II FZ 195/11

II FZ 195/11 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2011-06-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2011-04-22
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Stanisław Bogucki /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne
Prawo pomocy
Sygn. powiązane
II FSK 1876/11 - Wyrok NSA z 2012-04-13
II FZ 547/10 - Postanowienie NSA z 2010-10-19
I SA/Ke 430/10 - Wyrok WSA w Kielcach z 2010-12-22
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie i przyznano prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 246 par. 1, art. 259 par. 1, art. 260, art. 255, art. 199, art. 188
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Dz.U. 1997 nr 88 poz 553
art. 233 par. 1.
Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny.
Tezy
Brak możliwości przedłożenia przez wnioskujących o prawo pomocy dokumentów źródłowych, o których mowa w art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), na skutek m.in. rozdzielności majątkowej z małżonkiem, który odmawia ujawnienia informacji o swoim majątku lub jego konkretnych składnikach, nie może jednoznacznie przesądzać o braku podstaw do przyznania prawa pomocy. Okoliczność taka podlega za każdym razem ocenie sądu administracyjnego w świetle zebranych w aktach sprawy oświadczeń wnioskodawcy i innych przedłożonych dokumentów źródłowych.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Stanisław Bogucki po rozpoznaniu w dniu 15 czerwca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 6 kwietnia 2011 r., sygn. akt I SA/Ke 430/10 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi M. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 11 maja 2010 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2004 r. postanawia: I. uchylić zaskarżone postanowienie, II. przyznać prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi kasacyjnej powyżej kwoty 50 zł (pięćdziesiąt złotych).
Uzasadnienie
1. Postanowieniem z dnia 6 kwietnia 2011 r. o sygn. akt I SA/Ke 430/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił wniosek M. P. (dalej: Skarżąca) o zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi Skarżącej na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 11 maja 2010 r., nr [...], wydanej w przedmiocie podatku dochodowego za 2004 r. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej w skrócie: p.p.s.a.).
2. Przebieg postępowania przed Sądem pierwszej instancji:
2.1. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie WSA w Kielcach podał, że Skarżąca (reprezentowana przez ustanowionego w ramach prawa pomocy doradcę podatkowego) w dniu 28 lutego 2011 r. zwróciła się z wnioskiem sporządzonym na urzędowym formularzu PPF o zwolnienie od kosztów sądowych.
Wniosek uzasadniony został faktem, że źródłem uzyskiwanego przez Skarżącą dochodu był zasiłek dla bezrobotnych w wysokości około 500 zł miesięcznie. Od połowy maja 2010 r. podjęła zatrudnienie z miesięcznym wynagrodzeniem w kwocie około 900 zł netto, przy czym jak twierdziła Skarżąca, kwota ta ledwie wystarcza na pokrycie najniezbędniejszych potrzeb. Ponadto, Skarżąca w dniu 30 listopada 2010 r. urodziła dziecko i spodziewa się z tego tytułu zwiększonych wydatków. Skarżąca wraz z rodziną mieszka u rodziców, którzy pokrywają koszty mieszkania. Mąż Skarżącej, z którym ustanowioną ma rozdzielność majątkową, prowadzi działalność gospodarczą i z tego tytułu osiąga dochód w wysokości 700 zł miesięcznie. Skarżąca nie wykazała majątku.
Ponadto, Skarżąca oświadczyła, że w szeregu wszczętych wcześniej sprawach przed WSA w Kielcach uzyskała zwolnienie od kosztów sądowych oraz pomoc doradcy podatkowego.
2.2. Po dokonaniu wstępnej analizy złożonego wniosku Referendarz WSA w Kielcach uznał, że dane w nim zawarte były nieaktualne, a tym samym niewystarczające do oceny stanu majątkowego i zdolności płatniczych Skarżącej, dlatego pismem z dnia 3 marca 2011 r. Skarżąca została wezwana do uzupełnienia w.w. wniosku poprzez: (a) udokumentowanie dochodów uzyskanych przez nią i jej męża w 2010 r.; (b) przedłożenie odpisu (kserokopii) zeznania podatkowego za rok 2009 jej oraz jej męża; (c) przedłożenie wyciągu lub wykazu z posiadanych przez Skarżącą oraz jej męża rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych za okres ostatnich 6 miesięcy; (d) przedłożenie oświadczenia, jaką kwotę miesięcznie przeznacza wraz z mężem i dziećmi na wydatki związane z życiem codziennym np. produkty żywnościowe, inne podstawowe środki niezbędne do życia; (e) określenie i udokumentowanie wysokości miesięcznych kosztów utrzymania domu np. energia, ogrzewanie, media, telefon; (f) przedłożenie zaświadczenia z Urzędu Gminy R. na okoliczność posiadania przez nią i jej męża nieruchomości na terenie Gminy R.; (g) przedłożeniu oświadczenia, kto jest właścicielem domu w miejscowości D. [...], w którym zamieszkuje wraz z rodziną.
2.3. W dniu 15 marca 2011 r. w odpowiedzi na wezwanie Skarżąca przedłożyła: (a) kserokopię informacji PIT-11 o uzyskaniu dochodu ze stosunku pracy za okres od 10 maja 2010 r. do 31 grudnia 2010 r. w kwocie 4.123,76 zł, (b) kserokopię informacji PIT-11 o uzyskaniu świadczenia wypłacanego z Funduszów Pracy i Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od 1 stycznia 2010 r. do 31 grudnia 2010 r. w kwocie 3.918,50 zł, (c) kserokopię informacji PIT-40A o uzyskaniu zasiłku pieniężnego z ubezpieczenia społecznego za rok podatkowy 2010 w kwocie 3.295,56 zł, (d) kserokopię zeznania podatkowego PIT-36 za rok 2009 złożonego wspólnie z mężem (w którym wykazała z działalności gospodarczej przychód w kwocie 2.898.816,89 zł, koszty w kwocie 3.038.386,20 zł, oraz stratę w kwocie 139.569,31 zł, z innych źródeł Skarżąca wykazała dochód w kwocie 4.597,97 zł, mąż skarżącej z działalności gospodarczej wykazał przychód w kwocie 4.574,14 zł, koszty 20.039,12 zł oraz stratę 15.464,98 zł, z innych źródeł wykazał dochód 7.475,46 zł, małżonkowie wykazali nadpłatę w łącznej kwocie 11.634,00 zł), (e) kserokopię pisma z dnia 14 marca 2011 r. informującego, że Skarżąca od dnia 10 maja 2010 r. zatrudniona jest w Firmie Handlowej, a od dnia 1 grudnia 2010 r. przebywa na urlopie macierzyńskim, (f) kserokopię aktu notarialnego z dnia 27 stycznia 2010 r. o ustanowieniu rozdzielności majątkowej.
Ponadto, Skarżąca oświadczyła, że nie posiada żadnych rachunków bankowych, a mąż nie udostępnił jej wglądu do swoich rachunków. Skarżąca wykazała, że wraz z mężem ponoszą miesięcznie wydatki na utrzymanie rodziny w kwocie około 900 – 1.100 zł, na inne wydatki około 500 – 600 zł. Skarżąca oświadczyła, że właścicielami domu w miejscowości D. [...], w którym mieszka są jej rodzice. Skarżąca podała również, że nie posiada z mężem żadnych nieruchomości na terenie gminy R., natomiast z gminy nie uzyskała żadnego zaświadczenia na tę okoliczność, poinformowano skarżącą, że Urząd Gminy nie wydaje takich zaświadczeń.
2.4. Postanowieniem z dnia 23 marca 2011 r. Referendarz sądowy WSA w Kielcach oddalił wniosek Skarżącej z dnia 22 lutego 2011 r. o przyznanie prawa pomocy.
2.5. Od powyższego orzeczenia Skarżąca wniosła sprzeciw, w którym zmodyfikowała wniosek o prawo pomocy wnosząc o zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej. Skarżąca oświadczyła, że na urzędowym formularzu błędnie zaznaczyła, że wnioskuje o zwolnienie od kosztów sądowych podczas gdy powinna zaznaczyć, że wnioskuje o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, tj. zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej. W złożonym sprzeciwie skarżąca podała, że po rozpatrzeniu jej pierwszego wniosku z dnia 20 lipca 2010 r. zostało jej przyznane w sprawie prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi oraz ustanowienia doradcy podatkowego. Skarżąca oświadczyła, że od tamtego czasu jej sytuacja nie uległa pogorszeniu, jednak mimo tego jej zdaniem wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów wpisu od skargi kasacyjnej. Skarżąca stwierdziła, że nie przedstawiła dowodów, co do wysokości dochodów męża wobec obiektywnej przeszkody, której pomimo obowiązku współdziałania małżonków dla dobra rodziny, nie była w stanie pokonać.
3. Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach:
3.1. Odmawiając Skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej Sąd pierwszej instancji stwierdził, że w.w. wniosek o zwolnienie od uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej nie był pierwszym wnioskiem Skarżącej w zakresie przyznania prawa pomocy. W dniu 20 lipca 2010 r. Skarżąca zwróciła się do WSA w Kielcach z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. Po rozpatrzeniu wniosku z dnia 20 lipca 2010 r. WSA w Kielcach postanowieniem z dnia 10 września 2010 r. przyznał Skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od uiszczenia wpisu sądowego od skargi ponad kwotę 20 zł oraz postanowieniem z dnia 9 listopada 2010 r. ustanowił dla Skarżącej doradcę podatkowego.
W ocenie Sądu pierwszej instancji, Skarżąca nie podniosła jakichkolwiek argumentów wskazujących na zmianę okoliczności przyjętych za podstawę w.w. postanowienia z dnia 10 września 2010 r. w przedmiocie zwolnienia od uiszczenia wpisu sądowego od skargi ponad kwotę 20 zł, które uzasadniałyby zmianę tego orzeczenia poprzez rozszerzenie zakresu przyznanego zwolnienia, a rozpatrywany w sprawie wniosek jest w istocie powtórzeniem treści wniosku złożonego w dniu 20 lipca 2010 r. Sąd pierwszej instancji zgodził się z orzekającym Referendarzem sądowym WSA w Kielcach, że do zmiany prawomocnego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy konieczna jest zmiana okoliczności sprawy - stanu majątkowego strony i jej możliwości płatniczych, przy czym kwestie te muszą być udokumentowane w tak samo rzetelnym stopniu, jak w pierwotnym wniosku o przyznanie prawa pomocy.
3.2. Wobec faktu, że złożone przez Skarżącą oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okazało się niewystarczające – na podstawie art. 255 ustawy p.p.s.a. – zażądano przedłożenia w terminie 7 dni w.w. dokumentów (por. pkt 2.3.). W związku z tym Sąd pierwszej instancji stwierdził, że Skarżąca już z samego faktu nałożenia na nią zobowiązania w trybie art. 255 p.p.s.a., tj. przedłożenia dodatkowych dokumentów celem usunięcia wątpliwości, co do określonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy jej możliwości płatniczych oraz wskazaniu, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować oddaleniem wniosku mogła wywieść, że złożone przez nią we wniosku oświadczenie uznano za niewystarczające oraz że zostanie obciążona negatywnymi skutkami związanymi z nieprzedłożeniem wymaganych dokumentów. Analiza materiału dowodowego wskazywała, zdaniem WSA w Kielcach, że Skarżąca nie wykazała, iż zaistniały ustawowe przesłanki rozszerzenia przyznanego jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd pierwszej instancji uznał oświadczenie Skarżącej za niewiarygodne, a jej rzeczywiste możliwości płatnicze za nadal budzące uzasadnione i istotne wątpliwości. Skarżąca nie przedłożyła bowiem wszystkich wymaganych dokumentów, które potwierdziłyby zasadność złożonego wniosku oraz pozwoliłyby na dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jej możliwości płatniczych. Skarżąca uchyliła się od przedstawienia dokumentów, które pozwoliłyby ustalić aktualną sytuację majątkową i finansową jej rodziny. Nie przedłożyła przede wszystkim dowodów wykazujących dochody męża oraz wyciągów z posiadanych przez jej męża rachunków bankowych, na których gromadzone są środki pieniężne, czym uniemożliwiła weryfikację złożonego oświadczenia w przedmiocie nieposiadania zasobów pieniężnych.
4. Stanowisko Skarżącej w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym:
4.1. Wnosząc do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie na w.w. postanowienie WSA w Kielcach (omyłkowo wskazane jako postanowienie z dnia 6 marca 2011 r.) Skarżąca (reprezentowana przez pełnomocnika – doradcę podatkowego) zażądała: (1) jego uchylenia w całości i przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w całości lub w części przewyższającej 50 zł lub (2) uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy WSA w Kielcach do ponownego rozpoznania.
4.2. Uzasadniając zażalenie Skarżąca stwierdziła, że Sąd pierwszej instancji bezpodstawnie i na jej niekorzyść rozstrzygnął fakt nieujawnienia przez nią informacji o sytuacji majątkowej męża, rozstrzygając przy tym wbrew logice. Nawet przyjmując, że w ramach obowiązku współdziałania małżonek Skarżącej: (1) był zobowiązany do ujawnienia jej informacji o swoich dochodach i majątku, (2) pokrywa wszystkie koszty funkcjonowania wspólnego gospodarstwa i utrzymuje Skarżącą, tak że cały jej rozporządzalny dochód pozostaje do jej wyłącznej dyspozycji, nie można było z tej okoliczności wyciągnąć wniosków uzasadniających odmowę udzielenia jej pomocy we wnioskowanym zakresie.
W ocenie Skarżącej, WSA w Kielcach błędnie rozpatrywał jej wniosek jako wniosek o zmianę wcześniejszego prawomocnego postanowienia o przyznanie prawa pomocy. W postępowaniu przed sądem pierwszej instancji Skarżąca korzystała z prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie z wpisu i przyznanie doradcy podatkowego. O ile jednak prawomocnie wyznaczony w sprawie doradca podatkowy działa we wszystkich instancjach sądowych, o tyle zwolnienie z wpisu od skargi traci swą moc z chwilą jej rozpatrzenia. Wniosek obecnie rozpatrywany Skarżąca złożyła używając przeznaczonego do tego druku, w którym zaznaczyła, że wnioskuje o zwolnienie z kosztów sądowych, podczas gdy powinna była zaznaczyć, iż wnioskuje o częściowe zwolnienie z kosztów sądowych. Formularz takiej możliwości jednak nie uwzględnia. Spowodowało to, że rozpatrujący sprawę Sąd pierwszej instancji błędnie uznał, że wniosek zmierza do zmiany wcześniejszego, prawomocnego postanowienia o zwolnieniu Skarżącej z wpisu od skargi.
Ponadto, Skarżąca stwierdziła, że WSA w Kielcach błędnie ocenił jej sytuację majątkową, stwierdzając, że Skarżąca ją przedstawiła selektywnie.
5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
5.1. Zażalenie ma usprawiedliwione podstawy, a zaskarżone postanowienie WSA w Kielcach nie odpowiada prawu. Trafnie Skarżąca podniosła, że błędnie Sąd pierwszej instancji odczytał jej wniosek o przyznanie prawa pomocy z dnia 28 lutego 2011 r. (k. 111 akt WSA w Kielcach) jako próbę zrewidowania postanowienia WSA w Kielcach z dnia 10 września 2010 r. (k. 32 akt WSA w Kielcach). Ponadto, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie można zaaprobować oceny sytuacji finansowej Skarżącej, która legła u podstaw zaskarżonego postanowienia.
5.2. Postanowieniem z dnia 10 września 2010 r., sygn. akt I SA/Ke, WSA w Kielcach przyznał Skarżącej prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od uiszczenia wpisu od skargi ponad 20 zł. W efekcie postanowienia NSA z dnia 19 października 2010 r. Sąd pierwszej instancji postanowieniem z dnia 9 listopada 2010 r. poszerzył zakres przyznanego prawa pomocy o ustanowienie dla Skarżącej doradcy podatkowego z urzędu (k. 58 akt WSA w Kielcach). Oba w.w. postanowienia swoim zakresem przedmiotowym nie obejmowały wpisu od skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, stąd nie można zgodzić się z oceną WSA w Kielcach, że w.w. wniosek Skarżącej z dnia 28 lutego 2011 r. można odczytać jako próbę zrewidowania zakresu przyznanej pomocy prawnej w.w. postanowieniami. W przebiegu postępowania sądowoadministracyjnego sprawa kwestia zwolnienia Skarżącej od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej pojawiła się na skutek wniesienia w.w. wniosku z dnia 28 lutego 2011 r. Swoją intencję w tym przedmiocie Skarżąca jednoznacznie wyraziła w sprzeciwie od postanowienia Referendarza sądowego WSA w Kielcach.
Nietrafnie, wobec powyższego, Sąd pierwszej instancji ocenił, że: "...rozpatrywany wniosek o zwolnienie od uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej jest ponownym wnioskiem skarżącej o przyznanie prawa pomocy. Przepisy ustawy p.p.s.a. przewidują możliwość wielokrotnego składania wniosku o przyznanie prawa pomocy, jednakże odmienna ocena sytuacji materialnej wnioskodawcy przy rozpoznawaniu kolejnego wniosku możliwa jest wyłącznie po zmianie istotnych okoliczności mających wpływ na tę ocenę" (s. 7 uzasadnienia zaskarżonego postanowienia). Wniosek Skarżącej o zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej należało ocenić jako nowy element w zakresie prawa pomocy w sprawie. W związku z tym Sąd pierwszej instancji był zobowiązany do zbadania zasadności w.w. wniosku w odniesieniu do aktualnej sytuacji Skarżącej, a nie w odniesieniu do wcześniej wykazanej sytuacji, która uzasadniała wcześniejsze przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi i przyznanie pełnomocnika z urzędu.
Oceniając, czy podmiot wnoszący o przyznanie prawa pomocy wypełnił ciążący na nim z mocy art. 246 p.p.s.a. obowiązek, sądy administracyjne powinny badać przedłożone oświadczenia i dokumenty źródłowe pod kątem aktualnej sytuacji finansowej wnioskodawcy (por. postanowienie NSA z dnia 13 lipca 2010 r., sygn. akt II FZ 307/10, publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). W rozpoznawanej sprawie odniesienie do wcześniejszej sytuacji Skarżącej było niezasadne, bowiem uzasadnieniem przyznania prawa pomocy była teraźniejsza (względem momentu rozstrzygnięcia WSA w Kielcach) niemożność Skarżącej w partycypowaniu w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego. Warunkiem przyznania Skarżącej wnioskowanego prawa pomocy nie było wykazanie przez nią zmiany jej sytuacji majątkowo-rodzinnej, która uzasadniałaby zmianę w.w. postanowień WSA w Kielcach. W tym zakresie stanowisko Sądu pierwszej instancji było wadliwe.
5.3. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji nieprawidłowo wypełnił ciążący na nim obowiązek rozstrzygnięcia na podstawie oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego Skarżącej, mając na względzie materiał zgromadzony w aktach sprawy.
W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia WSA w Kielcach dokonuje oceny postanowienia Referendarza sądowego tegoż Sądu z dnia 23 marca 2011 r., wyrażając swoją aprobatę dla tego rozstrzygnięcia. Tym samym WSA w Kielcach traktuje sprzeciw Skarżącej jako odwołanie, a siebie stawia w pozycji swoistego "sądu drugiej instancji". Należy zatem podkreślić, że sprzeciw wniesiony na podstawie art. 259 § 1 p.p.s.a. nie jest typowym środkiem odwoławczym, który może być traktowany analogicznie jak zażalenie na np. postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego. Jego wniesienie nie powoduje poddania orzeczenia wydanego przez referendarza sądowego, który oprotestowano sprzeciwem, ocenie sądu, ale w myśl art. 260 p.p.s.a. powoduje utratę mocy przez to orzeczenie i przejęcie sprawy do rozpoznania przez sąd (por. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, s. 721 i n.). Konsekwencją takiej natury sprzeciwu jest traktowanie orzeczenia referendarza sądowego jako "niebyłego", bowiem na skutek wniesienia sprzeciwu to zadaniem sądu jest samodzielne rozpoznanie sprawy "od nowa", a nie w sposób polegający na "ponownym rozpoznaniu". Tym samym nieprawidłowe są w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia odniesienia merytoryczne do w.w. postanowienia Referendarza sądowego WSA w Kielcach. Czynią one wątpliwym rozpoznanie wniosku Skarżącej przez Sąd pierwszej instancji w oparciu o oświadczenia i dokumenty zebrane w atakach sprawy. Dokonanie bowiem kontroli zasadności sprzeciwu jest w w.w. sytuacji procesowej błędnym zastosowaniem przepisów procedury, tj. art. 259 § 1 i art. 260 p.p.s.a. Na mocy tych przepisów wojewódzkie sądy administracyjne nie są uprawnione do kontroli zasadności sprzeciwów od orzeczeń referendarzy sądowych, lecz są zobowiązane do rozpoznania wniosków stron postępowania.
5.4. Błędnie WSA w Kielcach ocenił, że w rozpoznawanej sprawie Skarżąca "...uchyliła się od przedstawienia dokumentów, które pozwoliłyby ustalić aktualną sytuację majątkową i finansową jej rodziny. Nie przedłożyła przede wszystkim dowodów wykazujących dochody męża oraz wyciągów z posiadanych przez jej męża rachunków bankowych, na których gromadzone są środki pieniężne, czym uniemożliwiła weryfikację złożonego oświadczenia w przedmiocie nieposiadania zasobów pieniężnych" (s. 9 uzasadnienia zaskarżonego postanowienia). W odpowiedzi na wezwanie z dnia 3 marca 2011 r. Skarżąca przedłożyła m.in. oświadczenie o nieposiadaniu rachunków bankowych oraz o kosztach miesięcznych utrzymania rodziny (k. 123 akt WSA w Kielcach). Skarżąca oświadczyła także, dlaczego nie jest w stanie przedstawić wyciągów z rachunków bankowych męża. Nie można zatem ocenić, że postępowanie Skarżącej było "uchyleniem się" od wykonania w.w. wezwania.
5.5. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego odrębnego rozważenia wymaga kwestia, czy Skarżąca wyczerpująco wykonała w.w. wezwanie z dnia 3 marca 2011 r. oraz czy na podstawie przedłożonych oświadczeń i dokumentów zasadnym było przyznanie prawa pomocy.
WSA w Kielcach przyjął, że z samego faktu nałożenia na Skarżącą zobowiązania w trybie art. 255 ustawy p.p.s.a., tj. "...przedłożenia dodatkowych dokumentów celem usunięcia wątpliwości, co do określonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy jej możliwości płatniczych oraz wskazaniu, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować oddaleniem wniosku mogła wywieść, że złożone przez nią we wniosku oświadczenie uznano za niewystarczające oraz że zostanie obciążona negatywnymi skutkami związanymi z nieprzedłożeniem wymaganych dokumentów" (s. 9 uzasadnienia zaskarżonego postanowienia). Nie można podzielić tego stanowiska Sądu pierwszej instancji.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w zakresie, w jakim dochody i obciążenie finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskodawcy o prawo pomocy, tj. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, wojewódzkie sądy administracyjne są uprawione na podstawie art. 255 p.p.s.a. do wzywania o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy (por. postanowienie NSA z dnia 10 marca 2011 r., publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Należy bowiem mieć na względzie, że oceniając zasadność przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie częściowym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, należy odnieść sytuację majątkową wnioskodawcy do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 4 stycznia 2011 r., sygn. akt II FZ 681/10, publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).
Jednakże brak możliwości przedłożenia w.w. dokumentów źródłowych przez wnioskodawców na skutek m.in. rozdzielności majątkowej z małżonkiem, który – jak w rozpoznawanej sprawie – odmawia ujawnienia informacji o swoim majątku lub jego konkretnych składnikach, nie może jednoznacznie przesądzać o braku podstaw do przyznania prawa pomocy. Na mocy w.w. przepisu p.p.s.a. sądy administracyjne mogą nakładać obowiązku jedynie na podmioty wnioskujące o przyznanie prawa pomocy. Obiektywne przeszkody w postaci braku współpracy małżonka, względem którego wnioskodawca ma ustanowioną rozdzielność majątkową, nie może automatyczne przemawiać na niekorzyść wnioskodawcy. Jest to bowiem zachowanie osoby trzeciej, która nie jest uczestnikiem postępowania sądowoadministracyjnego i za którą wnioskodawca nie ponosi odpowiedzialności. Spełnienie warunkom art. 246 § 1 p.p.s.a. wymaga od wnioskujących o prawo pomocy ustosunkowania się do wezwania skierowanego do nich przez sąd administracyjny na mocy art. 255 p.p.s.a. i podjęcia wszelkich niezbędnych działań dla wykonania tego wezwania. Efekt działań wnioskodawców, w postaci przedłożonych oświadczeń i dokumentów źródłowych, podlega za każdym razem ocenie sądu. Należy przy tym mieć na względzie, że oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy składane są pod reżimem odpowiedzialności karnej z art. 233 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 ze zm.), o czym świadczy stosowane pouczenie na formularzach urzędowych wniosku o prawo pomocy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w.w. reżim prawny obejmuje także oświadczenia składane w odpowiedzi na wezwanie, o którym mowa w art. 255 p.p.s.a.
W rozpoznawanej sprawie zasadnie Skarżąca podnosi w zażaleniu, że wykonała w.w. wezwanie z dnia 3 marca 2011 r. Wskazała powód niemożności przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych męża. Jednocześnie uwzględnić należy, że pod w.w. odpowiedzialnością karną, oświadczyła we wniosku o przyznanie prawa pomocy o znanych sobie dochodach męża – 700 zł z działalności gospodarczej (k. 113 akt WSA w Kielcach). Z dodatkowego oświadczenia, przedłożonego w odpowiedzi na w.w. wezwanie WSA w Kielcach wynika, że łącznie potraktowane dochody Skarżącej i męża konsumowane są na comiesięczne potrzeby bytowe rodziny. Stąd uwzględniając materiał zebrany w aktach sprawy oraz okoliczność, że od czasu przyznania Skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu do skargi oraz przyznania pełnomocnika z urzędu, sytuacja Skarżącej nie poprawiła się, WSA w Kielcach powinien był ocenić, że zasadnym jest zwolnienie Skarżącej od wpisu od skargi kasacyjnej, który w sprawie wynosi 1.994 zł. Przy miesięcznych dochodach rodziny Skarżącej w kwocie 1.600 zł, zamieszkiwaniu u rodziców Skarżącej oraz sytuacji rodzinnej (obowiązku opieki na córką) w.w. wpis od skargi kasacyjnej w pełnej jego kwocie należy ocenić jako przekraczający możliwości Skarżącej partycypowania w kosztach postępowania kasacyjnego. Oceniając wysokość zwolnienia od wpisu od skargi kasacyjnej należy obok powyższej całościowej oceny sytuacji Skarżącej uwzględnić jej możliwości finansowe zadeklarowane w zażaleniu, tj. wniosek o zwolnienie od w.w. wpisu ponad kwotę 50 zł. Wskazuje on jednoznacznie, że Skarżąca jest w stanie tak zaplanować gospodarowanie swoimi środkami, aby ponieść ciężar kosztów sądowych w w.w. wysokości. Stąd uwzględniając ogólną zasadę partycypacji strony w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego, wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., należy przychylić się do w.w. wniosku Skarżącej.
5.6. Wobec powyższych okoliczności oraz braku związania Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami zażalenia, orzeczono na podstawie art. 188 w związku z art. 197 § 1 i 2 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. jak w sentencji, uwzględniając alternatywny wniosek Skarżącej co do możliwości poniesienia przez nią wpisu od skargi kasacyjnej do kwoty 50 zł.