II FZ 724/11

II FZ 724/11 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2011-11-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2011-11-07
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Aleksandra Wrzesińska- Nowacka /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne
Prawo pomocy
Sygn. powiązane
I SA/Sz 319/11 - Wyrok WSA w Szczecinie z 2011-07-06
II FSK 306/12 - Wyrok NSA z 2013-12-20
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 184, art. 197 par. 2, art. 199, art. 246, art. 255,
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Aleksandra Wrzesińska - Nowacka po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia R. B. – M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 29 września 2011 r., sygn. akt I SA/Sz 319/11 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi kasacyjnej R. B. – M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia 24 stycznia 2011 r., Nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego postanawia oddalić zażalenie.
Uzasadnienie
II FZ 724/11
UZASADNIENIE
Postanowieniem z dnia 29 września 2011 r., sygn. akt I SA/Sz 319/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił R. B. – M.(dalej: "Skarżąca") przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od opłaty od skargi kasacyjnej na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia 24 stycznia 2011 r., nr [...] w przedmiocie uznania za nieuzasadnione zarzutu przedawnienia obowiązku oraz braku doręczenia upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym.
Rozstrzygnięcie to zapadło w następującym, przyjętym przez Sąd pierwszej instancji, stanie faktycznym:
Pełnomocnik Skarżącej wraz ze skargą kasacyjną wniósł także o przyznanie Skarżącej prawa pomocy poprzez zwolnienie z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej. We wniosku wskazano, iż Skarżąca osiąga dochody z tytułu umowy o pracę w kwocie 1.380 zł miesięcznie brutto, prowadzi sama gospodarstwo domowe, nie posiada majątku ruchomego, nieruchomości ani też oszczędności. Następnie, w odpowiedzi na wezwanie z dnia 12 września, Skarżąca przedłożyła:
1) kserokopię zeznania podatkowego za 2010 r. PIT-36L i PIT-37, w których zadeklarowała dochód z pozarolniczej działalności gospodarczej w kwocie 17.260,94 zł, podatek do zapłaty w kwocie 480 zł, dochód ze stosunku pracy w kwocie 77.759,23 zł, nadpłatę w kwocie 510 zł;
2) informację dotyczącą bieżących (na dzień 23 września 2011 r.) środków finansowych znajdujących się na rachunku bankowym: w Banku P. w kwocie 1.031,47 zł oraz o zadłużeniu w kwocie 112,14 zł na rachunku bankowym prowadzonym przez m.;
3) oświadczenie o wydatkach na własne utrzymanie w kwocie 1.000 zł miesięczne. Wnioskodawczyni wyjaśniła, że nie opłaca rachunków związanych z utrzymaniem lokalu, w którym mieszka, a wyżej wymienione środki przeznacza na konsumpcję oraz odzież, leki, środki higieniczne;
4) zaświadczenie o zatrudnieniu i zarobkach, w którym pracodawca K. T. B. S. Sp. z o.o. zaświadcza, że Skarżąca pracuje na stanowisku prezesa Spółki, jest zatrudniona na czas nieokreślony, a jej wynagrodzenie miesięczne wynosi średnio 230 zł miesięcznie za ostatnie 6 miesięcy;
5) oświadczenie, iż zakończyła działalność gospodarczą z dniem 31 sierpnia 2011 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny odmówił przyznania Skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, powołując się w początkowej części uzasadnienia na dyspozycję art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1270 z późn. zm; dalej: "p.p.s.a."), zawierającą zasadę ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych z jej udziałem w tym postępowaniu. Następnie Sąd pierwszej instancji powołał się na wyjątkowość instytucji prawa pomocy, jako odstępstwa od powyżej powołanej zasady i wskazał, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie tego prawa, a rolą Sądu jest ocena, czy wnioskodawca spełnia przesłanki wskazane w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W związku z powyższym, jak podkreślił Sąd, dane wskazane przez stronę w urzędowym formularzu powinny być na tyle szczegółowe i rzetelne, by umożliwić ocenę rzeczywistej sytuacji wnioskodawcy.
W ocenie Sądu Skarżąca nie wykazała, że nie ma możliwości poniesienia kosztów sądowych w kwocie 100 zł, stanowiących wpis od skargi kasacyjnej wskazując jednocześnie, że oświadczenia składane przez Wnioskodawczynię są niepełne oraz niejasne. Przykładowo Sąd wskazał na niezłożenie przez Skarżącą, mimo wezwania, odpisów deklaracji za 2011 r. złożonych w urzędzie skarbowym w związku z prowadzoną przez nią działalnością gospodarczą, którą zgodnie z oświadczeniem zakończyła w sierpniu bieżącego roku. Dodatkowo odniesiono się również do kosztów utrzymania zadeklarowanych przez Skarżącą – Sąd wskazał, iż znacznie przekraczają one kwotę wynagrodzenia z tytułu umowy o pracę. W związku z brakiem znacznego zadłużenia na kontach bankowych Skarżącej (dodatnie saldo) oraz nie korzystaniem przez Wnioskodawczynię z linii kredytowych Sąd pierwszej instancji ocenił przedłożone przez Skarżącą informacje jako niepełne, a wręcz niewiarygodne, nie pozwalające ocenić rzeczywistej sytuacji strony.
W zażaleniu na powyżej powołane rozstrzygniecie Skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od opłaty od skargi kasacyjnej, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu Skarżąca podniosła, iż nie zgadza się z twierdzeniem Sądu, że oświadczenia przez nią złożone są niepełne, a także uważa, iż dostarczyła wystarczającą ilość dokumentów do oceny składanego przez nią wniosku. Dodatkowo wskazała, iż we wcześniejszych okresach uzyskiwała wyższe dochody, które umożliwiały jej pokrycie wydatków, a utrata znacznej części owych dochodów nie była możliwa do przewidzenia, w związku z powyższym nie poczyniła ona stosownych oszczędności.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Jak już podkreślono w toku postępowania instytucja prawa pomocy, a w jej zakresie zwolnienie od kosztów sądowych, ma charakter wyjątkowy - jest swoistym odstępstwem od ogólnej zasady wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Instytucja ta ma zapewnić możliwość dochodzenia praw przed sądem osobom, które nie są w stanie uiścić kosztów postępowania sądowego samodzielnie oraz stanowi gwarancję realizacji konstytucyjnej zasady prawa strony do sądu. Korzystanie z prawa pomocy, zgodnie z dyspozycją art. 246 p.p.s.a., musi być związane z wystąpieniem szczególnych okoliczności, przez wzgląd na które udział strony w postępowaniu jest obiektywnie i rzeczywiście niemożliwy bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ( np. w postanowieniu z dnia 16 grudnia 2010r., sygn. akt II GZ 409/10; niepubl. ) jednolicie przyjmuje się, iż ciężar udowodnienia trudnej sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie tego prawa i to strona ma wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien wykazać, należycie udowodnić oraz udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie informacji przekazanych przez stronę Sąd dokonuje merytorycznej oceny pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji trafnie wskazał, iż przedstawione przez stronę dokumenty i wyjaśnienia złożone we wniosku nie obrazują w wystarczającym stopniu sytuacji materialnej Skarżącej. Jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych, niewykonanie wezwania (na mocy art. 255 p.p.s.a.) do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 7 lipca 2010r., sygn. akt II GZ 143/10, post. NSA z 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06; niepubl.). W tym zakresie sąd administracyjny nie przeprowadza dochodzenia, gdyż to wnioskodawca powinien dostatecznie wykazać zasadność złożonego wniosku. Samo przekonanie strony o tym, że przysługuje jej prawo pomocy nie uzasadnia uwzględnienia zażalenia ( por. post. NSA z dnia 15 czerwca 2010 r., sygn. akt II OZ 530/10; niepubl. ).
Dodatkowo z akt sprawy wynika, że Skarżąca pozostaje w związku małżeńskim, mieszka z mężem, jednak nie prowadzą oni wspólnego gospodarstwa domowego. Mąż wnioskodawczyni utrzymuje córkę, a także mieszkanie pozostające jego własnością. Z oświadczeń złożonych przez stronę wynika, że Skarżąca nie ponosi bieżących kosztów utrzymania domu, a kwota miesięcznych wydatków zadeklarowana we wniosku (1.000 zł) stanowi wyłącznie koszty codziennej konsumpcji, środków higienicznych i innych zakupów. W odniesieniu do przedstawionego stanu faktycznego wskazać należy, że fakt prowadzenia osobnych gospodarstw domowych Skarżącej i jej męża nie jest okolicznością przemawiającą za przyznaniem prawa pomocy. W świetle przepisów prawa rodzinnego rozdzielność majątkowa pomiędzy małżonkami odnosi się do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Przede wszystkim dotyczy zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także samodzielnego dysponowania swoim majątkiem. Jak wskazał przykładowo Naczelny Sąd Administracyjny w orzeczeniu z dnia 30 marca 2010 r., sygn. akt II FZ 102/10, rozdzielność majątkowa nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego ( obowiązek taki wynika z art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego), a ponadto nie uzasadnia odmowy udzielenia informacji na temat sytuacji majątkowej drugiego małżonka – Skarżąca nie złożyła żadnych dokumentów, które pozwoliłyby na ustalenie sytuacji finansowej małżonka. Co więcej, tylko na podstawie wniosku złożonego przez Skarżącą na etapie skargi wniesionej w przedmiotowej sprawie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego można było pozyskać informacje o stanie cywilnym Wnioskodawczyni.
Zdaniem Sądu Skarżąca nie wykazała okoliczności niezbędnych do pozytywnego rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Treść oświadczeń złożonych we wniosku nie daje wystarczających podstaw do uznania, że nie jest ona w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.