II FW 3/08

II FW 3/08 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2008-07-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2008-04-18
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Antoni Hanusz
Jan Rudowski /przewodniczący/
Sławomir Presnarowicz /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Urząd Skarbowy
Treść wyniku
Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 4 w zw. z art. 15 par. 1 pkt 4, art. 15 par. 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Dz.U. 2001 nr 124 poz 1361
art. 100
Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 11 października 2001 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o księgach wieczystych i hipotece.
Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
art. 157 "a", art. 159, art. 110c
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 166 ust. 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
art. 22 par. 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Tezy
Zajęcie zabezpieczające w postaci ustanowienia hipoteki przymusowej kaucyjnej, w momencie wszczęcia postępowania egzekucyjnego, nie przekształciło się w zajęcie egzekucyjne, gdyż nie mieści się w dyspozycji normy art. 110c ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W takiej sytuacji nie ma wątpliwości, że to Burmistrz Miasta i Gminy Gryfino jest organem właściwym do uchylenia środka zabezpieczającego w postaci  tejże hipoteki.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Jan Rudowski, Sędzia NSA Antoni Hanusz, Sędzia WSA del. Sławomir Presnarowicz (sprawozdawca), Protokolant Janusz Bielski, po rozpoznaniu w dniu 15 lipca 2008 r. na rozprawie w Izbie Finansowej wniosku Burmistrza Miasta i Gminy G. z dnia 16 kwietnia 2008 r. nr SKP 3110/4-17/2007/08 o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy Burmistrzem Miasta i Gminy G. a Naczelnikiem Urzędu Skarbowego w G. w przedmiocie uchylenia środka zabezpieczającego w postaci hipoteki przymusowej kaucyjnej ustanowionego w trakcie postępowania zabezpieczającego postanawia: wskazać Burmistrza Miasta i Gminy G. jako organ właściwy do rozpatrzenia wniosku Z. E. D. O. S.A. z siedzibą w N. z dnia 10 marca 2008 r.
Uzasadnienie
Burmistrz Miasta i Gminy G., powołując się na regulacje art. 4 w związku z art. 15 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm. ), określanej dalej p.p.s.a., art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj. Dz. U. z 2005, nr 229, poz. 1954 ze zm.), dalej p.e.a., art. 22 § 2 i 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego ( tj. Dz.U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071, ze zm.), dalej jako k.p.a., zwrócił się z wnioskiem do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego powstałego między Burmistrzem Miasta i Gminy G. a Naczelnikiem Urzędu Skarbowego w G., w wyniku złożenia wniosku Z. E. "D. O." S.A. z siedzibą w N. o uchylenie środka zabezpieczającego w postaci hipoteki przymusowej kaucyjnej.
W uzasadnieniu pisma wnioskodawca wskazywał, że decyzją o zabezpieczeniu z dnia 11 grudnia 2007 r., nr [...] oraz na podstawie zarządzenia zabezpieczenia z dnia 12 grudnia 2007 r., nr [...] Burmistrz Miasta i Gminy G. dokonał zabezpieczenia na majątku podatnika - Z. E. "D. O." S. A. z siedzibą w N., zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2002 r., w postaci wpisu hipoteki przymusowej kaucyjnej do księgi wieczystej nieruchomości będącej we władaniu podatnika. Następnie na podstawie decyzji Burmistrza Miasta i Gminy G. z dnia 20 grudnia 2007 r., nr [...] określającej podatnikowi zobowiązanie podatkowe w podatku od nieruchomości za 2002 r. oraz wystawionych przez wierzyciela tytułów wykonawczych nr SKP [...], SKP [...] oraz SKP [...] organ egzekucyjny, tj., Naczelnik Urzędu Skarbowego w G. wszczął postępowanie egzekucyjne. W dniu 10 marca 2008 r. wpłynęło do Burmistrza Miasta i Gminy G. pismo Z. E. "D. O." S.A. oznaczone jako "Wniosek o uchylenie środka egzekucyjnego", w którym podatnik zwrócił się o uchylenie ustanowionego w formie hipoteki przymusowej zabezpieczenia. Uznając się za organ niewłaściwy do rozpatrzenia przedmiotowego wniosku, Burmistrz Miasta i Gminy G. przekazał postanowieniem z dnia 19 marca 2008 r., nr SKP [...], na podstawie przepisu art. 65 § 1 k.p.a., pismo podatnika, wedle właściwości - Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w G. Pismem z dnia 31 marca 2008 r., Naczelnik Urzędu Skarbowego w G. zwrócił wniosek Z. E. "D. O." S.A. jako mylnie skierowany do tego organu oraz wskazał, że zgodnie z treścią przepisu art. 164 § 2 p.e.a. właściwy do rozpatrzenia wniosku podatnika - jest Burmistrz Miasta i Gminy G.
W zaprezentowanej ocenie prawnej Burmistrza Miasta i Gminy G. między innymi podkreślano, że przedmiotem przedstawionego do rozstrzygnięcia Sądowi sporu kompetencyjnego, jest kwestia ustalenia organu właściwego do rozpatrzenia wniosku podatnika o uchylenie środka zabezpieczającego, ustanowionego w trakcie postępowania zabezpieczającego, które w niniejszej sprawie poprzedziło wszczęcie postępowania egzekucyjnego. Wskazywano, że nie jest sporna ocena wyrażona przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. w piśmie z dnia 31 marca 2008 r., iż wniosek podatnika dotyczy w istocie uchylenia środka zabezpieczającego, a nie środka egzekucyjnego. Stwierdzając brak swojej właściwości do rozpatrzenia wniosku podatnika, Naczelnik Urzędu Skarbowego w G. powołał się na treść przepisu art. 164 § 2 p.e.a., który w jego ocenie przesądza o tym, że to wierzyciel, czyli Burmistrz Miasta i Gminy G., jest dysponentem hipoteki przymusowej, a co za tym idzie jest władny wnioskować o wykreślenie wpisu hipoteki z księgi wieczystej. Z treści wspomnianego przepisu wynika, że jeżeli organ egzekucyjny nie jest jednocześnie wierzycielem, obciążenia nieruchomości hipoteką przymusową dokonuje wierzyciel. W ocenie Burmistrza Miasta i Gminy G., stanowisko przedstawione przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. jest błędne.
W pierwszej kolejności podkreślano, że przepis art. 164 § 2 p.e.a. reguluje jedynie kwestię ustanowienia zabezpieczenia w formie hipoteki przymusowej i nie odnosi się w żaden sposób do możliwości uchylenia zabezpieczenia. Nietrafny jest tym samym argument organu egzekucyjnego, że to wierzyciel jest dysponentem hipoteki. Postępowanie zabezpieczające prowadzone jest przez organ egzekucyjny, a rola wierzyciela ograniczona jest jedynie do zainicjowania tego postępowania, wypowiedzenia się, co do zarzutów złożonych przez zobowiązanego oraz możliwości wniesienia zażalenia na niektóre rozstrzygnięcia organu egzekucyjnego. Także z definicji ustawowej zawartej w art. 1a pkt 13 p.e.a. wynika, że wierzyciel jest jedynie podmiotem uprawnionym do żądania zabezpieczenia obowiązku w administracyjnym postępowaniu zabezpieczającym. Powyższe potwierdza także procedura przewidziana dla ustanowienia hipoteki przymusowej. Mimo, że zgodnie z art. 164 § 2 p.e.a., wpisu hipoteki dokonuje wierzyciel, to zdaniem wnioskodawcy należy uznać, że tego rodzaju czynność ma charakter jedynie materialno-techniczny. Niezbędną przesłanką dokonania wpisu hipoteki przez wierzyciela, jest bowiem uprzednie nadanie przez organ egzekucyjny zarządzeniu zabezpieczenia klauzuli o skierowaniu zarządzenia zabezpieczenia do wykonania, o czym stanowi art. 164 § 3 tejże ustawy. Zatem nawet w przypadku wpisu hipoteki, ustanowienie zabezpieczenia odbywa się pod kontrolą organu egzekucyjnego i nie jest pozostawione w wyłącznej gestii wierzyciela.
Ponadto, Burmistrz Miasta i Gminy G. zauważał, że jeśli chodzi o uprawnienie do uchylenia zabezpieczenia ustanowionego w postępowaniu zabezpieczającym, to ustawa wypowiada się na ten temat w dwóch przepisach. Po pierwsze art. 159 p.e.a. przewiduje obowiązek uchylenia zabezpieczenia przez organ egzekucyjny na żądanie zobowiązanego w przypadkach, gdy przekroczone zostały określone w tym przepisie terminy trwania postępowania zabezpieczającego. Z kolei zgodnie z treścią art. 157a p.e.a., organ egzekucyjny może w każdym czasie wedle swego uznania uchylić zabezpieczenie. W niniejszej sprawie możliwe jest jedynie uchylenie zabezpieczenia na podstawie art. 157a p.e.a. Niemniej jednak należy podkreślić, że w obu przedstawionych przepisach ustawa wyraźnie określa, że uprawnionym do uchylenia zabezpieczenia jest organ egzekucyjny, a nie wierzyciel. Uprawnienie wierzyciela ogranicza się w takich przypadkach tylko do możliwości wniesienia zażalenia na wydane przez organ egzekucyjny postanowienie o uchyleniu zabezpieczenia. W związku z jednoznacznym brzmieniem powołanych wyżej przepisów, zdaniem Burmistrza Miasta i Gminy G. organem właściwym do rozpatrzenia wniosku podatnika jest organ egzekucyjny, czyli Naczelnik Urzędu Skarbowego w G.
W odpowiedzi na wniosek Burmistrza Miasta i Gminy G. o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego, Naczelnik Urzędu Skarbowego w G. wywodził, że organem właściwym do rozpoznania wniosku Z. E. "D. O." S.A. z siedzibą w N. o uchylenie środka zabezpieczającego w postaci hipoteki przymusowej kaucyjnej jest wierzyciel, czyli Burmistrz Miasta i Gminy G. W uzasadnieniu odpowiedzi wskazywano, iż organ egzekucyjny nie był stroną postępowania sądowego o wpis hipoteki. Nie otrzymał również zawiadomienia o wpisie tej hipoteki. Tym samym, organ egzekucyjny nie posiada żadnej informacji procesowej, czy wierzyciel zdecydował się wystąpić o wpis hipoteki, na ilu (i jakich) nieruchomościach oraz, czy sąd dokonał wpisu. Pogląd ten potwierdza również analiza przepisów p.e.a. ( art. 157a ), oraz Kodeksu postępowania cywilnego ( art. 6261 § 2, art. 6262 § 5 zd 1, art. 6268 § 7 ). Ponadto w ocenie Naczelnika Urzędu Skarbowego w G., aby jakaś czynność mogła zostać uznana za czynność egzekucyjną musi: (1) być podejmowana przez organ egzekucyjny; (2) zmierzać do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Zwracano uwagę, iż nie dość, że wpis hipoteki nie był czynnością podejmowaną przez organ egzekucyjny (a jedynie przez wierzyciela), to również czynność ta zmierzała do zabezpieczenia należności podatkowej, a nie do zastosowania środka egzekucyjnego. Podkreślano także, że wskazywane przez Burmistrza Miasta i Gminy G. podobieństwo hipoteki do zajęcia nieruchomości jest iluzoryczne. Mając na uwadze powyższe, Naczelnik Urzędu Skarbowego w G. podtrzymywał swoje stanowisko, iż nie jest właściwy do rozpoznania wniosku Z. E. "D. O." S.A. o uchylenie środka zabezpieczającego w postaci hipoteki przymusowej kaucyjnej i wnosił jak na wstępie.
W piśmie procesowym, stanowiącym polemikę z wyżej omówionymi poglądami Naczelnika Urzędu Skarbowego w G., wnioskodawca reprezentowany przez radcę prawnego, dowodził, że argumentacja tego organu jest bezprzedmiotowa. Postępowanie zabezpieczające bowiem, w niniejszej sprawie zakończyło się i wszelkie kwestie dotyczące hipoteki leżą w gestii "gospodarza" postępowania egzekucyjnego, czyli Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. On jest zatem właściwy do rozstrzygania kwestii określonej przez wnioskodawcę.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Burmistrza Miasta i Gminy G., działając w niniejszej sprawie na podstawie przepisów art. 4 w związku z art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. zwrócił się z wnioskiem do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego. W myśl 22 § 2 k.p.a., art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. oraz art. 166 ust. 3 Konstytucji RP, spory kompetencyjne między organami jednostek samorządu terytorialnego, a organami administracji rządowej rozstrzyga Naczelny Sąd Administracyjny. Mając powyższe na uwadze stosownie do treści art. 15 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny był zobowiązany do wydania postanowienia w sprawie wskazania organu właściwego do rozpoznania niniejszej sprawy.
Przedmiotem sporu w sprawie pozostaje kwestia, który z organów, tj., Naczelnik Urzędu Skarbowego w G., czy też Burmistrz Miasta i Gminy G., jest organem właściwym do uchylenia środka zabezpieczającego w postaci hipoteki przymusowej kaucyjnej.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, za nieuprawnione należy uznać wywody wnioskodawcy, wskazujące na treść art. 157 "a" oraz art. 159 p.e.a., jako regulacji jednoznacznie przesądzających, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w G. jest organem właściwym do uchylenia środka zabezpieczającego w postaci hipoteki przymusowej kaucyjnej. Słusznie bowiem zauważa Naczelnik Urzędu Skarbowego w G. w odpowiedzi na argumenty wnioskodawcy, że stosownie do unormowań art. 157 "a" p.e.a. organ o uchyleniu (zmianie) sposobu (zakresu) zabezpieczenia rozstrzyga w sposób władczy, w drodze postanowienia. Hipoteka przymusowa powstaje zaś z chwilą wpisu do księgi wieczystej, dokonanego przez sąd wieczystoksięgowy, który to sąd decyduje także o jej wykreśleniu. Organ egzekucyjny nie ma jakichkolwiek uprawnień do wnikania w sferę zastrzeżoną dla sądu wieczystoksięgowego. Zgodnie z treścią art. 157 "a" p.e.a., organ egzekucyjny może w każdym czasie uchylić lub zmienić sposób lub zakres zabezpieczenia. Na postanowienie w sprawie zmiany lub uchylenia zabezpieczenia służy zażalenie. Zapis powoływanej treści nie pozostawia wątpliwości, że odnosi się do tych zabezpieczeń, które powstają na skutek działań danego organu egzekucyjnego.
Zasadnie również Naczelnik Urzędu Skarbowego w G., wskazuje na istotną różnicę pomiędzy ustanowieniem hipoteki, a zajęciem egzekucyjnym. Zgodnie z art. 110c § 2 p.e.a., zajęcie następuje przez wezwanie zobowiązanego, aby zapłacił egzekwowaną należność pieniężną wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia jej w terminie i kosztami egzekucyjnymi w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem przystąpienia do opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Hipoteka przymusowa powstaje natomiast z chwilą wpisu do księgi wieczystej dokonanego przez sąd wieczystoksięgowy, o czym wyżej była mowa. Zatem należy jednoznacznie stwierdzić, że ustanowienie hipoteki przymusowej, nie stanowi elementu "zajęcia nieruchomości", gdyż nie mieści się w dyspozycji normy art. 110c p.e.a. Nie można zatem postawić tezy, że zajęcie zabezpieczające w momencie wszczęcia postępowania egzekucyjnego przekształciło się w zajęcie egzekucyjne.
Naczelny Sąd Administracyjny zwraca również uwagę na treść art.100 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece ( tekst jedn. Dz.U. z 2001, Nr 124, poz.1361, ze zm.). Mianowicie, w razie wygaśnięcia hipoteki wierzyciel obowiązany jest dokonać wszelkich czynności umożliwiających wykreślenie hipoteki z księgi wieczystej. W komentarzach zwraca się uwagę, że przepis ten dotyczy wszystkich wypadków wygaśnięcia hipoteki. Na skutek wygaśnięcia powstaje niezgodność między stanem prawnym ujawnionym w księdze wieczystej, a rzeczywistym stanem prawnym, do usunięcia której potrzebne jest wykreślenie hipoteki. Do wykreślenia konieczne są dokumenty stwierdzające to wygaśnięcie. A zatem art. 100 tejże ustawy, nakłada na wierzyciela w takiej sytuacji obowiązek dokonania wszelkich czynności umożliwiających wykreślenie hipoteki. Jeżeli więc wymienione dokumenty są w jego posiadaniu, jest on obowiązany wydać je właścicielowi obciążonej nieruchomości ( zob. Komentarz do art.100 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece, [w:] H. Ciepła, E. Bałan-Gonciarz, Ustawa o księgach wieczystych i hipotece. Komentarz. Wzory wniosków o wpis. Wzory wpisów do księgi wieczystej, 2007.).
Dlatego też reasumując, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zajęcie zabezpieczające w postaci ustanowienia hipoteki przymusowej kaucyjnej, w momencie wszczęcia postępowania egzekucyjnego, nie przekształciło się w zajęcie egzekucyjne, gdyż nie mieści się w dyspozycji normy art. 110c ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W takiej sytuacji nie ma wątpliwości, że to Burmistrz Miasta i Gminy G. jest organem właściwym do uchylenia środka zabezpieczającego w postaci tejże hipoteki.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny postanowił jak w sentencji, na podstawie art. 15 § 2 p.p.s.a.