II FZ 715/17

II FZ 715/17 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2017-12-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2017-11-06
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Stefan Babiarz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne
Podatek dochodowy od osób fizycznych
Sygn. powiązane
I SA/Gd 744/16 - Wyrok WSA w Gdańsku z 2016-10-19
II FZ 222/18 - Postanowienie NSA z 2018-05-30
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej~Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2017 poz 1369
art. 73
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia Stefan Babiarz, , , po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia L. A. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 23 sierpnia 2017 r. sygn. akt I SA/Gd 744/16 w zakresie odrzucenia zażalenia na postanowienie z dnia 11 kwietnia 2017 r., I SA/Gd 744/16 odrzucające skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 29 października 2016 r., I SA/Gd 744/16 w sprawie ze skargi L. A. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku z dnia 28 kwietnia 2016 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2014 r. postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie w całości.
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 23 sierpnia 2017 r., I SA/Gd 744/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odrzucił zażalenie L. A. (zwanej dalej skarżącą) na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 11 kwietnia 2017 r. odrzucające skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku z dnia 28 kwietnia 2016 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2014 r.
Ze stanu sprawy przyjętego przez sąd I instancji wynika, że strona nie opłaciła zażalenia w terminie, mimo skierowanego do niej wezwania.
Wezwanie wysłane zostało na adres pełnomocnika strony. Jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru tej przesyłki (k. 139) oraz wyjaśnień doręczyciela (k. 146), z powodu nieobecności adresata przesyłka została awizowana dwukrotnie: po raz pierwszy w dniu 30 maja 2017 r. i po raz drugi w dniu 7 czerwca 2017 r. Doręczenie uznano za dokonane w dniu 13 czerwca 2017 r. (14 dni od pierwszego awizo). Następnie przesyłka została wydana przez operatora pocztowego adresatowi w dniu 14 czerwca 2017 r.
W dniu 21 czerwca 2017 r. strona wykonała zarządzenie uiszczając wpis sądowy od zażalenia w kwocie 100 zł (k. 140).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zauważył, że wpis został dokonany po terminie, a skoro braków nie uzupełniono w terminie – zażalenie podlega odrzuceniu. Sąd zaznaczył, że pismo wydano profesjonalnemu pełnomocnikowi dzień po terminie, ponieważ wciąż było w placówce pocztowej. Jednocześnie sąd wskazał za Naczelnym Sądem Administracyjnym, że
w postanowieniu z dnia 27 września 2013 r., II OZ 810/13 podniesiono, iż "jeżeli pismo składa się na okres czternastu dni w placówce pocztowej, to doręczenie uważa się za dokonane z upływem czternastego dnia od dnia złożenia pisma. Nie ma przy tym znaczenia moment faktycznego odbioru pisma – i to nawet jeżeli odbiór ten nastąpił po upływie wskazanego wyżej okresu". Podobny pogląd wyrażony został przez NSA m.in. w wyroku z dnia 18 maja 2010 r., II FSK 70/09 i postanowieniu
z dnia 12 stycznia 2012 r., II FSK 2916/11 (dostępne w internetowej bazie orzeczeń na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl).
Na tej podstawie sąd wskazał, że termin do uzupełnienia braków zaczął
w sprawie biec od domniemania doręczenia, które nastąpiło w dniu 13 czerwca, a nie od dnia faktycznego odebrania przesyłki w dniu 14 czerwca.
W zażaleniu pełnomocnik strony zarzucił, że sąd przeprowadził postępowanie dowodowe bez udziału strony, przeprowadzając dowód z wyjaśnień doręczyciela przesyłek pocztowych. Strona nie wypowiedziała się co do zebranych dowodów przed wydaniem zaskarżonego postanowienia, pozbawiono zatem stronę możliwości obrony praw. Wniósł o "uchylnie zaskarżonego postanowienia, ewentualnie przywrócenie stronie terminu do uiszczenia opłaty od zażalenia lub wniesienia odrzuconego zażalenia".
Zaznaczył także, że "co się tyczy zagadnienia doręczenia i wydania stronie
w dniu 14 czerwca 2017 r. przesyłki z wezwaniem do uiszczenia opłaty od zażalenia przez publicznego operatora pocztowego, zgodnie z udzielonym przez niego, w tym stosownie do art. 65 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369
ze zm. - dalej jako p.p.s.a.), pouczeniem o terminie odbioru powtórnie
awizowanej przesyłki w terminie 7 dni od dnia powtórnego jej awizowania, to dopiero zastosowanie takiego terminu odbioru powtórnie awizowanej przesyłki realizuje gwarancje procesowe w zakresie doręczenia przesyłek sądowych,
o których mowa w art. 131 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 1822 ze zm.- zwanej dalej: k.c.) w związku z art. 65 § 2 p.p.s.a., a nie realizuje tych gwarancji przyjęcie krótszego niż siedem dni
terminu odbioru pisma sądowego liczonego od dnia powtórnego jego awizowania.
Dlatego operator publiczny trafnie w sprawie zastosował i stosuje
jednolity tryb doręczania pism sądowych w postępowaniach sądowych, w tym
z terminem odbioru powtórnie awizowanej przesyłki sądowej w ciągu 7 dni od dnia powtórnego jej awizowania, natomiast zastosowanie art. 73 § 4 p.p.s.a. jest trafne
i uzasadnione tylko w odniesieniu do tych przesyłek, które w ogóle nie zostały odebrane przez adresata pomimo powtórnego awiza i brak jest potwierdzenia ich odbioru przez adresata, a nie tych, które zostały odebrane na powtórne
awizo, do których należy raczej stosować art. 142 § 1 k.p.c.
w związku z art. 65 § 2 p.p.s.a., czyli przyjmować datę doręczenia przesyłki wskazana na jej potwierdzeniu odbioru. Wobec takiego uregulowania ustawowego wątpliwości budzić może cytowana na str. 2 uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wypowiedź: >>Nie ma przy tym znaczenia moment faktycznego odbioru pisma<<, który wydaje się być sprzeczny zarówno ze szczegółowymi uregulowaniami w zakresie doręczania pisma sądowych, do których odsyła art. 65 § 2 p.p.s.a., jak i gwarancjami procesowymi w tym zakresie wynikającymi też z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP i wreszcie z wymienioną w preambule Konstytucji jako pierwszą
z uniwersalnych wartości w postaci prawdy, przy czym należy też zauważyć, że nie ma żadnych racjonalnych przesłanek różnicowania w tym zakresie zasad i skutków doręczania pism sądowych w postępowaniu cywilnym i sądowo-administracyjnym, czego też realizując art. 32 ust. 1 Konstytucji nie czyni podlegający ministrowi właściwemu ds. łączności operator publiczny. Cytowany zaś pogląd, który gdyby uznać za właściwy, należałoby stosować w obie strony i np. stosować fikcję odbioru przesyłki 14-go dnia od dnia I-go awiza również dla przesyłki odebranej 8-go dnia od tego awiza, czyli w danym przypadku wydłużyć czas dla uiszczenia opłaty z 7-u do 13-tu dni, co również należałoby uznać za niezgodne ze wskazywanymi normami
i zadaniami, nie wydaje się trafny dla przesyłek jednak odebranych".
3) Dalej zaznaczył, że "jakby jednak nie wykładać i stosować budzący w tym zakresie wątpliwości art. 73 § 4 p.p.s.a., należy tu zauważyć, że strona nie może ponosić niekorzystnych skutków uznanego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny za niewłaściwe doręczenia i pouczenia, dokonanych przez działającego na zlecenie sądu operatora publicznego, który gdyby dokonał innych uznanych obecnie przez sąd za właściwe w tym przedmiocie pouczeń i doręczeń, strona zastosowałaby się do nich i uiściła opłatę od zażalenia o dzień wcześniej, tj. do dnia 20.6.2017 r.,
a zatem nie ponosi winy w przyjętym nietrafnie w zaskarżonym postanowieniu spóźnieniu w uiszczeniu opłaty o 1 dzień, zgodnie zresztą z powszechnie przyjmowaną zasadą, iż bez winy jest strona, która została błędnie pouczona
o określonym terminie danej czynności, co odnosić też należy do pouczenia przez pocztowego operatora publicznego, unifikującego zgodnie z Konstytucją RP i ustawą tryb doręczania przesyłek sądowych".
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie ma usprawiedliwione podstawy i dlatego podlega uwzględnieniu.
Z jednej strony instytucja domniemania doręczenia ma usprawnić postępowanie, ale z drugiej - ma ona tak poważne skutki dla strony, że obwarowana jest wieloma warunkami. Każdą sprawę należy rozpatrywać indywidualnie, by nie pozbawić strony czynnego udziału w postępowaniu. Przepisy wymagają, by przesyłkę awizować dwukrotnie, prawidłowo wskazując datę próby doręczenia
i miejsce pozostawienia przesyłki, z którego strona przesyłkę może odebrać. Istotne jest również, że jeśli nie dokona tego w terminie 14 dni od daty pierwszej próby doręczenia – przesyłkę uważa się za doręczoną wraz z upływem ostatniego dnia 14- dniowego terminu.
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 12 października 2010 r. (Dz. U. z 2015 r., poz. 1222 - zwane dalej rozporządzeniem), przewiduje w § 6, że zawiadomienie dla adresata o pozostawieniu przesyłki sporządza placówka pocztowa operatora, wskazując w nim placówkę pocztową operatora, z której przesyłkę należy odebrać w ciągu siedmiu dni, licząc od dnia następnego po dniu pozostawienia zawiadomienia; zawiadomienie pozostawia w skrytce pocztowej adresata. Zawiadomienie dla adresata o pozostawieniu przesyłki sporządza doręczający, wskazując w nim placówkę pocztową operatora, z którego przesyłkę należy odebrać w ciągu siedmiu dni, licząc od dnia następnego po dniu pozostawienia zawiadomienia; zawiadomienie pozostawia w drzwiach mieszkania adresata lub w oddawczej skrzynce pocztowej. Wzór zawiadomienia, o którym mowa powyżej, określa załącznik nr 3 do rozporządzenia.
Paragraf 7 rozporządzenia natomiast stanowi, że "1. Po pozostawieniu zawiadomienia o możliwości odbioru przesyłki we właściwej placówce pocztowej operatora lub właściwym urzędzie gminy doręczający:
1) dokonuje adnotacji o niedoręczeniu przesyłki na formularzu potwierdzenia odbioru oraz adnotacji "awizowano dnia" na stronie adresowej niedoręczonej przesyłki i składa swój podpis;
2) oddaje przesyłkę niezwłocznie do właściwej placówki pocztowej operatora lub właściwego urzędu gminy.
2. Placówka pocztowa operatora lub urząd gminy potwierdzają przyjęcie od doręczającego awizowanej przesyłki przez umieszczenie na przesyłce odcisku datownika i podpisu przyjmującego.
3. Awizowaną przesyłkę przechowuje się w placówce pocztowej operatora lub urzędzie gminy przez siedem kolejnych dni, licząc od dnia następnego po dniu pozostawienia zawiadomienia, o którym mowa w § 6".
Z akt sprawy wynika, że pierwsza próba doręczenia miała miejsca w dniu 30 maja 2017.
Dalej rozporządzenie stanowi, że:
§ 8. 2. Jeżeli osoba uprawniona nie zgłosi się po odbiór przesyłki złożonej
w placówce pocztowej operatora w terminie, o którym mowa w § 7 ust. 3, placówka pocztowa operatora:
1) sporządza, według wzoru określonego w załączniku nr 3 do rozporządzenia, powtórne zawiadomienie o możliwości jej odbioru w terminie kolejnych siedmiu dni, licząc od dnia następnego po dniu pozostawienia zawiadomienia, które doręczający niezwłocznie pozostawia w drzwiach adresata lub w oddawczej skrzynce pocztowej; w przypadku doręczenia, o którym mowa w art. 135 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego, powtórne zawiadomienie pozostawia placówka pocztowa operatora
w skrytce pocztowej adresata;
2) zaznacza dokonanie powtórnego zawiadomienia na adresowej stronie niedoręczonej przesyłki adnotacją "awizowano powtórnie dnia" i podpisem;
3) przechowuje przesyłkę przez okres siedmiu dni, licząc od dnia następnego po dniu pozostawienia powtórnego zawiadomienia.
Paragraf 8 rozporządzenia w ustępie 2 punkcie 2 wyraźnie wskazuje, że po nieudanej próbie doręczenia dokonuje się adnotacji na przesyłce i wypełnia stosowny formularz. Przesyłka – wraz z adnotacjami na kopercie – została wydana stronie. W aktach nie ma formularza, z którego wynika, że dokonano drugiej próby doręczenia. Nie ma zatem żadnego dokumentu wskazującego na to, że próby doręczenia dokonano dwukrotnie i awizacji dokonano dwukrotnie – tak, jak wskazuje rozporządzenie. Sąd, badając, czy spełnione zostały przesłanki doręczenia z art. 73 p.p.s.a., musi być w stanie - na podstawie posiadanych od poczty informacji - stwierdzić, czy adresat był zawiadomiony o miejscu przechowywania przesyłki
i terminie, w którym można ją odebrać, a także to gdzie, kiedy i z jakiej przyczyny doręczyciel zostawił awizo, oraz czy doszło do powtórnego (i w odpowiednim odstępie czasowym) awizowania tejże przesyłki (por. postanowienie NSA z dnia 2 października 2013 r., I FSK 1610/13). Jak wskazuje orzecznictwo
- brak wskazania drugiej daty (powtórne awizo) nie jest obojętny.
W postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 sierpnia 2013 r., II FSK 2472/11, podnosi się, że dla skuteczności doręczenia w trybie art. 73 p.p.s.a. konieczne jest dwukrotne awizowanie przesyłki sądowej.
Z akt sprawy wynika, że powtórne awizo powinno mieć miejsce 7 dni licząc od dnia 30 maja 2017 r.
Na 146 stronie akt znajduje się wyjaśnienie operatora pocztowego, który przyznaje, że formularz odebrania przesyłki jest nieprawidłowo opracowany. Do obowiązków sądu należy prawidłowe informowanie strony o wszelkich terminach procesowych, w tym terminach dotyczących wnoszenia środków odwoławczych. Skoro sąd korzysta w procedurze doręczeń orzeczeń z pośrednictwa poczty, to ta instytucja ma obowiązek prawidłowego informowania stron o terminach odbioru pism. Skoro poczta obowiązku tego nie dochowała, to błąd ten należy uznać za błąd samego sądu. Strona nie może zaś ponosić jakichkolwiek konsekwencji procesowych błędnych pouczeń skierowanych doń przez sąd. Byłoby to sprzeczne nie tylko z zasadą prawa do sądu, ale także z zasadą demokratycznego państwa prawnego wynikającą z art. 2 Konstytucji RP (por. postanowienie NSA z dnia 20 lutego 2012 r., II FZ 795/11, Lex nr 1116230).
Skoro z akt nie wynika, że podjęto dwie próby doręczenia przesyłki i nie ma w aktach koperty z przesyłką, na której dwukrotnie dokonano adnotacji o próbie doręczenia, jak i nie ma dokumentu awizo z informacją o dwóch nieudanych próbach doręczenia, nieprawidłowe jest przyjęcie, iż termin do dokonania czynności rozpoczął swój bieg w dniu 30 maja i upłynął bezskutecznie w dniu 13 czerwca, a zatem zażalenie jako nieopłacone w terminie podlega odrzuceniu.
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji, uchylając postanowienie z dnia 23 sierpnia 2017 r., I SA/Gd 744/16, odrzucające zażalenie skarżącej na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego
w Gdańsku z dnia 23 sierpnia 2017 r.