekwencją braku odpisu wniosku/oświadczenia o trybie postępowania. Należy mieć na uwadze, że skarżący kasacyjnie nie zawsze może skutecznie domagać się rozpoznania sprawy na rozprawie (art. 182 § 1 P.p.s.a., postanowienie NSA z 9 kwietnia 2019 r. I OSK 1287/18) bądź na posiedzeniu niejawnym (w przypadku wniosku o przeprowadzenie rozprawy złożonego przez innego uczestnika postępowania, art. 182 § 2 P.p.s.a.). Naczelny Sąd Administracyjny może też rozpoznać skargę kasacyjną na rozprawie mimo odmiennej woli stron (wyrok NSA z 17 listopada 2006 r. II FSK 1390/05). Prowadzi to do wniosku, że nawet niedoręczenie odpisu pisma, w którym skarżący kasacyjnie wnosi o przeprowadzenie rozprawy albo oświadcza, że się jej zrzeka, nie wpływa na prawa i obowiązki procesowe pozostałych uczestników postępowania. Odrzucenie skargi kasacyjnej jedynie z tego powodu należy zatem uznać za nieuzasadnione (nie znajduje tu zastosowania uchwała I OPS 13/13).
Należy jednocześnie zaznaczyć, iż stanowisko wyrażone w niniejszym postanowieniu nie może być traktowane jako przyzwolenie na składanie pism procesowych zawierających wniosek, o którym mowa w art. 176 § 2 P.p.s.a., bez stosownego odpisu. Bezsprzecznie bowiem obowiązkiem skarżącego kasacyjnie, reprezentowanego przez profesjonalnego pełnomocnika, jest podpisanie skargi kasacyjnej oraz załączanie odpisów wszystkich pism procesowych dla strony przeciwnej (por art. 47 § 1 P.p.s.a.). Słusznie zatem Sąd pierwszej instancji wezwał skarżącego do uzupełnienia braku formalnego skargi kasacyjnej poprzez m.in. złożenie (w 2 egzemplarzach) wniosku o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie lub oświadczenia o zrzeczeniu się rozprawy. Niemniej jednak w okolicznościach niniejszej sprawy brak jednego egzemplarza ww. wniosku o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie, z uwagi na jego treść procesową, nie uniemożliwiał nadania skardze kasacyjnej prawidłowego biegu. Z tych wszystkich powodów rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji odrzucające skargę kasacyjną należało ocenić jako godzące w uprawnienie skarżącego do rozpoznania jego sprawy. W konsekwencji zaskarżone postanowienie należało uchylić.
Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.