II FZ 634/08

II FZ 634/08 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2009-01-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2008-12-29
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Stanisław Bogucki /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne
Prawo pomocy
Sygn. powiązane
I SA/Sz 204/08 - Wyrok WSA w Szczecinie z 2009-09-09
II FSK 2087/09 - Wyrok NSA z 2011-04-28
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w...
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 194 par. 3, art. 199, art. 243 par. 1, art. 246 par. 1 pkt 2,
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Stanisław Bogucki po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 21 października 2008 r., sygn. akt I SA/Sz 204/08 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym wydanego w sprawie ze skargi Z. B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia 22 lutego 2006 r., nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie.
Uzasadnienie
1.1. Postanowieniem z dnia 21 października 2008 r. o sygn. I SA/Sz 204/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie przyznał Z. B. (dalej: wnioskodawca) prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Z. B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia 22 lutego 2006 r. o nr [...] w przedmiocie uznania zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym za nieuzasadnione.
1.2. Uzasadniając postanowienie WSA w Szczecinie wskazał, że w związku z wezwaniem Sądu do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 100 zł wnioskodawca złożył na urzędowym formularzu "PPF" wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
Uzasadniając wniosek wnioskodawca podniósł, że nie posiada wystarczających środków na zaspokojenie podstawowych i niezbędnych potrzeb rodziny, takich jak wyżywienie, ubranie itp. Według oświadczenia wnioskodawcy, czteroosobowa rodzina (w tym dwójka małoletnich dzieci) utrzymuje się z zasiłków, które małżonkowie otrzymują na dzieci. Żona wnioskodawcy jest bezrobotna bez prawa do zasiłku, zaś działalność gospodarcza prowadzona przez wnioskodawcę nie przynosi dochodów. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący wykazał, że posiada nieruchomość – "pomieszczenie w budynku 51,93 m² na działce 19,65 a – budowa" oraz sklep o pow. 79,17 m² przy ul. W. Wnioskodawca wskazał nadto, że nie posiada zasobów pieniężnych, ani wartościowych przedmiotów poza dwudziestodwuletnim samochodem o wartości 2.000 zł. Dochód rodziny stanowią zasiłki i stypendium na rzecz dzieci w łącznej kwocie 222 zł.
WSA w Szczecinie - powołując art. 246 § 1 pkt 2, art. 245 § 1 i 3, art. 212 § 1 i art. 211 oraz art. 252 § 2 i art. 257 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1271 ze zm.; dalej: P.p.s.a.) - podał (uwzględniając przedstawione we wniosku okoliczności znajdujące potwierdzenie w złożonych dokumentach), że wnioskodawca wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zwrócono uwagę, że wnioskodawca co prawda prowadzi działalność gospodarczą (sklep z obuwiem), jednakże działalność ta w chwili obecnej nie przynosi spodziewanych dochodów. Podniesiono, że zgodnie z zapisami podatkowej księgi przychodów i rozchodów, wnioskodawca na koniec czerwca 2008 r. osiągnął przychód w wysokości 28.281,05 zł, w tym wydatki związane z tą działalnością wyniosły 3.978,58 zł oraz wydatki na zakup towarów/materiałów w wysokości 24.233,31 zł. Dochód ten na koniec czerwca wyniósł zatem 69,19 zł. Jak wynika z kopii zeznania rocznego o wysokości osiągniętego dochodu/straty, w roku ubiegłym podatnik zakończył działalność stratą w wysokości 9.735,46 zł. Nadto, na podstawie zaświadczenia z urzędu skarbowego, Sąd I instancji stwierdził, że podatnik w 2008 r. nie dokonywał wpłaty zaliczek na podatek dochodowy. Wnioskodawca posiada zaległości z tytułu podatku od nieruchomości w wysokości 4.203,30 zł - według stanu na dzień 31 lipca 2008 r. oraz zadłużenie w spłacie należności ZUS w kwocie 11.919,95 zł z tytułu ubezpieczenia społecznego oraz w kwocie 9,24 zł z tytułu ubezpieczenia zdrowotnego - według stanu na dzień 31 lipca 2008 r. Z przedłożonych zaświadczeń o wysokości otrzymywanych zasiłków rodzinnych na dzieci wynika, że małżonkowie otrzymują zasiłek rodzinny na dwójkę dzieci w kwocie 222 zł miesięcznie. W ocenie Sądu I instancji, przytoczone okoliczności świadczą o tym, że wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, zasługuje na uwzględnienie, bowiem dochód, jakim dysponuje wnioskodawca w kwocie 291,16 zł świadczy o tym, że znajduje się on w sytuacji materialnej niepozwalającej na uiszczenie jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, tym bardziej, że strona zobowiązana jest do uiszczenia podobnych kosztów w dwóch innych analogicznych sprawach.
2. Zażalenie od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 21 października 2008 r. do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosło SKO w S. (reprezentowane przez pełnomocnika – radcę prawnego), zaskarżając to postanowienie w całości oraz wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz "odmówienie przyznania Z. B. prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych", a także o zasądzenie od skarżącego na rzecz SKO w S. kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Uzasadniając zażalenie podniesiono, że zaskarżone postanowienie nie odpowiada prawu, bowiem analiza złożonych przez skarżącego dokumentów prowadzi do wniosku, że przedstawił on nierzetelne informacje o dochodach, które uzyskuje. Wątpliwości budzą, zdaniem SKO, informacje, że jedynym źródłem utrzymania czteroosobowej rodziny jest zasiłek w wysokości 222 zł oraz miesięczny dochód z działalności gospodarczej w kwocie 11,53 zł przy wydatkach w kwocie 875 zł. Dodano, że zadeklarowane wydatki nie uwzględniają m.in. kosztów utrzymania nieruchomości (poza energia elektryczną), środków transportu (w tym paliwa), podczas gdy skarżący zamieszkuje w dzielnicy położonej około 25-30 km od centrum miasta, gdzie usytuowany jest jego sklep, kosztów nauki córki, odzieży dla dorosłych członków rodziny. Zwrócono uwagę, że wnioskodawca pomimo, że nie wykazuje z prowadzonej działalności dochodów zapewniających minimalny poziom egzystencji, nie zmienia profilu prowadzonej działalności, ani nie poszukuje dodatkowych źródeł dochodu, a nadto prowadzi budowę. Wątpliwości SKO wzbudziło, że skarżący będąc przedsiębiorcą od 22 lat nie posiada rachunku bankowego, nieznany jest rozmiar prowadzonej przez wnioskodawcę działalności gospodarczej oraz czy deklarowane zaległości w składce ZUS dotyczą zobowiązań skarżącego jako płatnika za osoby ubezpieczone.
Podniesiono również, że posiadanie majątku wyłącza możliwość zwolnienia od kosztów sadowych, skoro istnieje możliwość obciążenia tego majątku, a następnie powołując postanowienia NSA z dnia: 29 lipca 2004 r. o sygn. II FZ 131/04 i 6 października 2004 r. o sygn. GZ 71/04 wskazano, że wnioskodawca będący przedsiębiorcą winien planując wydatki uwzględnić również ewentualne spory sądowe i poczynić konieczne oszczędności na ten cel.
Zauważono, że wnioskodawca nie ujawnił posiadanego majątku ani wszystkich jego źródeł, bowiem jest posiadaczem trzech środków transportu oraz otrzymuje dochody z tytułu pełnienia funkcji ławnika.
3. Odpowiadając na pismo WSA w Szczecinie z dnia 24 stycznia 2008 r. Prezes Rejonowego Sądu w S. wskazał, że skarżący z tytułu pełnienia funkcji ławnika za grudzień 2007 r. w styczniu 2008 r. otrzymał wynagrodzenie w wysokości 107,14 zł, natomiast w kadencji od 2008 do 2011 nie pełni w.w. funkcji w tym Sądzie.
4. W wykonaniu zobowiązania WSA w Szczecinie SKO w S. w dniu 11 grudnia 2008 r. przedłożyło wydruk z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców, z którego wynikało, że skarżący jest właścicielem przyczepy specjalnej z 1984 r., Volkswagena Passata z 1976 r. oraz Mercedesa 300 z 1992 r.
5. Odpowiadając na zażalenie wnioskodawca wniósł o jego oddalenie w całości oraz o "obciążenie wszystkimi kosztami postępowania skarżącego zażaleniem". Powołując art. 194 P.p.s.a. podniesiono, że zażalenie nie spełnia wymogów formalnych, więc winno podlegać odrzuceniu.
Odnosząc się do podniesionych w zażaleniu zarzutów podano, że na odzież wnioskodawca wydaje miesięcznie około 20 zł, dokonując zakupów w "ciuch-budach", gdzie cena kilograma odzieży kosztuje ok. od 2 do 5 zł za kilogram. Podano, że koszty dojazdów samochodem do pracy i szkoły dziecka wynoszą 140,80 zł miesięcznie. Zwrócono uwagę, że wnioskodawca nie przeznacza żadnych nakładów na budowę, jednak "sposobem gospodarczym" kontynuuje prace konserwujące, adaptacyjne, naprawcze, modernizujące – niezbędne i zabezpieczające. Wskazano, że od 2005 r. nie stać wnioskodawcy na zatrudnienie jakiejkolwiek osoby, a działalność wnioskodawcy jest jednoosobowa. Podniesiono, że z końcem 2005 r. wnioskodawca wypowiedział umowę oprowadzenie konta w PKO BP S.A.
Odnosząc się do posiadanych środków transportu wskazano, że wnioskodawca posiada samochód marki Mercedes z 1986 r. (w 1992 r. samochód ten został złożony przez wnioskodawcę), natomiast Volkswagen Passat z 1976 r. został sprzedany w dniu 21 kwietnia 1994 r., a wartość przyczepy wnioskodawca wycenił na 80 zł. Odnosząc się do funkcji ławnika podniesiono, że kwota uzyskiwana z tytułu pełnienia tejże funkcji była wykazywana w rocznym zeznaniu podatkowym, a ponadto za 2007 r. otrzymana kwota wyniosła 269,35 zł. Dodano, że w piśmie do Sądu z dnia 6 października 2008 r. została wykazana kwota 5 razy po 53 zł. Odnosząc się do kosztów ponoszonych z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wskazano, że koszt zakupu towaru, który służy do dalszej odsprzedaży za rok 2008 (od stycznia do czerwca) wynosi 24.233,31 zł i z tego tytułu powstał przychód w wysokości 28.281,05 – co wynika z przedłożonej podatkowej księgi przychodów i rozchodów. Pozostałe koszty bez uwzględniania zakupów towarów, które służą do dalszej odsprzedaży, są minimalnie i wynoszą miesięcznie około 560 zł i są to koszty eksploatacyjne.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
6. Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie podnieść należy, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W myśl art. 243 § 1 i 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą fizyczną, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z brzmienia powołanych przepisów jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności stanowiące podstawę żądania. Obowiązkiem sądu jest natomiast dokonanie wnikliwej i swobodnej, lecz nie dowolnej, analizy oświadczeń, informacji oraz dokumentów przedłożonych przez osobę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, WSA w Szczecinie nie sprostał w.w. obowiązkowi, bowiem dokonując oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy odniósł się jedynie do ponoszonych przez wnioskodawcę i jego rodzinę wydatków, natomiast całkowicie pominął kwestię ustalenia dochodów, z których te wydatki są pokrywane. Tymczasem na gruncie niniejszej sprawy uzasadnione wątpliwości budzą źródła utrzymania skarżącego, który uzyskując deklarowany dochód (zasiłek na dwójkę małoletnich dzieci w kwocie 222 zł miesięcznie oraz dochód w wysokości 69,16 zł na koniec czerwca 2008 r. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej) w wysokości niewystarczającej na zapewnienie minimum egzystencji czteroosobowej rodziny, jednocześnie ponosi stałe miesięczne wydatki (w zadeklarowanej kwocie 875 zł) kilkakrotnie przewyższające wysokość pozostawionych do jego dyspozycji dochodów. Zauważyć jednocześnie należy, że w odpowiedzi na zażalenie (k. 126) skarżący wskazał na dodatkowe wydatki, o których wcześniej nie wspominał, tj.: koszty miesięcznych wydatków na zakup oleju napędowego wynoszące 140,80 zł miesięcznie, która to kwota stanowi ponad połowę deklarowanej sumy dochodów. Jednocześnie wątpliwości budzi fakt, że przy deklarowanych dochodach niezapewniających minimum egzystencji, skarżący nie uzyskuje pomocy z Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w S. W związku z powyższym konieczne jest ustalenie, z jakich źródeł wnioskodawca osiąga dochody pozwalające na pokrycie deklarowanych przez niego comiesięcznych wydatków. Dopiero bowiem poczynienie takich ustaleń, pozwoli na dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy i jego możliwości płatniczych.
Na marginesie należy również zauważyć, że zażalenie SKO w S. czyni zadość wymaganiom dla tego rodzaju pisma w postępowaniu sądowoadministracyjnym stosownie do art. 194 § 3 P.p.s.a. Wbrew zarzutom wnioskodawcy, zażalenie SKO w S. zawiera bowiem wskazanie zaskarżonego postanowienia poprzez podanie jego daty i sygnatury oraz sformułowanie czytelnych wniosków. Nadto należy zauważyć, że niedopełnienie wymogów formalnych zażalenia, uniemożliwiających nadanie mu prawidłowego biegu, może być uzupełnione w trybie art. 49 § 1 w związku z art. 193 P.p.s.a.
7. Kierując się wyżej wymienionymi względami Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, działając na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a.