II FZ 331/15

II FZ 331/15 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2015-05-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2015-04-08
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Małgorzata Wolf- Kalamala /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne
Prawo pomocy
Sygn. powiązane
I SA/Lu 975/14 - Wyrok WSA w Lublinie z 2015-09-25
II FSK 311/16 - Postanowienie NSA z 2017-07-31
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2012 poz 270
art. 246 par. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Wolf - Kalamala po rozpoznaniu w dniu 15 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia B. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 19 lutego 2015 r., sygn. akt I SA/Lu 975/14 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi B. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 6 sierpnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. postanawia oddalić zażalenie.
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 19 lutego 2015 r., sygn. akt I SA/Lu 975/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odmówił skarżącemu B. B. przyznania prawa pomocy.
W uzasadnieniu orzeczenia wyjaśniono, że w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi B. B. zwrócił się z wnioskiem o zwolnienie go od kosztów sądowych. Skarżący oświadczył, że z dniem 1 grudnia 2013 r. zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej i od tego czasu zatrudniony jest na umowę o pracę z kwotą wynagrodzenia 7.000 zł brutto. Jest to jedyny dochód, z którego utrzymuje się on i jego rodzina (żona i dwójka dzieci). Małżonka skarżącego zajmuje się domem i nie pracuje zawodowo. Ponadto skarżący dodał, że płaci alimenty na rzecz czwórki dzieci z pierwszego małżeństwa w wysokości po 500 zł miesięcznie.
W zakresie posiadanego majątku skarżący wskazał na działkę o pow. 800 m² zabudowaną domem jednorodzinnym o pow. 150 m² w miejscowości K., prawo odrębnej własności lokalu mieszkalnego o pow. 118 m² z udziałem w gruncie położonego w L., nieruchomość rolną w miejscowości S. o pow. 1,03 ha fiz. oraz samochód osobowy marki Audi rok prod. 2002. Zaznaczył, że nie posiada oszczędności, gdyż wszystkie posiadane środki w kwocie 140.772 zł wpłacił na rzecz organu podatkowego tytułem zabezpieczenia wykonania wydanych decyzji podatkowych.
W odpowiedzi na wezwanie skarżący nadesłał m.in. wyciągi z dwóch rachunków bankowych, deklarację podatkową podatku dochodowego od osób fizycznych za 2013 r., umowę ustanowienia rozdzielności majątkowej małżeńskiej, zaświadczenie o zakończeniu prowadzenia działalności gospodarczej, nakazy podatkowe oraz wyciągi ksiąg wieczystych posiadanych nieruchomości, dowody przelewów pieniężnych tytułem alimentów oraz rachunki za energię elektryczną, telefon i wodę.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w motywach rozstrzygnięcia wskazał, że analiza stanu faktycznego nie pozwala na uznanie, by skarżący spełniał przesłanki przyznania prawa pomocy wymienione w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a."). Zdaniem Sądu, decydujące znaczenie dla takiej kwalifikacji ma ocena zdolności płatniczej strony z uwzględnieniem osiąganych obecnie i w przeszłości dochodów, posiadanego majątku oraz wolnych środków pieniężnych. Obok aktualnie uzyskiwanych miesięcznych dochodów Sąd zwrócił uwagę na przychód osiągnięty przez skarżącego w 2013 r. w kwocie 1.004.188,42 zł (dochód – 637.137,61 zł). Ponadto Sąd zauważył, że skarżący w dniu 3 października 2014 r., tj. w okresie wnoszenia skarg posiadał na rachunku bankowym środki pieniężne w wysokości 91.250,65 zł. Skarżący jest również posiadaczem majątku znacznej wartości (domu jednorodzinnego, nieruchomości rolnej o pow. 1,03 ha, odrębnej własności lokalu mieszkalnego i samochodu osobowego). Sąd podkreślił, że nie jest prawdą, że skarżący dokonał zabezpieczenia wykonania decyzji podatkowych w okresie poprzedzającym wniesienie skarg, przeznaczając na ten cel posiadane we wskazanej wysokości środki. Zestawienie dat wniesienia skargi (23 września 2014 r.) i dokonania wpłaty kwoty 140.772 zł tytułem zabezpieczenia do depozytu (5 grudnia 2014 r.) jednoznacznie to potwierdza.
Mając powyższe na względzie Sąd uznał, że uiszczenie przez skarżącego wpisu od skargi nie tylko w tej ale we wszystkich (trzech) sprawach w łącznej kwocie 5.500 zł nie powinno stanowić dla niego wydatku niemożliwego czy nazbyt dolegliwego. Sąd ocenił również jako nieuzasadnioną odmowę udzielenia informacji na temat sytuacji majątkowej małżonki z uwagi na istnienie rozdzielności majątkowej, w sytuacji, gdy skarżący prowadzi z żoną wspólne gospodarstwo domowe.
W zażaleniu na powyższe postanowienie B. B., wnosząc o zmianę orzeczenia poprzez zwolnienie od wpisu od skargi, zarzucił sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, że wyłącznie uprawnionymi do skorzystania z prawa pomocy są osoby określone przez Sąd jako "ubogie" bez sprecyzowania tego pojęcia w oparciu o przepisy p.p.s.a. Skarżący argumentował, że wykazał przesłanki przyznania prawa pomocy, Sąd zaś powinien był uwzględnić okoliczność zabezpieczenia zaległości podatkowych przez stronę jako okoliczności istniejącej w dacie rozpoznawania wniosku i mającej wpływ na możliwości zarobkowe i majątkowe skarżącego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Podkreślenia wymaga, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy, prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą fizyczną, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z brzmienia powołanych przepisów jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i należycie uzasadnić podstawę żądania. Zadaniem podmiotu wnioskującego o prawo pomocy jest zatem przedstawienie w sposób wiarygodny i przekonujący okoliczności usprawiedliwiających odstąpienie od obowiązku pokrycia kosztów sądowych. Nie jest natomiast rolą Sądu zastępowanie strony w poszukiwaniu racji przemawiających za uwzględnieniem wniosku. Obowiązkiem Sądu jest bowiem dokonanie wnikliwej oceny twierdzeń i dowodów przedłożonych przez stronę zgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, a w konsekwencji rozstrzygnięcie, czy sytuacja materialna i osobista strony daje podstawy do skorzystania ze zwolnienia przewidzianego w art. 245 p.p.s.a.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu.
Sąd pierwszej instancji trafnie dostrzegł, że sytuacja materialna skarżącego nie uzasadnia skorzystania przez niego ze zwolnienia od kosztów sądowych, także przy uwzględnieniu łącznej wysokości wszystkich wpisów należnych w trzech zainicjowanych przez skarżącego sprawach (kwota łączna 5.500 zł). Brak bowiem podstaw do stwierdzenia, że wskazane przez niego okoliczności świadczą o tak ciężkiej sytuacji majątkowej, która nie pozwalałaby na pokrycie ciężarów związanych z prowadzonym postępowaniem bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego rodziny. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela sformułowanych w tym zakresie zarzutów strony zawartych w zażaleniu. Sąd pierwszej instancji zasadnie zwrócił uwagę na wartość osiągniętych przez skarżącego w 2013 r. przychodów i dochodów, które przekraczały odpowiednio: kwotę jednego miliona zł (przychód) i kwotę sześciuset trzydziestu tysięcy zł (dochód). Dane te jednoznacznie świadczyły o znacznym rozmiarze prowadzonej przez stronę działalności gospodarczej, co nie pozostawało bez wpływu na ocenę rzeczywistych możliwości finansowych skarżącego, szczególnie w kontekście możliwości poczynienia przez niego stosownych oszczędności. Istotny pozostawał również bieżący status materialny skarżącego. Z przedłożonych przez B. B. dokumentów i złożonych oświadczeń wynikało, że skarżący uzyskuje stały miesięczny dochód w kwocie 7.000 zł brutto, wywiązuje się z ciążących na nim obowiązków finansowych (w tym obowiązku alimentacyjnego), a ponadto jest właścicielem kilku nieruchomości, który w okresie inicjowania postępowania sądowoadministracyjnego dysponował znacznymi oszczędnościami (kwotą ponad dziewięćdziesięciu tysięcy zł). Rację miał więc Sąd pierwszej instancji wskazując, że prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym nie jest adresowana do osób takich jak skarżący, a jedynie wnioskodawców, którzy wykażą, że ich sytuacja majątkowa jest trudna i nie pozwala na pokrycie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Nie sposób przy tym zgodzić się z sugestiami autora zażalenia jakoby z obowiązku badania sytuacji majątkowej strony na dzień złożenia wniosku o prawo pomocy wynikał zakaz uwzględniania okoliczności mających miejsce w okresie poprzedzającym zgłoszenie żądania lub w dniu jego zgłoszenia (co miało miejsce w niniejszej sprawie, bowiem w dniu 5 grudnia 2014 r. skarżący złożył zarówno wniosek o prawo pomocy, jak i dokonał przelewu kwoty 140.772 zł tytułem zabezpieczenia wykonania decyzji podatkowych).
Na marginesie powyższego zauważyć również należy, że przedstawione przez skarżącego dane nie odzwierciedlały w sposób kompleksowy jego kondycji finansowej. Przykładowo – mimo stosownego wezwania – w aktach sprawy brak jest szczegółowych informacji na temat miesięcznych wydatków skarżącego czy stanu majątkowego małżonki. Skarżący poprzestał bowiem na przekazaniu rachunków za wodę, energię i usługi telekomunikacyjne oraz przelewów bankowych dotyczących alimentów, bez wyszczególnienia jakichkolwiek innych wydatków (związanych np. z wyżywieniem, ubraniem, środkami czystości czy lekarstwami dla żony, o których wspominał w oświadczeniu PPF). W odniesieniu do małżonki skarżący wyjaśnił jedynie, że z uwagi na pozostawanie w ustroju rozdzielności majątkowej nie jest w stanie udzielić żądanych informacji. Jednocześnie oświadczył, że małżonka nie pracuje i nigdy nie była zarejestrowana jako bezrobotna, prowadzi gospodarstwo domowe i pozostaje na jego utrzymaniu. Zasadnie więc Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę, że pominięcie danych dotyczących sytuacji majątkowej żony stanowiło dodatkową przyczynę nieuwzględnienia wniosku. Obraz rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącego nie był bowiem pełny, zaś przestawione dane i prezentowane twierdzenia nie uzasadniały stanowiska jakoby zgromadzenie środków na poniesienie kosztów postępowania było obiektywnie niemożliwe.
Ze wskazanych wyżej przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.