II FZ 611/10

II FZ 611/10 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2010-12-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2010-11-02
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jadwiga Danuta Mróz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6117 Ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne
Wyłączenie sędziego
Sygn. powiązane
I SA/Gd 587/09 - Wyrok WSA w Gdańsku z 2010-03-18
II FSK 950/11 - Wyrok NSA z 2013-01-10
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 18 § 1, art. 19
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Dnia 16 grudnia 2010 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA (del.) - Jadwiga Danuta Mróz po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2010 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia H. F. i J. F. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 19 kwietnia 2010 r. sygn. akt I SA/Gd 587/09 o wyłączenie sędziego NSA Elżbiety Rischki w sprawie ze skargi H. F. i J. F. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 25 maja 2009 r. nr [...] przedmiocie odmowy umorzenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1997 rok postanawia oddalić zażalenie .
Uzasadnienie
Postanowieniem z 19 kwietnia 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił wniosek H. F. i J. F. o wyłączenie sędziego NSA Elżbiety Rischki od orzekania w sprawie na ww. decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w G. W motywach rozstrzygnięcia Sąd stwierdził, że pismem z dnia 8 kwietnia 2010 r. sędzia Elżbieta Rischka złożyła w trybie art. 21 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. zwanej dalej p.p.s.a.) oświadczenie, że między nią i stronami postępowania nie występują żadne okoliczności mogące budzić wątpliwości co do jej bezstronności. Sąd uznał powyższe oświadczenie za wiarygodne i dlatego na podstawie art. 22 § 1 p.p.s.a oddalił wniosek o wyłączenie sędziego.
W zażaleniu skarżący wnieśli o uchylenie powyższego postanowienia.
W uzasadnieniu podniesiono, że postanowienie jest niezgodne z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 13 grudnia 2005 r. Stwierdzono, że wymieniona sędzia brała udział w rozpoznawaniu spraw o następujących sygnaturach: I SA/Gd 1376/00, I SA/Gd 331/04, I SA/Gd 1376/00, I SA/Gd 198/06. Podniesiono, iż zgodnie z wykładnią dokonaną przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku SK 53/04 z dnia 13 grudnia 2005 r., pojęcie wątpliwości co do bezstronności sędziego ma szerszy wymiar niż dotychczasowe ramy "stosunku osobistego". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie
W postępowaniu zażaleniowym Naczelny Sąd Administracyjny dokonuje kontroli orzeczeń wydanych przez wojewódzkie sądy administracyjne oraz zarządzeń przewodniczącego, oceniając je z uwzględnieniem kryterium zgodności z prawem. Podstawę dokonywanej oceny stanowią obowiązujące przepisy procedury przed sądem administracyjnym. Podkreślenia wymaga fakt, że w przypadku zażalenia na postanowienie w przedmiocie wyłączenia sędziego, Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpoznaje wniosku o wyłączenie sędziego po raz drugi merytorycznie, a jedynie bada, czy orzeczenie wydane przez sąd I instancji odpowiada przepisom obowiązującego prawa. Co do zasady (z uwzględnieniem wyjątku przewidzianego na mocy art. 188 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.) kompetencja do orzekania w sprawach o wyłączenie sędziego w postępowaniu pierwszoinstancyjnym przysługuje jedynie wojewódzkim sądom administracyjnym. Naczelny Sąd Administracyjny sprawuje w tym zakresie jedynie nadzór instancyjny, któremu służyć ma postępowanie zażaleniowe a zatem pozostałe kwestie podnoszone przez skarżących co do innych spraw nie mogą być rozpoznawane niniejszym postanowieniem. Instytucja wyłączenia sędziego ma charakter gwarancyjny i stanowi konkretyzację zasady prawa do sądu, wyrażonej w art. 45 Konstytucji RP, zgodnie z którym: "każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd." W postępowaniu przed sądem administracyjnym podstawę do wyłączenia sędziego stanowi zaistnienie bezwzględnych przesłanek (określonych w art. 18 § 1 p.p.s.a.) lub przesłanek względnych (określonych w art. 19 p.p.s.a.). Ostatni z wymienionych przepisów stanowi, iż niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18 p.p.s.a., sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. W piśmiennictwie wskazuje się, że "przesłanką wyłączenia sędziego mogą być wszelkie obiektywne okoliczności, dające podstawę do podniesienia uzasadnionych zastrzeżeń co do bezstronności sędziego przy rozstrzyganiu danej sprawy. Wyłączeniu na podstawie art. 19 p.p.s.a. podlegać może sędzia, który z określonej przyczyny mógłby być zainteresowany wynikiem sprawy lub uprzedzony do strony." ( B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LEX, 2009, wyd. III.). Wniosek strony o wyłączenie sędziego odpowiadać musi określonym w ustawie rygorom formalnym, zwłaszcza, stosownie do art. 20 p.p.s.a., musi zawierać uzasadnienie uprawdopodobniające przyczyny wyłączenia. W związku z powyższym, to na wnioskodawcy spoczywa ciężar uprawdopodobnienia zaistnienia względnych przesłanek wyłączenia sędziego. Naczelny Sąd Administracyjny, dokonując kontroli postępowania toczącego się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gdańsku o wyłączenie sędziego, nie stwierdził uchybień. W okolicznościach niniejszej sprawy oraz wobec złożonego oświadczenia sędziego, uznać należało, że nie wystąpiły przesłanki z art. 18 i 19 powołanej ustawy bowiem skarżący w swoim zażaleniu nie wykazali, by w rozpoznawanej sprawie zachodziły podstawy do wyłączenia od orzekania wskazanego sędziego. Natomiast podnoszony przez skarżących fakt, iż sędzia Elżbieta Rischka orzekała wcześniej w innych sprawach skarżących nie może stanowić podstawy uzasadniającej wyłączenie sędziego od orzekania w danej sprawie. W tym miejscu należy przytoczyć pogląd wyrażony przez NSA w wyroku z dnia 30 kwietnia 2009 r. (sygn. akt II OZ 378/09), zgodnie z którym "okoliczność, że sędzia wyraził przy orzekaniu w innej sprawie pogląd, z którym wnioskujący się nie zgadza nie może być przesłanką do wyłączenia sędziego od orzekania w innej sprawie, choćby w jakikolwiek sposób powiązanej ze sprawą, w której sędzia orzekał wcześniej. Dodatkowo podnieść należy, że okoliczności podnoszone przez skarżących w uzasadnieniu zażalenia, dotyczące nieprawidłowości zaistniałych w innych sprawach, mogły być podnoszone w trybie kontroli instancyjnej, natomiast nie mogą odnieść zamierzonego skutku w trybie wniosku o wyłącznie sędziów. Mając na uwadze zarzuty podniesione w zażaleniu, zważyć także należy, że Trybunał podkreślił, iż wskazane w wyroku z dnia 13 grudnia 2005 r. rozumienie pojęcia "wyłączenia sędziego" pozwala na uniknięcie niebezpieczeństwa, że instytucja wyłączenia sędziego mogłaby przekształcić się w narzędzie służące paraliżowaniu sprawności postępowania sądowego. Podzielił pogląd wyrażony w uzasadnieniu postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 marca 2004 r., sygn. akt GZ 4/04, że nieuprawnione byłoby twierdzenie, iż "tym więcej prawa do sądu, im większe możliwości wyłączenia sędziego od rozpatrzenia sprawy. Prawo do bezstronnego sądu należy łączyć z konstytucyjną zasadą niezawisłości sędziowskiej, a ta oznacza niezależność sędziego zarówno od organów państwa, jak i od stron. Jedną z podstawowych przesłanek niezawisłości sędziowskiej zatem jest stworzenie takich warunków sprawowania urzędu sędziowskiego, które eliminują możliwość wywierania nacisków na sędziego z którejkolwiek strony".
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.