II FZ 200/16

II FZ 200/16 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2016-05-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2016-03-24
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Antoni Hanusz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6115 Podatki od nieruchomości
Hasła tematyczne
Prawo pomocy
Sygn. powiązane
I SA/Lu 916/15 - Postanowienie WSA w Lublinie z 2016-06-30
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2012 poz 270
art. 246 par. 1 pkt 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Antoni Hanusz po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia S. K. i W. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie w przedmiocie prawa pomocy w zakresie całkowitym z dnia 25 lutego 2016 r., sygn. akt I SA/Lu 916/15 w sprawie ze skargi S. K. i W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu z dnia 28 lipca 2015 r., nr [...] w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2010 r. oraz podatku od nieruchomości za lata 2011- 2013 postanawia oddalić zażalenie.
Uzasadnienie
1. Postanowieniem z dnia 25 lutego 2016 r., sygn. akt I SA/Lu 916/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odmówił S. K. i W. K. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie Sąd pierwszej instancji wskazał, że skarżący oświadczyli, iż wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe. Źródłem ich utrzymania są świadczenia emerytalno-rentowe w wysokości 795 zł i 2.114 zł brutto oraz dochód z wynajmu mieszkania w kwocie 600 zł. Odnośnie posiadanego majątku, wskazali na dom o powierzchni 164,50 m2 i budynki gospodarcze o pow. 94 m2 o łącznej wartość ok. 500.000 zł. W rubryce mieszkanie wnioskodawcy wskazali powierzchnię 164 m2, o wartości 500.000 zł. Ponadto posiadają udział w wielkości 1/12 części w nieruchomościach gruntowych o pow. 6669 m2 oraz wierzytelności na kwotę 6.600 zł. Jednocześnie wskazali na swoje problemy zdrowotne, które utrudniają im występowanie przed sądem. Przedstawiając kwestie wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego skarżących wskazali, że składają się na nie: kredyty hipoteczne i gotówkowe, w tym w instytucjach parabankowych, a także koszty obsługi kart kredytowych stanowiące łącznie kwotę 3.050 zł. Pozostałe miesięczne wydatki, na które składają się opłaty za energię elektryczną, gaz, telefon, internet i śmieci oraz koszt zakupu leków i podatek od nieruchomości wnioskodawcy oszacowali łącznie na kwotę 1.688 zł.
W ocenie Sądu pierwszej instancji skarżący nie wykazali w sposób wiarygodny wysokości swoich miesięcznych dochodów. Sąd zwrócił uwagę na dysproporcję pomiędzy uzyskiwanymi przez skarżących dochodami, a wskazanymi comiesięcznymi wydatkami, które nie obejmują kosztów wyżywienia czy zakupu środków czystości. Ze złożonych we wnioskach o przyznanie prawa pomocy oświadczeń wynika, że skarżący ponoszą co miesiąc wydatki przekraczające o ponad 1.000 zł uzyskiwane dochody, nie wskazując jednocześnie źródeł ich finansowania. Następnie Sąd zauważył, że posiadają oni niezbyt wysokie ale stałe źródła dochodu w postaci świadczeń emerytalnych i rentowych oraz czynszu najmu oraz znaczny majątek w postaci nieruchomości. Skarżący posiadają również wierzytelności o znacznej wartości, zwłaszcza jeśli ocenia się ich wysokość w zestawieniu z kosztami postępowania w sprawie niniejszej i ewentualnego ustanowienia w niej fachowego pełnomocnika.
Ponadto zdaniem Sądu argumentem za przyznaniem prawa pomocy w żądanym zakresie nie może być ani fakt zaciągnięcia przez wnioskodawców kredytów i konieczność ich spłaty w miesięcznych ratach, ani "przyczynienie się" przez organy administracji do obecnej sytuacji stron, w tym do konieczności prowadzenia postępowania sądowego. Sąd podniósł, że obowiązek spłaty zobowiązań finansowych ma oczywiście wpływ na sytuację majątkową stron, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o przyznaniu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
2. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wnieśli o jego zmianę poprzez uwzględnienie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. W uzasadnieniu wskazali, że "Wydając Postanowienie Sąd wziął pod uwagę jedynie część naszego oświadczenia, która stanowi o uzyskiwanych przez nas dochodach i posiadanym przez nas majątku. W szczególności, nie zostało uwzględnione, iż znajdujemy się w trudnej sytuacji zdrowotnej. Oboje jesteśmy emerytami, jak Sąd słusznie zauważył, osiągamy niewielki dochód z racji świadczeń emerytalnych, który po jego zsumowaniu a następnie przeliczeniu na członka rodziny oscyluje około minimalnego wynagrodzenia za pracę netto. Biorąc po uwagę koszty życia, wyżywienia, leki oraz rachunki, nie wystarczają one jednak na zaspokojenie naszych potrzeb. Również posiadany przez nas majątek, choć mogący wyglądać na znaczny, nie przynosi nam dochodu".
3. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem rozstrzygnięcie podjęte przez Sąd pierwszej instancji odpowiada prawu. Zgodnie z treścią art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej "p.p.s.a."), strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.
W myśl przepisu art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Powyższy wniosek znajduje dodatkowe potwierdzenie w treści przepisu
rt. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez nią dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły ustawowe przesłanki przemawiające za uwzględnieniem złożonego wniosku.
Wymaga podkreślenia, że zgodnie z art. 243 p.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony. Zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. Wnioskujący ma zatem przekonać sąd o tym, że jego sytuacja materialna nie pozwala na pokrycie kosztów toczącego się postępowania. Ponadto zauważyć należy, że podmiot występujący na drogę postępowania sądowego powinien mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że skarżący nie wykazali w sposób przekonujący, iż znajdują się w sytuacji uzasadniającej przyznanie im prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Sąd, na podstawie nadesłanych przez stronę dokumentów źródłowych, przeanalizował ich sytuację materialną, dokonując również zestawienia zadeklarowanych miesięcznych wydatków z uzyskiwanymi dochodami. W tym zakresie Wojewódzki Sąd Administracyjny powziął wątpliwość i szereg nieścisłości i niejasności w oświadczeniach składanych przez wnioskodawców. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w sytuacji, gdy wydatki przekraczają wskazany miesięczny dochód, zasadnie Sąd pierwszej instancji uznał, iż rzeczywista sytuacja materialna skarżących nie została wykazana. Niemożność pokrycia kosztów toczącego się postępowania nie została zatem wiarygodnie udokumentowana. Dokumenty i oświadczenia przedłożone przez wnioskodawców, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie pozwalają na ocenę ich rzeczywistej sytuacji finansowej i zdolności płatniczych. Przedstawione miesięczne wydatki nie korelują z zadeklarowanym miesięcznym dochodem, przewyższając podane przez skarżących wpływy finansowe. Powyższa nieścisłość podważa wiarygodność przedstawionych informacji, wobec czego wniosek może budzić uzasadnione wątpliwości, co do wiarygodności zawartych w nim oświadczeń. Wykazane w rozpoznawanej sprawie nieścisłości uniemożliwiają zatem uznanie, że wnioskujący o przyznanie prawa pomocy nie są w stanie ponieść kosztów związanych z toczącym się postępowaniem sądowoadministracyjnym.
Należy również zwrócić uwagę na okoliczność, że z treści wniosku skarżących oraz złożonych materiałów dowodowych wynika, że ponoszą oni znaczne wydatki na pokrycie prywatnych zobowiązań. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaciągnięcie kredytów bądź innych zobowiązań, a co za tym idzie w konsekwencji obowiązek ich późniejszego zwrotu i spłaty, nie przesądzają automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy. Tym samym, występując na drogę postępowania sądowoadministracyjnego, skarżący powinni liczyć się z koniecznością przeznaczenia środków finansowych na koszty postępowania w zainicjowanej przez siebie sprawie i traktować je na równi z innymi należnościami wynikającymi z zaciągniętych zobowiązań prywatnoprawnych.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.