II FZ 52/25

II FZ 52/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-07-03
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-06-24
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Dumas /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne
Wyłączenie sędziego
Sygn. powiązane
I SA/Gd 235/25 - Wyrok WSA w Gdańsku z 2025-10-08
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 18, art. 19, art. 22, art. 184, art. 250, art. 258-261
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Dumas po rozpoznaniu w dniu 3 lipca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia W. W. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 13 maja 2025 r. sygn. akt I SA/Gd 235/25 w przedmiocie wyłączenia sędziego w sprawie ze skargi W. W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 18 lutego 2025 r. nr 2201-IOD-1.601.7.2024.2 w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych z tytułu odpłatnego zbycia nieruchomości postanawia: oddalić zażalenie.
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 13 maja 2025 r., sygn. akt I SA/Gd 235/25, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił wniosek W. W. o wyłączenie sędziego NSA Małgorzaty Gorzeń od orzekania w sprawie ze skargi W. W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzją w sprawie zryczałtowanego podatku dochodowego od osiągniętego dochodu w 2010 r. z odpłatnego zbycia nieruchomości
W uzasadnieniu Sąd wskazał, że piśmie z 27 kwietnia 2025 r. Skarżący wniósł o wyłączenie od orzekania w tej sprawie Sędziego NSA Małgorzaty Gorzeń, który został umotywowany tym, że Sędzia "biorąc udział w rozprawie, w jego innych sprawach dominowała nad jej przebiegiem pomimo tego, że nie była Przewodniczącą. Szeptem wydawała polecenia Przewodniczącej celem przerwania wypowiedzi Skarżącemu i jego Pełnomocnikowi, a także wpłynęła na odmowę złożenia do akt pozwu, który miał znaczenie dla sprawy. Działania te w ocenie Skarżącego są sprzeczne z art. 2 i art. 64 Konstytucji i podważają zaufanie do Państwa. Sędzia jest nieobiektywna i działa arbitralne bez cech empatii."
Sąd pierwszej instancji uznał, że argumentacja przytoczona we wniosku o wyłączenie nie potwierdza istnienia po stronie wskazanego Sędziego okoliczności mogących budzić uzasadnione wątpliwości, co do bezstronności w tej sprawie i w rozumieniu art. 18 oraz art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej zwana: "P.p.s.a."), która uzasadniałaby zastosowanie instytucji wyłączenia sędziego. Z uwagi na powyższe Sąd na podstawie art. 22 § 1 i 2 P.p.s.a. nie uwzględnił wniosku strony.
W zażaleniu na powyższe postanowienie Skarżący zaskarżyła je w całości, zarzucając mu naruszenie:
- art. 19 P.p.s.a. poprzez błędne przyjęcie, że w sprawie nie zachodzi okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego, mimo że z okoliczności przedstawionych przez Skarżącego we wniosku wynika istnienie obiektywnie uzasadnionych podstaw do takiego wyłączenia;
- art. 22 § 1 P.p.s.a. przez jego niezastosowanie, mimo iż wniosek Skarżącego o wyłączenie sędziego został należycie umotywowany i oparty na okolicznościach mogących wpływać na ocenę bezstronności sędziego.
Strona wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości; wyłączenie sędziego Małgorzaty Gorzeń od rozpoznawania niniejszej sprawy i o przyznanie kosztów nieodpłatnej pomocy prawnej świadczonej z urzędu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do treści art. 19 P.p.s.a., wyłączenie sędziego na wniosek strony następuje wówczas, gdy zachodzą takie okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego. Przepis ten łącznie z art. 18 § 1-3 P.p.s.a. ustanawia instytucję wyłączenia sędziego, będącą gwarancją procesową zasady obiektywizmu i bezstronności, a więc gwarancją tego, że rozstrzygnięcie w sprawie zawisłej przed sądem nie będzie determinowane przez osobiste zapatrywania, uprzedzenia lub interesy osoby wydającej rozstrzygnięcie. Stosownie zaś do treści art. 20 § 1 P.p.s.a., strona składająca wniosek o wyłączenie sędziego obowiązana jest wskazać i jednocześnie uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Na stronie spoczywa zatem obowiązek wskazania przyczyny wyłączenia oraz powołania okoliczności lub dowodów uprawdopodobniających istnienie tej przyczyny. Przyczyny wyłączenia, które powinny zostać uprawdopodobnione we wniosku o wyłączenie sędziego, to wyłącznie przyczyny, na które wskazują art. 18 § 1-3 i art. 19 P.p.s.a. Oznacza to, że nie będzie chodzić o jakąkolwiek okoliczność, która zdaniem strony wyłącza sędziego od rozpoznawania jej sprawy, ale okoliczność przewidzianą ustawą – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Okoliczności, o których mowa w art. 19 P.p.s.a. obejmują zarówno te związane z osobistymi stosunkami między sędzią, a stroną czy jej przedstawicielem, jak i inne uwarunkowania zewnętrzne i wewnętrzne, które w przypadku konkretnego sędziego mogą budzić uzasadnione wątpliwości co do wydania orzeczenia opartego na w pełni zobiektywizowanych przesłankach. Przez stosunki osobiste należy, w świetle ugruntowanego już orzecznictwa, zarówno sądów administracyjnych, jak i sądów powszechnych, rozumieć relacje charakteryzujące się istnieniem więzi uczuciowej, emocjonalnej (niezależnie od tego, czy wywołuje ona emocje pozytywne czy negatywne), gospodarczej (ekonomicznej). Inne uzasadnione okoliczności mogą dotyczyć np. wcześniejszych związków sędziego z daną, konkretną sprawą (poprzez wykonywanie obowiązków służbowych jeszcze przed objęciem przez niego funkcji sędziego). Wyłączenie sędziego nie może jednak następować automatycznie. W każdej sprawie należy indywidualnie oceniać, czy i na ile okoliczności te mają wpływ na bezstronność sędziego. Analizowany przepis nie może przy tym służyć do utrudniania działalności sądów. Wątpliwości co do bezstronności sędziego muszą zatem mieć charakter realny, a nie tylko potencjalny. Nie mogą one wynikać tylko z subiektywnego przekonania strony, ale z istnienia ważnych powodów, które obiektywnie potwierdzają istnienie podstaw wskazanych w art. 19 P.p.s.a. (zob. postanowienie NSA z dnia 12 stycznia 2022 r., sygn. akt II OZ 927/21).
W orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażany jest trafny pogląd, że nieakceptowanie przez stronę rozstrzygnięć procesowych sądu, zarządzeń wydawanych w toku postępowania, czy też pozostawania w subiektywnym przeświadczeniu o stronniczości bądź złej woli sędziego rozpatrującego jej sprawę czy też wszystkich sędziów danego sądu, nie może stanowić podstawy do wyłączenia sędziego. Przekonanie strony co do tego, że sędzia prowadzi proces wadliwie, zwłaszcza nieobiektywnie czy też stronniczo, nie jest przesłanką żądania jego wyłączenia. Ocena pracy sędziego pod kątem ewentualnych, popełnionych przez niego uchybień przepisom prawa formalnego albo błędów w stosowaniu prawa materialnego, należy do sądu wyższej instancji w ramach kontroli instancyjnej. Strona może zatem zwalczać jej zdaniem wadliwe orzeczenia wydawane przez sąd za pomocą środków odwoławczych. Nie może natomiast, poprzez składanie nieuzasadnionego wniosku o wyłączenie sędziego, wpływać na skład sądu rozpoznającego sprawę (vide: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska).
Zgodzić się należy z Sądem pierwszej instancji, że przytoczone we wniosku argumenty, przemawiające w ocenie strony za wyłączeniem wskazanego w nim sędziego od rozpoznawania sprawy skarżącego nie potwierdzają istnienia po stronie wskazanego Sędziego okoliczności mogących budzić uzasadnione wątpliwości, co do bezstronności w przedmiotowej sprawie.
Strona formułuje tezy o braku bezstronności z uwagi na czynności podjęte przez Sędziego w innych sprawach toczących się z udziałem Skarżącego (strona wskazuje na: dominację nad przebiegiem rozprawy, szeptem wydawanie "polecenia Przewodniczącej", wpływ na "odmowę złożenia do akt pozwu, który miał znaczenie dla sprawy"). Okoliczności wskazane wyżej nie mogły uzasadniać uwzględnienia wniosku strony o wyłączenie sędziego w tym postępowaniu. Skarżący nie przedstawił wniosku o wyłączenie sędziego opartego na ustawowych przesłankach określonych w art. 18 i art. 19 P.p.s.a. Przede wszystkim należy zauważyć, iż strona zarzuciła Sędziemu nie tyle negatywny do niej stosunek osobisty (wynikający z emocji, związków przyjacielskich związków ekonomicznych z nią czy ze stroną przeciwną lub pełnomocnikami stron), ale niekorzystne dla Skarżącego rozstrzygnięcia. Wniosek o wyłączenie sędziego nie może jednak być oparty na subiektywnym przekonaniu strony, iż skoro sędzia wydał w innej jej sprawie niekorzystny dla niej wyrok, to uczyni to w każdej kolejnej. Strona musi przynajmniej uprawdopodobnić, iż to niekorzystne dla niej rozstrzygnięcie wynikało z okoliczności zewnętrznych czy wewnętrznych, leżących po stronie tego sędziego i mających wpływ na obiektywizm jego działania, że okoliczności te dalej istnieją i również dla obiektywnego obserwatora wynik postępowania w sprawie osądzonej przez sędziów, których wniosek dotyczył, będzie zależny od tych właśnie okoliczności (związanych ze stosunkiem osobistym, ekonomicznym; por. m.in. postanowienia NSA z dnia 26 lutego 2009 r., sygn. akt II FZ 68/09; z 26 stycznia 2012 r. II FZ 15/12). W konsekwencji wniosek ten nie mógł odnieść zamierzonego skutku. Jak zostało wyżej wyjaśnione instytucja wyłączenia sędziego nie ma na celu podważenia prawidłowości rozstrzygnięć sądu wydawanych w danej sprawie. Usuwaniu wadliwości postępowania czy rozstrzygnięcia służą środki zaskarżenia i odwoławcze, zagwarantowane w ustawie a nie instytucja wyłączenia sędziego.
Zauważyć też należy, iż z akt tej sprawy oraz oświadczenia Sędziego Małgorzaty Gorzeń (k. 35 akt), nie wynika, ażeby przy jej rozpoznawaniu realnie zachodziły okoliczności, uzasadniające wyłączenie sędziego. Nie wynika z nich bowiem, iż istnieje stosunek osobisty między sędziami, a którąkolwiek ze stron czy ich pełnomocników, mogący mieć wpływ na ich obiektywizm czy też że wpływ na bezstronność mogłyby mieć zaszłe wcześniej zdarzenia w życiu sędziego.
Odnosząc się do zawartego w zażaleniu wniosku pełnomocnika z urzędu o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej pełnomocnika z urzędu wyjaśnić należy, że wynagrodzenia dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną należne od Skarbu Państwa (art. 250 P.p.s.a.) przyznawane jest w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 P.p.s.a., zgodnie z którymi to referendarz sądowy orzeka w tym przedmiocie, w szczególnie uzasadnionych przypadkach takie orzeczenie może wydać także wojewódzki sąd administracyjny w składzie jednego sędziego. Przepisy te nie przypisują kompetencji w tym zakresie Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu.
W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.